Azotlu gübrələr

Azotlu gübrələr tərkibində azot qida elementi olan gübrələrə deyilir.
Bitkilərin qidalanmasında azot xüsusi rol oynayır. O, xlorofil və zülalların tərkibinə daxildir. Bitkidə azot çatışmazlığı yaşıl kütlənin əmələ gəlməsini çətinləşdirir, bitkilər pis inkişaf edir və yarpaqları saralır. Bitkilər azotu onun birləşmələri, əsasən ammonium NH4+ və nitrat NO3- ionları şəklində mənimsəyir.

 İstehsal tarixi 
Azot gübrələri hәlә çox qәdimdәn tәtbiq edilmәkdәdir. Bu gübrәlәrdәn ilk dәfә 19-cu әsrin ortalarında Çilinin tәbii pora yataqlarından çıxarılan natrium porası tәtbiq olunmuşdur. Sonralar sәnaye ammonium-sulfat, kalsium-sianamid vә kalsium porası istehsal edilmәyә başlanmışdır. 1913-cü ildә dünyada Azot gübrələri istehsalı tәqribən 700 min tona (xalis azot) çatmışdır. Sәnaye miqyasında atmosfer havası azotundan vә hidrogendәn ammonyakın sintezi dünyada azot gübrəsi istehsalının xeyli artmasına imkan vermişdir. 1966-cı ildә bunların umumi istehsalı 19,2 milyon tona (xalis azot) çatmışdır. 1919-cu ildә Rusiyada 3 min ton (xalis azot) azot gübrəsi istehsal edilirdi. SSRİ-dә azot gübrəsi istehsal edәn iri sәnaye Birinci beşillikdә yaradılmağa başlanmışdır. Ölkәnin kənd təsərrüfatına 1928-ci ildә 2, 1940-cı ildә 199, 1950-ci ildә 307, 1960-cı ildә 1 003, 1970-ci ildә 4 605, 1973-cü ildә 6 230, 1974-cü ildә 6 754 min ton azot gübrəsi verilmişdir.

 Növləri 
Azotlu gübrələr sadə, mürəkkəb və qarışıq olur.

 Sadə azotlu gübrələr
Sadə azotlu gübrələrə misal olaraq natrium-nitratı, ammonium nitratı, maye ammonyakı, ammonyaklı suyu, sidik cövhərini CO(NH2)2 göstərmək olar. 

 Mürəkkəb azotlu gübrələr
Mürəkkəb azotlu gübrələrə misal olaraq ammofosu NH4H2PO4 (ammoniumdihidrofosfat), diammofosu (NH4)2HPO4 (ammoniumhidrofosfat), kalium şorasını KNO3 və s. göstərmək olar.

 Qarışıq azotlu gübrələr
Qarışıq azotlu gübrələrdən ammofoskanı
(NH4)2HPO4 + NH4H2PO4 + KCl) və nitrofoskanı (NH4H2PO4+ NH4NO3 + KCl)

 Digər qrupları 
Digər təsnifata əsasən azotlu gübrələri aşağıdakı qruplara bölürlər:

 Şoralar 
Bunlara - KNO3, NaNO3, NH4NO3 aiddir.

 Ammoniumlu gübrələr 
Bunlara - (NH4)2SO4, maye NH3, ammonyaklı su, ammofoslar.

 Amidli gübrələr 
Bunlara - karbamid CO(NH2)2, kalsium sianamid CaCN2 aid edilir.

 İstehsalı 
Azotlu gübrələrin istehsalı üçün ammonyakdan, nitrat turşusu və onun duzlarından istifadə olunur.
Torpaqda gübrələr bitkilərin mənimsənilən formasına çevrilir:

CO(NH2)2 + 2H2O → (NH4)2CO3

CaCN2 + 3H2O → CaCO3 + 2NH3

Mineral azotlu gübrələrlə yanaşı üzvi azotlu gübrələrdəndə istifadə olunur Xəzər Universiteti. Abituryentlər üçün vəsait. s.397.

 Mənbə 

Kateqoriya:Gübrələr