Göy cismi

Astronomik obyekt, göy cismi və ya səma cismi — müşahidə edilə bilən kainatda mövcud olan, təbii olaraq yaranan fiziki varlıq, birləşmə və ya struktur. Astronomiyada obyekt və cisim sözləri çox vaxt bir-birini əvəz edir. Bununla belə, astronomik cisim və ya göy cismi vahid, möhkəm əlaqəli, bitişik varlıq, astronomik obyekt və ya göy obyekti isə bir neçə cisimdən və ya bununla bərabər alt strukturlu digər obyektlərdən ibarət ola bilən mürəkkəb, daha zəif birləşmiş strukturdur.Astronomik obyektlərə planetar sistemlər, ulduz qrupları, dumanlıq və qalaktikalar, astronomik cisimlərə isə asteroidlər, peyklər, planetlər və ulduzlar aiddir. Kometa həm cisim, həm də obyekt kimi təyin edilə bilər: o donmuş buz və toz nüvəsi nəzərdə tutulduqda cisim, diffuz koma və quyruğu ilə bütün kometi təsvir edərkən obyektdir.

 Qalaktika və daha çoxu 
Kainatın iyerarxik quruluşa malik olduğunu söyləmək olar. Ən böyük miqyaslarda quruluşun əsas komponenti qalaktikadır. Qalaktikalar qruplar və topalar şəklində qurulur, çox vaxt daha böyük ifrattopalar daxilində, demək olar ki, voydlər (qaranlıq boşluqlar) arasında böyük saplar boyunca düzülür və müşahidə oluna bilən kainatı əhatə edən bir şəbəkə yaradır.

Qalaktikalar birləşməyə səbəb ola biləcək digər qalaktikalarla qarşılıqlı əlaqə də daxil olmaqla, formalaşma və təkamül tarixlərindən asılı olaraq müxtəlif morfologiyalara, nizamsız, elliptik və diskəbənzər formalara malik olur. Diskəbənzər qalaktikalar spiral qollar və bariz bir halə kimi xüsusiyyətlərə malik linzaşəkilli və spiral qalaktikaları əhatə edir. Əksər qalaktikaların nüvəsində ifratkütləli qara dəlik var ki, bu da aktiv qalaktika nüvəsinin meydana gətirə bilər. Həmçinin, qalaktikaların cırtdan qalaktikalar və kürəvi topalar şəklində peykləri də ola bilər.

 Qalaktikanın daxili 
Qalaktikanın tərkib hissələri iyerarxik şəkildə qravitasiyanın öz-özünə cazibəsi ilə yığılan qazlı maddədən əmələ gəlir. Bu səviyyədə yaranan əsas komponentlər, adətən, kondensləşən müxtəlif dumanlıqlardan topalar halında bir yerə yığılan ulduzlardır. Ulduz formalarının böyük müxtəlifliyi demək olar ki, tamamilə bu ulduzların kütləsi, tərkibi və təkamül vəziyyəti ilə müəyyən edilir. Ulduzlar iyerarxik bir təşkilatda bir-birinin ətrafında dövr edən çoxulduzlu sistemlərdə tapıla bilər. Planet sistemi və asteroidlər, kometlər və dağıntılar kimi müxtəlif kiçik obyektlər yeni yaranmış ulduzları əhatə edən protoplanetar disklərdən iyerarxik yığılma prosesində yarana bilər.

Müxtəlif xarakterik ulduz növləri Hertsşprunq–Rassel (H–R) diaqramı — mütləq ulduz parlaqlığı ilə ona qarşılıq gələn səth temperaturu arasındakı əlaqə ilə göstərilir. Hər bir ulduz bu diaqram boyunca təkamül yolunu izləyir. Bu iz ulduzu daxili dəyişən növünə malik oblastdan keçirirsə, onun fiziki xüsusiyyətləri onun dəyişən ulduza çevrilməsinə səbəb ola bilər. Buna bir misal, H–R diaqramının Delta Qalxan, RR Lira və Sefeid dəyişənlərini ehtiva edən oblastı olan qeyri-stabillik zolağıdır. Təkamüldə olan ulduz atmosferinin bir hissəsini ataraq dumanlıq, yaxud müntəzəm olaraq planetar dumanlıq meydana gətirə, ya da qalıq buraxan fövqəlnova partlayışında. Təkamüldə olan ulduz, dumanlıq və ya müntəzəm planetar dumanlıq yaratmaq, ya da qalıntı buraxan ifratdumanlıq partlayışı səbəbindən atmosferinin bir hissəsini kənarlaşdıra bilər. Ulduzun ilkin kütləsindən və yoldaşının olub-olmamasından asılı olaraq, ulduz ömrünün son hissəsini kompakt bir obyekt; ya ağ cırtdan, neytron ulduzu, ya da qara dəlik kimi keçirə bilər.

 Forması 
Beynəlxalq Astronomiya İttifaqının (BAİ, ing. IAU – International Astronomical Unit) planet və cırtdan planetlərə dair verdiyi təriflər tələb edir ki, Günəş ətrafında fırlanan astronomik cismin təqribi olaraq sferik formaya çatması üçün hidrostatik tarazlığa çatmalı, yəni yuvarlaqlaşdırma prosesindən keçməlidir. Eyni sferoidal forma Mars kimi kiçik qayalıq planetlərdən Yupiter kimi qaz nəhənglərinə qədər görünə bilər. Günəş ətrafında fırlanan hidrostatik tarazlığa çatmış hər hansı təbii cisim BAİ tərəfindən kiçik Günəş Sistemi cismi (KGSC) kimi təsnif edilir. Bunlar bir çox qeyri-sferik formalarda olurlar ki, bu da toz və qayaların içərisinə düşmə nəticəsində təsadüfi, necə gəldi yığılan topa kütlələrdir; bu zaman yuvarlaqlaşdırmanı tamamlamaq üçün lazım olan istiliyi yaratmaq üçün kifayət qədər kütlə yığılmır. Bəzi KGSC-lər sadəcə qravitasiya ilə bir-birinin yanında zəif saxlanılan, lakin əslində vahid böyük təməl qayayla birləşməyən nisbətən kiçik süxurların toplusudur. Daha böyük olan bəzi KGSC-lər az qala yuvarlaqdır, lakin hidrostatik tarazlığa çatmayıb. Kiçik Günəş Sistemi cismi 4 Vesta ən azı qismən planetar diferensiasiyaya məruz qalacaq qədər böyükdür. Günəş kimi ulduzlar da qravitasiyanın onların plazmasına, yəni sərbəst axıcılıqlı flüidinə təsirinə görə sferoiddir. Ulduzlarda davam edən sintez, formalaşma zamanı buraxılan ilkin istiliklə müqayisədə ulduzlar üçün daha böyük istilik mənbəyidir.

 Mövqeyə görə kateqoriyalar 
Aşağıdakı cədvəldə cisim və obyektlərin yerləşdiyi yerə və ya quruluşuna görə ümumi kateqoriyalar verilmişdir.
 Günəş sisteminin cisimləri Günəşdənxaric Müşahidə oluna bilən kainat Sadə cisimlər Mürəkkəb obyektlər Yayılan obyektlərGünəş sistemi
 Nəhəng planet
 Qaz nəhəngi
 Buz nəhəngi
 Heliosfer
 Oort buludu
 Hillz buludu
 Meteoroid
 Mikrometeoroid
 Meteor
 Bolid
 Peyklər
 Minipeyklər
 Subpeyklər 
 Kiçik planetlər
 Asteroids
 Cırtdan planetlər
 Peyklər
 İkiliklər
 Sinestiya 
 Planetlər
 Halqa sistemi
 Trans-Neptun obyektləri
 Kiçik Günəş sistemi cismi
 Kometlər
 Planetezimal
 Kontakt ikiliyi
 Günəş

Planetlər
 Merkuri
 Venera
 Yer – peyk
 Mars – peyklər
 Yupiter – peyklər
 Saturn – peyklər
 Uran – peyklər
 Neptun – peyklər

Cırtdan planetlər
 Pluton – peyklər
 Erida – Disnomiya
 Serera
 Makemake – peyk
 Haumea – peyklər
 Digərləri

Kiçik planetlər
 Vulkanoidlər 
 Vatiras
 Apohelelər
 Yerəyaxın obyektlər
 PHO
 Arcunalar
 Atonlar
 Apollonlar
 Amorlar
 Marsdan keçənlər
 Asteroid qurşağı 
 Alindalar
 Kibelalar
 Eoslar
 Floralar
 Hildalar
 Hunqariyalar
 Higeyalar
 Koronidlər
 Mariyalar
 Nisalar
 Palladlar
 Fokeilər
 Femidalar
 Vestalar
 Troyanlar
 Yer
 Mars
 Yupiter
 Uran
 Neptun
 Kentavrlar
 Damokloidlər
 Koyper qurşağı obyektləri
 Klassik KQO-lar
 Rezonanslı TNO-lar
 Plutinolar 
 Tutotinolar 
 Səpələnmiş disk obyektləri
 Ayrılmış obyektlər
 SednoidEkzoplanetlər
 Xtonian 
 Yerin analoqları
 Eksentrik Yupiter
 Ekzopeyk
 Gəl-getlə ayrılmış ekzoplanet
 Qızmar Yupiter
 Qızmar Neptun
 Sərgərdan planet
 Okean 
 Pulsar planet
 İfrat Yer
 Troyan 

Qəhvəyi cırtdanlar
 Tiplər
 M  L  T  Y
 Sub-qəhvəyi cırtdanlar

Ulduzlar
 Ulduz təsnifatı
 Ulduz populyasiyası 
 Pekulyar ulduz
 Ulduz təkamülü
 Dəyişən ulduz
 Kompakt ulduz

İşıqlıq üzrə / təkamül
 Protoulduz
 Cavan ulduz obyekti
 Ön əsas ardıcıllıq
 Əsas ardıcıllıq
 Subcırtdanlar
 Subnəhənglər
 Nəhənglər
 Qırmızı / Göy
 Parlaq nəhənglər
 İfratnəhənglər
 Qırmızı / Göy
 Hipernəhənglər
 Kvaziulduz 
 Kompakt ulduzlar

Kompakt ulduzlar
 Qara dəlik
 Ulduz
 Orta kütləli
 İfratkütləli
 GRBs
 Neytron ulduzu
 Magnetar
 Pulsar
 Torn–Jitkov obyekti 
 Preon ulduzu 
 Kvark ulduzu 
 Qəribə ulduz 
 Ağ cırtdan
 Qara cırtdan 

Pekulyar ulduzlara görə
 A-tip
 Pekulyar Metallik
 Barium
 Göy straqqler
 Karbon
 P Qu
 S-tip
 Qabıqlı
 Volf–Raye

Dəyişənlər – Xarici
 Fırlanan
 Alpha2 CVn
 Ellipsoidal
 Ekliptikalı ikliklər
 Alqol
 Beta Lira
 W Ursa Majoris

Dəyişənlər – Daxili
 Pulsasiyalı
 Sefeidlər
 W Qız
 Delta Qalxan
 RR Lira
 Mirid
 Yarımüntəzəm
 Qeyri-müntəzəm
 Beta Sefeya
 Alfa Qu
 RV Buğa
 Partlayan dəyişənlər
 Flare stars
 T Buğa
 FU Orionis
 RCr Borealis
 Parlayan mavi
 Kataklizmik
 Simbiotik
 Cırtdan yeni
 Yeni
 İfratyeni
 Tip: Ia  Ib/c  II
 Hiperyeni
 GRBs
 Uğursuz ifratyeni

Spektral tiplər üzrə
 O 
 B 
 A 
 F 
 G 
 K 
 M Sistemlər
 Planetar
 Ulduz
 Ulduzlar ümumilikdə
 İkilik
 Üçlük
 Yüksək tərtibli

İkilik ulduzlar
 Müşahidəyə görə
 Optik
 Vizual
 Astrometrik
 Spektroskopik
 Ekliptik
 Qapalı ikiliklər
 Müstəqil
 Yarımüstəqil
 Kontakt
 X-şüalı
 Partlayıcı

Ulduz qruplaşmaları
 Ulduz topası
 Ulduz birləşməsi
 Açıq
 Yuvarlaq
 Hiperkompakt
 Bürc
 Asterizm

Qalaktikalar
 Qalaktikalar ümumilikdə
 Qrup və topa
 Peyk qalaktika
 İfrattopa
 Komponent üzrə
 Bulge
 Spiral qol
 Nazik disk
 Qalın disk
 Halə
 Tac
 Gəl-get quyruğu
 Ulduz axını
 Morfologiyasına görə
 Spiral
 Maneəli spiral
 Linzavarı
 Elliptik
 Halqa
 Nizamsız
 Ölçüsünə görə
 Parıldayan topa
 Nəhəng elliptik
 Cırtdan
 Tipə görə
 Protoqalaktika
 Ulduz partlayışı
 Qaranlıq
 Aktiv
 Radio
 Seyfert
 Kvazar
 Mikrokvazar
 BlazarDisklər və mühit
 Planetlərarası
 Toz buludu
 Mühit
 Maqnit sahəsi
 Ulduz diski
 Akkresiya
 Dairəvi ulduz
 Protoplanetar
 Debris
 Ulduzlararası
 Bulud
 Mühit
 ORCs
 Qalaktikalararası
 Toz
 Mühit
 ORCs
Dumanlıq
 Şüalanma
 Planetar
 İfratyeninin qalığı
 Plerion
 H II oblastı
 Qayıtma
 Qara dumanlıq
 Molekulyar bulud
 Bok qlobulu
 Proplid
 H I oblastı
Kosmik miqyas
 KMFŞ
 Kosmik sim 
 Qaranlıq materiya
 MACHO
 WIMP
 Domen çəpəri 
 Toz
 Sap
 LQG
 Voyd

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 


 Monthly skymaps for every location on Earth

Kateqoriya:Astronomik obyektlər
Kateqoriya:Astronomiya
Kateqoriya:Kosmos