İnternet-folklor

İnternet-folklor — internet folkloru (post-folklor, medialor, nyuslor, texlor, folknet, netlor, şəbəkə folkloru, internetdəki folklor, e-folklor, kiberfolklor, kiberflor, kompüter) — İnternet rabitəsindəki multimedia xalq sənəti. XX əsrin son rübündən başlayaraq müstəqil bir fenomen olaraq meydana gəlmiş və inkişaf etmişdir; nəzəri olaraq folklorun əsasını təşkil edən yaradıcı kütləvi ünsiyyətin şəbəkə platformalarına köçürülməsi (yeni folklor janrlarını canlandıran və ənənəvi janr sistemini yenidən quran) hesab olunur.
 İnternet-folklor tarixinin öyrənilməsi 
İnternet folkloru tarixən şəhər folklorunun ənənəvi janrlarının yayılmasının yeni (elektron) istiqamətlərinin meydana çıxması kontekstində nəzərdən keçirilmişdir  Dundes, Alan, and Carl R. Pagter. Urban Folklore from the Paperwork Empire. — Austin, TX: American Folklore Society, 1975.  Dundes, Alan, and Carl R. Pagter. When You’re Up to Your Ass in Alligators: More Urban Folklore from the Paperwork Empire. — Detroit: Wayne State University Press, 1987. Dundes, Alan, and Carl R. Pagter. Sometimes the Dragon Wins: Yet More Urban Folklore from the paperwork Empire. — Syracuse: Syracuse University Press, 1996.(məsələn, çap dövrü üçün “fakslor” yaxud “kserokslor” imza ilə komik şəkillər)  Preston, Michael J. Xeroxlore (англ.) // Keystone Folklore. Pennsylvania Folklore Society. — 1974. — № 19. — С. 11-26.; V.Foks "paperlore-computer art"Fox, William. Computerized Creation and Diffusion of Folkloric Materials ) (англ.) // Folklore Forum. — 1983. — Т. 16. — С. 7., "şifahi folklorun qeyri şifahi formaları" və imeyl - məsələn, təsadüfi ünvanlarda piramida şəklində poçtları təmsil edən "kompüter"  Blank Trevor J. Toward a Conceptual Framework for the Study of Folklore and the Internet (англ.) // Blank, Trevor J., ed. Folklore and the Internet: Vernacular Expression in a Digital World. Logan: Utah State University Press. — 2009. — С. 9. Alan Dundes and Carl R. Pagter. Work Hard and You Shall be Rewarded: Urban Folklore from the Paperwork Empire. — Bloomington: Indiana University Press, 1978. anlayışından istifadə etmişdir. 1980-ci illərdən başlayaraq, Barbara Kirşenblat-Cimblerin əsərlərində ümumiləşdirilən erkən internet formaları ilə folklorun kompüterləşdirilmiş formaları intensiv şəkildə öyrənilmişdir  Kirshenblatt-Gimblett B. The Electronic Vernacular (англ.) // Connected: Engagements with Media. Ed. George E. Marcus. Chicago: University of Chicago Press. — 1996..C. Dorst (1990), “vasitəçiliyə qarşı olan münasibət” konsepsiyasını kompüter vasitəçiliyi şəraitində mövcud olan müxtəlif folklor formalarına postulyasiya edərək Dorst, John. Tags and Burners, Cycles and Networks: Folklore in the Telectronic Age // Journal of Folklore Research. — 1990. — № 27. — С. 179–190. folklor və kütləvi informasiya vasitələri arasında ziddiyyəti göstərmişdir.

Deril Dans, internet folklorunun rəqəmsaldan əvvəlki dövrdə hər hansı bir sənət növü üzərində qələbəsinin qaçılmaz olduğunu qeyd edir Dance, Daryl Cumber, ed. From My People: 400 Years of African American Folklore. — New York: W. W. Norton, 2002. (s. 647; Dans "texlor" ifadəsini istifadə edir); Robert Qlen Hovardın tədqiqatında da ədəbiyyatın icmalı Howard, R. G. Electronic hybridity: The persistent processes of the vernacular web // Journal of American Folklore. — 2008. — № 121(480). — С. 192-218. verilmişdir. Bu tədqiqat işində müəllif qeyd edir ki, internet məkanında əraziyə görə deyil, “xəyali bir dövlət” olaraq lokallaşdırılmış bir qrupa aid olduğuna işarə edən kommunikativ sahənin yalnız o hissəsini düzgün şəkildə "xalq" adlandırmaq olar. Bu "xalq sənəti"  həm rəsmiyyətə, həm də kütlə mədəniyyətinə qarşı çıxmalıdır. 

İnternetin ictimai və özəl həyatın bütün formalarına sürətlə nüfuz etməsi folklorşünaslar tərəfindən folklor formalarının yeni şəraitdə inkişafının şərti və eyni zamanda tədqiqatçıların - folklor mütəxəssislərinin birbaşa müşahidə yolu ilə sabit məlumat alması üçün bir fürsət kimi öyrənilmişdir. Müxtəlif hadisələrə kütləvi reaksiyalar (faciəli hadisələr də daxil olmaqla), diqqətlə təhlil edilmiş və "qara yumor"un digər formalardan üstün olduğu aşkar edilmişdir. Bu səbəbdən tədqiqatçılar internet folklorunun ənənəvi folklor formalarından daha zəngin olduğunu qeyd edirlər, hadisələrə analitik yanaşma nümayiş etdirirlər (duyğusal və ya etik münasibət) Bonner S.J. Digitizing and Virtualizing Folklore (англ.) // Blank T. J., ed. Folklore and the Internet: Vernacular expression in a digital world. – University Press of Colorado. — 2009. — С. 21-66.. 

Rusiyada internet folkloru ilə bağlı tədqiqatlar, əsasən, onlayn ünsiyyət quran insanlar üzərində aparılmışdır (xüsusən D.Vernerin "Rusiyadan lətifələr və İnternet folkloru məsələləri" məqaləsi, 2003 Вернер Д. "Анекдоты из России" и фольклор интернетовской эпохи // Русский Журнал. — 2003. — 17 июня.; daha sonra "Folk-art-net: yeni yaradıcılıq üfüqləri" topluları . Ənənələrdən - virtuallığa ”Folk-art-net: новые горизонты творчества. От традиции — к виртуальности. — М.: ГРЦРФ, 2007. və “İnternet və folklor”; bu kolleksiyaların məzmunu D.V Qromov Интернет и фольклор: сб. статей. — М.: Государственный республиканский центр русского фольклора, 2009. — 320 с. tərəfindən şərh edilmişdir) Громов Д. В. Ощупывая Интернет // Антропологический форум. — 2011. — № 14. — С. 317-325..

İnternet folkloru faktlarının təhlili filoloji (janrlar, ənənələr, dil) və etnoqrafik (alt mədəniyyətlər, sosial qruplar, artefaktlar) yanaşmalara görə fərqləndirilir Mason, Bruce. Moving Towards Virtual Ethnography // American Folklore Society News. — 1996. — Т. 25, № 2. — С. 4-8.Foote M. Userpicks: Cyber Folk Art in the Early 21st Century // Folklore Forum. — 2007. — Т. 37, № 1.

 İnternet - kollektiv bədii ünsiyyətin mühitidir 
İnternet folklorunun şifahi xalq yaradıcılığının hibridi kimi tərifi və internet texnologiyalarına əsaslanan yeni ünsiyyət imkanları fenomenin ən ümumi tərifi kimi təqdim edilir. Bu yanaşma ilə yayım mühiti (İnternet) folklor ünsiyyəti formalarının, janrlarının, növlərinin generatoruna çevrilən prioritetdir. Burada texnoloji rabitə avadanlığının xüsusiyyətləri (onların yaradıcılıq potensialı) vacibdir Радченко Д.А. Современный кинематографический анекдот в условиях сетевой коммуникации // Первый Всероссийский конгресс фольклористов. Сборник докладов. Т. 3. М. — 2006. — С. 307-317 Фролова О.Е. Визуальная специфика сетевого анекдота // Традиционная культура. — 2007. — № 3. — С. 30-36.

 Mifyaratma (feyklor) 
Riçard Dorson müxtəlif ideoloji məqsədlər üçün uydurulmuş və orijinal folklor kimi təqdim olunan folkloru "feyklor" kimi başa düşür,  Dorson, Richard. Fakelore // Folklore: Critical Concepts in Literary and Cultural Studies. A. Dundes. New York, Routledge, P.1.. — 2004. — С. 281-289. Bununla yanaşı, feyklor, həqiqətəuyğun olmayan folklordan əlavə, internet rabitəsində dolaşan şayiələr, uydurmalar və təsdiqlənməmiş məlumatları da əhatə edir агидуллина М. В. Мифотворческая функция слухов в рамках фолькнета: к вопросу о расширении классической теории фольклора // Вестник Челябинского государственного университета. — 2009. — № 34. — С. 37-42.

 İnternet-folklor və folklorun universal metateoriyası 
İnternet folkloru nəzəriyyəsinin əsas problemi tədqiqat sahəsinin parçalanması Алексеевский М.Д. Интернет в фольклоре или фольклор в Интернете? (Современная фольклористика и виртуальная реальность) // От конгресса к конгрессу: Навстречу Второму Всероссийскому конгрессу фольклористов. М.: Государственный республиканский центр русского фольклора. — 2010. — С. 151—166. və nəticədə internet folkloru problemlərinin konsolidasiya edilmiş və təsirli bir şəkildə araşdırılması üçün ümumi qəbul edilmiş bir əsasın olmamasıdır Каргин А.С., Костина А.В. Научное осмысление интернет-фольклора: актуальные проблемы и опыт исследования // Интернет и фольклор: сборник статей. М. — 2009. — С. 5-18..
İnternet folklorunun öyrənilməsinin ilk mərhələlərində onun kommersiya potensialı (yaradıcı reklamların mənbəyi və istifadəçi marağının göstəricisi) olması qeyd edilirdi, lakin bu, fenomenin mədəni-tarixi, estetik, antropoloji, filoloji, mədəni-psixoloji və etnoqrafik tədqiqi  məsələlərinin intensiv inkişafına gətirib çıxarmadı.

 Multimedia (yaradıcı texnologiyaların asanlaşdırılması) 
Alan Dandes 1980-ci ildə folklorşünaslarla  mübahisə zamanı “texnologiyaların folkloru təhdid etmədiyini ... folklorun yayılmasında həyati bir amil və folklor əsərlərinin yaradılmasında ilham mənbəyinə çevrildiyini” vurğulayırdı Dundes, A. Interpreting Folklore. — Bloomington: Indiana University Press, 1980. p.17.

B. Kirşenblat-Cimblet isə multimedianı yeni texnoloji mühitdə folklorun vacib xüsusiyyəti kimi qeyd edirdi Kirshenblatt-Gimblett, B. Folklore’s Crisis // Journal of American Folklore. — 1998. — № 111. — С. 281–327.

Yalnız internet mühitinin və istifadəçilər arasında ünsiyyəti təmin edən kompüter cihazlarının deyil, həm də yaradıcılıq prosesinin hər növ vasitəçilərinin (şəkillə, mətnlə, səslə işləyən proqramlar) mövcudluğu yeni janrların ("fotojab", internet memləri və getdikcə daha da mürəkkəbləşən alt sistemlər) çiçəklənməsinə səbəb oldu.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Folklor