Haber-Veys reaksiyası

Haber-Veys reaksiyası- H2O2 (hidrogen peroksid) və superoksidin (• O2−) OH hidroksil radikalıdır. Reaksiya oksidləşdirici olaraq qəfəsdə baş verə bilər. Dəmir ionları katalizator olaraq iştirak edir və reaksiya kifayət qədər yavaş gedir. Reaksiyanın birinci mərhələsi Fe3+ -nın reduksiya olunması ilə başlayır:

 Fe3+ + •O2− → Fe2+ + O2

İkinci mərhələ:

 Fe2+ + H2O2 → Fe3+ + OH− + •OH

Fe katalizatoru üçün ümumi reaksiya:

 •O2− + H2O2 → •OH + OH− + O2

Reaksiyanın adı Frits Haber və onun tələbəsi İosif Veysin şərəfinə adlandırılmışdır.

 Tarix 
1931-ci ildə alman kimyaçısı və kimya üzrə Nobel mükafatçısı Frits Haber və tələbəsi İosif Veys Haber-Weiss reaksiyası adlanan zəncirvari reaksiyanı belə izah etmişlər:

 (1) HO• + H2O2 → H2O + O2•- + H+
 (2) O2•- + H+ + H2O2 → O2 + HO• + H2O

Lakin 1947-ci ildə Corc superoksid və hidrogen peroksid (2) arasındakı reaksiyanın superoksid parçalanmasının sürətli reaksiyasına nisbətən əhəmiyyətsiz olduğunu göstərdi:
 (3) O2•- + H2O2 → OH− + HO• + O2

1949-cu ildə Veys bu dəlilləri qəbul etdi və Haber- Veys reaksiyası uzun müddət unuduldu. 1970-ci ildə Boşamp və Fridoviç superoksidin toksik təsirlərini izah etmək üçün unudulmuş bir reaksiyanı canlandırdılar, lakin 1970-ci illərdə aparılan laboratoriya tədqiqatları göstərdi ki, bu reaksiya üçün sürət sabitinin 1 M-1с-1 və ya daha az olması Corcun əvvəlki nəticələrini təsdiqlədi. Superoksid və hidrogen peroksid arasındakı reaksiyanın yenidən əhəmiyyətsiz olması təsdiqləndi və superoksidin toksikliyi Fentonun reaksiyasında öz əksini tapdı:
 (4) Fe2+ + H2O2 → Fe3+ + HO- + HO•

1994-cü ildə Kan və Keşa sərbəst oksigeni almaq məqsədilə Haber- Veys reaksiyasına müraciət etdilər. Hal-hazırda superoksidin toksikliyi Fenton reaksiyası ilə izah edilir.

 Mənbə 
 W. H. The Haber-Weiss cycle – 70 years later (неопр.) // Redox Report. — 2001. — Т. 6, № 4. — С. 229–234. — doi:10.1179/135100001101536373.
 Haber F., Weiss J. On the catalysis of hydroperoxide. (англ.) // Naturwissenschaften (англ.)русск. : journal. — 1932. — Vol. 20. — P. 948–950.
 Fenton H. J. H. Oxidation of tartaric acid in presence of iron (англ.) // Journal of the Chemical Society (англ.)русск. : journal. — Chemical Society, 1894. — Vol. 65, no. 65. — P. 899–911.
 Goldstein Sara, Meyerstein Dan, and Czapski Gidon. The Fenton reagents (англ.) // Free Radical Biology and Medicine (англ.)русск. : journal. — 1993. — Vol. 15, no. 4. — P. 435–445. — doi:10.1016/0891–5849(93)90043-T.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Kimyəvi reaksiyalar
Kateqoriya:Radiasiya effektləri