Konqratlar

Konqratlar, Kunqratlar,Кунграт // Советская историческая энциклопедия : в 16 т. / под ред. Е. М. Жукова. — М. : Советская энциклопедия, 1965. — Т. 7 : Каракеев — Кошакер. — 1022 стб.Кунграты // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004–2017. Unqiratlar, Kunqiratlar,тж. Хунгират, Онггират, Конгират, Онгирад () Xonxiratlar, Xongiratlar, Xunqiratlar (, ) — monqol tayfası. Bu tayfanın törəmələri əsasən Mərkəzi Asiyada bir sıra monqol və türk xalqlarının etnogenezində iştirak etmişlər. Konqratların adı ilk dəfə 1129-cu ildə çəkilmişdir.

 Etimologiya 
Monqolustan tarixçilərinə görə, onların adı "hun" (qu quşu) və "ard" (xalq) sözlərindəndir. Qu quşu monqol xalqlarının, məsələn, buryatların totemlərindən biridir. Bu tayfanın adı ilk dəfə "Monqolların məxfi tarixi"nin 61-ci bəndində "onqirad" şəklində keçmişdir. "Xonqirat" etnonimi "xonqodor" ilə ortaq mənşəyə malikdir. G. R. Qaldanova xonqodor etnonimi ilə "-rat" və "-dor" dəyişikliyinin mümkünlüyünü nəzərə alaraq orta əsr Xunqiratı ilə eyniləşdirir. Daha sonra Ə. Anqarxayev, Ş. R. Tsıdenjapov bu etnonimin xon (xonq) və arad sözlərindən formalaşması, xonqodorun sadələşdirilmiş variantı olması ehtimalına işarə etmişdir. S. P. Baldayev hesab edirdi ki, etnonim xon – "nəcib quş", qudor – "nəcib quş fırıldaqçıları" sözlərindən yaranmışdır. D. S. Duqarova görə, etnonim türkcə xun/xon (kun) – "günəş" və xuba – "qu quşu" sözlərinədn yaranmışdır, əvvəllər "güclü hunların qırıqları"na aid edilirdi. Ş. R. Tsıdenjapov bu etnonimin hunlar dövründə "hun" totem qu quşundan törədiyini təklif etmişdir. Müasir fonetik tərtibat isə "hun" sözündən formalaşmışdır.

Özbək tədqiqatçıları "kunqırat" sözünün "kunqır" və "ot" sözlərinin birləşməsindən gəldiyinə inanırlar. X. Daniyarov yazmışdır ki, bəzi məlumatlara əsasən, bu söz əslində monqol dilindədir və "korakarqa" (qara qarğa) deməkdir.Данияров X. Указ. соч. С. 86

B. Z. Nanzatov monqolca xongor sözü ilə qədim türkcə qoŋur sözü müqayisə edir. Onun nəzəriyyəsinə görə , Xongirat, Xonqodor, Konyrat etnonimləri türk-monqolca Xonqor ~ qoŋur terminindən olub, heyvanın rəngini, yəni qırmızımtıl, şabalıdı, qəhvəyi, qəhvəyi, tan, açıq qırmızı . Həmçinin, xalq etimologiyasının başqa bir versiyası, tayfa adının türk dilindən tərcümədə "qəhvəyi at" mənasını verən "Konyr" və "at" sözlərindən gəldiyi versiyadır.

Ayudayn Oçirin fikrincə, etnonim qarğa toteminin adından yaranmışdır. Monqollar iri qarğa növlərindən "xon xeree" deyirlər.

 İstinadlar 

 Əlavə ədəbiyyat 


















Kateqoriya:Türk xalqları
Kateqoriya:Monqol tayfaları
Kateqoriya:Monqolustanda yaşayan etnik qruplar