Əxberdil Məhəmməd

Əxberdil Məhəmməd ( , ) () — İmam Şamilin generalı və müridi. Əvvəlki iki imamın Qazi Məhəmməd Avar və Həmzət bəy Avarın ən yaxın yoldaşı. Avarıstanın və Kiçik Çeçenistanın naibi.

Şamil sağlığında varisi olaraq rəsmən elan edilir. Şimali Qafqaz imamlığında İmam Şamildən sonra ikinci şəxsЮ. У. Дадаев. Государство Шамиля: социально-экономическое положение, политико-правовая и военно-административная система управления . Мх.: Ихлас, 2006–491 с. və Şamilin "sağ əli" olaraq tanınırЛобанов-Ростовский М. Б. Записки о Кавказе 1840–1850-х гг.  , 2010. — 63 c..

1839-cu ildə Axulqodakı məğlubiyyətdən sonra Kiçik Çeçenistana köçür, burada Kunak və dostu Naib İsa ilə birlikdə yaşayır. Onlar birlikdə basqınlara qoşulurГасаналиев М. М. Первая Кавказская война 1817–1864 гг: ч. 1. Имамат (государство) Шамиля, 1840–1859 гг. ; ч. 2. Покорение Закубанья, 1858–1864 гг. . 2006. С. 86..

 Mənşəyi və ilkin illəri 
XIX əsrin əvvəllərində Avarıstanın Xunzax kəndində anadan olmuşdur. Milliyyətinə görə avardır. Bunu həm rus mənbələri, həm də digərləri iddia edir. Uşaqlığı və gəncliyi haqqında az şey məlumdur. Avarıstanda ona Axberdil Məhəmməd və ya Axberdilav, 19-cu əsrin rus mənbələrində Axberdı Maqoma kimi tanınır. Nikolay Dubrovin sözlərinə görə ağlı və ədaləti ilə seçilirdi.

Axberdil əla təhsil almış avar, ərəb, çeçen və qumuq dillərini mükəmməl bilirdi. Səid Arakan, Laçinilav kimi görkəmli ilahiyyatçılərdən təhsil alır, daha sonra isə ilk imam Qazi Məhəmmədlə birlikdə təhsil almışdır.

Qafqazda muridizmin yaranması ilə onun qızğın davamçısı olur. Dağıstan və Çeçenistanın ilk imamı Qazi-Məhəmmədin xütbələri ona güclü təsir göstərir. Axberdil Məhəmməd birinci imamın hərəkatına qatılır, ölümündən sonra ikinci imam Qəmzət-bəyin tərəfdarları arasında olur.

 Ölümü 
Kiçik Çeçenistanda naib olaraq Axberdil Məhəmməd çeçenlər arasında çox hörmət qazanır. Axberdilav Çeçenistanın indiki Şatoyvski rayonunun Quş-Kert kəndində dəfn edilmişdir.

 Ədəbiyyatda və kinoda 
Rəsul Həmzətov "Dördbarmaqдж əl" əsərini ona həsr etmişdirРасул Гамзатов. "Четырёхпалая рука" .
2014-cü ilin aprel ayında "Naslediya" telekanalı naibin həyat və fəaliyyətindən bəhs edən Əxberdil Məhəmməd – İmam Şamilin varisi sənədli filmini nümayiş etdirir.

 İstinadlar