Viktoriya xaçı

Viktoriya xaçı () — Britaniyanın ən yüksək hərbi mükafatıdır və döyüşdə göstərilən qəhrəmanlığa görə verilir. Viktoriya xaçı bütün rütbə və xidmət sahələrinin hərbi qulluqçularına, eləcə də hərbi komandanlığa tabe mülki şəxslərə verilə bilər.

 Ümumi məlumat 
Mükafat 29 yanvar 1856-cı ildə təsis edilib, fərman 1854-cü ilə qədər olan hadisələrə görə mükafatlandırmağa icazə verirdi, bu, Krım müharibəsi zamanı fərqlənənləri də mükafatlandırmaq üçün edilmişdi. İlk mükafatlandırma mərasimi 26 iyun 1857-ci ildə baş tutdu və cəmi 1356 mükafat verildi. Bir döyüşün nəticələrinə əsasən ən çox "Viktoriya xaçı" mükafatı 1879-cu ildə ()dən sonra verildi: bir dəfəyə bu şərəfə 11 nəfər layiq görüldü.

Viktoria xaçı bürüncdən hazırlanmışdır və Cross pattée adlanan formaya malikdir (şüaların mərkəzə doğru daraldığı, lakin Malta xaçından fərqli olaraq uclarında kəsiklər olmayan xaç) ön tərəfində tac üzərində dayanmış şir və üzərində "Şücaətə görə" sözləri yazılmış lent təsvir edilmişdir (ing. For Valor). Xaç moruq rəngli muar lentlə örtülmüş blokun köməyi ilə paltara bərkidilir. Blokun arxa tərəfində mükafatlandırılan şəxsin nömrəsi, adı, rütbəsi və bölüyü, xaçın arxa tərəfində isə — göstərilən şücaətin baş verdiyi tarix həkk olunur.

Ümumiyyətlə belə hesab edilir ki, bütün xaçlar Sevastopolun alınmasından sonra ələ keçirilən rus silahlarının bürüncündən hazırlanır, lakin müasir tədqiqatlar xaçların 1914-cü ilə qədər hazırlandığını və 1942–1945-ci illər arasında hazırlanmış xaçların həqiqətən də bu metaldan töküldüyünü şübhə altında qoyur"Author explodes myth of the gunmetal VC", статья в газете The Telegraph .

1991-ci ilin yanvarında Avstraliya üçün Viktoriya Xaçı təsis edildi (ilk mükafat 2009-cu ildə), 1993-cü ilin fevralında Kanada üçün Viktoriya Xaçı təsis edildi (hələ təltif edilməyib), 1999-cu ilin sentyabrında Yeni Zelandiya üçün Viktoriya Xaçı təsis edildi (ilk və hələ ki yeganə təltif 2007-ci ildə — onbaşı ()). Bu mükafatlar təsis olunmazdan əvvəl Britaniya Birliyinin bu ölkələrinin vətəndaşlarına adi Viktoriya xaçları verilirdi.

Hal-hazırda (2019-cu ilin oktyabr ayının sonuna) orijinal Viktoriya Xaçının 5 kavaleri sağdır (həmçinin, İkinci Dünya müharibəsi zamanı xaç almış bir şəxs), Avstraliya üçün Viktoriya xaçının 3 və Yeni üçün Viktoria xaçının 1 kavaleri var. 2015-ci ilin fevralında son xaç alan kavaler ()dir.

XIX əsrdə 50-dən çox Viktoriya xaçı sahiblərinin portreti rəssam () tərəfindən hazırlanmış və Viktoriya xaçı qalereyasında yerləşdirilmişdir. Bu günə qədər kolleksiya dağıdılıb.

 Yaşayan kavalerləri 
 Adı Doğum tarixi Təltif ili ()  1920  1944 ()  1939  1966 ()  1933  1969 ()  1979  2005()  Yeni Zelandiya üçün Viktoriya xaçı  1972  2007()  Avstraliya üçün Viktoriya xaçı  1979  2009()  Avstraliya üçün Viktoriya xaçı  1978  2011()  Avstraliya üçün Viktoriya xaçı  1983  2012()  1988  2015

 İstinadlar 

Kateqoriya:Hərbi mükafatlar
Kateqoriya:Böyük Britaniya mükafatları
Kateqoriya:1856-cı ildə yarananlar