Səfəvi Luristanı

Səfəvi Luristanı — Səfəvi imperiyasının qərbdə yerləşən inzibati vahidlərindən biri. Bu bölgənin ərazisi müasir İran İslam Respublikasının İlam ostanı və Luristan ostanlarının ərazilərinə uyğun gəlir. Luristan vilayəti imperiyanın müəyyən qədər muxtariyyətə malik olan 5 vilayətindən biri idi və şah tərəfindən təyin edilən vali və ya hakim tərəfindən idarə edilirdi.

 Tarixi 
Luristan vilayəti imperiyanın müəyyən qədər muxtariyyətə malik olan 5 vilayətindən biri idi və şah tərəfindən təyin edilən vali və ya hakim tərəfindən idarə edilirdi. Vali çox zaman yerli əsilzadə ailələrindən biri olur və şah tərəfindən təyin edilirdi, lakin buna baxmayaraq, valiliyin irsi ötürülməsi geniş yayılmışdı. 

Vilayət özü də öz növbəsində 3 daha kiçik inzibati vahidə bölünürdü - Xavə, Sadmarə və Xürrəmabad. Xürrəmabad özü birbaşa vilayətin hakimi tərəfindən idarə edilirdi. XII əsrin sonlarından etibarən Kiçik Luristan Xurşidi sülaləsi tərəfindən idarə edilirdi.  XVI əsrdən etibarən Luristan deyə adlandırılan bölgə təqribən İranın müasir İlam ostanı və Luristan ostanlarının ərazilərinə uyğun gəlir. 1501-ci ildə yaradılmış Səfəvi imperiyası genişlənərək 1508-ci ildə Luristan bölgəsini də özünə qatmışdır. Bu ildə Luristan bölgəsinin hökmdarı Səfəvi şahı I İsmayılın ali hakimiyyətini qəbul etmişdir. Şah İsmayıl Bağdaddan yazdığı məktubunda yerli hökmdar Şah Rüstəm Abbasini hakim olaraq təyin etdiyini və onun hakimiyyəti altına Sadmarə, Harunabad və Silaxurun da verildiyi bildirilirdi. 1540-cı illər boyunca I Təhmasib bölgədə, xüsusən Xürrəmabadda birbaşa hakimiyyətini formalaşdırdı. Bölgə hakimi Xürrəmabadda yaşamaqla birlikdə, o, Xürrəmabad və Luristan hakimi adlandırılırdı. 1578-ci ildən 1587-ci ilə qədər  Luristan valiləri Osmanlı İmperiyası ilə ittifaqda idilər.

Vilayətə hakim yerli ailələrdə yanaşı türk-qızılbaş tayfalarından da təyin edilirdi. Bunlara misal olaraq, Qeyb Sultan Ustaclını (həmçinin Səfəvi Kürdüstanının da bəylərbəyi olmuşdur), Mehdiqulu xan Şamlı, Təhmasibqulu xan İnanlı və adı bəlli olmayan şəxsi göstərə bilərik. Həmçinin, vilayətə hakimlik edən digər türk-qızılbaş Şah İsmayılın oğlu olan Bəhram Mirzə Səfəvi də hakimlik etmişdir. 

I Abbas tərəfindən yerli hakim Şahverdi Abbasinin üsyanı yatırıldıqdan sonra Xurşidi sülaləsinin bütün kişi nümayəndələri ya həbsə atıldı, ya da kor edildi. Bununla da, bölgədə bu sülalənin hakimliyinə son qoyuldu. Bundan sonra isə, bölgəyə Şahverdi Abbasinin dayısının oğlu Hüseyn xan ibn Mansur Solvizi Luristanın hakimi təyin edildi. Bununla eyni zamanda türk-qızılbaş tayfasından olan Təhmasibqulu xan İnanlı Luristanın bəzi Bağdada yaxın bölgələrinin hakimi təyin edildi. Bu bölgələr Sadmarə və Hendamin idi. 1603-cü ildən sonra Solvizi ailəsi Luristanın irsi hakimləri halına gəldilər. 1670-ci illərdə Şah Süleyman (1666-1694) hakimliyi qızılbaş tayfalarından birindən çıxan şəxsə verdi və bu yerlilərin etirazı ilə qarşılandı, hakim isə vilayətdən qovuldu.

 Vilayət hakimlərinin siyahısı 
Siyahıda vilayəti və ya onun hissələrini idarə etdiyi bilinən şəxslər göstərilmişdir. Hakim və ya bəylərbəyi ifadələrinin hər ikisi də vilayət valilərini təsvir etmək üçün işlədilmişdir.
 Dövr Hakim Qısa məlumat1508  Şah Rüstəm Abbasi    Luristan və Xürrəmabad hakimi ?–1540  Mir Uğur ibn Şah Rüstəm   Luristan hakimi 1541–1542 Mir Cahangir  Luristan və Xürrəmabad hakimi ?–1549  Bəhram Mirzə Səfəvi   Luristan və Mankare (Sadmarə?) hakimi 1549–?  Rüstəm xan    Luristan və çox güman ki Mankara hakimi1568  Qeyb Sultan Ustaclı   Luristan və Kürdüstan hakimi 1568–1585  Məhəmməd Luri   Luristanın yarısının və Xürrəmabadın, onun ətrafının hakimi 1568–1575–? II Şah Rüstəm   Luristanın yarısının, Xavənin və Ləştərin hakimi 1578–1587 Osmanlı hakimiyyəti ]] 1589–1593  Sultan Məhəmməd Şah   Luristan hakimi 1593  Şahverdi Abbasi   Luristan hakimi 1593–1594  Sultan Hüseyn ibn Şah Rüstəm   Luristan (Xürrəmabad istisnaolmaqla) hakimi 1593–1595  Mehdiqulu xan Şamlı   Xürrəmabad hakimi 1594–1598  Şahverdi Abbasi  İkinci hakimiyyət dövrü.  Luristanın hamısının (1595-ci ildən etibarən) hakimi 1598–?  Təhmasibqulu xan İnanlı   Sadmarənin, Hendaminin və Bağdada yaxın digər yerlərin hakimi '1598–1631  Hüseyn xan Mansur bəy Solvizi  Əvvəlcə Luristanın bir hissəsinin hakimi, daha sonra bütün vilayətin bəylərbəyi. O, həmçinin Bəxtiyarilərin miri olaraq da xidmət etmişdir. 1631–1641  Şahverdi xan  Sonuncu hakimin oğlu. Luristan bəylərbəyi. 1641–1648–?  Əliqulu xan  Sonuncu hakimin oğlu. Luristan bəylərbəyi. 1651–?   Mənuçöhr xan  Sonuncu hakimin əmisi. Luristan hakimi. 1684  Adı məlum olmayan qızılbaş  Qizilbaş tayfasından olan hakim. 1694–1695  Şahverdi xan   Kiçik Luristanın hakimi 1722  Əlirmərdan xan ibn Hüseyn xan Ali   Luristan hakimi 

 Həmçinin bax 
 Şirvan bəylərbəyliyi
 Qarabağ bəylərbəyliyi
 Səfəvi Xuzistanı
 Səfəvi Gürcüstanı
 Səfəvi Kürdüstanı

 İstinadlar 

 Mənbə 






Kateqoriya:Səfəvi bəylərbəylikləri
Kateqoriya:Luristan ostanı