Terek vilayəti

Terek vilayəti — 1860-1920-ci illərdə mövcud olan Rusiya İmperiyasının inzibati vahididir. İnzibati mərkəz Vladiqafqaz şəhəridir.
 Coğrafiyası 
Qərbdə Kuma çayından şərqdə Sulak çayına və şimalda Terek çayından cənubda Baş Qafqaz silsiləsinə qədər olan ərazini işğal etdi.Силаев Н. Ю. Миграционная политика Российского правительства на Северном Кавказе во второй половине XIX века: практика и результаты. // Вестник Московского университета. 2002. — Сер. 8. История. — № 3 — C. 73—91.

 Tarixi 
 Yaradılması 
1860-cı ildən Rusiyanın inzibati-ərazi vahidididir (İmperator II Aleksandrın fərmanı ilə yaradıldı, bölgənin idarə edilməsi haqqında əsasnamə 1862-ci ildə təsdiq edildi). Bölgəyə əvvəlcə səkkiz rayon: Arqun, İnquş, İçqeriya, Kabarda, Kumuk, Naqornı, Osetin and Çeçen daxil idi.Волкова, Наталия Георгиевна Этнический состав населения Северного Кавказа в XVIII — начале XX века. — М.: Наука (издательство), 1974.

29 noyabr 1866-cı ildə Mozdok əyaləti Stavropol diyarından Terek bölgəsinə ayrıldı.

9 dekabr 1867-ci ildə Stavropol quberniyasından rayonun bir hissəsi olan Kizlyar şəhəri Terek bölgəsinə ayrıldı.

1868-ci ildə əyalətin sərhəd şəhəri olan Georgeyvsk şəhəri Stavropol quberniyasından ayrılaraq Terek vilayətinin tərkibinə qatıldı.

1869-cu ildə Qumuq və Dağlı rayonları Xasavyurt mahalına birləşdirildi.

1870-ci ildə Terek bölgəsində inzibati dəyişikliklər edildi. Osetiya və İnquş rayonları Vladiqafqaz rayonuna birləşdirildi. Dairələr hissələrə bölündü. 7 yeni rayon yaradıldı: Arqunski, Vedenski, Vladiqafqaz, Georgievski, Qroznı, Kizlyar və Xasavyurt. 1874-cü ildə Pyatiqorsk şəhəri Terek vilayətinə birləşdirildi. 1874-cü ildə Georgievs rayonu Pyatiqorsk rayonu adlandırıldı.

Vilayət idarəsi 1 yanvar (13), 1871-ci ildə açıldı (30 dekabr 1869-cu il tarixli İdarə Heyətinin qərarı ilə (11 yanvar 1870)). 1886-cı il iyulun 1-də (13) İdarəetmə Senatının 21 mart (2 aprel) 1886-cı il tarixli ən yüksək fərmanına uyğun olaraq bölgə rəhbərliyi dəyişdirilərək Hərbi Nazirliyin tabeliyinə verildi.

1882-ci ildə Pyatiqorsk bölgəsi iki hissəyə bölündü - Pyatiqorsk və Nalçik. KMV, mərkəzi Pyatiqorskda olan Pyatiqorsk Dairəsinin bir hissəsi oldu.Газета «Пятигорская правда». 23 января 2014 года. № 11 (7986)

1888-ci ildə xalqın hərbi idarəetmə ləğv edildi, Terek bölgəsi üç hissəyə - Kizlyar, Pyatiqorsk və Sunjenski rayonlarına və dörd bölgəyə - Nalçik, Vladiqafqaz, Qroznı və Xasavyurt mahallarına bölündü.

1899-cu ildə Mozdok mahalı yaradıldı.

1905-ci ildə kazakların və inquşların yaşadığı Sunjenski mahalı müvəqqəti olaraq Sunja kazak bölgəsinə və İnquş (Nazran) bölgəsinə ayrıldı. 1909-cu ildə isə İnquş və Sunjenski rayonları rəsmi olaraq bölündü.

 Ləğv edilməsi 
1920-ci ilin martında Terek vilayəti rəsmən ləğv edildi.

1921-ci il yanvarın 20-də keçmiş Terek vilayətinin ərazisində Dağlılar Muxtar Sovet Sosialist Respublikası və Terek quberniyası quruldu. Dağlılar Muxtar Sovet Sosialist Respublikasına əvvəlcə 8 rayon (Balkar, Diqorski, İnquş, Kabardin, Qaraçay, Osetiya, Sunjenski və Çeçen) və 2 muxtar şəhər - Vladiqafqaz və Qroznı daxil idi. 1922-ci ildə Diqorski rayonu Osetiyanın bir hissəsi oldu. Sonradan muxtar rayonlar (daha sonra muxtar vilayətlərə çevrildi) Dağlılar MSSR-dən çıxdılar. Yeni inzibati qurumlar Kabarda-Balkariya (1 sentyabr 1921), Qaraçay-Çərkəz Respublikası (12 yanvar 1922), Kabarda-Balkariya (16 yanvar 1922), Çeçenistan (30 noyabr 1922) yaradıldı.Гиоев М. И., Гойгова З. А., Гугов Р. Х., Улигов У. А. Победа Советов на Тереке — торжество ленинского интернационализма. / Предисл. Кониева Ю. И. — Орджоникидзе: Ир, 1983.

SSRİ MİK-in 1924-cü il 7 iyul tarixli dekreti ilə DMSSR ləğv edildi, ərazisində Şimali Osetiya və İnquş muxtar vilayətləri, Sunjen Milli Mahalı yaradıldı. Vladiqafqaz bilavasitə RSFSR MİK-in tabeliyində müstəqil inzibati vahid oldu. Qeyd edilən Şimali Qafqaz respublikalarına əlavə olaraq, keçmiş Terek vilayəti ərazisinin bir hissəsi hazırda Stavropol diyarı və Dağıstan tərkibinə daxildir.

 İnzibati bölgü 
1899-cu ildə bölgəyə 8 rayon (şöbə) daxil idi:
 № Rayonlar Mərkəzi Rayon mərkəzlərinin gerbi! Sahə,  verst² Əhalisi (1897),nəfər. 1 Vladiqafqaz rayonu Vladiqafqaz (43 740 nəfər)альт=|41x41px4 999,7134 947 2 Qroznı rayonu Qroznı (15 564 чел.)альт=|41x41px10 187,1226 035 3 Kizlyar rayonu Kizlyar (7282 nəfər)альт=|41x41px20 251,2102 395 4 Mozdok rayonu Mozdok (7282 nəfər)альт=|41x41px5879,981 405 5 Nalçik rayonuNalçik (4809 nəfər)альт=|41x41px9851,4102 908 6 Pyatiqorsk rayonu Pyatiqorsk (18 440 nəfər)альт=|41x41px10 819,9181 481 7 Sunja rayonu Sunja (3456 nəfər)альт=|41x41px3 273,7115 370 8 Xasavyurt rayonu Xasavyurt (5312 nəfər)альт=|41x41px4 67770 800

 № Rayonlar Respublika tabeli şəhər Şəhərin gerbi 1 Pyatiqorsk rayonu Georgiyevskальт=|49x49px
1905-ci ildən etibarən Terek bölgəsi 4 şöbə və 6 rayona: Pyatiqorsk, Mozdok, Kizlyar, Sunja və 6 rayon: Vladiqafkaz, Xasavyurt, Nalçik, Qroznı, Vedenski və Nazranovski bölündü. Terek Kazak ordusunun ərazisi hərbi olaraq 4 alay bölgəsinə: Volqa, Qorsko-Mozdok, Sunja-Vladiqafkaz və Kizlyar-Qrebenskiyə bölündü. Bu ərazi təxminən 2.009.047 hektar ərazini əhatə edirdi və bunlardan: a) hərbi ehtiyat torpaqları, b) ictimai stanitsa paylar və c) təqaüd müqabilində hərbi sinif zabit və məmurlarına torpaq sahələrindən ibarət idi.
 Əhalisi 
1897-ci ildə milli tərkib belə idi:
 Dairə Əsasən rus dillilər çeçenlər osetinlər kabardalılar inquşlar ukraynalılar noğaylar qumuqlar tatarlar və balkarlaravarlarerməniləralmanlar Bütövlükdə bölgə 27,0 % 23,9 % 12,3 % 9,0 % 5,1 % 4,5 % 3,9 % 3,4 % 2,9 %1,7 %1,3 %1,0 % Vladiqafqaz 23,1 % … 65,4 % … … 1,1 % … … ……1,6 %1,2 % Qroznı 5,7 % 89,5 % … … … … … … ……… Kizlyar 52,5 % … … … … 4,0 % 30,9 % … ……4,6 % Nalçik 4,7 % … 2,7 % 62,9 % … 4,6 % … … 22,5 %…… Pyatiqorsk 67,9 % … 2,5 % 1,7 % … 13,8 % … … ……2,4 %3,2 % Sunja 36,4 % 1,7 % … 13,9 % 40,1 % 3,4 % … 2,0 % ……… Xasavyurt 4,5 % 25,6 % … … … 1,8 % 5,6 % 36,9 % 1,8 %19,3 %…

250px|thumb|right|1886-cı ildə Terek vilayətinin etnik tərkibinin xəritəsi
 Dairə polyaklar gürcülər türkmənlər kalmıklar farslarBütövlükdə bölgə … … … … … Vladiqafqaz 1,1 % 2,4 % … … … Qroznı … … … … … Kizlyar … 1,0 % 1,0 % 1,4 % … Nalçik … … … … … Pyatiqorsk … … … 1,2 % 1,4 % Sunja … … … … … Xasavyurt … … … … …
1913-cü ilə qədər ruslar bölgə əhalisinin 43%-ni təşkil edirdi.

 Rəmzləri 
15 mart 1873-cü ildə təsdiq edilmiş Rusiya imperatorluğunun Terek bölgəsinin gerbində — "Qara qalxanda sol tərəfdə gümüş dalğaya bənzər sapan var, arxasında qızıl dirəkdə İmperator standartı yerləşir. Qalxan qədim kral tacı ilə taclanır və İskəndər lenti ilə bağlanmış qızıl palıd yarpaqları ilə əhatə olunmuşdur."

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

 Караулов, Михаил Александрович 
 (, книги по истории Терской области XIX—XX века Адрес-Календари, Сборники, PDF).

Kateqoriya:Əlifba sırasına görə inzibati vahidlər
Kateqoriya:Rusiya imperiyasının vilayətləri
Kateqoriya:Terek vilayəti