Xələç tərsanələri

Xələc tərsanələri () — Türkiyədə İstanbul şəhəri daxilində, Qızıl buynuz (Xələç) buxtasında tərsanə. 1455-ci ildən fəaliyyət göstərən dünyanın ən qədim tərsanələrindən biri. Osmanlı imperiyası dövründə hərbi donanmanın əsas bazası. Hal-hazırda gəmi tərsanəsi, 1851-ci ildən fəaliyyət göstərən İstanbulda gəmi xidmətində ixtisaslaşmış, gəmiqayırma zavodunda təmir və təmir işləri aparan "Şehir Hatları A. Ş." nəqliyyat şirkətinə məxsusdur.. Xələc tərsanəsi, İstanbulun Beyoğlu səmtindəki Kasımpaşa məhəlləsində təxminən 70 hektar ərazidə yerləşir. Gəmiqayırma zavodu 475 metr dəniz sahiləni tutur, hazırda istifadə olunmayan üç dok və iki gəmiqayırma zavodundan ibarətdir. Gəmiqayırma zavodunun metal emalı həcmi ildə 3000 ton təşkil edir ki, bu da müxtəlif yerdəyişməli gəmilərə üç dokda xidmət göstərməyə imkan verir: 118,75 × 22,20 × 13.50 m, 83,50 × 16,00 × 10.50 m və 153,40 × 19, 20 × 9.56 m. 28 kruiz gəmisinə malik tərsanə sahibinin bütün donanmasına xidmətdən əlavə olaraq, İstanbul şəhər bələdiyyəsinin (İBB), Üsküdar bələdiyyəsinin ISTAÇ Bələdiyyə Tullantıları Müəssisəsi, Türk Dəmir Yolu (TCDD), Əsas Sahil Mühafizəsi, Ədliyyə Nazirliyi, digər dövlət qurumları, neft və qaz şirkəti BOTAŞ gəmilərinə və həmçinin şəxsi gəmilərə də xidmət göstərir.

 Tarixi 
Osmanlı Donanması Sultan II Mehmed tərəfindən yaradılmış və 1453-cü ildə Konstantinopolu almasına imkan vermişdi. Konstantinopolun ələ keçirilməsindən sonra II Mehmed gəmilərin inşası üçün Kasımpaşa dəniz arsenalını yaratdı. 1455-ci ildə Xaliç gəmiqayırma tərsanəsi işə başladı. Növbəti Sultan II Bayazid, dəniz arsenalını gücləndirərək Osmanlı imperiyasının Aralıq dənizindəki dəniz hökmranlığının təməlini qoymuşdu. Beləliklə, Venesiya Respublikasının donanmasına müqavimət göstərə biləcək bir donanma suya salındı.. Buna, Əndəlüsdən İspan İnkvizisiyasından qaçan və 2 yanvar 1492-ci ildə Qranadanın süqutundan sonra İstanbula gəlməyə başlayan mahir dənizçilər — moriskos (İspan müsəlmanları) səbəb olmuşdu.. Tərsanə Osmanlı donanmasının əsas arsenalı sayılırdı. Osmanlı donanmasının döyüş gəmilərinin çoxu Kasımpaşada düzəldilib və suya salınmışdı..

XVI əsrdə tərsanə Avropada ən böyük gəmiqayırma müəssisəsi idi. Gəmi düzəltmək üçün taxta Cənubi Qara dəniz bölgəsindən daşınırdı.. XIX əsrdə Kasımpaşa tərsanəsi Avropa mühəndislərinin rəhbərliyi altında yenidən qurulmuşdur.ВТ-ЭСБЕ|Константинополь|Ир. Половинкин|том=XVI|страницы=51–59.

Tərsanədə 1827-ci ildə ilk müasir gəmi, 1827-ci ildə ilk buxarlı gəmi, 1886-cı ildə Əbdülhəmid və Əbdülməcid adı verilen ilk sualtı qayıq inşa edildi."Bu da oldu! Tarihi Haliç tersanesine 'beton santrali' kuruldu"  . Diken. 4 Ekim 2015. En son 5 Ekim 2015 tarihinde erişildi.

1878-ci ildən etibarən II Əbdülhəmidin laqeydliyi nəticəsində donanma,Büyük Larousse (1986), Milliyet Yayınları, Cilt VI, s. 3037–3041 Haliçdə tərk edildi və dənizə açılmadı. 1897-ci il Osmanlı-Yunan müharibəsində Osmanlı donanması özünü göstərə bilmədi. 1909-cu ildə "Donanma cəmiyyəti"nin səyləri ilə müasir donanma işləri xalqın maddi yardımları ilə davam etdi. Bu cəmiyyətin səyləri ilə çox sayda müasir döyüş gəmisi alındı. Alman zabitlərindən ibarət olan bir heyət ilə islahat işləri canlandı. Trablis müharibəsində və Balkan müharibəsində Osmanlı donanması fəaliyyət göstərdi. Lakin Birinci Dünya müharibəsində Egey dənizində məhdud fəaliyyət göstərmək məcburiyyətində qalan donanma, Çanaqqala Dəniz Döyüşlərində müvəffəqiyyətli oldu.20. Yüzyıl Ansiklopedisi (1990), Tercüman Yayınları, s. 76–79 Birinci Dünya müharibəsindən sonra donanma, Mərmərə dənizində ittifaq qüvvələrinin nəzarəti altında oldu.

2009-cu ildə Xələc tərsanəsində uzunluğu 42 metr olan 3 sərnişin gəmisi düzəldilmişdir.

 Qalareya 

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
  Şehir Hatları A. Ş. şirkəti
 Haliç Tersanesi Sitesi

Kateqoriya:İstanbulda nəqliyyat
Kateqoriya:Osmanlı imperiyasının silahlı qüvvələri
Kateqoriya:Osmanlı imperiyası
Kateqoriya:Osmanlı imperiyası tarixi
Kateqoriya:Osmanlı imperiyasının hərb tarixi