Voysava Kastrioti

Voysava Kastrioti (; ) — doqquz övladı ilə alban zadəganlarından Corc Kastriotinin həyat yoldaşı, onlardan biri də İskəndər bəy kimi tanınan alban milli qəhrəmanı Corc Kastriotidir. XVI əsrin əvvəllərinə aid iki mənbədə onun adı çəkilir. Birinci mənbə Corc Muzakanın (Covanni Musaki) vəsiyyətindən gəlir. O, öz şəcərəsində yazır: Dominikus ləqəbi Monkinus: "1. Agnese Andre Angeli mater, & 2. Voisava Ivani uxorem".  "Uxor" latınca "arvad, həyat yoldaşı" deməkdir və Dominikus ləqəbi Monkinus sənədə görə Voysavanın atasıdır. İkinci mənbə, oğlunun tərcümeyi-halıdır, onu "Tribal zadəganının" qızı kimi qeyd edir, bu da onun serb, Brankoviç sülaləsinə mənsub olduğunu işarə edən müasir nəzəriyyə kimi şərh olunur.https://en.m.wikipedia.org/wiki/Voisava_Kastrioti?searchToken=6a7ghri8q77fsfp02jvj1qdwk#CITEREFNoli1947 Brankoviç ailə ağacında onun adı qeyd olunmadığı üçün bu şərh çox mübahisəlidir. Digər fikir Voysava Kastriotinin Muzaka soylu ailəsinin üzvü olmasıdır.

 Ailəsi 
Voysava "Albaniyanın bir hissəsinin ağası" (dominus partium Albanie) olan Corc Kastrioti ilə evləndi. O, Corcdan 9 uşaq, 4 oğlan və 5 qız doğdu:
Repoş, rahib, monastırda dəfn edildi.https://en.m.wikipedia.org/wiki/Voisava_Kastrioti?searchToken=6a7ghri8q77fsfp02jvj1qdwk#CITEREFNoli1947
Stanişa, komandir.https://en.m.wikipedia.org/wiki/Voisava_Kastrioti?searchToken=6a7ghri8q77fsfp02jvj1qdwk#CITEREFNoli1947
Konstandin.
Mara, Zeta Lordu Stefan Çernoeviç ilə evləndi.
İskəndər bəy (Georgi Kastrioti, 1405–1468), alban maqnatı və generalı; Kruya Osmanlı subaşı, Dibra sancaqbəyi, sonradan Leyye Liqasının təşkilatçısı və 1451-ci ildən Neapol vassalı.
Yelena (və ya Yela), Noliyə görə üç oğlu olan Pavle Balşiçhttps://books.google.com/books?id=OEvWBG6Ct3YC ilə evləndi.https://en.m.wikipedia.org/wiki/Voisava_Kastrioti?searchToken=6a7ghri8q77fsfp02jvj1qdwk#CITEREFNoli1947
Mamika, 1445-ci ildə Muzak Topiya ilə evləndi.https://books.google.com/books?id=OEvWBG6Ct3YC
Angelina, Georgi Arianitinin qardaşı Vladan Arianitihttps://en.m.wikipedia.org/wiki/Voisava_Kastrioti?searchToken=6a7ghri8q77fsfp02jvj1qdwk#CITEREFNoli1947 ilə evləndi.https://books.google.com/books?id=6DdYAAAAYAAJ&pg=PA123
Vlayka, Jenev Muzakihttps://books.google.com/books?id=OEvWBG6Ct3YC ilə evləndi, ikinci dəfə Stefan Strez Balçiçhttps://en.m.wikipedia.org/wiki/Voisava_Kastrioti?searchToken=6a7ghri8q77fsfp02jvj1qdwk#CITEREFNoli1947 ilə, ehtimal ki, oğulları İvan və Qoykodur.https://books.google.com/books?ei=67VwT_GlG8PAtAbTxfnFAg

 Erkən mənbələr 
Voysavadan bəhs edən ilk əsərlər bunlardır:
Alban-venesiya tarixçisi Marin Barleti İskəndər bəyin tərcümeyi-halında (1508-1510-cu illər arasında nəşr olundu) yazırdı ki, onun "anası qəbilə zadəganı idi" (pater nobilissimus Triballorum princeps).https://en.m.wikipedia.org/wiki/Voisava_Kastrioti?searchToken=6a7ghri8q77fsfp02jvj1qdwk#CITEREFNoli1947 Başqa bir fəsildə Svetiqradı müdafiə edən Yuxarı Debar sakinlərindən bəhs edərkən onları "bolqarlar və ya triballilər" (Bulgari sive Tribali habitant) adlandırır. Bizans əsərlərində "Triballians" termini serblərin eksonimi kimi istifadə edilmişdirhttps://books.google.com/books?id=jFPQAAAAMAAJhttps://books.google.com/books?id=NA8MAQAAMAAJ
İtaliyadakı alban Muzaka ailəsinin üzvü Corc Muzaka onun xronikasında (1515-ci ildə nəşr olunmuş) onu "zadəgan nəslindən olan" Voysava Tripalda kimi qeyd etmişdir. Bundan əlavə, başqa bir fəsildə Muzaka izah edir ki, "Tribali" serblərin başqa adıdır.https://en.m.wikipedia.org/wiki/Voisava_Kastrioti?searchToken=6a7ghri8q77fsfp02jvj1qdwk#CITEREFHopf1873 U. Millerhttps://www.jstor.org/pss/554790 və von Hahnın fikrincə, Muzakanın əlavə etdiyi soyad (Tripalda) saxtadır, Barletinin Triballi haqqında sitatından törəmədir.https://en.m.wikipedia.org/wiki/Voisava_Kastrioti?searchToken=6a7ghri8q77fsfp02jvj1qdwk#CITEREFHahn1869 Başqa bir hissədə, "Tripalda Markizinin" ana tərəfdən Muzaka ilə əlaqəli olduğu iddia edilir, bu da F. Noli və H. Hodkinsonun Voysavanın Muzakahttps://en.m.wikipedia.org/wiki/Voisava_Kastrioti?searchToken=6a7ghri8q77fsfp02jvj1qdwk#CITEREFHopf1873 olduğunu nəzəriyyə etməsinə səbəb oldu (növbəti hissəyə baxın).

 Müasir mənbələr 
Albanşünaslıq üzrə avstriyalı mütəxəssis İohann Georq von Hahn "Albanesische Studien"-də (1854) alban zadəgan ailələrinin şəcərəsi haqqında bir neçə tezis irəli sürdü. "Reise durch die Gebiete von Drin und Wardar" (1867/1869) əsərində o, Vrana Kontinin nəslindən biri "Marchese di Tripalda" tituluna sahibdirsə, Vrana və Voysava Tripaldanın qan qohumluğu olduğunu nəzəriyyəsini irəli sürdü.https://en.m.wikipedia.org/wiki/Voisava_Kastrioti?searchToken=6a7ghri8q77fsfp02jvj1qdwk#CITEREFHahn1869
Alman tarixçisi və Bizans tədqiqatları üzrə mütəxəssis Karl Hopf (1832-1873) "Chroniques Greco-romanes"-də (1873) Voysavanın Poloqdan olan serb lordunun qızı olduğu qənaətinə gəldi.https://en.m.wikipedia.org/wiki/Voisava_Kastrioti?searchToken=6a7ghri8q77fsfp02jvj1qdwk#CITEREFHopf1873
İngilis orta əsrşünası Uilyam Miller, İskəndər bəyin sırf alban olduğunu iddia edən Atanaz Geçacın əsəri ilə bağlı icmalında bunları söylədi: "İskəndər bəyin anasının slavyan adı var idi və ona verilən "Tripalda" epiteti isə onun təhrifidir, pedantik Bizans tarixçilərinin serblərə tətbiq etdiyi qəbilə adı "Triballi"dir. Üstəlik, Serbiya ilə heç bir əlaqəsi yox idisə, niyə Çilindara iki kənd verməli idi, bundan əlavə, Afon dağındakı məşhur serb monastırını, serb krallarını, orta əsrlərini və müasirini?".https://www.jstor.org/pss/554790
Bolqar tarixşünaslığında görkəmli alim Vasil Zlatarski onu serb zadəganının qızı kimi qeyd etmişdir.https://books.google.com/books?id=-eOgAAAAMAAJ Tarixçi Straşimir Dimitrov (1892–1960) onun Makedoniyadan olan yerli bolqar ağasının (boyar) qızı olduğunu söylədi.
Alban əsilli Amerika yazıçısı Fan S. Noli İskəndər bəyin tərcümeyi-halında (1947) Voysavanın Muzaka ailəsindən gəldiyi fikrini qəbul etmişdir.https://en.m.wikipedia.org/wiki/Voisava_Kastrioti?searchToken=6a7ghri8q77fsfp02jvj1qdwk#CITEREFNoli1947 İngilis Harri Hodkinson (1913-1994) də onu Muzaka ailəsinin üzvü hesab edirdi.https://en.m.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1-85043-941-7 Şmitt bu fikri rədd etdi və Hodkinsonun heç bir arxiv araşdırması etmədiyini bildirdi.https://en.m.wikipedia.org/wiki/Voisava_Kastrioti?searchToken=6a7ghri8q77fsfp02jvj1qdwk#CITEREFSchmitt2009
Makedoniyalı tarixçi və "Voysava Tribaldan"ın (2006) müəllifi, Voysava və onun mümkün şəcərələri haqqında yeganə əsərin müəllifi Boban Petrovski belə nəticəyə gəldi ki, Voysava şübhəsiz slavyan mənşəlidir, çox güman ki, serbdir, çünki o, "Triballi" ağasının qızıdır. Serblər Osmanlı fəthindən əvvəl hökm sürən Poloqda yaşayıblar.https://en.m.wikipedia.org/wiki/Voisava_Kastrioti?searchToken=6a7ghri8q77fsfp02jvj1qdwk#CITEREFPetrovski2006 Onun Voysavanın atasının son vəsiyyəti ilə bağlı bir neçə tezisləri var idi: "Əgər Brankoviç ailəsi həqiqətən 14-cü əsrin son onilliyində Poloqu idarə edirdisə, Voysavanın Qrqur Brankoviçin və ya hətta Vuk Brankoviçin qızı olması şansı yaranır."https://en.m.wikipedia.org/wiki/Voisava_Kastrioti?searchToken=6a7ghri8q77fsfp02jvj1qdwk#CITEREFPetrovski2006
Vyana Universitetinin Cənub-Şərqi Avropa tarixi professoru Oliver Şmitt öz tərcümeyi-halında "Skanderbeg: Der neue Alexander auf dem Balkan" (2009) onun Brankoviç ailəsinin serb zadəgan qadını və Mara Brankoviçin bacısı olduğunu dəstəklədi.
Albanoloq Robert Elsi (1950-ci il təvəllüdlü) onu "Slavyan qadın ... zadəgan serb Brankoviç ailəsi ilə əlaqəli" kimi qeyd etdi.https://books.google.com/books?id=pgf6GWJxuZgC&pg=PA76

Bununla belə, Vasilevskinin sözlərinə görə, Voysava Brankoviç sülaləsinin ailə ağacının üzvü kimi siyahıya alınmayıb.

 Həmçinin bax 

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər