Yunus Deşeriyev

Yunus Deşeriyev () — Sovet və rus dilçisi, qafqazşunas. Filologiya elmləri doktoru, Çeçenistan Respublikası Elmlər Akademiyasının fəxri akademiki.

 Bioqrafiyası 
1918-ci ilin avqustunda Axçoy-Martan kəndində anadan olmuşdur. Rostov Universitetinin fəhlə fakültəsini və Moskva Dövlət Pedaqoji İnstitutunu "rus dili və ədəbiyyatı ixtisası" üzrə (1941) bitirib. 1946-cı ildə Deşeriyev namizədlik dissertasiyasını müdafiə edir. İlk böyük elmi əsəri "Basbi dili" 1953-cü ildə müəllifə Qafqazşünaslıq sahəsində şöhrət və tanınma qazandıran doktorluq dissertasiyası olur.

Yunus Deşeriyev hələ tələbə ikən Qafqazşünaslıqla əlaqədar gələcək elmi əsərlər üçün materiallar toplamağa başlayır. O, elmi əsərlərini İber-Qafqaz dillərinin Nax və Dağıstan qruplarının sahə və nəzəri tədqiqatları zamanı əldə etdiyi linqvistik material əsasında yazmışdır.

1956-cı ilin may ayının sonunda, İnquş yazıçısı İdris Bazorkin ilə birlikdə Çeçen-İnquş muxtariyyətinin bərpası ilə bağlı Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi Xruşşovla görüşmək üçün Vainax nümayəndə heyətinə başçılıq edir.

12 iyun 1956-cı ildə nümayəndə heyəti Kremldə Mərkəzi Komitəsi Rəyasət Heyətinin üzvü, SSRİ Nazirlər Sovetinin birinci müavini Anastas Mikoyan tərəfindən qəbul edilir. Mikoyana Xruşşevə təhvil veriləcək bir məktub və çeçenlərin və inquşların tarixi vətənlərinə qayıtmaları, milli muxtariyyətlərini bərpa etmələri üçün müraciətləri özündə əks etdirən müraciət verilir. Nəticədə Vaynaxların hüquqi, siyasi və ərazi bərpası məsələlərini öz üzərinə götürən Çeçen-İnquş Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının bərpası üzrə Komissiya qurulur. Basbi, çeçen, xınalıq dilləri ilə bağlı monoqrafiyaların və Qafqazşünaslıqda Nax dillərinin ilk müqayisəli tarixi qrammatikasının müəllifidir. Çeçenistan Respublikasının tədqiqat institutları və universitetləri, Rusiya Federasiyasının digər subyektləri və keçmiş SSRİ respublikaları üçün Qafqazşünaslıq, ümumi dilçilik elmləri dahəsində kadr hazırlamışdır.

Yunus Deşeriyev Gürcüstan Respublikasının Arnold Çikobava mükafatına layiq görülmüşdür. Əsərləri xaricdə, xüsusən Hindistan və Pakistanda nəşr edilmişdir.

Həyat yoldaşı Tamara Deşeriyeva və qızı Yuliya bir dilçidir.

 Xatirəsi 
Qroznıda hər il "Deşeriyev mütaliəsi" keçirilir. 2017-ci ilin sentyabr ayında Qroznıda Deşeriyev adına xarici dilləri dərindən öyrənən ixtisaslaşdırılmış ümumi təhsil məktəbi açılır.
Arqun, Axçoy-Martan, Znamenskoyedə Deşeriyevin adına küçə vardır.

 İstinadlar