Xanaq şəlaləsi

Xanaq və ya Xuçnin Dağıstan Respublikası ərazisində şəlalə. Şəlalə təbiət abidəsidir. Şəlalə Dağıstanın Tabasaran rayonunda, Xanaqçay üzərində yerləşir. Dəniz səviyyəsindən 650 metr yüksəklikdədir. Şəlalə rayon mərkəzi Xunçidən 2 km şimal-qərbdədir. Ərazinin ən soyuq ayı  – yanvar (orta aylıq temperatur -1,3°С). Ən yüksək temperatur isə iyulda olur və orta aylıq ən yüksək göstərici +22,5°С-dir. Mütləq minimum  -26°С, mütləq maksimum – +38°С-dir.

Şəlalənin hündürlüyü təxminən 30 metrdir. İki kaskaddan ibarətdir. Şəlalənin töküldüyü yerdə kiçik göl formalaşıb. Yay aylarında bu göl turistlərin çimərlik ərazisi olur. Göl ərazisinin ümumi sahəsi 1,3 hektar olub yaranan kiçik diametri 50 metrdir.

Dağıstanın ən məşhur və gözəl şəlalərindən biri hesab olur. Buna baxmayaraq şəlalə haqqında dəqiq coğrafi araşdırma, adlandırma və məkan dəqiqliyi yoxdur. Şəlalə xüsusi təbiət abidəsi kimi qorunur.

 Fauna  və florası 
Şəlalə və ətraf ərazilərdə Rusiyanın, eləcə də Dağıstanın Qırmızı kitabına düşmüş 1 növ ali bitki, 9 növ həşərat, 6 növ quş və 2 növ məməli qeydə alınıb.

Xanaq şəlaləsi yaxınlığında Ophrys scolopax subsp. cornuta orfis yarımnövünə təsadüf olunur. Şəlalə enliyarpaqlı meşələr zonasında yerləşir. Meşə ərazisi üçün əsas aşağıdakı ağaclar xarakterikdir: Qafqaz vələsi, boz qızılağac, palıd, Şərq fıstığı; kollardan adi fındıq, yemişan və s.

Oduncaqlarda və ağac köklərində böyük palıd uzunbığı geniş yayılıb. Şəlalənin yaratdığı kiçik göl ətrafında nadır və çox gözəl olan Qafqaz karabidinə rast gəlmək olar.

Çay suyunda rast gəlinən balıqlar: şirbit, Qafqaz çəki balığı və Qafqaz enlibaşı.

 İncəsənətdə 
"Qafqaz əsri" — Sergey Bodrovun filmində əsas fonda Xanaq şəlaləsi görsənir. Dağıstan gənclərinə siyası məqsəd üçün hazırlanmış himndə şəlalə klipin ilk anlarında görsənir.. 2017-ci ildə Mahaçqalada dağıstanlı memarlar tərəfindən «Dağıstan miniatürda» parkında  Xanaq şəlaləsinin miniatür forması nümayiş olunmuşdur.

 İstinadlar