Türinq mükafatı

Türinq mükafatı () — kompüter sahəsindəki görkəmli elmi və texniki töhfələrə görə Hesablama Texnikası Assosiasiyası tərəfindən verilən ən prestijli mükafat.

 Mükafatın statusu və qaydası 
Mükafat Hesablama Texnikası Assosiasiyası tərəfindən ilk elektron kompüterlərin meydana çıxmasından çox əvvəl hesablama qabiliyyətinə dair ilk dərin nəticələri alan görkəmli ingilis alimi Alan Türinqin şərəfinə təsis edilmişdir.

Mükafat hər il bu sahəyə verdiyi töhfələr hesablama cəmiyyətinə güclü və davamlı təsir göstərən bir və ya daha çox kompüter aliminə verilir. Mükafat bir adama bir dəfədən çox olmayaraq verilə bilər. İnformasiya texnologiyaları sahəsində Turing mükafatı akademik elmlərdə Nobel mükafatına bənzər bir statusa sahibdir. İlk dəfə Türinq mükafatı 1966-cı ildə kompilyator texnologiyasının inkişafına görə Alan Perlisə verildi.

2000-ci illərdə mükafat fondu Intel və Google tərəfindən maliyyələşdirildi, illik mükafat 250.000 dollar idi, 2014-cü ildən bu yana illik mükafat fondu 1 milyon dollara qaldırıldı və Google mükafatın tək sponsoru oldu.

 Türinq mükafatının laureatları 
 İl Laureat Mükafatın səbəbi1966 Alan Cey PerlisÜmumiləşdirilmiş proqramlaşdırma üsullarına və kompilyatorun qurulmasına təsiri üçün1967 Moris Vinsent UilksProfessor Uilks daha çox daxili proqram saxlamağa imkan verən ilk kompüter olan EDSAC-ın dizayneri kimi tanınır. 1949-cu ildə tikilən EDSAC gecikmə xətti yaddaşından istifadə etdi. Kitabxananın əsas konsepsiyasını təqdim edən 1951-ci il, Elektron Rəqəmsal Kompüterlər üçün Proqramların Hazırlanması kitabının müəllifi olaraq, Viller və Qill ilə birlikdə müəllif olaraq da tanınır.1968 Riçard Vesli HemminqRəqəmsal metodlar, avtomatik kodlaşdırma sistemləri, səhvləri təyin etmək və düzəltmək üçün kodlar sahəsində töhfəsinə görə1969 Marvin Li MinskiSüni intellektin elmi istiqamətinin yaradılmasına, formalaşmasına, təbliğinə və inkişafına verdiyi böyük töhfəsinə görə1970 Ceyms Hardi UilkinsonXətti cəbr hesablama və "tərs" səhv təhlili üzərində işləyərək xüsusi əhəmiyyət qazanan yüksək sürətli rəqəmsal kompüterlərin istifadəsini təşviq edən ədədi analizdəki araşdırmasına görə1971 Con MakkartiMak-Kartinin "Süni Zəka Araşdırmalarının Vəziyyəti" mühazirəsi, işindəki bir çox əhəmiyyətli müvəffəqiyyətə borclu olduğu bir sahədəki sənət səviyyəsini vurğulayır.1972 Edsqer DeykstrEdsqer Deykstr 1950-ci illərin sonunda aydınlıq və riyazi sərtliyi özündə cəmləşdirən yüksək səviyyəli proqramlaşdırma dili olan ALGOL-un inkişafına mühüm töhfə verdi. Proqramlaşdırma dilləri elminin və sənətinin bütövlükdə ən parlaq nümayəndələrindən biridir və eyni zamanda onların quruluşunun, təqdimatının və tətbiqinin başa düşülməsində böyük ölçüdə əməyi olan bir insandır. Onun on beş illik nəşrləri qraf nəzəriyyəsinə dair nəzəri məqalələrdən tutmuş proqramlaşdırma dilləri ilə bağlı əsas dərsliklərə, təsvirlərə və fəlsəfi düşüncələrə qədər geniş mövzuları əhatə edir.1973 Çarlz Uilyam BahmanVerilənlər bazası texnologiyasına verdiyi böyük töhfələrə görə1974 Donald Ervin KnutAlqoritmlərin təhlilinə, proqramlaşdırma dillərinin inkişafına və xüsusən də Proqramlaşdırma Sənəti ümumi adı altında məşhur seriyaların yaradılmasına verdiyi böyük töhfəsinə görə1975 Allen Nyuell Herbert Saymonнİyirmi il ərzində RAND Korporasiyasında C.K.Şou, daha sonra Karnegi Mellon Universitetindəki müəllim və tələbə qrupları ilə birlikdə etdikləri səylər, süni zəkaya, insanın qavrama mexanizmləri və işləmə psixologiyasına təməl töhfələr verdi. siyahılar1976 Maykl Rabin Dana SkottQeyri-deterministik bir avtomat fikri irəli sürən "Sonlu Avtomatlar və Onların Çözümlülük Problemi" başlıqlı ümumi məqalələri üçün sonradan müstəsna bir dəyər qazandığı bir konsepsiya. İndi klassik məqalələri bu sahədəki bir çox sonrakı əsərlər üçün ilham rolunu oynamışdır.1977 Con BekusPraktik yüksək səviyyəli proqram sistemlərinin dizaynına, xüsusən Fortran dili ilə bağlı işlərinə və proqramlaşdırma dili spesifikasiyalarının rəsmiləşdirilməsinə dair orijinal nəşrinə dərin, uzunmüddətli və olduqca təsirli töhfələrinə görə1978 Robert FloydEffektiv və etibarlı proqram təminatının yaradılması metodologiyasındakı şübhəsiz təsiri və təhlil nəzəriyyəsi, proqramlaşdırma dillərinin semantikası, proqramın avtomatik yoxlanılması, proqramın avtomatik sintezi və alqoritm analizi kimi kompüter elmləri sahələrinin formalaşmasında köməyinə görə1979 Kennet AyversonProqramlaşdırma dillərində və riyazi qeydlərdə qabaqcıl işinə görə, hazırda mütəxəssislər arasında APL kimi tanınan, interaktiv sistemlərin tətbiqinə, təhsil məqsədləri üçün APL istifadəsinə və proqramlaşdırma dilləri nəzəriyyəsi və texnikasına verdiyi töhfələrə görə1980 Çarlz EntoniProqramlaşdırma dillərinin tərifinə və inkişafına verdiyi töhfələrə görə1981  Edqar KoddMəlumat bazası idarəetmə sistemlərinin nəzəriyyəsi və praktikasına, xüsusən də əlaqəli tipə əsaslı və uzunmüddətli töhfələrinə görə1982 Stiven KukHesablama mürəkkəbliyini anlamaqda əldə etdiyi əhəmiyyətli irəliləyiş üçün. Onun işləri NP-tamlıq nəzəriyyəsinin əsasını qoydu. Bu sinifin xüsusiyyətləri və sərhədlərinin öyrənilməsi son on ildə hesablama sistemləri nəzəriyyəsinin ən vacib sahələrindən biri olmuşdur.1983 Ken Tompson Dennis RitçiƏməliyyat sistemlərinin ümumi nəzəriyyəsinin inkişafı və xüsusən Unix yaradılması üçün1984 Niklaus VirtEuler, Algol-W, Modula və Paskal kimi bir sıra yenilikçi kompüter dillərinin inkişafı üçün1985 Riçard KarpAlqoritmlər nəzəriyyəsinə davamlı töhfələrinə, o cümlədən şəbəkələrdəki axınlar və digər kombinatorial optimallaşdırma problemləri üçün səmərəli alqoritmlərin inkişafı, polinomal mürəkkəbliyin hesablamalarının intuitiv səmərəlilik anlayışı ilə müqayisəsi və ən əsası, NP-tamlıq nəzəriyyəsinə verdiyi töhfələrə görə1986 Con Hopkroft Robert TaranAlqoritmlərin və məlumat strukturlarının inkişafı və təhlili sahəsində əsas nailiyyətlər üçün1987 Con KokKompilyator dizaynı və nəzəriyyəsi, böyük sistem memarlığı və RISC kompüter inkişafına əla töhfələr1988 Ayven SazerlendSketchpad ixtirasından, lakin bununla bitmədən kompüter qrafikasına əsaslı və uzaqgörən töhfələrinə görə1989 Uilyam KehenƏdədi təhlilə verdiyi töhfələrə görə. Üzən nöqtə hesablama sahəsində ilk mütəxəssislərdən biridir. Kahan, dünyanı ədədi hesablama üçün etibarlı hala gətirməyə də həsr olunmuşdur.1990 Fernando KorbatoÜmumi təyinatlı, genişmiqyaslı vaxt və CTSS və Multics kompüter sistemlərinin yaradılması üçün konsepsiya və inkişaf idarəetməsindəki ilk işinə görə1991 Robin MilnerÜç fərqli tam hüquqlu nailiyyətlər görə: 1) nəzəri təməl üzərində qurulmuş və eyni zamanda praktikada faydalı hesab olunan Scott funksiyalarının məntiqindəki sübutları avtomatlaşdıran LCF; 2) polimorfik tipli nəticə çıxarmaqla birlikdə yazılmış səhvlərlə işləyən ilk proqramlaşdırma dili olan ML; 3) CCS, paralel hesablamanın ümumi nəzəriyyəsi. Bundan əlavə, operativ və denotasiya semantikası arasındakı əlaqə haqqında bir nəzəriyyəni, tam bir abstraksiya hazırladı və inkişaf etdirdi.1992 Batler LempsonPaylanmış, fərdi hesablama mühitlərinin və onların tətbiqi texnologiyasının inkişafına verdiyi töhfəyə görə: iş yerləri, şəbəkələr, əməliyyat sistemləri, proqram sistemləri, ekranlar, təhlükəsizlik və sənəd mübadiləsi1993  Yuris Hartmanis Riçard SternsHesablama mürəkkəbliyi nəzəriyyəsi üçün zəmin yaradan təməl işlərinə hörmət olaraq1994 Edvard Feyqenbaum Rac reddiGeniş miqyaslı süni intellekt sistemlərinin inkişafına və yaradılmasına öncülük etmək və süni zəkadan istifadə edən texnologiyaların praktik əhəmiyyətini və potensial kommersiya üstünlüklərini nümayiş etdirmək üçün1995 Manuel BlümHesablama mürəkkəbliyi nəzəriyyəsinin əsaslarına və onun kriptoqrafiya və proqram yoxlanışında tətbiqinə verdiyi töhfəni nəzərə alaraq1996 Amir PnueliHesablama mürəkkəbliyi nəzəriyyəsi üçün zəmin yaradan təməl işlərinə hörmət olaraq1997 Duqlas Enqlbartİnteraktiv hesablamanın gələcək inkişafı və bu vizyonun həyata keçirilməsinə kömək edəcək əsas texnologiyaların ixtirası üçün ilham verən bir fikirdir1998 Cim QreyVerilənlər bazaları, əməliyyat emalı tədqiqatları və sistemlərin tətbiqində texniki liderlik sahəsində əsas fikirlər üçün.1999 Fred BruksKompüter arxitekturasına, əməliyyat sistemlərinə və proqram mühəndisliyinə tarixən verdiyi töhfələrə görə.2000 Endryu YaoHesablama mürəkkəbliyi, yalan təsadüfi ədədin yaranması, kriptoqrafiya və rabitə mürəkkəbliyi daxil olmaqla hesablamaya verdiyi əsas töhfələrə görə2001 Ule-Yohan Dal Kristen NüqorSimula I və Simula 67 proqramlaşdırma dillərinin inkişafı zamanı ortaya çıxan obyekt yönümlü proqramlaşdırmanın inkişafı üçün əsas fikirlər üçün2002 Ronald Rivest Adi Şamir Leonard AdlemanAçıq açar şifrələmə sistemlərinin praktik dəyərini artırmaqda misilsiz töhfəsinə görə2003 Alan KeyMüasir obyekt yönümlü dillər, Smalltalk inkişaf qrupunun liderliyi və PC sahəsinin inkişafına əsaslı töhfələr arxasında olan bir çox qabaqcıl fikir üçün2004 Vinton Serf Robert Kan Əsas İnternet protokollarının, TCP / IP-nin işlənib hazırlanması və kompüter şəbəkələri sahəsində lider rolu daxil olmaqla internet işləmə  () məsələsində qabaqcıl işinə görə2005 Piter NaurProqramlaşdırma dillərinin dizaynına və ALGOL 60 dilinin yaradılmasına, həmçinin tərtibçilərin dizaynına və kompüter proqramlaşdırma sənətinə və texnikasına əsaslı töhfələrə görə2006 Frensis AllenMüasir optimallaşdırma tərtibçiləri və proqramın avtomatik paralelləşdirilməsi üçün əsas rolunu oynayan kompüter proqramı optimallaşdırması nəzəriyyəsinə və praktikasına verdiyi töhfəyə görə2007 Edmund Klark Allen Emerson  İosif SifakisModel yoxlamasının inkişafındakı rollarına görə - həm proqram təminatı, həm də hardware inkişafında geniş istifadə olunan yüksək effektiv bir proqram doğrulama texnikasıОбъявлены лауреаты ежегодной Премии Тьюринга — Наука и техника — Компьюлента .2008 Barbara LiskovProqramlaşdırma dilləri və sistem dizaynının praktiki və nəzəri əsaslarına, xüsusən də səhvlərə davamlılıq, məlumatların götürülməsi və paylanmış hesablama sahəsindəki xidmətlərinə görə.2009 Çarlz Tekerİlk müasir fərdi kompüter olan Alto-nun qabaqcıl inkişafı və yaradılması və Ethernet texnologiyasına və tablet fərdi kompüterlərin inkişafına verdiyi töhfələrə görə.2010 Lesli VeliantAblon: Tərcümə edilməmiş alqoritm nəzəriyyəsinə verdiyi töhfələrə görə, sayma mürəkkəbliyi və cəbri hesablama, paralel və paylanmış hesablama nəzəriyyəsi.ACM Award Citation / Leslie G Valiant.2011  Cuda PerlSüni zəkaya ehtimallı və səbəbli mülahizələrin aparılması üçün hesablamanın inkişafı ilə əsas qatqılar üçün ()2012 Silvio Mikali Şafi Qoldvasser(İlk ehtimal açıq açar kriptosistemi daxil olmaqla) qabaqcıl işinə görə və kriptoqrafik protokollarda sıfır məlumat sübutlarının tətbiqi üzərində işləmək üçün.2013 Lesli LemportPaylanmış və qarşılıqlı əlaqəli sistemlərin nəzəriyyəsi və praktikasına verdiyi əsas töhfəsinə görə səbəb və məntiqi saatlar, təhlükəsizlik və yaşamaq qabiliyyəti, təkrarlana bilən avtomatlar, ardıcıl məlumat tutarlılığı kimi anlayışların kəşfinə diqqət çəkdi..2014 Maykl StounbreykerMüasir verilənlər bazası idarəetmə sistemlərinin əsasını qoyduğu prinsip və praktikaya əsaslı töhfələr üçün.2015 Uitfild Diffi Martin HellmanKriptoqrafiyaya əsas qatqılar üçünCryptography Pioneers Receive Acm A.M. Turing Award ..2016 Tim Berners-Liİlk İnternet brauzeri olan və İnternetin yayılmasına təsir edən təsis protokolları və alqoritmləri olan World Wide Web-i icad etdiyiniz üçün.2017 Con Hennessi Devid PettersonBütün mikroprosessor sənayesində qalıcı təsir göstərən kompüter arxitekturasının dizaynına və təsdiqinə yenilikçi, sistematik və ölçülə bilən bir yanaşma üçün.2018 Yoşua Benjio Ceffri Hinton Yan LekunDərin sinir şəbəkələrini kompüterdə təməl daşı edən konseptual və mühəndislik uğurları üçün.2019 Ed Katmull Pet Hanrahan3D qrafika və kino və digər tətbiqetmələrdə kompüter qrafiki üzərində inqilabi təsirin inkişafına əsas qatqı üçün.

 İstinadlar