Nyu-York şəhərinin xronologiyası

Bu məqalə ABŞ-nin Nyu-York ştatındakı Nyu-York şəhərinin tarixi xronologiyasıdır.

 1700-cü ilə qədər 
 1614 – Niderlandlar Manhetten adasında yerləşdilər.
 1623 – Niderlandlar qala tikdi.
 1624 – Vest-Hind şirkəti tərəfindən Yeni Amsterdam quruldu.
 1650 – Əhalinin sayı təxminən 1000 oldu.
 1656 – Şəhərin küçələri düzəldildi.
 1664 – 24 sentyabr – Yeni Amsterdamın adı Nyu-York olaraq dəyişdi.
 1665
 12 iyun: Tomas Uillett şəhərin ilk meri oldu.
 Bruklində ilk cinayət baş tutdu.
 1666 – Tomas Delavall şəhərin ikinci meri oldu.
 1668 – Şəhərdə ilk sarı qızdırma xəstəliyi yayıldı.
 1673 – Niderlandlar şəhəri yenidən tutdular və adını "Yeni Oranc" olaraq dəyişdirdilər.
 1697 — İlk Triniti kilsəsi tikildi.

 1700-cü illər 
 1702 – Sarı qızdırma xəstəliyindən 500-dən çox insan həlak oldu.Duffy, John. Epidemics in Colonial America, Baton Rouge, 1971. səh. 142, 145
 1711 – Uoll Strit və İst-Riverdə rəsmi qul bazarı quruldu.
 1712 – aprel: Nyu-York qul üsyanı
 1723 – Əhali: 7,248.
 1733 – New York Weekly Journal nəşr edildi.
 1756 – Əhali: 13,046.
 1767 – Con küçə teatrı açıldı.
 1771 – Nyu-York xəstəxanası tikildi.
 1774 – Əhali: 22,861.
 1780 – Qaradərililərin sayı 10 minə çatdı.
 1789
 mart: 1-ci ABŞ konqresi başladı.
 30 aprel: Corc Vaşinqtonun and içmə mərasimi keçirildi.
 1790 – Əhali: 33,131. Nyu-York Filadelfiyanı keçərək ABŞ-nin ən böyük şəhəri oldu.
 1795 – Sarı qızdırma xəstəliyi nəticəsində 19 iyul — 12 oktyabr aralığında təxmini 732 nəfər həlak oldu.

 1800-cü illər 

 1800 – 1840-cı illər 
 1800 – Əhali: 60,489.
 1801 – New York Evening Post qəzeti nəşr olundu.
 1802 – Amerika Gözəl İncəsənətlər Akademiyası quruldu.
 1805 – Sarı qızdırma xəstəliyinə görə 50 minə yaxın insan şəhərdən qaçdı.
 1812 – Nyu-York bələdiyyə binası tikildi.
 1816 –Amerika İncil Cəmiyyəti quruldu.
 1819 – Sarı qızdırma xəstəliyi meydana gəldi.
 1822 – Şəhərdə irimiqyaslı sarı qızdırma xəstəliyi yayıldı.
 1848
 dekabr: Vəba xəstəliyi yayılmağa başladı. 1849-cu ilin iyun ayına qədər 5071 şəhər əhalisi həlak oldu.
 Associated Press quruldu.

 1850 – 1890-cı illər 

 1850–1860-cı illər 
 1850 – Əhali: 550,394.
 1851 – New-York Daily Times qəzeti nəşr olundu.
 1852 – American Geographical Society headquartered in city.
 1853
 New York Clipper nəşr olundu.
 Steinway & Sons pianino istehsalçısı.
 1854
 Vəba xəsətliyi 2509 insanı öldürdü.
 Musiqi Akademiyası opera binası açıldı.
 1858
 Sentral park açıldı.
 Saturday Press nəşrə başladı.
 1860
 New York World qəzeti nəşr olundu.
 Əhali: 813,669.
 1865 – The Nation nəşr olundu.

 1870-ci illər 
 1870
 Hunter məktəbi quruldu.
 Lotos Club quruldu.
 1872
 Şəhərin əhalisi tam olaraq 1 milyona çatdı.
 Metropoliten İncəsənət Muzeyi açıldı.
 1876
 5 dekabr: Bruklin teatrındakı qəza nəticəsində 276 nəfər həlak oldu.
 1877 – Təbii Tarix muzeyi binası açıldı.

 1880-ci illər 
 1880 – Əhali: 1,206,599.
 1883
 24 may: Bruklin körpüsü açıldı.
 Life jurnalı nəşrə başladı.

 1890-cı illər 
 1890 – Əhali: 1,710,715.
 1892 – Vogue moda jurnalı nəşr olundu.
 1899 – 8 noyabr: Bronks zooparkı açıldı.

 1900-cü illər 

 1900 – 1940-cı illər 

 1900-cü illər 
 1900 – Əhali: 3,437,202.
 1901 – Rokfeller Universiteti quruldu.
 1902
 8 yanvar: Park-Avenyu tunelində qatar qəzası nəticəsində 17 nəfər öldü, 38 nəfər yaralandı.The New York Times. "Another Tunnel Victim Dead", yanvar 13, 1902, səh. 5.
 Flatiron Building tikildi.
 1904
 15 iyun: Steambot yanaraq batdı. Nəticədə 1000-dən çox sərnişin həlak oldu.
 Nyu-York metropoliteni fəaliyyətə başladı.
 1909
 New York Amsterdam News nəşrə başladı.
 Beynəlxalq Qadınlar Günü keçirildi.

 1910-cu illər 
 1910 – Pensilvaniya stansiyası tikildi.
 1913
 Beynəlxalq Müasir İncəsənət Sərgisi keçirildi.
 Vulvort Bildinq tikildi.
 1915
 yanvar: Birinci Dünya müharibəsinə cavab olaraq Anti-Militarizm Komitəsi təşkil edildi.
 25 yanvar: İlk transkontinental telefon zəngi baş tutdu (San-Fransisko – Nyu-York).
 1917 – 30 avqust: Birinci Dünya müharibəsi ərəfəsində təlimə getməzdən əvvəl 27-ci Piyada Diviziyası Nyu-York şəhərində 5-ci prospekt boyunca keçirilən böyük yolasalma paradında iştirak etdi.
 1918 – "İspan qripi" pandemiyası ölkədə və dünyada sürətlə yayılmağa başlayır. Oktyabr ayının bir günündə şəhərdə 851 nəfər öldü.
 1919
 fevral: Şəhərdə ispan qripindən 30 min insan öldü.
 10 sentyabr: ABŞ Ordusunun 1-ci Dviziyası müharibədən geri qayıtdı.
 Daily News nəşrə başladı.

 1920-ci illər 
 1920 – Əhali: 5,620,048.
 1925 – The New Yorker jurnalı nəşrə başladı.
 1926 – NBC fəaliyyətə başladı.
 1928 – 24 avqust: Tayms-skverin altındakı metro qəzası nəticəsində 18 nəfər öldü, 100 nəfər yaralandı.
 1929
 oktyabr: Uoll-Strit birja çöküşü.
 noyabr: Müasir İncəsənət Muzeyi açıldı.
 Böyük böhran.

 1930-cu illər 
 1930
 Kraysler binası tikildi.
 Karlil oteli fəaliyyətə başladı.
 1931
 dekabr: Bank of United States bağlandı.
 Empayr Steyt Bilqinq tikildi.
 1933 – Komkast Bildinq tikildi.
 1934
 Amerika Balet Məktəbi quruldu.
 1936
 11 iyul: Robert Kennedi körpüsü açıldı.
 Şəhərin mərkəzində Ford fondunun baş ofisi tikildi.
 1937
 11 avqust: Nyu-Braytondakı güclü yağış nəticəsində bina çökdü. Nəticədə 19 nəfər həlak oldu.
 Linkoln tuneli açıldı.
 New York Journal-American qəzeti nəşr olundu.
 1939
 aprel: Nyu-York Ümumdünya Sərgisi baş tutdu.
 Rokfeller mərkəzi tikildi.

 1940-cı illər 
 1940 – Əhali: 7,454,995.
 1941 – Şəhərdəki ilk iki televiziya kanalı ilk dəfə yayıma başladı (WNBT (indiki WNBC) və WCBW (indiki WCBS-TV).
 1943 – Nyu-York dəb həftəsi başladı.
 1945 – 28 iyul: B-25 Mitchell təyyarəsi səhvən Empayr Steyt Bildinqin 79-cu mərtəbəsinə düşərək 13 nəfəri öldürdü.
 1946
 12 yanvar: Nyu-York zəfər paradı.
 20 may: ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə aid C-45 Beechcraft təyyarəsi Uol Strit 40 binasının 58-ci mərtəbəsinə düşərək 5 nəfəri öldürdü.

 1950 – 1970-ci illər 

 1950-ci illər 
 1950
 Port Autoriti avtobus dayanacağı açıldı.
 22 noyabr: Keu Qardns qatar qəzasında 78 nəfər öldü, 363 nəfər yaralandı.
 1955 – The Village Voice qəzeti nəşrə başladı.
 1956
 Sbarro opens the first store Bensonhurst, Brooklyn.
 1957 – 1 fevral: Northeast Airlines-in 823 nömrəli uçuşunda təyyarə Rikers adasına düşdü. Nəticədə 101 sərnişindən 20-si öldü.
 1959
 3 fevral: American Airlines-in 320 nömrəli uçuşunda təyyarə enişə yaxınlaşanda İst-Riverə düşdü. Nəticədə 73 sərnişindən 65-i öldü.
 21 oktyabr: Quqqenhaym muzeyi açıldı.

 1960-cı illər 
 1960 – Əhali: 7,781,984.
 1962
 1 mart: American Airlines-ə aid təyyarə qəzası nəticəsində 95 sərnişinin hamısı həlak oldu.
 30 noyabr: Eastern Airlines-ə aid təyyarə qəzası nəticəsində 51 sərnişindən 25-i öldü.
 1965
 8 fevral: Eastern Airlines-ə aid təyyarə qəzası nəticəsində 84 sərnişinin hamısı həlak oldu.
 21 fevral: Malkolm X İslam millətinin üç nümayəndəsi tərəfindən öldürüldü .
 1968 – New York jurnalı nəşrə başladı.
 1969 – Interview jurnalı nəşrə başladı.

 1970-ci illər 
 1970
 İlk Nyu-York marafonu — hazırda dünyanın ən böyüyüdür.
 LGBT Qürur paradı başladı.
 1978 – 28 iyul: Bir qadın Empayr Steyt Bildinqin ən yuxarısında uşağını dünyaya gətirdi.

 1980 – 1990-cı illər 
 1981 – 3 iyul: "Homoseksuallarda rast gəlinən nadir xərçəng" (QİÇS) haqqında ilk məqalə The New York Times qəzetində dərc olundu.  istifadə tarixi: 4 fevral 2018
 1984
 Paper jurnalı nəşrə başladı.
 Fantastika şousu Cosby Show yayımlanmağa başladı.
 1988
 Brukfayld binasının tikintisi başa çatdı.
 Şəhərdə Human Rights Watch-un baş ofisi açıldı.
 1990
 1 yanvar: David Dinkins şəhərin ilk afroamerikalı meri oldu.
 Şəhərdə 2 245 cinayət qeydə alındı. Bu say rekord idi.
 Əhali: 7,322,564.
 1996
 The Daily Show (televiziya proqramı) yayımlanmağa başladı.
 Göydələn muzeyi açıldı.

 Müasir dövr 

 2000-ci illər 
 2000 – Əhali: 8,008,288. 1,2 milyondan çox xarici vətəndaş şəhər gəldi.
 2001
 11 sentyabr: Terror aktları.
 12 noyabr: American Airlines-ə aid təyyarə qalxışdan qısa müddət sonra yerə düşdü. Nəticədə 260 sərnişin və ərazidəki 5 nəfər həlak oldu.
 2007 – Nyu-York Tayms Bildinqin tikintisi başa çatdı.
 2008 – mart: Tayms-skver bombalandı.

 2010-cu illər 
 2010
 may: Tayms-skveri bombalamaq cəhdi.
 Humans of New York nəşrə başladı.
 Əhali: 8,175,133.
 2013
 21 may: Nyu-York FK quruldu.
 13 noyabr: 4 Dünya Ticarət Mərkəzi açıldı.
 Şəhərdə 21st Century Studios-un baş ofisi açıldı.
 Əhali: 8,405,837.
 2016
 17 sentyabr: Manhetten partlayışı. Bomba partlayışı nəticəsində 29 nəfər yaralandı. Şübhəli şəxs Əhməd Xan Rəhami iki gün sonra tutuldu.
 9 noyabr: Prezident seçkilərinin ardınca Trampa qarşı protestolar başladı.
 December 31: main location of Carnegie Deli closes.
 2017
 21 yanvar: ABŞ prezidenti Trampa qarşı qadınların protestosu baş tutdu.
 Şəhərdə sadəcə 290 cinayət qeydə alındı. Bu statistika 1928-ci ildən bəri ən aşağı idi.
 2018 – 11 iyun: 3 Dünya Ticarət Mərkəzi açıldı.
 2019 – Nyu-Yorka rekord sayda 66,6 milyon turist gəldi və bu sənayeyə 80,3 milyard dollar iqtisadi təsir göstərdi.

 2020-ci illər 
 2020
 1 mart: 25 fevralda İrandan Manhettenə geri qayıdan 39 yaşlı tibb işçisi şəhərdə qeyd olunan ilk COVID-19 xəstəsi oldu.
 15 mart: Bütün məktəblər ən az aprel ayının ortasına qədər bağlandı.
 22 mart: Şəhər pandemiyaya görə karantin rejiminə keçdi.
 Əhali: 8,804,190.
 2021
 11 dekabr: Nyu-York FK tarixindəki ilk MLS Kubokunu qazandı.
 2022
 9 yanvar: Bronksda yerləşən binada baş verən yanğın nəticəsində 17 nəfər həlak oldu.
 21 yanvar: Harlemdə bir polis öldü, digəri yaralandı.

 İllərə görə cinayətlər 
İlCinayətlər19284041929425193049419315881932579193354119344581935 n/a19365101937–1959 n/a1960482196148319626311963548196463619656341966654196774619689861969104319701117197114661972169119731680197415541975164519761622197715571978150419791733198018141981182619821668198316221984145019851384198615821987167219881896198919051990224519912154199219951993194619941561199511771996983199777019986331999671200067320016492002587200359720045702005539200659620074942008522200947120105342011515201241420133322014333201535220163352017292201828920193182020462

 İstinadlar 

Kateqoriya:Nyu-York