Qlikozid rabitəsi

Qlikozid rabitəsi (və ya qlikozid əlaqəsi) — bir karbohidrat (şəkər) molekulunu başqa bir karbohidrat qrupuna birləşdirən kovalent rabitənin bir növüdür.

Bir saxaridin hemiasetal və ya hemiketal qrupu (və ya saxariddən əldə edilən bir molekul) ilə spirt kimi bəzi birləşmələrin hidroksil qrupu arasında qlikozid rabitəsi yaranır.

Xüsusilə təbii olaraq yaranan qlikozidlərdə karbohidrat qalıqlarının çıxarıldığı mürəkkəb ROH çox vaxt aqlikon, karbohidrat qalığının özü isə bəzən "qlikon" adlanır.

 S-, N-, C- və O- qlikozid rabitələri 
Yuxarıda müzakirə edilən formada olan qlikozid rabitələri, qlikozidi aqlikona birləşdirən və ya son şəkəri azaldan qlikozid oksigenlə bağlı O-qlikozid rabitəsi kimi tanınır. Analoji olaraq, qlikozid rabitəsi oksigeni kükürd atomu ilə əvəz olunduğu S-qlikozid rabitəsi də (tioqlikozidləri əmələ gətirir) nəzərə alınır. Eynilə, N-qlikozid rabitələrində qlikozid rabitəsinin oksigeni azotla əvəz olunur. Tərkibində N-qlikozid rabitələri olan maddələr qlikosilaminlər kimi də tanınır. C-qlikosil rabitələrinda qlikozid oksigen karbonla əvəz olunur. Bütün bu dəyişdirilmiş qlikozid rabitələri hidrolizə fərqli həssaslığa malikdir və C-qlikosil strukturları vəziyyətində, adətən hidrolizə daha davamlıdırlar.

 Qlikosiltransferaza 
Monosaxarid vahidləri canlı orqanizmlərdə qlikoproteinlərə, polisaxaridlərə və ya lipidlərə daxil edilməzdən əvvəl, adətən ilk növbədə uridin difosfat (UDF), quanozin difosfat (QDF) kimi bir nukleotidin fosfat qrupu ilə qlikozid əlaqəsi ilə "aktivləşdirilir". Timidin difosfat (TDF) və ya sitidin monofosfat (MMF). Bu aktivləşdirilmiş biokimyəvi vasitələr şəkər nukleotidləri və ya şəkər donorları adlanır. Bir çox biosintetik yollar dolikol kimi lipidlərlə difosfat bağı ilə aktivləşdirilmiş mono- və ya oliqosakaridlərdən istifadə edir. Bu aktivləşdirilmiş donorlar daha sonra şəkər vahidini aktivləşdirilmiş donordan qəbul edən nükleofile (akseptor substratı) köçürən qlikosiltransferaza kimi tanınan fermentlər üçün substratdır.

 Disaxarid fosforilaza 
Son onilliklərdə qlikozidlərin sintezinə müxtəlif biokatalitik yanaşmalar işlənib hazırlanmışdır ki, bunlar "qlikoziltransferazalar" və "qlikozid hidrolazalar"dan istifadə etməklə ən çox yayılmış katalizatorlar sırasındadır.

 İstiqamətləndirilmiş qlikozilləşmə 
α- və β-qlikozid rabitələrinin seçiciliyini stimullaşdırmaq üçün bir neçə kimyəvi yanaşma var. Piranozidin selektivliyinin və ümumi aktivliyinin yüksək substrat spesifikliyi sintezdə böyük çətinliklər yarada bilər. Qlikozilləşmənin ümumi spesifikliyi anomerik karbonun tipik qlikozilləşmə zamanı keçə biləcəyi nisbi keçid hallarını nəzərə alan yanaşmalardan istifadə etməklə yaxşılaşdırıla bilər.
Flüoru hədəfləyən qlikozilləşmə həm B selektivliyi, həm də karbohidrata qeyri-təbii biomimetik funksionallığının tətbiqi üçün situmullaşdırıcı nöqtənin təmsil edir.
Bu üsul B-etil, izopropil və digər qlikozidləri tipik trikloroasetimidat kimyası ilə selektiv şəkildə birləşdirmək üçün perspektivli bir üsuldur.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Biokimya
Kateqoriya:Karbohidratlar