Təbriz zəlzələsi (1641)

Təbriz zəlzələsi (1641) — fevral ayının 5-də müasir Şərqi Azərbaycan ostanının paytaxtı olan Təbriz şəhərində baş vermiş zəlzələ nəzərdə tutulur. Zəlzələnin maqnitudasının 6.8 bal olmuş və episentri Urmiya gölü ilə Təbriz şəhərinin arasına düşmüşdür. Bölgədə baş vermiş ən dağıdıcı zəlzələrdən biri hesab edilən bu hadisə zamanı 30 min insan həyatını itirmişdir.

200px|thumb|right|1673-cü ilə aid Təbrizin Ərk qalasının xarabalıqlarının eskizi.
 Tektonik quruluş 
Təbriz Ərəbistan və Avrasiya plitələrinin toqquşduğu aktiv konvergent sərhəd zonasında yerləşir. Konvergensiya Zaqros dağları boyunca baş verir, burada aktiv qıvrım və dayaq qurşağı yerləşir. Konvergensiya mərkəzi İran daxilində də sürüşmə qırılmaları ilə uyğunlaşmışdır. Təbrizdə yaxınlaşma sürətinin təxminən 20 mm/il olduğu təxmin edilir. Şəhər Ərəbistan, Anadolu və Avrasiya plitələrinin üçlü qovşağının yaxınlığında yerləşir. Magis konvergensiya Qafqazın altında kontinental toqquşma və Təbriz ətrafında sağa doğru sürüşmə tektonikası ilə nəticələnir. Ən böyük problemin olduğu yerlərdən biri Şimali Təbrizdir - burada 100 km (62 mil) məsafədə WNW-ESE istiqamətli bir qırılma vardır. Bu 1721, 1780 və 1786-cı illərdə dağıdıcı zəlzələlərə səbəb olub.

 Zəlzələ 
6.8 ballıq zəlzələ Şimali Təbriz Fayının cənubunda yerləşən qırılma strukturunu parçaladı. Şimal Təbriz qırağının özü zəlzələ zamanı qopmayıb. Zəlzələnin ehtimal olunan yeri 20 km (12 mil) sol yan qırılma olan Dehxarqan qırağı boyuncadır. Normal qırılma xüsusiyyətləri zəlzələ bölgəsində ümumi bir hadisədir. O, Osku və Azərşəhr şəhərləri arasında NE-SW-ni vurur. Fay 200 m (660 fut) ölçülən ofsetin qeydə alındığı Səhənd vulkanının qərb bazasında yerləşir.

 Ziyan 
Araşdırmaçılar Nikolas Ambraseys və Çarlz P. Melvill bildirir ki, zəlzələ cümə günü baş vermişdir. Xosrovşah, Üskü və müasir Azərşəhr tamamilə dağılmışdır. Demək olar ki, şəhərdəki bütün evlər, ictimai infrastruktur və tarixi abidələr yerləbir olmuşdur. Bu sıraya bir çox ictimai hamamlar və karvansaraylar da daxildir. Zəlzələnin effekti Bağdaddan da hiss edilmişdir. Qış olduğu üçün əksər heyvanlar tövlələrdə saxlanılırdı və bu tövlələrin uçması nəticəsində çox sayıda heyvan da tələf olmuşdur. Təbrizdəki Məscid-i Ustad-Şagird və Ərk qalası ciddi ziyan görmüşdür. Bir çox məscidin minarələrinə, gümbəzlərinə və binalarına ciddi ziyan dəymişdir. Zəlzələ Səhənddə qaya sürüşməsinə səbəb olmuş və bu xeyli sayda insanın ölməsinə səbəb olmuşdur. Yerdə çatlar əmələ gəlmiş və bu çatlardan su püskürmüşdür. Zəlzələnin vurduğu ziyanı ortadan qaldırmaq və ölüləri dəfn etmək aylarla vaxt davam etmişdir. Afterşoklar zəlzələdən sonrakı 6 ay ərzində hiss edilmişdir. Zəlzələdən sağ qurtulmağı bacaranların çoxu öz evlərinin xarabalığında yaşamaqda idilər. Bəzi sakinlər bir qədər sonra evlərinə geri döndülər və afterşoklar zamanı zədəli evlərinin çökməsi nəticəsində həyatlarını itirdilər. Zəlzələdən sonrakı iki ay ərzində hər gün 7 afterşok hiss edilməkdə idi.

 Həmçinin bax 
 Təbriz zəlzələsi (1721)
 Təbriz zəlzələsi (1780)

 İstinadlar 

Kateqoriya:1641-ci ildəki hadisələr
Kateqoriya:İranda zəlzələlər
Kateqoriya:Azərbaycanda zəlzələlər