Ultra diffuz qalaktika

Ultra diffuz qalaktika (UDQ) — son dərəcə aşağı parlaqlıqlı qalaktikadır və onun ilk nümunəsi 1984-cü ildə Allan Sendic və Bruno Binqqeli tərəfindən Qız bürcünün yaxınlığında meydana çıxmışdı.Bu qalaktikalar 2015-ci ildə adlarının dəyişdirilməsindən uzun illər əvvəl öyrənilmişdir. Onların kifayət qədər işıqlı olmamasının səbəbi ondan irəli gəlir ki, ulduzyaradan maddənin yetəri qədər deyil. Bu da ona gətirib çıxarır ki, bu qalaktikalar çox köhnə ulduz populyasiyalarının olması ilə nəticələnir.

2018-ci ildə təsdiq edilmiş kəşflərə əsaslanaraq, bu Qalaktika sinfi qaranlıq maddənin məzmununun hər iki tərəfini əhatə edir: bəziləri UDQ-nı demək olar ki, tamamilə qaranlıq məsələdən ibarət olduğunu vurğulayır(belə bir qalaktika Samanyolu ilə eyni ölçülü və kütlə ola bilər, lakin görünən ulduzların sayı yalnız 1% təşkil edir), digərləri isə UDQ qaranlıq materiyadan demək olar ki, tamamilə azaddır.

 Nümunələr 
Yerdən təxminən 330 milyon işıq ili uzaqlıqda yerləşən Koma Klaster çoxluğunda tapılan bəzi ultra diffuz qalaktikaların diametri 60 kly (18 kpc) və Saman Yolu Qalaktikasının ulduzlarının 1%-ni təşkil edir. Koma çoxluğunda ultra diffuz qalaktikaların paylanması işıq saçan qalaktikalarla eynidir. Bu çoxluq mühitinin qalaktikalardan maddəni çıxardığını, eyni zamanda onlara daha parlaq qalaktikalar kimi qrupu doldurmağa imkan verdiyini göstərir. Daha yüksək gelgit qüvvəsi zonalarında oxşar səviyyədə paylanma, daha yüksək gərginlik altında qalaktikaları bir yerdə saxlamaq üçün daha böyük qaranlıq maddə fraksiya nəzərdə tutulur.

Koma çoxluğundakı ultra diffuz qalaktika olan Dragonfly 44 buna nümunə kimi verilə bilər. Müşahidə olunmuşdur ki, onun fırlanma sürəti kütlələrin təxmini olaraq bir trilyon günəş kütləsi kimi  göstərilir ki, bu da Samanyolu  kütləsinə bərabərdir. Bu, Dragonfly 44 ətrafında müşahidə edilən 90-a yaxın qlobal çoxluqla da uyğundur. Buna baxmayaraq, qalaktika yalnız Saman yolu ilə yayılan işığın yalnız 1 faizini yayır. 25 avqust 2016-cı ildə astronomlar Dragonfly 44-ün demək olar ki, tamamilə qaranlıq maddədən ibarət olduğu haqqında məlumat veriblər. Bununla belə, sonradan müəyyən olundu ki, fəzada həll olunan kinematika təxminən 160 milyard günəş kütləsi olan bir kütləni ölçür və bu, ilkin olaraq kütlə ölçmələrindən altı dəfə az və Saman Yolu kütləsindən 1 dərəcə azdır. Ən son iş qalaktikanın ətrafında 20 qlobal çoxluq aşkar etdi ki, bu da son kütlə ölçmələrinə uyğundur.  Qalaktikadan və ətraf ərazilərdən X–şüalarının olmaması da onu göstərir ki, qlobal çoxluqların sayı əvvəllər iddia edildiyi qədər çox ola bilməz.

2018-ci ildə eyni yazıçılar ultra diffuz qalaktika NGC 1052-DF2-nin ~10 qlobal çoxluq sisteminin sürət ölçmələrinə əsaslanaraq qaranlıq maddədən azad olduğunu kəşf etdiklərini bildiriblər. Onlar buradan belə nəticəyə gəldilər ki, bu, dəyişdirilmiş Nyuton dinamikası kimi bəzi alternativ cazibə nəzəriyyələrini istisna edə bilər, amma xarici sahə effekti kimi başqa nəzəriyyələri hələ də mümkün edir.

2021-ci ildə təqribən 250 milyon işıq ili uzaqlıqdakı ultra diffuz cırtdan qalaktika olan AGC 114905-də qaranlıq maddənin demək olar ki, olmadığı bildirildi.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Qalaktikalar