Hüseyn Məhəmmədzadə Sədiq

Hüseyn Məhəmmədzadə Sədiq () — alim, dilçi, şair, türkoloq, professor.

 Həyatı və təhsili 
1945-ci ildə Təbrizin Sürxab məhəlləsində anadan olmuşdur. Tehrana gedib orada Tehran Universitetində fars ədəbiyyatı üzrə bakalavr dərəcəsi, daha sonra Türkiyənin İstanbul Universitetində türk dili və ədəbiyyatı üzrə bakalavr dərəcəsi almışdır. Təhsilini Türkiyədə davam etdirərək, 1983-cü ildə həmin universitetdə fars, ərəb və türk dillərinin müqayisəli ədəbiyyatı üzrə doktorluq dərəcəsi almışdır.

 Ölümü 
Tehranın Firuzgər xəstəxanasında avqustun 24-də beyin fəsadı xəstəliyindən dolayı vəfat edib. 25 avqust 25, 2022-ci ildə Təbriz şəhərinin "Vadi rəhmət" qəbiristanlığında dəfn edilmişdir.

 Fəaliyyəti 
Müxtəlif dövrlərdə siyasi, ədəbi və ictimai fəaliyyətlə məşğul olub. 1979-cu il inqilabından sonra müxtəlif ədəbi nəşrlərin, o cümlədən türkcə buraxılan "Yoldaş" , "Yeni Yol", "Inqilab yolunda" ve "Bulleten" dərgisinin baş redaktoru olub.

 Siyasi fəaliyyəti 
İnqilabın ilk illərindən sonra ağır siyasi başqılar nəticəsində Hüseyn Düzgün siyasi fəaliyyətlərini dayandırıb və ədəbi-mədəni fəaliyyətlərlə məşğul olub.

 Ədəbi-mədəni fəaliyyəti 
İnqilabdan sonra ədəbi-mədəni fəaliyyətlərlə məşğul olub. Tehranda türk dilinin öyrədilməsi üçün kurslar açıb, çox sayda gənc və yeniyetmənin ana dilini öyrənməsində böyük rolu olub. Məhəmməd Füzuli, İmadəddin Nəsimi, Molla Əli Pənah Vaqif, Əmir Əli Şirnəvai kimi şairlərin yaradıcılığı araşdırmalar apardığını və Azərbaycanın onlarla klassik şairinin əsərlərini işləyib nəşr edib. Ümumilikdə türk dili və ədəbiyyatı ilə bağlı müxtəlif mövzularda 300 kitab nəşr etdirib.

 2019 ilində Bakı səfəri və İmadəddin Nəsimi 650 illiyi simpoziomu 
O, simpoziumda İrandan gələn nümayəndələr arasında idi. Simpoziumda onun məqaləsi oxundu. Həmçinin Bakıya səfəri zamanı digər fəaliyyətləri arasında Azərbaycan Milli Kitabxanasında olub, Azərbaycan Xalça Muzeyinin açılışında iştirak edib.

 Əsərləri 
 Gözəllik və gerçəklik ozanı Vaqif, Təbriz: 1968 (farsca)
 Əski yazılı mətn Dədə Qorqud, Təbriz, 1969 (farsca)
 Çocuk masalları, Tehran: 1972 (farsca)
 M. F. Axundzadə. Axundzadənin farsca məqalələri (tərcümə), Tehran: 1972 (farsca)
 Aşıqlar, Tehran: 1973 (farsca)
 Tülkü masalları, Tehran: 1973 (farsca)
 Toplumun gəlişim fəlsəfəsi. 1974
 Azərbaycan folkloru ilə ilgili yeddi məqalə, Tehran: 1974 (farsca)
 Həbib Sahirin yeni şeirləri, Təbriz: 1974 (farsca)
 Uçqun daxma, Tehran: 1980. (türkcə şeirlər)
 Bakı lövhələri, Tehran, 1980. (türkcə şeirlər)
 Türk dili və ədəbiyyatı, Tehran: 1993 (türkcə — dərslik)
 Türkcə yazı qaydaları, Tehran, 1994. (türkcə — dərslik)
 Güllər açacaq, Tehran: 2003 (türkcə şeirlər)
 Türkcə — farsca sözlük, Təbriz, 2009.

 Tərcümə 
Hüseyn Məhəmmədzadə Sədiq (Hüseyn Düzgün) Kaşğarlı Mahmudun "Divani Lüğat-it Türk" əsərini çevirib.

 Jurnalistika 
Prof. Dr. Ali Kafkasyalı Hüseyn Düzgünun jurnalistika fəaliyyətini belə izah edir: "Hüseyin Düzgün, İran Türklerinin en aktif gazeteci ve yazarlarından biridir. O, daha İran İslam Devrimi’nin ilk günlerinde "Yoldaş" dergisini çıkararak İran Türklerinin dil ve edebiyatlarının hürriyeti için mücadeleye başlamıştır. Pehlevı yönetiminin iktidardan uzaklaşması için yapılan mücadelede pek çok dergide hararetli yazılar yayımlamıştır. "Ulduz". "Aydın", "Kardaşlık", "Dede Korkut", "Odlar Yurdu", "Şafak", "Azatlık", "Karger", "Settar Han Bayrağı", "Azerbaycan" gibi dergilerde çok etkili siyası yazılar yazarak geniş kitlelere hitap etmiştir. Bütün bu dergiler yayımlanmasına bir çeşit vesile olan Düzgün, onlarca şair ve yazarın gönül sözlerini söylemeye, düşüncelerini yazmaya da Zemin hazırlamıştır. Düzgün, "Yoldaş" dergisinin kapatılmasından sonra zaman kaybetmeden aynı kadro ile "İnkılap Yolunda" adlı gazeteyi yayın hayatına sokmuşlardır. Bu gazete de 4. Sayıdan sonra kapatılır. Düzgün yine gazeteciliğini devam ettirmek için "Yeni Yol" dergisini mevsimlik olarak çıkarmaya başlar. Bu defa 1979’da derginin bürosu yakılır ve derginin yayını yasaklanır. Hüseyin Düzgün doktorasını tamamlamak için Türkiye’ye gider. Daha sonra haftalık Turki Sahand'ı yayınladı ve İslami Birlik, Akhtar ve Yul Dergılerının yayınlanmasında kilit rol oynadı. Pek çok öğrenciyi Türkçe yazma konusunda yetiştirdi ve tek amacı İran'da Türk dilini ve edebiyatını yaymak idi."

Yayınladığı dərgilər:thumb|"İnqilab yolunda" dərgisi

 Hünər ve İctima — Təbriz (1968);
 Yoldaş — Tehran (1979);
 Azadlıq — Tehran (1979);
 İnqilab yolunda — Tehran (1981);
 Yeni yol — Tehran (1982);
 Türk Bülleteni — Tehran (1986);
 Səhənd — Tehran (1992–2002).

 "Hünər ve İctima" Adinəsi (1968) 
"Hünər və İctima" Adinəsi Təbrizdə hər iki həftədə bir Hafte vare Mahde Azadi tərəfindən fars dilində nəşr olunurdu. Jurnalın baş redaktoru Səməd Behrəngi idi. Səməd Behrənginin ölümündən sonra Hüseyn Düzgün jurnalın daha 4 nömrəsini çap etdirməyə nail olub. 4-cü nömrədən sonra jurnal bağlandı.

Hüseyn Düzgündən əvvəl Səməd Behrəngi tərəfindən 9 nəşri nəşr edilmişdir.

 Azərbaycan Mədəniyyət Ocağı 
Azərbaycan Mədəniyyət Ocağı 1979-cu ildə Hüseyn Düzgünün sayəsində Tehranda formalaşdı. Bu qurumun nəticəsi İranda Azərbaycan dilində 17 kitabın nəşri və 4 dövrü nəşrin nəşri olmuşdur. Bu 17 kitabdan bir çoxunun nəşrinə icazə verilməyib və məhv edilib. Amma daha çoxu çap olundu və çox yaxşı qarşılandı. Bu mərkəzin nəşr etdiyi nəşriyələr: "Yoldaş", "İnqilab Yolunda" və "Yeni Yol" idi.

 Pedaqoji fəaliyyəti 
Hüseyn Düzgün 1958-ci ildə girdiyi Təbriz Müəllimlər İnstitutundan 1963-cü ildə məzun olur. 1972-ci ilə qədər Təbriz, Ərdəbil və Meşkinşehr’də ədəbiyyat müəllimi işləmişdir. Təhsil və tədris sahəsində məharətlə işləyən Düzgün bir tərəfdən də publisistika, tərcüməçilik, araşdırmaçılıq işlərini digər tərəfdən isə pedaqoji fəaliyyətini özəl dərslər verərək davam etdirirdi. O, İranda Türk gənclərinin Azərbaycan Türk dilinin öyrənməsi üçün bənzərsiz işlər görmüşdür. Tehran, Urmiyə, İsfahan və Həmədan universitetlərində açılan Türk Dili və Ədəbiyyatı kurslarında lektor vəzifəsində işləmişdir. Düzgün, minlərlə İran Türkünün Türkcə təhsil almasına imkan yaratdığı ilə yanaşı verdiyi seminarlar, mülahizələr, təqdim etdiyi bildirilər, və etdiyi söhbətlərlə minlərlə gəncin bilgilənməsini və milli şüur qazanmasını sağlamışdır.

 Kitabları 
 "Şeyx Səfiəddin Ərdəbilinin şeirləri, sözləri, öyüdləri və mənqibələri" (Tehran, 2001)
 Sayalar qədim Azərbaycan melodiyaları, Təbriz, (Farsca), 1992
 Gözəllik və gerçəklik şairi Vaqif. Təbriz , (Farsca), 1968
 Köhnə Yazılı Mətn Dədə Qorqud, Təbriz, (Farsca), 1969
 Aşıqlar, Tehran, (Farsca), 1973
 Tülkü Nağılları, Tehran, (Farsca), 1973
 Keçəlin Nağılları, Tehran, (Farsca), 1973
 Fars dilinin dialektləri və Azərbaycan Türkcəsi, Tehran, (Farsca), 1972
 Uşaq nağılları, Tehran, (Farsca), 1972
 Çil Maydan nağılı, Tehran, (Farsca), 1974
 M. F. Axundzadə. Axundzadənin Farsca Məqalələri. Tərcümə:Tehran, (Farsca), 1972
 M. F. Axundzadə. Axundzadənin fəlsəfi məqalələri, Tərcümə: Tehran, (Farsca), 1972
 M. Tərbiyət. Tərbiyət məqalələri, Ön söz və izahlar. Tehran, (Farsca), 1973
 Ənzəlidən Tehrana, Tərcümə: Tehran, (Farsca), 1973
 Çağdaş Azərbaycan Poeziyası, Tərcümə: Tehran, (Farsca), 1973
 Türk Əkizləri, Tərcümə:Tehran, (Farsca), 1974
 F. Aşurov. Nəsimi Dramı, Tərcümə: Tehran, (Farsca), 1974
 M. Fuzuli Rind ü Zahid, Ön söz, bərpa və izahlar:Tehran, (Farsca), 1976
 M. Tebrizi Mirzə Ağa Təbrizinin pyesləri. Ön söz, düzəliş və izah:Tehran, (Farsca), 1974
 İngiltərədə Burjua İnqilabı (tərcümə)	
 Cəmiyyətin İnkişaf Fəlsəfəsi	
 Azərbaycan folkloruna dair yeddi məqalə. Tehran, (Farsca), 1974
 Həbib Sahirin Yeni Şeirləri. Təbriz, (Farsca), 1974
 Nizaminin həyat və yaradıcılığı, Tərcümə: Təbriz, (Farsca), 1971
 Soltanov Xaqani Şirvani, Tərcümə. Tehran, (Farsca), 1975
 İranın Qədim Ədəbi Sonları, Tərcümə: Tehran, (Farsca), 1975
 İranın Yeni Ədəbi Sonları, Tərcümə: Tehran, (Farsca), 1975
 Y. A. Bertles, Azərbaycanın Böyük Ozanı Nizami, Tərcümə:Tehran, (Farsca), 1975
 Qövsi Təbrizi və Mirzə Baş Vəzih, Tərcümə: Tehran, (Farsca), 1977
 İranın Dil Problemləri, Tərcümə:Tehran, (Farsca), 1975
 H. Sahir Arzı və Camber, Tərcümə: Tehran, (Farscaca), 1974
 Topal Teymur və Qafqaz, Tərcümə: Tehran, (Farscaca), 1976
 Kiçik Şeirlər, Tehran, (Türkcə şeirlər), 1979
 Səməd Behrəngi Mənzuməsi, Tehran, (Türkcə şeirlər), 1979
 Məcmuə, Tehran, (Türkcə şeirlər), 1979
 Uçqun Dəhmə, Tehran, (Türkcə şeirlər), 1980
 Bakı lövhələri, Tehran, (Türkcə şeirlər), 1980
 Günəşli Vətən Yadigarları, Tehran, (Türkcə), 1980
 B. Kuşçuoğlunun Sözləri, Ön söz, düzəliş və izahlar: Tehran
 Mövlananın Türkcə şeirləri, Tehran, (Türk-Farsca), 1990
 Azərbaycanın Şəhid Alimləri, Tehran, (Türk dilində), 1992
 Firdovsinin "Yusif və Züleyxa" poeması. Ön söz, bərpa və Tehranın izahı, (Farsca), 1995
 Saibin Gəzəllərinin təsviri, Tehran, (Farsca), 1991
 Quran Tərcüməsi, Tərcümə: Tehran, (Türkiyə), 1990
 Q. Bəhlul. Kəşf və əsaslandırma. Ön söz, düzəliş və izahlar:Tehran, (Türk dilində), 1992
 M. Füzulinin "Qırx hədisi", Ön söz, bərpa və izahlar:Tehran, (Türkcə), 1990
 Türk dilinin qrammatikası (Türk dili—Tehran), 1990
 Füzuli Qəzəllərinin təsviri (Türkcə—Tehran).	
 Türk şeir və nəsr nümunələri, Tehran, (Türkcə), 1991
 Köhnə Türk Mətnləri, Tehran, (Farsca-Dershane), 1999
 Musiqili risalələr, Tehran, (Farsca- sinif otağı), 1999
 Türk Dili və Ədəbiyyatı, Tehran, (Türk-Ders otaqları), 1993
 Türkcə Yazı Qaydaları, Tehran, (Türkçe — Derslikler), 1994
 Yurd Qəzəlləri, Tehran, ikinci nəşr, (Türkcə şeirlər), 1977
 Anama hədiyyə, Tehran, (Türkcə şeirlər), 2001
 Təbriz yollarında, Tehran, (Türkcə şeirlər), 2001
 Zəngan lövhələri, Tehran, (Türkcə şeirlər), 2001
 Qaşğayi lövhələri, Tehran, (Türkcə şeirlər), 1998
 Ərdəbil lövhələri, Tehran, (Türk şeirləri), 2001
 Həkim Abdullah Zuzuninin fəlsəfəsi, Tehran, 2001
 Baş Yüce Qaşğayi Oğlu Felsefesi, Tehran, 1999
 Şeyx Məhəmməd Xiyabani. Mənzumə, Tehran, (Türk dilində şeirlər), 1999
 Qədim Türk Yazıları.	
 S. Ərdəbili (Şeyx Səfi Ərdəbili)Qara jurnal. Ön söz, düzəliş və izahlar: Tehran, 2000
 M. Kaşkari Divan Lüğət-it Türk, Tərcümə: Təbriz, (türk-Farsca), 2005
 M. Füzulinin Türkcə divanı. Ön söz, düzəliş və izahlar: Təbriz, 2001
 M. Füzulinin Farsca divanı. Ön söz, düzəliş və izahlar: Təbriz, 2007
 Nəbatinin Türk Divanı, Ön söz, düzəliş və izahlar: Təbriz, -ci nəşri, . 1-ci nəşr
 Nəbatinin Farsca Divanı, Ön söz, düzəliş və izahlar: Təbriz, 1993
 Universitet tələbələri üçün klassik Türk şeirləri.	
 İslam Etikası, Tərcümə:Tehran, (Türkiyə), 1992
 Usul-i Akaid, Tərcümə:Tehran, (Türkiyə), 1992
 Allahı tanıyan, Tərcümə: Tehran, (Türkiyə), 1992
 Peyğəmbərin tanınması, Tərcümə: Tehran, (Türkiyə), 1992
 Maad tanma, Tərcümə:Tehran, (Türkiyə), 1992
 İlahi Ədalət, Tərcümə: Tehran, (Türkiyə), 1992
 İmamın tanınması, Tərcümə:Tehran, (Türkiyə), 1992
 Həzrət Əli Həyat, Tərcümə:Tehran, (Türkiyə), 1992
 İmam Hüseyn Həyatı, Tərcümə: Tehran, (türkcə), 1992
 İnstinkt Hadisləri, Tərcümə:Tehran, (Türkiyə), 1992
 Mövlananın Farsca qəzəllərindən seçmələr, Tehran, (Farsca), 2007
 Zərdüştün qoşmaları, Tehran, (Farsca), 2008
 İnsan oğlunun ixtirası, (Farsca tərcüməsi)	
 İmam Xomeyni Tevhidə Çağrı, Tərcümə: Tehran, (Türkcə), 1993
 M. Axundzadə. Müsyö Jordan, Tərcümə: M. J. Qaracedaği, Ön söz, bərpa və izahlar. Tehran, (Farsca), 2003
 M. Axundzadə. Quldur Basan Ayı, Tərcümə: M. J. Qaracedağı, Ön söz, bərpa və izahlar. Tehran, (Farsca), 2003
 Əmək Hüququ, Tehran, (Farsca-Dərs otağı), 1975
 CCeferofArt and Beautician, Tərcümə: M. J. Qaracedaği, Ön söz, düzəliş və izahlar Tehran, (Farsca), 1975
 Bir Bölük Durna, Tehran, (Türk dilində şeirlər), 2003
 Güllər açacaq, Tehran, (Türk dilində şeirlər), 2003
 Qopuzçular, Tehran, (Farsca), 200 Məstərabadi Senglah, Ön söz, düzəliş və izahlar: Təbriz, (Farsca)	
 Üç Daşyazıt, Tehran, birinci nəşr, (Fars-Türk), 2000
 Türk-Fars Sözlüyü, Təbriz, 2009

 Şeir kolleksiyası 
 Ərdəbil Lövhələri
 Anama Hədiyyə
 Uçgun Daxma
 Bakı Lövhələri
 Təbriz Yollarında
 Zəngan Lövhələri
 Lövhədən lövhəyə
 Şeyx Məhəmməd Xiyabani dastanı
 Səməd Behrəngi (şeir)
 Qaşğayi Lövhələri
 Kiçik şeirlər
 Yurd Qazaları
 Verzegan

 Haqqında yazılmış kitablar 
 M. Kərimi. Xalqımızın Acıyan Yarası, Zengan, 1997
 Omid Niyayiş. Dr. Sadiq və Azərbaycan kimliyi, Tehran, 1998
 Amir Çehre Guşa. El Qayğısı, Tehran, 2000
 Eldar M. Sadiq. Babamın Bilimsəl Müsahibələri, Tehran, 1997
 M. Kərimi, Düzgün ve Qaranquş, Tehran 2009
 Məhəmməd Daveryar Ərdəbili, Bir Umman Bir Dəniz, Tehran 2010
 Məhəmməd Daveryar Ərdəbili, Tekrim-i Üstad, Tehran 2010
 Sadyar Vezife-Seyyid İhsan Şükrhudayi, Ceşn-name-i Doktor Sedig, 2009.

 Təltifləri 
 Özbəkistan dövləti türkologiya sahəsindəki araşdırmalarına görə, "Əmir Əlişir Nəvayi" mükafatı verib.
 Əmir Əli Şir Nəvainin əsərlərinin İranda təshihinə və nəşrinə görə apardığı səylərə görə, Özbəkistan Prezidentinin sərəncamı ilə "Dostluq" ordeni ilə təltif edilmişdir.

 İstinadlar 

Kateqoriya:İran azərbaycanlısı alimlər
Kateqoriya:İran alimləri
Kateqoriya:İran ədəbiyyatşünasları
Kateqoriya:Azərbaycanlı ədəbiyyatşünaslar
Kateqoriya:İran dilçiləri
Kateqoriya:Azərbaycanlı dilçilər
Kateqoriya:Azərbaycanlı türkoloqlar
Kateqoriya:İran azərbaycanlısı şairlər