İnquş dairəsi

İnquş mahalı — Rusiya imperiyası, Terek vilayətinin 1860–1870-ci illərdə mövcud olan inzibati ərazi vahidi.

 Coğrafi yerləşməsi 
Şimali Qafqazın mərkəzi hissəsində, müasir İnquşetiya ərazisini, Şimali Osetiyanın Priqorodnı rayonunun bir hissəsini və Çeçenistan Respublikası, Açxoy-Martan rayonunun bir hissəsini əhatə edən Terek, Sunja, Assa və Fortanqa çaylarının hövzəsində yerləşən rayon idi.Н. Ф. Грабовский. "Экономический и домашний быт жителей Горского участка Ингушского округа",Тифлис, 1870.

Sərhədləri şimal-qərbdə Kurp dağlığı boyunca Nalçik rayonu ilə, cənub-qərbdə və şimalda Terek çayı boyunca Osetiya rayonu və Stavropol diyarı ilə,
şərqdə Arqun mahalı ilə Fortanqa çayı boyunca, cənubda Tiflis quberniyası ilə Qafqaz silsiləsi boyunca uzanırdı.Н. Яковлев. Ингуши. М., 1925.

 Tarixi 
Mahal 1860-cı ildə quruldu. XIX əsrin 1860-cı ilinə qədər Şimali Qafqazın dağ əhalisi Qafqaz xəttinin Sol (Şimal-Şərqi Qafqaz) və Sağ (Şimali-Qərbi Qafqaz) hərbi rəhbərliklərinə tabe idi. Mülki idarəetmə yalnız Stavropol əyalətində idi. Qafqaz müharibəsi bitdikdən sonra Qafqazın hərbi idarəsi ləğv edildi. 1860-cı ildə Şimali Qafqazın bütün ərazisi Stavropol vilayəti, Kuban, Terek və Dağıstan vilayətlərinə bölündü. Terek vilayəti 8 rayondan: Kabarda, Osetiya, İnquş, Arqun, Çeçen, İçkeriya və Kumıkdan ibarət idi.

İnquş rayonunun inzibati mərkəzi Osetiya rayonu ilə birlikdə Vladiqafqaz idi. İnquş rayonu üç hissədən: Nazranovski, Psedaxi və Qorskidən ibarət idi. 1864–1865-ci illərdə İnquşetiya düzünün əhəmiyyətli torpaqları, üzərində kazak kəndləri tikildikdən sonra birbaşa Terek Kazak ordusuna tabe edildi. 1866-cı ildə Meredji və Akki cəmiyyətlərinin ərazisi İnquş rayonunun Qorski hissəsindən ayrıldı və Arqun rayonunun rəhbərliyinə tabe edildi.

1870-ci ildə, İnquş mahalı, Sunja kazak kəndləri ilə birlikdə, Osetiya rayonu ilə birlikdə qərbdə Urux çayından şərqdə Fortanqa çayına qədər geniş bir ərazini əhatə edən bir Vladiqafqaz rayonuna birləşdirildi.Н. Ф. Грабовский. Экономический и домашний быт жителей Горского участка Ингушского округа. С.1. Сборник сведений о кавказских горцах. Выпуск III. Тифлис, 1870

2 fevral 1870-ci ildə İnquş rayonunda əkinçilik ferması və məktəbi qurmaq üçün layihə təsdiq edildi.

1888-ci ildə, İnquş mahalının torpaqları, Sunja üzərindəki Terek Kazak ordusunun torpaqları ilə birlikdə, Terek bölgəsinin vahid İnquş-Kazak Sunje şöbəsi yaradıldı.Ингушетия в политике Российской империи на Кавказе. XIX век. М. М. Картоев, Магас 2014, С.604 1909-cu ildə Sunje şöbəsi ikiyə: Nazran və Sunjeyə bölündü.

 Əhalisi 
Rayonun əsas əhalisini İnquşlar (orstxoytsevlərin bir hissəsi də daxil olmaqla) və kazaklar təşkil edirdi. 1891-ci il siyahıyaalınmasına əsasən, İnquş rayonunun ən böyük yaşayış məntəqələri bunlar idi: Bazorkino — 4047 nəfər, Ekajevo — 3821, Nasirkort — 3645, Kantişevo — 2766, Plievo — 2766, Surxoxi — 2271, Yuxarı Açaluki — 1938, Orta Açaluki — 1505, Aşağı Açaluki — 1309, Qamurzievo — 1582, Altievo — 1000, Yandare — 1616, Badqers — 1595, Dalakovo — 1739, Saqopşi — 2098, Psedax — 1402, Nazran qalası — 1200.

 İnzibati bölgü 
Əvvəlcə rayon 1862-ci ildə Terek kazak ordusuna tabe olan Sunja kəndlərinin torpaqları ilə birlikdə 4 hissəyə bölündü. Ancaq 1865-ci ildə torpaq sahələrinin sayı üçə endirildi:
 Nazranovski — Nazranın mərkəzi. 1868-ci il əhalisi 17,339 nəfər idi.Статистические сведения о кавказских горцах, состоящих в военно-народном управлении. ССКГ. вып. 1, Тифлис, 1868, ОТД.VIII: Горская летопись. С. 6–8 Buraya: Bazorkino, Kantişevo, Surxaxi, Ekajevo, Nasir-Kort, Alti, Qamurzievo, Buruk, Plievo, Dolakovo,Yuxarı Açaluki yaşayış məntəqələri daxil idi.
 Psedax — Psedax kəndinin mərkəzidir. 1868 ci il əhalisi 6812 nəfər idi. Bu əraziyə: daxil idi: Saqopşi, Qeyrbek-Yurt, Psedax, Keskem, Nijni Keskem, Bekoviçi, Quçuq-Yurt, Aşağı Açaluki, Orta Açaluki, Yuxarı Achaluki yaşayış məntəqələri daxil idi.
 Qorski — Vladiqafqaz şəhərinin mərkəzidir. 1868-ci il əhalisi 5763 nəfər idi. Buraya: aşağıdakı yaşayış məntəqələri daxil idi: Djeyrax, Pamiat, Armxi, Ləzqi, Tsori, Xamxi, Tumqi, Xuli, Eqikal, Bişt, Doşxakle, Kyazi, Şoan, Salqi, Metsxal, Furtoq, Kusht, Koşk, Morç, Eban, Kerbete, Xarp , Beni, Olqeti, Tsoli, Niy, Pyalinq, Tarqim, Barxanə, Barax, Leymi, Kart, Ozdik, Nilh, Puy, Zorx, Kyaxk, Erş, Ezmi, Kost, Nyakist, Hani, Qadaborş, Torş, Tori, Hay, Koli , Myaşxi, Vovnuşki, Tsizdi, Qul yaşayış məntəqələri daxil idi. 1866-cı ildə Akkinskinin yaşayış məntəqələri və Meredjinski cəmiyyətlərinin bir hissəsi — Yalxora, Akki, Vilax, Keret, Qalançoj, Kerbiçi, Orzmikale, Vauqe İnquş rayonunun Qorski hissəsindən ayrılaraq Arqun rayonuna birləşdirildi. Грабовский Н. Ф. "Горский участок Ингушского округа в 1865 году" Терские ведомости. Тифлис-1868. № 20
 Qarabulaq — Vladiqafqaz şəhərinin mərkəzidir. 1865-ci ilin əhalisi 5201 nəfər idi. Buraya: Botaş-Yurt, Qazi-Yurt, Şinal-Yurt, Axbarzoy, Arştı, Nesterovski, Bamut, Çemulqa, Merqist, Bereçki, Dattix yaşayış məntəqələri daxil idi. 1865-ci ildə, İnquş rayonunun Qarabulaq hissəsi ləğv edildi və torpaqları Sunja kazakları ilə Çeçen bölgəsi arasında bölündü."Ингуши" / отв. ред. М.С.-Г. Албогачиева, А. М. Мартазанов, Л. Т. Соловьева; Институт этнологии и антропологии им. Н. Н. Миклухо-Маклая РАН, : "Наука (издательство)", 2013, С.177

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Терская область. Список населённых мест по сведениям 1874 года. Тифлис. 1878
 Краткая историческая справка об административном делении Чечено-Ингушской АССР (1785–1946 годы.). ЦГА ЧИАССР Грозный
 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 года т. 68 Терская область. 1905 год.

Kateqoriya:İnquşetiya tarixi
Kateqoriya:İnquşetiya
Kateqoriya:Rusiya imperiyasının dairələri