Xaybax qalası

Xaybax (qala)() — Çeçenistan Respublikasının orta əsrlərə aid qala kompleksinin bir hissəsidir. Qalançoj rayonu, keçmiş Xaybax kəndi ərazisində yerləşir.

 Tarixi 
1886-cı ilin iyununda arxeoloq Vsevolod Miller Moskva Arxeologiya Cəmiyyətinin ekspedisiyası ilə Çeçenistan və İnquşetiyanın dağlıq rayonlarına səfər edir. Tədqiqat nəticəsində Xaybaxdakı qala kompleksinin təsvirləri və çertyojları da daxil olmaqla orta əsr binalarını təsvir edən kitab çapdan çıxır. Sonralar, 1957-ci ildə Şimali Qafqaz ekspedisiyasında xüsusi Dağ (Arqun) dəstəsi yaradılmış, onun vəzifələrindən biri də dağ memarlığı abidələrinin tədqiqi olmuş, respublikanın səkkiz rayonunda bir çox tikililər müəyyən edilmiş və təsvir edilmişdir. Xaybax qala kompleksinin təsviri, fotoşəkilləri və rəsmləri arxeoloqlar V. İ. Markovin və S. Ç. Umarovun əsərlərində dərc edilmişdir.

Xaybax kəndinin mərkəzi hissəsində, aşağı tikili cərgəsində döyüş qalası və iki yaşayış qülləsini özündə birləşdirən bir qrup bürc var.
Bürclər 2007-ci ildə ikinci Çeçenistan müharibəsi zamanı raket hücumlarından sonra qismən məhv edilib. 2019-cu ildə qüllənin bərpası işlərinə başlanmışdır.

 Təsviri 
V. İ. Markovin köhnə qülləni belə təsvir etmişdir: şimal-şərq divarının (fasadının) qapısı var, indi o, dörd metr hündürlükdə yerləşir. Onun yuvarlaqlaşdırılmış tağı iki bitişik blokda həkk olunub, sol daşda petroqlif — fırça ilə birlikdə əlin müstəvi təsviri həkk olunub. Barmaqları üzü aşağı baxır. Çox güman ki, bu, məğlub olan düşmənin "əlinin" rəsmidir.

Xaybax kəndinin mərkəzi hissəsində eyni yerdə müasir Xaybax qalası bərpa edilmişdir.Сулейманов А. Топонимия Чечни. Грозный: ГУП "Книжное издательство", 2006 Bu, işıq istiqamətinə yönəlik divarları olan beş mərtəbəli bir binadır. Əsas qala standart olaraq 5 metrdir. Binanın hündürlüyü təxminən 20 metrdir, divarları yuxarıya doğru bir qədər daralır. Qüllə piramidal pilləli örtüklə taclanır. Örtüyü üst-üstə düşən qara şifer plitələri ilə hazırlanır. Birinci mərtəbə iki kəsişən tağ boyunca daş tonozla örtülmüşdür. Şimal-şərq küncündə birinci mərtəbənin ikinci mərtəbə ilə əlaqəsini yaradan çökəklik vardır. Divarlar qəhvəyi suvaqla suvanmışdır. Birinci mərtəbənin cənub divarında iki boşluq var. Divarların hörgü və maşikülləri, dam örtüyü yenidən qurulmuş, daxili tavanlar və pilləkənlər, qüllədən kənar pilləkənlər, qapı və pəncərə içlikləri bərpa edilmişdir.

 Vsevolad Millerin rəsmləri (1886) 

 İstinadlar 

Kateqoriya:Çeçenistan tikililəri
Kateqoriya:Rusiya qalaları