Xalel Dosmuxamedov

Xalel Dosmuxamedoviç Dosmuxamedov (; ) — Qazaxıstanın dövlət və ictimai xadimi, həkim, müəllim, alim. Alaş-Orda Xalq Şurasının üzvü. Beriş qəbiləsindən gəlir.

 Həyatı 
1920-ci ildə Daşkənddə əvvəlcə üzv, sonra Türküstan Cümhuriyyəti Xalq Təhsili Komissarlığı yanında Təhsil Komissiyasının sədri vəzifəsində çalışmağa başladı. 1922–1924-cü illərdə Türküstan Xalq Səhiyyə Komissarlığının idarə heyətinin üzvü və tibb-sanitariya şöbəsinin müdiri olmuşdur. 1923-cü ildə Orta Asiyanın, sonra Qazaxıstan Dövlət Nəşriyyat Şurasının Şərq şöbəsinin üzvü idi; 1925–1926 Şərq şöbəsinin müdiri; 1926-cı ildə Qazaxıstan Dövlət Nəşriyyatının idarə heyətinin üzvü və rəhbər müavinidir.

Dosmuhammedov Qazaxıstan elminin inkişafına əhəmiyyətli bir töhfə verdi: "Tabigattanu", "Zhanuarlar" (1922), "Adamnyk tun tirligi", "Onushylardyk densaulykyn sagtau" (1925), "Dene zımtımınımer" elmi əsərləri və dərslikləri yazdı. 1922–1925-ci illərdə "Talap" mədəniyyətinin inkişafı cəmiyyətinin idarə heyətinin sədri olmuşdur. Ədəbiyyat, qazax xalqının tarixi, harmonizm qanunlarını araşdıran materiallar topladı, "Qazax-qırğız tilderindegi singharmonism zagy" (1924), "Şerniyaz şeşen" (1925), "İsatay-Maxambet" (1925), "Alaş soz deyil "" Baaradagı Kogiltash madrasin salu turaly Upsana "(1927) və s. Rusiya Elmlər Akademiyası Mərkəzi Diyarşünaslıq Bürosunun müxbir üzvü seçildi (1924), həmin il Türküstan Xalq Maarif Komissarlığı adından Qazaxıstan alimlərinin Orenburqdakı qurultayında iştirak etdi. Səhiyyə işçilərinin Ümumittifaq qurultayı. 1929-cu ildə professor, sonra Qazaxıstan Pedaqoji İnstitutunun (indiki Abay adına KazNPU) prorektoru olaraq təsdiqləndi.

15 sentyabr 1930-cu ildə tutuldu və 5 il müddətinə Voronejə sürgün edildi. 26 iyul 1938-ci ildə ikinci dəfə saxta siyasi ittihamlarla həbs olundu, əvvəl Moskvaya, sonra Almatı köçürüldü. 24 aprel 1939-cu ildə güllələnməyə məhkum edildi. Almatıdakı həbsxana xəstəxanasında öldü. 11 fevral 1958-ci ildə bərpa edilmişdir.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Досмухамедов, Халел // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. II. — ISBN 9965-9746-3-2.
 Аманжолова Д. А. Партия Алаш: история и историография, Семипалатинск, 1993;
 Аманжолова Д. А. Казахский антономизм и Россия, М., 1994;
 Қойгелдиев М.Қ. Алаш қозғалысы, А., 1995;
 Нұрпейісов К. Н. Алаш һәм Алашорда, А., 1995.

Kateqoriya:Qazaxıstan siyasətçiləri
Kateqoriya:Ümum-Rusiya Müəssislər Məclisinin üzvləri
Kateqoriya:SSRİ pedaqoqları