Urup çayı

UrupСловарь названий гидрографических объектов России и других стран — членов СНГ / под ред. Г. И. Донидзе. — М.: Картгеоцентр — Геодезиздат, 1999. — С. 401. — ISBN 5-86066-017-0. (, ) — Şimali Qafqazda çay. Kuban çayının sol qolu. Çay Qaraçay-Çərkəz Respublikasının ərazisindən öz başlanğıcını götürərək Krasnodar diyarı ərazisində Kuban çayına birləşir.

 Eimologiyası 
Hidronimin mənşəyi haqqında dəqiq bir fikir yoxdur. A. V. Tverdıy və X. İ. Xajıbaev bildirir ki, sözün adıge dilindən tərcüməsi "gür, sürətli"А. В. Твердый. Кавказ в именах, названиях, легендах. — Краснодар, 2008. — С. 230. — 42 с. deməkdir. "-P" sonluğu isə mənsəb mənasını veririКумахов М. А. Адыгская (черкесская) энциклопедия. — Москва: ФОНД им. Б. Х. Акбашева, 2006. — С. 719. — 1066 с. — ISBN 5-99003-371-0.. Qısaca çayın adı belə səslənir:"gür çayın mənsəbi". M. A. Xabiçev bildirir ki,  "çay",  isə — "su" deməkdir. V. N. Koveşnikov isə hidronimin skif mənşəli olması fikrindədir: "" ( — "çay",  — "dərin", türk dillərində ор, ур — "quyu, çuxur" deməkdirВ. Н. Ковешников. Очерки по топонимике Кубани. — Краснодар: Мир Кубани, 2006. — С. 18. — 249 с. — ISBN 5-00-000578-3.). Abazinlər çayı Uarp adlandırır. Eləcə də onların folklorunda К. Х. Меретуков. Уарп // Адыгейский топонимический словарь. — 3-е изд., доп. — Майкоп : ООО "Качество", 2003. — С. 255. — ISBN 5-901701-43-7.. Bundan başqa Коков Дж. Н. Адыгская (черкесская) топонимия. — Нальчик: Эльбрус, 1974. — С. 11. — 243 с. sözü var.

 Coğrafiyası 
Çayın uzunluğu — 231 km, su toplayıcı hövzənin sahəsi — 3220 km²-dir. Urup dağının (3232 m) yamaclarından öz başlanğıcını götürür. Yuxarı axarlarında çay dağ çayı xüsusiyyətlərini daşıyır. Udobnıy qəsəbəsində düzənlik ərazisinə şıxır.Уруп (река) // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969–1978. Çayın ən böyük qolları — Kuva, Böyük Teqin, Kiçik Teqin və Jeltmes. Armavir yaxınlığında Kuban çayına birləşir.

Qaraçay-Çərkəz Respublikası ərazisində çay kənarında Urup və Mednoqorski qəsəbələri yerləşir. Bu ərazidə mis yataqları var və dağ-mədən kombinatı fəaliyyət göstərir. Krasnodar vilayəti ərazisində çay kənarında daha çox yaşayış məntəqələri var.

Çayın qidalanması qarışıqdır. Əsasən yağış suları ilə qidalanır. İllik su sərfi — 16,5 m³/saniyədir. Dekabr-Fevral aylarında çayın bəzən donması qeydə alınır.

Urup çayı dərəsində, Qamovskoy stansiyası yaxınlığında Üçbucaq mağarası yerləşir. Mağarada tapılan heyvan sümüklərinə və çaxmaq daşı tipli alətlər tapılmışdır. Bu arxeloji tapıntılara əsasən deyə bilərik ki, mağara qədim yaşayış məskəni olmuşdur. Mağara Mustye mədəniyyəti epoxasına daxildirТреугольная пещера. Ранний палеолит Кавказа и Восточной Европы // Дороничев В. Б. и др.; Под ред. Головановой Л. В. и Дороничева В. Б. — СПб: Изд-во "Островитянин", 2007. — 270 с. с иллюстрациями. ISBN 978-5-98921-009-1 // Ставрополь в описаниях, очерках, исследованиях за 230 лет / Под ред. проф. В. А. Шаповалова, проф. К. Э. Штайн. — Ставрополь: Издательство Ставропольского государственного университета, 2007. — 1344 с.. Bəzi mütəxəssilər isə yaşayış məskənini daha qədim olduğunu düşünür — 600 min il əvvəl.

 İstinadlar