Endogen proseslər

Endogen proseslər "Hipogen" proseslər olaraq da bilinən, daxili mənşəli proseslərdir. Başqa sözlə, bunlar yer qabığından əmələ gələn və buna görə də endogen adlandırılan proseslərdir. Bu proseslər planet daxilində baş verir və Yerə xas olan və xarici təsirlərdən az təsirlənən qüvvələr tərəfindən idarə olunur.

Bu proseslər zəlzələ, qitələrin, okean vadilərinin və dağ zirvələrinin yüksəlməsi və inkişafı, vulkanik aktivliyin yaranması, əvvəlcədən mövcud olan süxurların metamorfizmi, yer qabığının deformasiyası və yer dəyişdirməsi kimi hadisələrə və daha çoxuna səbəb olur.

Bu proseslərin yaratdığı geomorfik xüsusiyyətlər ekzogen proseslərin işləmə mərhələsini təmin edir. Mənşəyini endogen bir prosesə borclu olan bütün xüsusiyyətlər ekzogen proseslər tərəfindən daim dəyişdirilir.

Endogen proseslərə əsasən qabığın istilik enerjisi səbəb olur. Bu istilik enerjisi radioaktiv elementlərin çürüməsindən və cazibə fərqliliyindən qaynaqlanır. Ən vacib endogen proseslərdən bəziləri bunlardır:

 Zəlzələlər 
Dalğaların hərəkətindən qaynaqlanan və yerin səth təbəqələrindən ötürülən, zəif bir titrəmədən binaları silkələməyə və yerdəki çatlar yaratmağa qadir olan vəhşi bir hərəkətə qədər ötürülən bir enerji növüdür.

 Tektonik hərəkətlər 
Yer qabığının tektonik hərəkəti müxtəlif formalara malikdir və böyük mürəkkəbliyi ilə xarakterizə olunur. Yer qabığının geoloji tarixində süxurlar qırışmış, üst-üstə basılmış, çatlamış və s.

Yer səthinin hissələrinin yüksəldilməsinə və ya qurulmasına gətirib çıxaran tektonik prosesə diastrofizm deyilir və ekzogen prosesin nəticədə Yerin quru sahələrini dəniz səviyyəsinə endirməsinin qarşısını alır.

 Vulkanizm 
Maddənin Yerin daxili hissəsindən püskürmə şəklində səthə ötürüldüyü fenomendir. Yerin dinamik təbiətinin ən vacib təzahürlərindən biridir.

Magmatik materialın səthə axıdılması müxtəlif vulkanik strukturlar meydana gətirdiyi və / və ya səthdən axan prosesi vulkanizm adlanır.

Bəzən yuxarıdakı magma səthə çatmır və müxtəlif dərinliklərdə soyuyur, intruziv və ya pluton adlanan nizamsız formalı magmatik cisimlərə səbəb olur.

Fenomen intruziv magmatizm kimi tanınır. Müdaxilələr topoqrafik xüsusiyyətlərdən birbaşa cavabdeh olmasa da, Yerin üst qabığında mövcudluğu ekzogen proseslər nəticəsində əmələ gələn ərazinin topoqrafik xüsusiyyətlərini çox təsir edə bilər.

 Həmçinin bax 
 Ekzogen proseslər

Kateqoriya:Geomorfologiya
Kateqoriya:Geoloji proseslər