İyun deportasiyası

İyun deportasiyası (, , ) — Sovet İttifaqı tərəfindən 1940–1941-ci illərdə işğal olunmuş Baltikyanı ölkələr, işğal olunmuş Polşa (əsasən indiki Qərbi Belarusiya və Qərbi Ukrayna) və Moldaviyadan on minlərlə insanın kütləvi deportasiyası.

Bu kütləvi deportasiya SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarı Lavrenti Beriyanın baş icraçı olmaqla NKVD və DTK -nın müəyyən etdiyi göstərişlərə əsasən təşkil edilib. Çox məxfi əməliyyatın rəsmi adı “Sosial yad elementlərin Baltikyanı respublikalardan, Qərbi Ukraynadan, Qərbi Belarusiyadan və Moldovadan çıxarılması haqqında Qətnamə” idi. “Militsya” adlanan sovet polisi həbsləri yerli Kommunist Partiyası üzvlərinin əməkdaşlığı ilə həyata keçirib. 

 Deportasiyalar 
Deportasiya 1941-ci il mayın 22-dən iyunun 20-dək, faşist Almaniyasının Sovet İttifaqına hücum etməsindən əvvəl baş verdi. Lakin deportasiyaların məqsədi almanların hücumuna hazırlıq zamanı təhlükəsizliyi gücləndirmək deyil, sovet hökumətinin siyasi əleyhdarlarını uzaqlaşdırmaq idi. 

Deportasiya Baltikyanı dövlətlərin, Bessarabiyanın və Şimali Bukovinanın işğalından və ilhaqından bir il sonra baş verdi və “antisovet elementləri” – keçmiş siyasətçilər, polislər, varlı sənayeçilər və torpaq sahibləri və s. hədəf alındı. İşğal olunmuş Polşada bu, kütləvi deportasiyaların dördüncü dalğası idi  və "əks-inqilabçı" Ukrayna Millətçiləri Təşkilatına qarşı mübarizə üçün nəzərdə tutulmuşdu. 

Deportasiya proseduru Serov təlimatları adlanan İvan Serov tərəfindən təsdiq edilmişdi. İnsanlar mühakimə olunmadan deportasiya edildi.  Kişilər ümumiyyətlə həbs olunurdu və onların əksəriyyəti Sibir əsir düşərgələrində ölürdü (bax: Qulaq); qadınlar və uşaqlar Omsk və Novosibirsk vilayətlərində, Krasnoyarsk və Altay diyarlarında və Qazaxıstanda məcburi məskunlaşmalara  köçürüldülər.  Estoniyadan deportasiya edilənlər arasında ölüm nisbəti 60% səviyyəsində təxmin edilir. 

 Deportasiya edilənlərin sayı 
Deportasiya edilənlərin sayına aşağıdakılar daxildir:
Müharibədən əvvəlki</br> ölkə Deportasiya edilənlərin sayı Məcburi məskunlaşmalara </br> ( NKVD -nin rəsmi hesabatlarından) Həbs düşərgələrinə və</br> məcburi məskunlaşmalar Şişirdilmiş rəqəmlər Estoniya 5,978 10.000 - 11.000 Latviya 9546  15 000 Litva 10,187 17 500 Polşa 11,329 (Qərbi Ukrayna)</br> 22,353 (Qərbi Belarusiya) </br> 24,412 (Qərbi Belarus)  200.000 - 300.000 Rumıniya a 24,360 300.000  Moldova , habelə Ukraynanın Çernovtsı və İzmail vilayəti

 Mediada 
İyun deportasiyası 2010-cu illərdən bir neçə Baltik filminin mövzusu olub. 2013-cü ildə Litva istehsalı olan "Ekskursionist " filmi düşərgəsindən qaçan 10 yaşlı qızın təsviri vasitəsilə hadisələri dramatikləşdirdi. Estoniyanın 2014 -cü ildə “Kəsmə küləkdə” filmi Sibirə deportasiya edilmiş bir qadının xatirələrinə əsaslanan esse filmidir və ağ-qara lentə alınmış səhnələşdirilmiş canlı tablolar vasitəsilə danışılır. Estoniyalı Ülo Pikkov da 2012-ci ildə çəkilmiş Bədən Yaddaşı ( Kehamälu ) qısametrajlı cizgi filmindəki hadisələrə müraciət etdi. Latviyanın “ The Chronicles of Melanie ” filmi 2016-cı ildə işıq üzü görüb və eynilə “Kəsmə külək” kimi, deportasiyanı yaşayan bir qadının xatirələrinə əsaslanır, lakin daha ənənəvi dramatik şəkildə izah edilir. 

 Həmçinin bax 

 SSRİ-də məcburi köçürülmələr
 Çeçenlərin və inquşların deportasiyası
 Axısqa türklərinin deportasiyası
 Krım tatarlarının deportasiyası
 Kalmıkların deportasiyası

 İstinadlar 

Kateqoriya:Litva Sovet Sosialist Respublikası
Kateqoriya:Latviya Sovet Sosialist Respublikası
Kateqoriya:Estoniya Sovet Sosialist Respublikası
Kateqoriya:Siyasi və mədəni təmizləmə
Kateqoriya:Deportasiya
Kateqoriya:1941-ci ildə SSRİ
Kateqoriya:1941-ci ildə Litva