İctimaiyyətlə əlaqələrin tənzimləyiciləri

İctimaiyyətlə əlaqələrin tənzimləyiciləri — insanların davranışını və ya həyatın müxtəlif sahələrində digər tənzimləmə obyektlərinin vəziyyətini tənzimləyən müəyyən normaların məcmusu.

Hər hansı bir cəmiyyətdə çox fərqli davranış qaydaları mövcuddur, bütöv bir ictimai münasibət tənzimləyici sistemi formalaşır və fəaliyyət göstərir. İbtidai cəmiyyətdə belə tənzimləyicilər var idi - qəbilə birliyinin həyatı üçün əhəmiyyətli olan ən vacib sosial münasibətləri tənzimləyən mono normalar sistemi (ritual, mif, adət)Морозова Л. А. Теория государства и права — М.: Изд. Эксмо, — 2009. — С. 143..

Müasir cəmiyyətdə mövcud olan tənzimləyicilər iki böyük qrupa bölünür: sosial və texniki. Qanuni ədəbiyyatda spontan tənzimləyicilər də vurğulanır.

 Texniki tənzimləyicilər 
Texniki qaydalara texniki normalar daxildir.

Texniki norma - insanla xarici dünya (təbiət və ya texnologiya) arasındakı münasibətləri tənzimləyən, heç bir sosial məzmunu olmayan texniki vasitələrin və mexanizmlərin istismarı qaydaları.

 Sosial tənzimləyicilər 
Sosial tənzimləmə - insanların inkişafına müəyyən bir istiqamət vermək üçün insanların davranışlarına, sosial münasibətlərinə təsir. Sosial tənzimləmə texniki, bioloji və buna bənzər tənzimləmələrdən ayrılmalıdır, çünki adları çəkilənlərdən fərqli olaraq, yalnız insanlar arasındakı münasibətlərə təsir göstərir.

Ümumiyyətlə sosial tənzimləmə normativ və təsadüfi olaraq bölünür. Normativ tənzimləmə ayrı-ayrılıqda qeyri-müəyyən bir insan dairəsini (yəni bütün insanları) təsir edir və təsadüfi - müəyyən bir insanı və ya müəyyən bir qrup insanları adlarına təsir edir.

Sosial tənzimləmə, ümumiyyətlə sosial tənzimləyicilər adlanan xüsusi texnika vasitəsi ilə həyata keçirilir.

 Sosial norma 
Sosial norm, bu və ya digər dərəcədə sosial təsir tədbirləri ilə dəstəklənən sosial münasibətləri tənzimləməyə yönəlmiş bir davranış qaydasıdır. Bir insan cəmiyyətdə yaşamaq məcburiyyətində qalır, buna görə istər-istəməz sosial normalarla tənzimlənən sosial münasibətlərə (insanlar və təşkilatlarla münasibətlər) girir.

 Sosial normanın əlamətləri 
 Ümumi təbiət, aşağıdakı kimidir:
 fərdi olaraq təyin olunmamış bir şəxs çevrəsinə (bütün insanlar eyni zamanda) müraciət;
 ən tipik sabit ictimai münasibətləri idarə edir;
 təkrar istifadə üçün nəzərdə tutulmuşdur;
 uzun, qeyri-müəyyən bir müddət var.
 Yalnız ictimai münasibətləri, yəni insanlar arasındakı münasibətləri tənzimləyir.
 İnsanları buna məcbur etmək üçün sosial təzyiqlə dəstəklənir.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Явич Л. С. Право — регулятор общественных отношений // Правоведение. — 1958. — № 2. — С. 19-25. 
 Лазарев В. В. Теория государства и права (актуальные проблемы). — М., 1992.
 Алексеев С. С. Государство и право. Начальный курс. — М., 1994.
 Марченко М. Н. Проблемы теории государства и права: учеб. — М.: ТК Велби, Изд-во Проспект, 2005.

 Xarici keçidlər 
 Sosial münasibətlərin normativ tənzimlənməsi sistemi anlayışı 
 Hüquq və ictimai münasibətlərin digər tənzimləyiciləri
 Sosial normalar sistemində hüquq 
 Dini normalar və sosial münasibətlərin sosial və hüquqi tənzimləmə sistemi

Kateqoriya:Sosial fəlsəfə
Kateqoriya:Dövlət və hüquq nəzəriyyəsi