Fuad Umay

Fuad Mehmed Umay (; ) — həkim və siyasətçi; 1921-ci ildə Uşaq Qoruma Agentliyinin (Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü) qurucusu. 1910-cu ildə Ədirnə Liseyini və İstanbul Universiteti Tibb Fakültəsini bitirmişdir. Birinci Balkan müharibəsində iştirak etmiş və 1913-cü ilin avqust ayında Kırklarelidə şəhər həkimi kimi çalışıb. Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsindən sonra ABŞ-yə səyahət etmiş, Türkiyədə kimsəsiz qalan uşaqlar üçün ianə toplamaqla məşğul olmuşdur. 1920–1950-ci illərdə Türkiyə Böyük Millət Məclisinin üzvü seçilmişdir..

 Həyatı 
Fuad Umay 24 fevral 1885-ci ildə Kırklarelidə anadan olub. Kırklarelidə ibtidai və orta məktəbə getmiş, sonra Ədirnə liseyində oxumuşdur. 1910-cu ildə İstanbul Universitetinin Tibb Fakültəsini bitirmişdir. İlk vəzifə yeri olan Tırnovacık qəsəbəsində bələdiyyə həkimi vəzifəsinə 2 iyul 1910-cu ildə başlamışdır. Balkan müharibəsi zamanı bölgədəki hərbi xəstəxanada xidmət edib. Müharibədən sonra 28 Avqust 1913-cü ildə Kırklareli bələdiyyəsinə həkim təyin olunub. Burada Himaye-i Etfal Cəmiyyətinin (Uşaq Qoruma Təşkilatı; etfal ərəbcə tərcümədə tifil deməkdir) və Kırklareli Şöbəsinin və Milli Cəmiyyətin Müdafiəsini qurmuşdur. Daha sonra Boluya dövlət həkimi vəzifəsinə təyinat aldı. 1920–1923-cü illərdə Milli İstiqlaliyyət mübarizəsinin iştirakçısı oldu. Əvvəlcə Türkiyə Böyük Millət Məclisində Bolu millət vəkili və 1923–1950-ci illərdə Kırklareli millət vəkili seçilmişdir. Soyad Qanunu ilə Atatürk tərəfindən Türk soylarına xidmət etdiyi üçün Türk mifologiyasındakı uşaqların qoruyucu ruhu olan "Umay"a istinad edərək bu soyadı ona verilmişdir.

Doktor Fuat Umay 30 iyun 1921-ci ildə qurulan "Himaye-i Etfal Cəmiyyəti"nin () qurucuları arasında idi və uzun müddət onun sədri vəzifəsini icra edib. Fuat Umay, siyasi karyerası ərzində "Himaye-i Etfal Cəmiyyəti"nə maliyyə cəlb etmək üçün Məclisdə bir çox təkliflərlə çıxış etmişdir.

Fuat Umayın Amerikadakı "Türklər və Gördüklərim" (1927) və "Seçicilərimlə Yalnız" (1950) adlı iki kitabı var.

Fuat Mehmed Umay 1950-ci ildə keçirilən seçkilərdə məğlub olduqdan sonra siyasətdən təqaüdə çıxmışdı. Fuad bəy 1963-cü ildə İstanbulda vəfat etmişdir.

 ABŞ səfəri 
Fuad bəy "Himaye-i Etfa" üçün maliyyə toplamaq məqsədilə müxtəlif işlər görürdü. Yerli ianə səyləri yetərli sayılmadığı üçün, xüsusilə ABŞ-də yaşayan Türk vətəndaşlarından kömək üçün müəyyən addımlar atırdı. Fuad Umay Gelibolu Millət vəkili Cəlal Nuri İlerinden bir ünvan alaraq, Vaşinqtondakı türklər üçün imam olan Mehmed Əli Əfəndi ilə əlaqələr qurur. Yazışmaların sonunda Türk Teavün Dərnəyi ilə əlaqələr qurulur. Cəmiyyət Nyu York və Detroytda 120.000 dollar ianə toplayır və "Himaye-i Etfal Cəmiyyəti"nə göndərir.

ABŞ-də Türkiyə vətəndaşlarının könüllü töhfələrinin intensivliyini nəzərə alaraq, Ankaradan bir nümayəndə dəvət etməsi düşünülür. Bu şəxs Fuad Mehmer Umay olur. 21 Mart 1923-cü ildə Böyük Millət Məclisinin təsdiqi ilə Fuad bəyə 5 ay müddətində ABŞ-yə getməyə icazə verildi. Fuad bəy buradakı təəssüratlarını "Amerikadakı türklər" kitabında təsvir etmişdir.

Fuad bəy 8 aprel — 3 iyun tarixləri arasında ABŞ-nin bütün türklər yaşayan bölgələrindən yardımlar topladı. "Himaye-i Etfal" üçün ianə toplantıları Nyu York, Lourens, Peabodi, Providens, Vuster, Buffalo, Pittsburq, Petkiran, Klairton, Vellston, Younqstaun, Kanton, Akron, Klivlend, Vaşinqton, Detroyt, Çikaqo və Filadelfiyada keçirildi. İanə toplantılarının sonunda 85.072 dollar yardım yığılmışdı. Sabiha Sertelin də dediyi kimi, bu rəqəm Suriyalıların yardımları və miqdarı müəyyən edilə bilməyən yardımların cəmi ilə yüz min dollara yaxınlaşmışdı. Yardımda davamlılığı təmin etmək üçün doktor Fuad bəy Türk Teavün Dərnəyinin səlahiyyətlilərinə "Himaye-i Etfal Cəmiyyəti"nin şöbələrini açmağı təklif etdi. Təklifin müsbət qəbulundan sonra 15 aprel 1923-cü ildə Nyu-Yorkda "Himaye-i Etfal Cəmiyyəti"nin Mərkəzi açıldı.

 Əsəri 


 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 

 Turgay Çavuşoğlu Çocuk Esirgeme Kurumu
 Yrd. Doç. Dr. Veysi Akın, "Bir Devrin Cemiyet Adam — Doktor Fuad Umay", Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Atatürk Araştırma Merkezi, 2000 (ISBN 975-16-1352-3)
 Dr. Mehmet Fuat Umay, "Bir Devrimci Doktorun Anıları (Günümüz Türkçesine Çeviren: Cahit Kayra)", Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Sertifika No: 29619, 2003
 Tolga Aydoğan, "Atatürk'ün İzindekiler (Cumhuriyetin Unutulan Kahramanları)", Bilgi Yayınevi, Şubat 2020

Kateqoriya:TBMM I çağırış deputatları
Kateqoriya:TBMM II çağırış deputatları
Kateqoriya:TBMM III çağırış deputatları
Kateqoriya:TBMM IV çağırış deputatları
Kateqoriya:TBMM V çağırış deputatları
Kateqoriya:TBMM VI çağırış deputatları
Kateqoriya:TBMM VII çağırış deputatları
Kateqoriya:TBMM VIII çağırış deputatları