Qiymət diskriminasiyası

Qiymət diskriminasiyası () — eyni əmtəə və ya xidmətin eyni zamanda müxtəlif alıcılara müxtəlif qiymətlərlə satıldığı və bu qiymət fərqinin bu mal və ya xidmətin müxtəlif istehsal xərcləri ilə əsaslandırılmadığı qiymət siyasəti. Konsepsiya ilk dəfə 1844-cü ildə Jül Düpüinin əsərində yazılmışdır.

 Tərifi 
Kempbell Makkonnell və S. L. Brüya görə, qiymət diskriminasiyası eyni məhsul və ya xidmətin eyni vaxtda müxtəlif alıcılara müxtəlif qiymətlərlə satılmasıdır, o zaman qiymətlər fərqi bu məhsul və ya xidmətin müxtəlif istehsal xərcləri ilə əsaslandırılmır; Clayton Aktına uyğun olaraq rəqabəti məhdudlaşdıran ABŞ-da cinayət kimi tanınan qiymət siyasəti. 

BDT-də qiymət diskriminasiyası eyni satıcıdan fərqli alıcılara eyni məhsul üçün fərqli qiymətlər tətbiq etmək təcrübəsidir.

 Tarixi 
İlk dəfə konsepsiya 1844-cü ildə nəşr olunan Jül Düpüinin "Mülki strukturların faydalılığının ölçüsü haqqında" əsərində ortaya çıxdı. Qiymət diskriminasiyası Con Lardnerin 1850-ci ildə nəşr olunmuş “Dəmir yollarının iqtisadiyyatı: Yeni nəqliyyat növü, onun idarə edilməsi, kommersiya, maliyyə və sosial əlaqələrin perspektivləri və əlaqələri haqqında traktat” əsərində tədqiq edilmişdir. Artur Piqunun Rifahın İqtisadiyyatı və Coan Robinsonun Qeyri-kamil Rəqabətin İqtisadiyyatı qiymət diskriminasiyasının öyrənilməsinin inkişafına töhfə verdiХусаинов Ф. И. Ценовая дискриминация в системе железнодорожных грузовых тарифов //Экономика железных дорог, № 7, 2011.

 Fərziyyələr 
Aşağıdakı şərtlər yerinə yetirildikdə, satıcı uğurlu qiymət diskriminasiyasını həyata keçirə bilər:

 satıcı bazarda müəyyən sövdələşmə qabiliyyətinə malik olmalıdır;
 satıcı öz alıcılarını tələbin müxtəlif qiymət elastikliyinə malik qruplara bölmək imkanına malikdir;
 bazarda arbitraj əməliyyatlarının mümkünlüyü məhduddur (aşağı qiymətə məhsul alan alıcılar onları daha yüksək qiymətə yenidən satmaq imkanına malik olduqda).

Qiymət diskriminasiyasının növləri
A. Piquya görə qiymət diskriminasiyasının üç növü var:

 Birinci dərəcəli qiymət diskriminasiyası (mükəmməl ayrı-seçkilik) —  məhsul və ya xidmətin hər bir vahidinin hər bir alıcıya bu alıcının ödəməyə hazır olduğu maksimum qiymətə satılması. Məsələn, həkimlər, hüquqşünaslar, mühasiblər, memarlar satıcı kimi təmsil olunduqda, yəni müştərisinin mümkün qədər öz xidmətləri üçün nə qədər ödəməyə hazır olduğunu az-çox dəqiq qiymətləndirmək imkanı olanlar və müvafiq qərar çıxarmaq imkanı olanlar. buna əsaslanan faktura. Mükəmməl qiymət diskriminasiyası ilə istehsalçı bütün istehlakçı artıqlığını götürür.
 İkinci dərəcəli qiymət diskriminasiyası (istehlak baxımından ayrı-seçkilik) —  eyni məhsul və ya xidmətin istehlak həcmindən asılı olaraq müxtəlif qiymətlərlə satılmasıdır. Hər bir mal və ya xidmət qrupunun öz qiyməti var. Məsələn, istehsalçının hər bir konkret istehlakçı haqqında məlumatı olmadıqda, lakin istehlakçı qrupları haqqında məlumat olduqda. Bu zaman satıcı bir neçə tarif təyin edir və alıcı özü özünə uyğun olan tarifi seçir. Tarifləri təyin edərkən, satıcının məqsədi istehlakçı artığının maksimum miqdarını tutmaqdır.
 Üçüncü dərəcəli qiymət diskriminasiyası (gəlir diskriminasiyası) —  eyni məhsul və ya xidmətin müxtəlif kateqoriyalı istehlakçılara müxtəlif qiymətlərlə satılmasıdır. Məsələn, pensiyaçılar və tələbələr üçün endirimlər.

 Qiymət ayrı-seçkiliyinin təsnifatı 
Professor Frits Maxlup təsnifatına görə qiymət diskriminasiyasının növləri və satıcı davranışının növləri:
 Fərdi ayrı-seçkilik (satıcı fərdi alıcıları ayırır):
 hər bir əməliyyat üçün ayrıca qiymət təyin edilir (hər bir alıcı ilə sövdələşmə);
 başqa satıcıdan alışdan imtina üçün endirimli ayrıca qiymət təyin edilir;
 alıcının gəlir səviyyəsindən asılı olaraq ayrıca qiymət təyin edilir;
 məhsulun alıcı tərəfindən istifadə dərəcəsindən asılı olaraq ayrıca qiymət tutulur.
 Qrup ayrı-seçkiliyi (satıcı alıcı qruplarını müəyyən edir):
 alıcıya mümkün çatdırılma qiymətindən asılı olaraq qiymət;
 rəqibi qovmaq üçün qiymətlər (qarətçil qiymətlər);
 artıqlığı satmaq məqsədi ilə qiymətqoyma (dempinq);
 hər bir region/bazar üzrə qiymətqoyma (bazarda rəqabətin dərəcəsindən asılı olaraq);
 hər yeni müştəri üçün qiymət;
 hər bir daimi müştəri üçün qiymət;
 zamanın qiymətləndirilməsi dərəcəsinə görə alıcı üçün qiymətin müəyyən edilməsi;
 tələbin qiymət elastikliyi dərəcəsinə görə qiymətqoyma.
 Məhsul ayrı-seçkiliyi (satıcı fərdi məhsulları vurğulayır):
 məhsulun keyfiyyət səviyyəsinə görə qiymətqoyma;
 məhsulun brendindən qiymət;
 məhsul inventar səviyyəsinə əsaslanan qiymət;
 müəyyən vaxtda məhsula/xidmətə tələbin səviyyəsinə əsaslanan qiymət;
 paket qiymətləri (paketə müxtəlif növ məhsullar/xidmətlər daxildir);
 Birləşdirilmiş qiymətlər (hər bir müştəri qrupunun öz məhsul qrupu var).

 İstinadlar 

Kateqoriya:Sənaye bazarları nəzəriyyəsi