Gürcüstan-film

Gürcüstan-film () — Tbilisi şəhərində bədii filmlərin istehsalı ilə məşğul olan dünyanın ən qədim kinostudiyalarından biri. Kinostudiya 1921-ci ildə yaradılmışdır. 1923-cü ildən "Gürcü Saxkinmretsvi" (Qoskinprom), 1953-cü ildən indiki adı ilə adlandırılmışdır. 1930-cu ildən bədii filmlərlə yanaşı cizgi filmlərinin istehsalı ilə də məşğul olmağa başlamışdır. Kinostudiyada çəkilən filimlər ümumittifaq və beynəlxalq kino festivallarının (Kann Film Festivalı) mükafatlarını qazanmışdır. Hazırda kinostudiyaya Direktorlar Şurasının sədri Arçil Menaqarişvili rəhbərlik edir.

Gürcüstan-film kinostudiyasında hazırkı dövrə qədər 800 bədii, televiziya üçün hazırlanmış və qısametrajlı filmlər, 600 sənədli filmlər və 300 cizgi filmləri çəkilmişdir.

 Tarixi 
250px|thumb|left|Gürcüstan-filmdə çəkilmiş "Küp" bədii filmindən kadr
Gürcü filmlərinin istehsalı tarixi 1908-ci ildən başlayır. İlk çəkilən filmlər sənədli filmlər olub. Vasil Amaşukeli və Aleksandr Diqmelov əsasən cəmiyyətdə baş verən hadisələri əks etdirən ilk sənədli filmləri çəkiblər: "Dəvələrlə kömür daşımaq", "Bakı bazarları", "Kutaisi mənzərələri" və s. 1908-ci il rəsmi olaraq gürcü kino tarixinin başlanğıcı hesab olunur. 1912-ci ildə Kutaisidəki "Radium" kinoteatrında Vasil Amaşukelinin "Akakinin Raça-Leçxumiyə səyahəti" filminin premyerası oldu. Bu, ilk tammetrajlı gürcü sənədli filmi, ilk filmi idi. Bu, dünya kino tarixində ilk tammetrajlı sənədli film idi. 1916-cı ildə Germane Qogitidzenin rəhbərliyi ilə rejissor Aleksandr Tsutsunava Eqnat Ninoşvilinin eyniadlı povesti əsasında ilk tammetrajlı "Kristina" bədii filmi çəkilir.

1918-ci ildə Belçikanın "Film" kinoşirkəti vasitəsilə Tiflisdə ilk kinostudiya yaradılmışdır. 1923-cü ildə yuxarıda adı çəkilən studiyanın bazasında "Saxkinmretsvi" yaradılmışdır. 1928-ci ildə kinoxronika sektoru yaradıldı. Bu müddət ərzində Gürcüstanda artıq 200-ə yaxın bədii və xronika filmi çəkilmişdi. 1938-ci ildə "Saxkinmretsvi" "Tbilisi Kinostudiyası" adlandırıldı. 1947-ci ildə ilk sovet tammetrajlı stereoskopik filminin çəkildiyi stereostudiya açıldı. 1951-ci ildə Tiflis Kinostudiyası rəngli filmlərin istehsalına başladı. 1953-cü ildə Tbilisi kinostudiyasının adı dəyişdirilərək "Gürcüstan filmi" ("Gürcüstan-film") adlandırıldı. 1956-cı ildə Gürcüstan Televiziyası yayıma başlayanda televiziya kinostudiyası açıldı.Фомин В. И. История российской кинематографии (1941–1968 гг.). — М.: Канон+ РООИ "Реабилитация", 2018. — С. 269.

 Yaradıcılıq sahəsi 
1948–1952-ci illərdə Tbilisi Kinostudiyası SSRİ-də yeganə idi ki, ildə 2–4 film çəkilirdi (müttəfiq respublikaların qalan kinostudiyaları az və ya heç nə istehsal etmirdilər).

Gürcüstan kinosunun yüz illik tarixi ərzində 800-dən çox tammetrajlı bədii, televiziya və qısametrajlı filmlər, 1600-ə qədər sənədli və elmi-populyar filmlər, 600-ə qədər animasiya və kukla filmləri yaradılmışdır. Kinostudiyada məşhur rejissorlar çalışıb: Nikolay Şengelaya, Mixail Çiaureli, Vaxtanq Tabliaşvili, Rezo Qabriadze, Eldar Şengelaya, Lana Qoqoberidze, Sergey Paracanov, Qriqori Lordkipanidze, Merab Kokoçaşvili, Tengiz Abuladze və Nana Corcadze.

 Müasir vəziyyəti 
200px|thumb|right|Gürcüstan-filmdə çəkilən, 1987-ci ildə Kann Film Festivalında Qran Priyə layiq görülən "Tövbə" bədii filminin rus dilində posteri
Gürcüstanın Təhsil, Elm, Mədəniyyət və İdman Nazirliyinin dəstəyi ilə Rusiyanın "Qosfilmofond" kino fondundan gürcü kino irsinin geri qaytarılması prosesi mərhələlərlə həyata keçirilib. 1920-ci illərdə Saxkinmretsvi əsasında çəkilmiş 200 bədii və xronika filmindən yalnız 54-ü Rusiyada saxlanılıb, onların bir hissəsi artıq Gürcüstana qayıdıb. Onların arasında Mixail Kalatozişvilinin uzun müddət itirilmiş film hesab edilən ilk müstəqil rejissor işi olan "Onların krallığı" (1928) əsəri də var. O, həm də ilk gürcü qadın rejissoru Nutsa Qoqoberidzenin debüt işidir. Filmdə unikal xroniki materialdan istifadə olunub. Geri qaytarılan filmlər arasında həmçinin: rejissor. Aleksandr Tsutsunavanın "Xanuma" (1926), "İki ovçu" (1927) və "Quriyada üsyan" (1928) filmləri; rejissor Kote Marcanişvilinin "Krazana" (1928) və "Komunari Çibuxi" (1929); rejissor. N. Şenqelayanın "Giuli" (1927); Dir. Q. Makarovun "Bazardan gələn qadın" (1928); rej. Kote Mikaberidzenin "Mənim nənəm" (1928. Köhnə versiya); rej. M. Çiaurelinin "Səba" (1929); rej. Tengiz Abuladzenin "Tövbə" (1986) və başqaları vardır.

Kinostudiyanın yenilənmiş anbarında təqribən 50 000 qutu film saxlanılır ki, bunun da 25 000-ə qədəri "Xronika" sənədli filmlər studiyasının tam arxividir. Unikal əşyaların saxlandığı fond rekvizitləri ayrıca diqqətəlayiqdir.

110 illik yubileyi ilə əlaqədar sərgi təşkil olunub və sərgiyə demək olar ki, bütün gürcü kinematoqrafçıları və diplomatik korpuslar dəvət olunub. Sərgidə filmlərdə istifadə olunan 70-ə qədər tarixi geyim və İkinci Dünya müharibəsi dövrünə aid silahlar, o cümlədən kino xadimlərinin tarixi fotoşəkilləri, 200-ə qədər kino eskizi (geyimlər, animasiya və s.), kinokameralar və çəkiliş avadanlığı nümayiş etdirilib. Ziyarətçilər yaşıl fonda rekvizitlərlə şəkil çəkdirə bilərlər.ქართული ფილმი 2018

Kinostudiya cizgi filmlərinin bərpası üçün Milli Arxivlə fəal işləyir.

 Məşhur filmləri 

 1929 — Kommunarın telefon dəstəyi
 1930–79 saylı kamera
 1937 — Arsen
 1938 — Böyük parıltı
 1939 — Vətən
 1941 — Qara dağlarda (qısa, tammetrajlı)
 1942 — Sualtı əsirlikdə
 1942 — Georgi Saakadze. 1-ci seriya
 1942 — Tutulmaz Yanvar
 1943 — Georgi Saakadze. 2-ci seriya
 1943 — O, qayıdacaq
 1944 — Malaxov Kurqanı
 1944 — Toy
 1946 — And
 1947 — Şairin beşiyi
 1948 — Keto və Kote
 1953 — Dmitri Arakişvili (sənədli film)
 1954 — İynəcə
 1955 — Dağlardan düşənlər
 1956 — İki okeanın sirri
 1958 — Fatimə

 1958 — Məmlük
 1960 — Venesiya Mavrı (Otello) (film-balet)
 1960 — Yarımçıq qalmış mahnı (Çexoslovakiya ilə birgə)
 1963 — Ağ karvan
 1964 — Əsgər atası
 1966 — Keçmişlə görüş
 1966 — Yarpaqların düşməsi
 1967 — İddia
 1968 — Qeyri-adi sərgi
 1969 — Qəm eləmə! (Mosfilm kinostudiyası ilə birgə)
 1969 — Pirosmani
 1970 — Nəğmə quşu yaşadı
 1971 — Küp
 1973 — Veria məhəlləsinin melodiyaları
 1973 — Rekord
 1974 — Axmaqlar
 1974 — Mərc
 1975 — İlk baxışdan sevgi (Lenfilm kinostudiyası ilə birlikdə)
 1975 — Şənbə gecəsi
 1976 — Canlı Əfsanələr
 1976 — Arzu ağacı
 1976 — Üzüm Vadisinə gəlin

 1976 — Yanğın, sevgi və pompiero
 1976 — Termometr
 1976 — Üç rubl
 1977 — Limonlu tort
 1977 — Dağları fəth edənlər
 1977 — Kəpənək
 1977 — Qayıdış
 1977 — Ögey ana Samanişvili
 1977 — Sahillər
 1978 — Üç iddiaçı
 1979 — Qeyrətli donuz
 1980 — Uğurlar
 1981 — Sağlam ol, əzizim
 1984 — Mavi Dağlar və ya İnanılmaz Hekayə
 1984 — Tövbə
 1984 — Suram qalasının əfsanəsi
 1985 — Dünyanın ən sürətlisi
 1988 — Aşıq-Qərib
 1988 — Don Kixot və Sançonun həyatı
 1993 — Ekspres Məlumat
 1999 — Zəncirli Cəngavərlər
 2000 — Gəmi

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Фомин В. И. История российской кинематографии (1941–1968 гг.). — М.: Канон+ РООИ "Реабилитация", 2018. — С. 269.

 Xarici keçidlər 
 English website 
 Catalogue of the studio's 207 animated films

Kateqoriya:Tbilisi mədəniyyəti
Kateqoriya:Gürcüstan mədəniyyəti
Kateqoriya:Animasiya studiyaları
Kateqoriya:Gürcüstan-film istehsalı filmlər
Kateqoriya:Gürcücə filmlər
Kateqoriya:"Lenin" ordeni ilə təltif edilən təşkilatlar