Bilinqualizm

Bilinqualizm (ikidilli <  «iki» +  «dil»):

 iki dilin istifadəsinin alternativ tətbiqi Вайнрайх У., 2000 ;
 iki dildə bilik və uğurlu ünsiyyət qurmaq üçün bunlardan istifadə etmək bacarığı (dillər haqqında minimal bilik olsa belə);
 iki dili eyni dərəcədə mükəmməl bilmək, lazımi ünsiyyət şəraitində eyni dərəcədə istifadə etmək bacarığıАхманова О. С., 1966 .

İki dildə danışan insanlara bilinq, üç polinq, üçdən çoxu poliqlot deyilir. Dil sosial qruplaşmaların funksiyası olduğundan, ikidilli olmaq eyni zamanda iki fərqli sosial qrupa mənsub olmaq deməkdir. Diqlossiya termini ikidilli terminlə yaxındır, lakin əhatə dairəsinə görə hər zaman onunla üst-üstə düşmür.

 Dillərin qarşılıqlı təsiri 
Dillərin hər hansı bir qarşılıqlı əlaqəsi, ən azından az miqdarda ikidilli olan insanların varlığını tələb edir.

 Təsnifatı 
Yaşına və ikinci bir dili mənimsəmə üsuluna görə bunlar fərqlənir:
 uşaqların ikidilliliyi (ilkin, doğuşdan, təbii, uşaq);
 gec ikidilli (ikincil, qazanılmış, qatqı).

Dil qazanma mühiti ilə:
 təbii ikidilli (müxtəlif dillərdə danışanlar arasında qazanılmış)
 süni iki dillilik (dillərdən biri süni olaraq yerli olmayan bir şəxs tərəfindən təqdim olunur).

İki dilə yiyələnmə ardıcıllığı ilə:
 bir şəxsin eyni vaxtda iki dili mənimsədiyi eyni vaxtda ikidilli (eyni vaxtda, sinxron);
 ardıcıl ikidilli.

Gec ikidilliliyin könüllülüyü ilə:
 şərtlərə görə - fərdin yeni bir dil mühitində yaşamaq üçün bir dil öyrəndiyi bir vəziyyət;
 seçmə.

İki dilin nisbəti ilə:
 şaquli - bir şəxsin ədəbi formada dilə əlavə bir əlaqəli və ya ləhcəyə sahib olduğu bir vəziyyət;
 fərdi, bərabər sosiolinqvistik statusa malik olan iki uzaq dildə danışdığı yatay.

İki dilin bacarıqlarına / istifadə səviyyəsinə görə:
 bir insanın iki dildə eyni dərəcədə səlis danışdığı balanslı (maksimum, ayrılmaz, ikiqatlılıq, bərabərlik), yəni vəziyyət ikidilli dil səriştəsinin bərabər səviyyələri ilə xarakterizə olunur;
 balanssız (dominant, dominant) iki dilə münasibətdə ikidilli dil bacarıqlarının fərqli səviyyəsi ilə xarakterizə olunur;
 qarışıq, bir-birinin üstünə iki dil sisteminin tətbiq olunduğu iki dilin müntəzəm qarışması ilə xarakterizə olunur;
 normallaşmış dil ilə yanaşı fərdi şəxsin ustalığını nəzərdə tutan diaqonal (diqlossiya), onun qeyri-standart formaları.
 qəbuledici: 1. fərdin xarici dildə danışmaq və yazmaq bacarığı olmadığı halda xarici dili başa düşmə qabiliyyətinə malik olduğu (yarı dilçilik); 2. Bir şəxsin ana dilini başa düşdüyü, lakin nədənsə bu dildə danışmamağa üstünlük verdiyi bir vəziyyət (gizli ikidilli ilə qarışdırılmamaq, fərdin müəyyən səbəblərdən ikinci dil biliklərini gizlətdiyini ifadə etmək) ;
 ilkin - ikidilli ikinci dili mənimsəmənin ilkin mərhələsi;
 fərdi tərəfindən istifadə bacarıqlarının itirilməsi ilə xarakterizə olunan regresif (resessiv);
 subtraktiv (diferensial), burada fərdin mənimsədiyi ikinci, yeni dil birincisini əvəz edir.

 Elmi araşdırma 
İki dilli və poliqlotlar psixologiya, sosiologiya və dilçilik üçün maraqlıdır.

İki dillilik psixolinqvistik, sosiolinqvistika və neyrolinqvistika çərçivəsində öyrənilir.

İki dilliliyin sosial aspektləri sosiolingvistik tədqiqatların mövzularından biridir .

Kütləvi dillilik dil vəziyyətinin nəzərə çarpan bir xüsusiyyəti ola bilər.

Neyrobiologiya sahəsindəki mütəxəssislər tərəfindən ikidilliliyin müxtəlif aspektləri tədqiq edilmişdir. Bunlara: dillərin beyində göstərilməsi yolları, beynin neyroplastikliyinə təsiri, ikidilli afazi fenomeni, bimodal ikidilli fenomen (bir dildə yazıb başqa dildə danışmaq bacarığı) və s.

 Ədəbiyyat 
 Ахунзянов Э. М. Двуязычие и лексико-семантическая интерференция. — Казань, 1978.
 Аюпова Л. Л. Вопросы социолингвистики: типы двуязычия в Башкирии. — Свердловск, 1988.
 Багироков Х. З. Билингвизм: теоретические и прикладные аспекты (на материале адыгейского и русского языков). РИО Адыгейский у-т, Майкоп, 2004.
 Бертагаев Т. А. Билингвизм и его разновидности в системе употребления // Проблемы двуязы-чия и многоязычия. — М.: Наука, 1872. — С. 82-88.
 Блумфилд Л. Язык. Пер. с англ., М., 1968;
 Вандриес Ж. Язык. Пер. с франц., М., 1937;
 Блягоз З. У. Двуязычие: сущность явления, формы его существования. Интерференция и её разновидности. — Майкоп: РИО Адыг. ун-та, 2006.
 Верещагин Е. М. Психологическая и методическая характеристика двуязычия (билингвизма). — М.: изд-во МГУ, 1973.
 Звегинцев В. А. Очерки по общему языкознанию. — М.: изд-во МГУ, 1962.
 Карлинский А. Е. Основы теории взаимодействия языков. — Алма-Ата: Гылым, 1990.
 Михайлов М. М. Двуязычие (принципы и проблемы). — Чебоксары, 1969.
 Михайлов М. М. О разновидностях двуязычия // Двуязычие и контрастивная грамматика: Межвузовский сборник научных трудов. — Чебоксары, 1987. — С. 4-9.
 Филин Ф. П. Современное общественное развитие и проблема двуязычия // Проблемы двуязычия и многоязычия.- М.: Наука, 1972. — С. 12 −25.
 Ханазаров К. Х. Критерии двуязычия и его причины // Проблемы двуязычия и многоязычия. М.: Наука, 1972. — С. 119—124.
 Чиршева Г. Н. Детский билингвизм: одновременное усвоение двух языков. — СПб.: Златоуст, 2012. — 488 с.
 Щерба Л. В. К вопросу о двуязычии // Щерба Л. В. Языковая система и речевая деятельность. — Л., 1974. — С. 313—318;
 Щерба Л. В. О понятии смешения языков // Щерба Л. В. Языковая система и речевая деятельность. — Л., 1974. — С. 60-74;
 Щерба Л. В. Очередные проблемы языковедения, в его кн.: Избранные работы по языкознанию и фонетике, т. 1, Л., 1958;
 Weinreich U. Languages in contact. N.Y., 1953.

 Xarici keçidlər 



  15 сентября 2008

 Həmçinin bax 
 Multilinqualizm

 İstinadlar 

Kateqoriya:Dilçilik