Üçmüədzin döyüşü (1804)

Üçmüəzzin döyüşü (1804) — 1804-cü ilin iyun ayında Rusiya-İran müharibəsinin (1804-1813) gedişatında baş vermiş döyüş. 

Pavel Sisianovun komandanlığı altında olan beş minlik çar qoşunu İrəvana doğru irəliləyirdi. İran şahzadəsi Abbas Mirzənin komandanlığı altındakı ordu isə iyirmi minlik döyüşçüdən ibarət idi. Onlar Üçmüəzzində rus ordusunu qarşıladı. 

Rusların təminat yollarını uğurla kəsməyi bacaran İran ordusu onları geri çəkilməyə məcbur edə bildi. Rusların Üçmüəzzini ələ keçirə bilməməsinə baxmayaraq, döyüşün nəticəsi müxtəlif cür təqdim edildi. Həm İran, "Üç Kilsənin qeyri-müəyyən mühasirəsindən sonra, ruslar ağır bombardman ilə İrəvanı mühasirəyə aldılar.(...)" "Onun ilk hədəfi Üçmüədzindəki dini mərkəz idi. Orada o, Abbasın 18 minlik ordusu ilə qarşılaşdı. Rus artilleriyası qarşı tərəfə ağır itki verrdirərkən, Qacarlar da öz hərbi taktikalarında effektli olduqlarını sübut etdilər. Ruslar monastrı ələ keçirməyi bacarmadılar və geri çəkilməyə məcbur oldular, beləliklə, Qacarlar qələbə qazandılar."  və həm də Rusiya bunu qələbə kimi qeyd etdilər.

 Arxa plan 
1801-ci ildə Rusiya İran dövlətinin daxilindəki siyasi qarışıqlıqlardan istifadə edərək Kartli-Kaxetiyanı ilhaq etdiyini rəsmi şəkildə bildirdi. 

1802-ci ildə isə Pavel Sisianov Rusiyanın Qafqazdakı baş komandanı təyin edildi. Möhkəm rus imperialisti olan Pavel Sisianov yerlilərin seçimləri və istəkləri ilə hesablaşmırdı. 

O, 1804-cü ilin yanvarında bir aylıq mühasirədən sonra Gəncə şəhərini işğal edərək oranı yağmaladı. Düz 3 günlük yağmalama prosesi ərzində üç min nəfər gəncəli qətlə yetirildi. Bu işğal Birinci Rusiya-İran müharibəsinin başlamasına rəvac verdi.

 Döyüş 
Cavad xanın şəhid edilməsi nəticəsində Gəncə şəhərinin işğalından sonra Sisianov İrəvana doğru yürüşə başladı. İrəvan yaxınlığında onun ordusu ilə İranın vəliəhd şahzadəsi Abbas Mirzənin, İrəvan xanlığının orduları arasında 3 günlük döyüş oldu. 

Rus atilleriyası o dönəmdə modern silahlardan yoxsul olan İran ordusu üzərində mühüm itkilərə səbəb oldu. Qacarlar özlərinə məxsus strategiya tətbiq edərək rus qoşunlarını mühasirəyə alıb onların maddi-texniki təminat yollarının kəsilməsinə nail oldular. Bu Pavel Sisianovun geri çəkilməsinə və Üçmüəzzini ələ keçirə bilməməsinə səbəb oldu. Bu, müdafiə olunan İran ordusunun taktiki qələbəsi demək idi. Hər bir halda, ənənəvi döyüş metodlarına əsaslanan Qacar ordusu çətin vəziyyətdə olan rus ordusunun geri çəkilməsinə imkan verdilər. Halbuki, onlar hücumu davam etdirib mütləq qələbə qazana bilərdilər.

 Nəticə 
Döyüşdən bir neçə gün sonra ruslar yenidən Üçmüəzzinə geri döndülər və buradakı fərqli Qacar qüvvəsini gözlənilmədən yaxalayıb məğlub etdilər. 

Qacar ölkəsində olan fransız hərbi mütəxəssis Avquste Bontems-Lefortun sözlərinə görə, Üçmüəzzinə daxil olan Pavel Sisianovun qüvvələri bölgədəki dini abidələrə ciddi ziyan vurdular.  Bundan sonra, yenidən İrəvana yürüş edən  Pavel Sisianova cavab olaraq Qacar ordusu və İrəvan xanlığının ordusu yenidən birləşərək İrəvan şəhərinin müdafiəsini təşkil etdilər. İrəvan qalasının mühasirəsində də rus qoşunları uğursuzluqla üzləşdilər.

 Həmçinin bax 
 İrəvanın mühasirəsi (1808)
 İrəvan qalasının mühasirəsi (1804)

 İstinadlar 

 Mənbə 






 Əlavə ədəbiyyat 



Kateqoriya:Rusiyanın döyüşləri
Kateqoriya:Rusiya-İran müharibəsi (1804-1813)
Kateqoriya:1804-cü ildəki hadisələr
Kateqoriya:İrəvan xanlığı