Məcburi evlilik

Məcburi evlilik və ya məcburi nikah — tərəflərdən birinin və ya bir neçəsinin razılığı olmadan, yaxud onların iradəsinə zidd olaraq evlənməsi. Bir və ya hər ikisi sonradan öz iradəsinə zidd olaraq nikahda qalmağa məcbur edilərsə, hər iki tərəf tam razılıqla girsə belə, nikah məcburi nikaha çevrilə bilər.

Məcburi nikah, hər iki tərəfin həyat yoldaşı tapmaq və seçməkdə valideynlərinin və ya üçüncü tərəfin, məsələn, elçinin köməyinə razılıq verdiyi əvvəlcədən razılaşdırılmış nikahdan fərqlənir. Çox vaxt nikaha məcbur etmək üçün açıq fiziki zorakılıqdan tutmuş incə psixoloji təzyiqə qədər istifadə olunan məcburiyyət davamlılığı mövcuddur.

Hazırda beynəlxalq rəy tərəfindən geniş şəkildə qınansa da, məcburi nikahlar hələ də dünyanın müxtəlif mədəniyyətlərində, xüsusən də Cənubi Asiya və Afrikanın bəzi yerlərində baş verir. Bəzi alimlər "məcburi evlilik" termininin istifadəsinə etiraz edirlər, çünki o, nikahın konsensual qanuniləşdirici dilini (məsələn, ər/arvad) tam əksi olan təcrübə üçün istifadə edir. “Məcburi evlilik” və “nikah köləliyi” də daxil olmaqla müxtəlif alternativ terminlər təklif edilmişdir.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı məcburi nikahı insan hüquqlarının pozulmasının bir forması hesab edir, çünki bu, fərdlərin azadlığı və muxtariyyəti prinsipini pozur. Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsində qeyd edilir ki, insanın həyat yoldaşı seçmək və sərbəst şəkildə nikaha daxil olmaq hüququ onun həyatı və ləyaqəti, bir insan kimi bərabərliyi üçün əsas yer tutur. Roma Katolik Kilsəsi, nikahın ləğvi üçün məcburi nikahı əsas hesab edir - nikahın etibarlı olması üçün hər iki tərəf sərbəst şəkildə razılıq verməlidir. Köləliyin Ləğv Edilməsi üzrə Əlavə Konvensiya da hər iki tərəfin imtina hüququ olmadan nikahı qadağan edirSupplementary Convention on the Abolition of Slavery, Article 1, (c) və bunun qarşısını almaq üçün minimum evlilik yaşını tələb edir.Supplementary Convention on the Abolition of Slavery, Article 2

2009-cu ildə Sierra Leone üzrə Xüsusi Məhkəməsi (SCSL) Apellyasiya Palatası qadınların müharibədə "məcburi nikah" üçün oğurlanmasını və həbsini insanlıq əleyhinə yeni cinayət hesab etdi (AFRC qərarı). Çarlz Taylorun qərarında SCSL Məhkəmə Palatası 'məcburi evlilik' terminindən qaçınılmalı olduğunu tapdı və daha çox müharibədəki təcrübəni 'evlilik köləliyi' (2012) kimi təsvir etdi.

2013-cü ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Şurasının uşaq, erkən və məcburi nikahlara qarşı ilk qətnaməsi qəbul edildi; Qətnamə uşaq, erkən və məcburi nikahı insan hüquqlarının pozulması kimi tanıyır ki, bu da “fərdlərin həyatlarını bütün zorakılıq formalarından azad yaşamasına mane olur və təhsil hüququ kimi insan hüquqlarının həyata keçirilməsində mənfi nəticələrə səbəb olur [və] cinsi və reproduktiv sağlamlıq da daxil olmaqla, əldə edilə bilən ən yüksək sağlamlıq standartı hüququ” və həmçinin bildirir ki, “2015-ci ildən sonrakı inkişaf gündəliyinin müzakirəsi zamanı uşaq, erkən və məcburi nikahın aradan qaldırılması nəzərə alınmalıdır”. Bu zərərli təcrübənin aradan qaldırılması Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Dayanıqlı İnkişaf Məqsədi 5 -in hədəflərindən biridir. 

 Tarixi kontekst 
Razılıqlı nikahlar 18-ci əsrə qədər bütün dünyada çox yayılmışdı.Jodi O'Brien (2008), Encyclopedia of Gender and Society, Volume 1, SAGE Publications, page 40-42,  Tipik olaraq, nikahlar valideynlər, babalar və ya digər qohumlar tərəfindən təşkil edilirdi. Faktiki təcrübələr mədəniyyətdən asılı olaraq dəyişirdi, lakin adətən qadının atasından kürəyə olan asılılığının qanuni şəkildə ötürülməsini nəzərdə tuturdu. 19-cu və 20-ci əsrlərdə qadınların emansipasiyasına doğru hərəkat nikah qanunlarında, xüsusən də əmlak və iqtisadi vəziyyətlə bağlı əsaslı dəyişikliklərə səbəb oldu. 20-ci əsrin ortalarında bir çox Qərb ölkələri ailə hüququnda ər-arvad arasında hüquqi bərabərliyi bərqərar edən qanunlar qəbul etmişdilər. 1975-1979-cu illər İtaliya, İspaniya, Avstriya, Contemporary Western European Feminism, by Gisela Kaplan, pp. 133 Qərbi Almaniya, Reconciliation Policy in Germany 1998–2008, Construing the ’Problem’ of the Incompatibility of Paid Employment and Care Work, by Cornelius Grebe; pg 92: "However, the 1977 reform of marriage and family law by Social Democrats and Liberals formally gave women the right to take up employment without their spouses' permission. This marked the legal end of the 'housewife marriage' and a transition to the ideal of 'marriage in partnership'."  Further reforms to parental rights law in 1979 gave equal legal rights to the mother and the father. Comparative Law: Historical Development of the Civil Law Tradition in Europe, Latin America, and East Asia, by John Henry Merryman, David Scott Clark, John Owen Haley, pp. 542 və Portuqaliya kimi ölkələrdə ailə qanunlarının əsaslı şəkildə yenidən qurulması ilə nəticələndi. Women in Portugal, by Commission of the European Communities, Directorate-General Information, pp 32 1978-ci ildə Avropa Şurası mülki hüquqda ər-arvadın bərabərliyi haqqında (78) 37 saylı Qətnamə qəbul etdi.  Evlilikdə tam gender bərabərliyini bərqərar edən son Avropa ölkələri arasında İsveçrə, In 1985, a referendum guaranteed women legal equality with men within marriage.  The new reforms came into force in January 1988.Women's movements of the world: an international directory and reference guide, edited by Sally Shreir, p. 254 see also 1985 Swiss referendums#September: Changes to the Civil Code Yunanıstan,In 1983, legislation was passed guaranteeing equality between spouses, abolishing dowry, and ending legal discrimination against illegitimate children  Demos, Vasilikie. (2007) “The Intersection of Gender, Class and Nationality and the Agency of Kytherian Greek Women.” Paper presented at the annual meeting of the American Sociological Association. 11 August. İspaniya, In 1981, Spain abolished the requirement that married women must have their husbands’ permission to initiate judicial proceedings  Hollandiya, The Economics of Imperfect Labor Markets: Second Edition, by Tito Boeri, Jan van Ours, pp. 105,   və Fransa Although married women in France obtained the right to work without their husbands' permission in 1965, see also :fr:Loi du 13 juillet 1965 portant réforme des régimes matrimoniaux və atalıq hakimiyyəti var idi. bir kişinin ailəsi üzərində səlahiyyəti 1970-ci ildə dayandırıldı, (before that parental responsibilities belonged solely to the father who made all legal decisions concerning the children) yalnız 1985-ci ildə hüquqi islahat ərin uşaqların əmlakını idarə etmək üçün yeganə səlahiyyətə malik olması şərtini ləğv etdi.  

Razılıqlı nikah məcburi nikahla eyni deyil: birincidə həyat yoldaşının təklifi rədd etmək imkanı var; ikincidə, etmirlər. Bununla belə, nikahı qəbul etmək və valideynlərinə hər cəhətdən itaət etmək üçün nəzərdə tutulan ailə və sosial təzyiqlər səbəbindən, razılaşdırılmış və məcburi nikah arasında sərhədi çəkmək çox vaxt çətindir.   Evlənmək təklifinin rədd edilməsi bəzən kürəkən və onun ailəsinin alçaldılması kimi qiymətləndirilib.

Avropada 18-ci əsrin sonu və 19-cu əsrin əvvəllərində romantizm ədəbi-intellektual hərəkatı məhəbbət evliliyi haqqında yeni və mütərəqqi fikirlər təqdim etdi və bu fikirlər cəmiyyətdə qəbul olunmağa başladı. 19-cu əsrdə bütün Avropada evlilik təcrübələri müxtəlif idi, lakin ümumiyyətlə, nikahlar yuxarı təbəqə arasında daha çox yayılmışdı. 20-ci əsrin əvvəllərinə qədər Rusiyada razılıqlı nikahlar norma idi, əksəriyyəti endoqam idi.; see Chapter 1 Uşaq nikahları tarixən geniş yayılmışdı, lakin 19-cu və 20-ci əsrdə şübhə altına alınmağa başladı. Uşaq nikahları çox vaxt məcburi nikahlar hesab olunur, çünki uşaqlar (xüsusilə gənclər) evlənmək və ya etməmək barədə tam məlumatlı seçim edə bilmirlər və çox vaxt ailələrinin təsiri altında olurlar. 

Qərb ölkələrində, son onilliklər ərzində, nikahın təbiəti, xüsusən də nikahda nəsil artırmağın əhəmiyyəti və boşanmanın asanlığı ilə bağlı - kəskin şəkildə dəyişdi, bu da evlənmək üçün daha az sosial və ailə təzyiqinə səbəb oldu, daha çox azadlıq təmin etdi. həyat yoldaşı seçməklə bağlı seçim.

Tarixən məcburi evlilik də əsirdən (qul və ya hərbi əsir) ev sahibi cəmiyyətlə inteqrasiyasını və onun taleyini qəbul etməsini tələb etmək üçün istifadə olunurdu. Bir misal, 1802-1805-ci illərdə Sakit okeanın Şimal-Qərb sahilində Nootka xalqının əsiri olaraq üç il keçirmiş ingilis dəmirçi Con R. Cyuitdir. Ona evlənmək əmri verildi, çünki başçılar məclisi arvadın və ailənin onu ömürlük həbs edənlərlə barışdıracağını düşünürdü. Cyuitə özü üçün məcburi evlilik və həm onun, həm də "atası" (əsir yoldaşı) üçün ölüm cəzası arasında seçim verildi. “Bir tərəfdə ölüm, digər tərəfdə evlilik olan bu kədərli həddə endirilərək, mənə iki pislikdən ən kiçiyini seçməyi düzgün hesab etdim” (səh154). A Narrative of the Adventures and Sufferings of John R. Jewitt, only survivor of the crew of the ship Boston, during a captivity of nearly three years among the savages of Nootka Sound: with an account of the manners, mode of living, and religious opinions of the natives.digital full text here 

Məcburi nikah da əhalinin hədəflərinə çatmaq üçün avtoritar hökumətlər tərəfindən tətbiq edilirdi. Kambocadakı qırmızı kxmer rejimi əhalini artırmaq və inqilabı davam etdirmək üçün sistematik olaraq insanları nikaha məcbur edirdi.Bu nikah mərasimləri ən azı üç cütlükdən ibarət idi və 160 cütlük ola bilərdi. Ümumiyyətlə, kənd başçısı və ya camaatın böyük rəhbəri hər iki tərəfə yaxınlaşıb evlənəcəklərini, nikahın vaxtı və yerini xəbərdar edərdi. Çox vaxt nikah mərasimi gələcək həyat yoldaşlarının ilk dəfə görüşdüyü bir mərasim olardı. Valideynlərin və digər ailə üzvlərinin həyat yoldaşının seçilməsində və ya nikah mərasimində iştirakına icazə verilmirdi. Qırmızı Kxmerlər valideyn səlahiyyətinin lazımsız olduğunu müdafiə edirdilər, çünki o, “hər kəsin “anası və atası” olmaq istəyirdi”.Raptio, qadınların evlilik və ya köləlik (xüsusilə cinsi köləlik) üçün geniş miqyasda qaçırılmasına aid olan Latın terminidir. Təcrübənin antropoloji antik dövrdən bəri yayılmış olduğu güman edilir.Eisenhauer, U., Kulturwandel und Innovationsprozess: Die fünf grossen 'W' und die Verbreitung des Mittelneolithikums in Südwestdeutschland. Archäologische Informationen 22, 1999, 215–239; an alternative interpretation is the focus of abduction of children rather than women, a suggestion also made for the mass grave excavated at Thalheim. See E Biermann, Überlegungen zur Bevölkerungsgrösse in Siedlungen der Bandkeramik (2001) 

21-ci əsrdə məcburi evliliklər Avropa ölkələrində, onların ümumi olduğu mədəniyyətlərdən immiqrasiya kontekstində diqqət mərkəzinə düşüb. İstanbul Konvensiyası məcburi nikahları qadağan edir (bax: Maddə 37).

 Məcburi nikahlara qarşı qanunların xronologiyası 

 1724: Böyük Pyotr Rusiyada məcburi nikahları qadağan edən fərman imzaladı. 
 1734: İsveç məcburi nikahları qadağan etdi. 
 1889: Yaponiyada yeni qanun nikah üçün hər iki həyat yoldaşının razılığını tələb etdi, baxmayaraq ki, qadınların razılığı hələ 20-ci əsrin əvvəllərinə qədər məcburi idi, çünki qadınlar tədricən təhsil və maliyyə müstəqilliyi əldə etdilər. Hendry, Marriage in Changing Japan, pp. 21-2
 1926: Özbəkistanın Cinayət Məcəlləsi məcburi nikahları cinayət hesab etdi. 
 1928: Qazaxıstanın Cinayət Məcəlləsi məcburi nikahları cinayət hesab etdi. 
 1950: Çin Yeni Evlilik Qanunu ilə məcburi nikahları qadağan etdi 
 1956: Tunis məcburi nikahları qadağan etdi. Grassroots efforts in Tunisia to advance women’s rights , 2017
 1959: İraq zorla evlilikləri qadağan etdi. 
 1960: Vyetnamda məcburi evlilik qadağan edildi. Mai, T., and T. Le. Women in Vietnam. N.p.: Hanoi: Foreign Languages House, n.d. Print.
 1978: Yeni kommunist hökuməti Əfqanıstanda məcburi nikahları qadağan etdi. 
 1991: Laos məcburi nikahları qadağan etdi. 
 1998: İsveç məcburi nikahları cinayət hesab etdi. 
 1999: Qana məcburi nikahları qadağan etdi. 
 2003: Norveç məcburi evliliyi cinayət hesab etdi. 
 2004:
 Benin məcburi nikahları qadağan etdi. 
 Mərakeş məcburi nikahları qadağan edib. 
 2005:
 Səudiyyə Ərəbistanı zorla nikahları qadağan edib. Grand Mufti bans forced marriages in Saudi Arabia , 13 April 2005
 Almaniya kimisə evlənməyə məcbur etməyi cinayət hesab etdi. European Immigrants Continue to be Forced Into Marriage , 31 January 2007
 2007:
 Pakistan 3 ilə qədər həbslə məcburi nikahları qadağan edən qanun təqdim edib. Pakistan Seeks To Ban Forced Marriage , 13 February 2007
 Sierra Leone məcburi nikahları qadağan etdi. 
 Belçika məcburi nikahı cinayət hesab edib. 
 2009: Əfqanıstan məcburi evliliyi cinayət hesab etdi. Afghanistan: Child Marriage, Domestic Violence Harm Progress , 4 September 2013
 2011: Şotlandiya məcburi evliliyi cinayət hesab etdi. 
 2013:
 Avstraliya hökuməti kimisə evlənməyə məcbur etməyi cinayət hesab edib. Rethinking Australia’s response to forced marriage , 26 October 2020
 İsveçrə məcburi nikahları kriminallaşdırıb, cəzanı beş ilə qədər həbs cəzasına qədər artırıb. 
 2014: Böyük Britaniya hökuməti İngiltərə, Uels və Şotlandiyada kimisə evlənməyə məcbur etməyi cinayət hesab etdi. 
 2015: Kanada məcburi evliliyi beş ilə qədər həbs cəzası ilə cəzalandırılan cinayət hesab etdi. 
 2016: Qambiya məcburi nikahları qadağan etdi. Gambia: UN Hails Gambia's Ban On Child, Forced Marriages , 13 July 2016
 2018: Mərakeş məcburi nikahları cinayət hesab etdi. MOROCCO: New Morocco law banning forced marriage now in effect , 12 September 2018

 Statistika 
Uşaq evliliyi (2008–2014) : 
Ölkələr15 yaşında evlənənlər18 yaşında evlənənlərMənbəAfghanistan–33%Living Conditions Survey 2013-2013Albania0%10%DHS 2008–2009Algeria0%3%MICS 2012–2013Armenia0%7%DHS 2010Azerbaijan2%11%DHS 2011Bangladesh18%52%MICS 2012–2013Barbados1%11%MICS 2012Belarus0%3%MICS 2012Belize3%26%MICS 2011Benin11%32%DHS 2011–2012Bhutan6%26%MICS 2010Bolivia3%22%DHS 2008Bosnia and Herzegovina0%4%MICS 2011–2012Brazil11%36%PNDS 2006Burkina Faso10%52%DHS 2010Burundi3%20%DHS 2010Cabo Verde3%18%DHS 2005Cambodia2%19%DHS 2014Cameroon13%38%DHS 2011Central African Republic29%68%MICS 2010Chad29%68%MICS 2010Colombia6%23%DHS 2010Comoros10%32%DHS 2012Congo6%33%DHS 2011–2012Costa Rica7%21%MICS 2011Côte d'Ivoire10%33%DHS 2011–2012Cuba5%26%MICS 2014Democratic Republic of the Congo10%37%DHS 2013–2014Djibouti2%5%MICS 2006Dominican Republic10%37%DHS 2013Ecuador4%22%ENDEMAIN 2004Egypt2%17%DHS 2014El Salvador5%25%FESAL 2008Equatorial Guinea9%30%DHS 2011Eritrea13%41%Population and Health Survey 2010Ethiopia16%41%DHS 2011Gabon6%22%DHS 2012Gambia9%30%DHS 2013Georgia1%14%RHS 2010Ghana5%21%DHS 2014Guatemala7%30%ENSMI 2008/2009Guinea21%52%DHS 2012Guinea-Bissau7%22%MICS 2010Guyana6%23%DHS 2009Haiti3%18%DHS 2012Honduras8%34%DHS 2011–2012India18%47%NFHS 2005–2006Indonesia–14%National Socio-Economic Survey (SUSENAS) 2013Iran3%17%MIDHS 2010Iraq5%24%MICS 2011Jamaica1%8%MICS 2011Jordan0%8%DHS 2012Kazakhstan0%6%MICS 2010–2011Kenya4%23%DHS 2014Kiribati3%20%DHS 2009Kyrgyzstan1%12%MICS 2014Lao People's Democratic Republic9%35%MICS 2011–2012Lebanon1%6%MICS 2009Lesotho2%19%DHS 2009Liberia9%36%DHS 2013Macedonia1%7%MICS 2011Madagascar12%41%ENSOMD 2012–2013Malawi9%46%MICS 2013–2014Maldives0%4%DHS 2009Mali15%55%MICS 2010Marshall Islands6%26%DHS 2007Mauritania14%34%MICS 2011Mexico5%23%ENADID 2009Mongolia0%5%MICS 2010Montenegro1%5%MICS 2013Morocco3%16%DHS 2003–2004Mozambique14%48%DHS 2011Namibia2%7%DHS 2013Nauru2%27%DHS 2007Nepal10%37%MICS 2014Nicaragua10%41%ENDESA 2006Niger28%76%DHS 2012Nigeria17%43%DHS 2013Pakistan3%21%DHS 2012–2013Panama7%26%MICS 2013 KFRPapua New Guinea2%21%DHS 2006Paraguay–18%RHS 2004Peru3%19%Continuous DHS 2014Philippines2%15%DHS 2013Qatar0%4%MICS 2012Republic of Moldova0%12%MICS 2012Rwanda1%8%DHS 2010Saint Lucia1%8%MICS 2012Samoa1%11%DHS 2014São Tomé and Príncipe5%34%DHS 2008–2009Senegal9%32%Continuous DHS 2014Serbia0%3%MICS 2014Sierra Leone13%39%DHS 2013Solomon Islands3%22%DHS 2007Somalia8%45%MICS 2006South Africa1%6%DHS 2003South Sudan9%52%SHHS 2010Sri Lanka2%12%DHS 2006–2007State of Palestine1%15%MICS 2014Sudan7%33%SHHS 2010Suriname5%19%MICS 2010Swaziland1%7%MICS 2010Syrian Arab Republic3%13%MICS 2006Tajikistan0%12%DHS 2012Thailand4%22%MICS 2012Timor-Leste3%19%DHS 2009Togo6%22%DHS 2013–2014Tonga0%6%DHS 2012Trinidad and Tobago2%8%MICS 2006Tunisia0%2%MICS 2011–2012Turkmenistan1%7%MICS 2006Tuvalu0%10%DHS 2007Uganda10%40%DHS 2011Ukraine0%9%MICS 2012United Republic of Tanzania7%37%DHS 2010Uruguay1%25%MICS 2013Uzbekistan0%7%MICS 2006Vanuatu3%21%DHS 2013Viet Nam1%11%MICS 2014Yemen9%32%DHS 2013Zambia6%31%DHS 2013–2014Zimbabwe4%34%MICS 2014

 İstinadlar 

Kateqoriya:İnsan hüquqları pozuntusu
Kateqoriya:Nikah