Alkilləşmə prosesləri

Alkilləşmə prosesi — üzvi maddələrin və bəzi qeyri-üzvi maddələrin molekullarına alkil qruplarının daxil edilməsi adlanır. Bu reaksiya çox böyük praktiki əhəmiyyətə malikdir. belə ki, onun əsasında alkilaromatik birləşmələr, izoparafinlər, çoxlu sayda merkaptanlar və sulfidlər, aminlər, element- və metal üzvi birləşmələr və s. alınır. Çox vaxt alkilləşmə prosesi monomerlərin, yuyucu maddələrin istehsalında aralıq mərhələ kimi istifadə olunurM. İ. Rüstəmov, V. M. Abbasov, A. M. Məhərrəmov, N. Ə. Səlimova, Z. C. Seyidov, M. M. Abbasov. "Əsas üzvi və neft kimya sintezi" Bakı — 2003. 256 s..

 Təsnifi 
Alkilləşmə proseslərini yeni yaranan əlaqələrin növünə görə təsnif etmək daha əlverişlidir:

— karbon atomuna görə alkilləşmə;

— oksigen və kükürd atomlarına görə alkilləşmə;

— azot atomuna görə alkilləşmə;

— digər elemetlərin (Si-, Pb-, Al- alkilləşməsi) atomlarına görə alkilləşmə.

 Karbon atomuna görə alkilləşmə 
Karbon atomuna görə alkilləşmədə karbon atomu ilə əlaqəli olan hidrogen atomu alkil radikalı ilə əvəz olunur:

CnH2n+2 + CmH2m → Cn+mH2(n+m+1)

ArH+ RCl → ArR + HCl

 Oksigen və kükürd atomlarına görə alkilləşmə 
Oksigen və kükürd atomlarına görə alkilləşmə zamanı alkil radikalı oksigen və ya kükürd atomu ilə əlaqələnir:

ArOH + RCl → ArOR + NaCl + H2O
NaSH + RCl → RSH + NaCl

 Azot atomuna görə alkilləşmə 
Azot atomuna görə alkilləşmə zamanı ammoniakda və ya aminlərdə azot atomu ilə əlaqələnmiş hidrogen atomları alkil qrupları ilə əvəz olunur. bu, aminlərin sintezinin ən əhəmiyyətli metodlarından biridir:

ROH + NH3 → RNH2 + H2O

 Digər elemetlərin (Si-, Pb-, Al- alkilləşməsi) atomlarına görə alkilləşmə 
Si-, Pb-, Al- və digər elementlərə nəzərən alkilləşmə element- və metalüzvi birləşmələrin alınmasının əlverişli yollarından biridir:

2RCl + Si → R2SiCl2
4C2H5Cl + 4PbNa → Pb(C2H5)4 + 4NaCl + 3Pb
3C3H6 + Al + 1.5H2 → Al(C3H7)3

 Alkilləşdirici agent 
Alkilləşdirici agent kimi olefinlər və asetilen, xlorlu törəmələr, spirtlər, sadə və mürəkkəb efirlər istifadə edilir.

 İstinadlar 

Kateqoriya:İstehsalat prosesləri
Kateqoriya:Neft emalı
Kateqoriya:Kimyəvi proseslər
Kateqoriya:Alkillər