Kluxor aşırımı

Kluxor aşırımı — Baş Qafqaz silsiləsində, Hərbi Suxumi yolu üzərində yerləşən aşırım. Hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 2781 metrdir. Aşırım hissənin uzunluğu 45 km-dir.Клухорский перевал // Военная энциклопедия / Грачёв П. С.. — Москва: Военное издательство, 1999. — Т. 4. — С. 73. Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğətində aşırım belə təsvir edilmiş: Kodori dərəsi boyu, Qafqaz silsiləsindən Kluxor aşırımı vasitəsi ilə daşlıq yol keçir. Bu yol Suxumi ilə Çerkessk şəhəri arasında əlaqə vasitəsidir. Aşırım ərazisi ilə iki çay axır: Şimala Şimali Kluxor, cənuba isə Kliçi çayı.

 Nəqliyyat 
Kluxor aşırımı Hərbi Suxumi yolunun ən yüksək hissəsidir. Yolun Kluxor aşırımından keçən hissəsi avtomobil hərəkəti üçün uyğun deyil. Hərbi Suximi yolundakı nəqliyyat əlaqəsi aşırım ərazisində olan hava şəraitindən asılıdır. Qış aylarında ərazidə tez-tez qar uçqunları müşahidə olunur.  

 Tarixi 
1942-ci ilin avqustunda keçidin yəhər hissəsini 394-cü atıcı diviziyasının 85-ci atıcı alayının 1-ci batalyonu müdafiə edirdi. 15 avqust 1942-ci ildə Kluxor aşırımını alman-faşıstlərin 1-ci «Edelveys»  Dağ Piyada Diviziyasının bölmələri ələ keçirdilər. Nəticədə almanlar Hərbi Suxumi yolu boyu xeyli irəlləməyə nail oldular. Aşırımdan hərbi əməliyyatlar 21 oktyabara kimi davam etdi. Ancaq almanlar aşırımın cənub yamaclarında əlverişli mövqe əldə edə bilmədilər. Stalinqrad ətrafında almanların 6-cı ordusu mühasirəyə düşdükdən sonra alman hərbi birləşmələri Şimali Qafqazı tərk etməyə başladı. 1943-cü ilin yanvarında aşırım faşistlərdən tamamilə azad olundu

1992-1993-cü illərdə baş verən  Abxaziya müharibəsi zamanı Hərbi Suxumi yolu tamamilə bağlanıldı.

 İqlimi 
Aşırım ərazisində yüksək dağ iqlimi hakimdir. Rütubətlik yüksək və soyuqdur. Yanvar ayının orta temperaturu −5,2 °C, iyul ayının orta temperaturu isə +13,3 °C-dir. Orta illik temperatur + 3,9 °C-dir. Ən çox yağıntı oktyabr ayında düşür - 220 mm. Ən az yağıntı fevral ayına təsadüf edir - 113 mm. Yağıntıların illik miqdarı 1845 mm-dir.

 Flora və faunası 
Kluxor aşırımında, Teberda çayının yuxarı axarlarında Kluxor siçanı geniş yayılıbПолная иллюстрированная энциклопедия. «Млекопитающие» Кн. 2 = The New Encyclopedia of Mammals / под ред. Д. Макдональда. — М.: Омега, 2007. — С. 443. — 3000 экз. — ISBN 978-5-465-01346-8. — (). Bu balaca siçan adı siçanlardan fərqli olaraq başqa növə daxildirШенброт Г.И., Соколов В.Е., Гептнер В.Г., Ковальская Ю.М. Тушканчикообразные. — М.: Наука, 1995. — 576 с. — P. 79. — (Серия "Млекопитающие России и сопредельных регионов"). — ISBN 5-02-004764-3..

Ərazidə cil bitkisinin xüsusi növü yetişir — ()

 İncəsənətdə 
Tanınmış gürcü rəssamı Elena Axvledianinin «L.P.Beriya Kluxor aşırımında Qafqazın müdafiəsini təşkil edir» БСЭ, 2 изд., т. 3, с. 564 əsərində Kluxor aşırımı təsvir olunub.

 İstinadlar