Vergi uçotu

Vergi uçotu — vergi bazasının və həmin verginin məbləğinin hesablanması ilə bağlı təsərrüfat əməliyyatlarının tam, fasiləsiz və sənədlə rəsmiyyətə salınmış uçotunu aparmaqla konkret vergi üzrə vergi bazasının formalaşması haqda informasiyaların pul ifadəsilə toplanmasının, qeydiyyata alınmasının və ümumiləşdirilməsinin nizama salınmış sistemidir.

 Əsas amillər 
Sözügedən verginin ayrı-ayrı növlərinin uçotu və onların hesablanması Azərbaycan Respublikasının 11 iyul 2000-ci il 905-İQ №-li Qanunu ilə təsdiq edilmiş Vergi Məcəlləsi ilə tənzimlənir.

Vergi uçotu mühasibat uçotunun tərkib hissəsi olmaqla vergiyə cəlb olunma və vergi hesabatı tərtib etmək məqsədilə mühasibat qaydasında rəsmiyyətə salınması üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bununla birlikdə vergi uçotu vergi bazasının düzgün müəyyən edilməsi məqsədilə müstəqil, yaxud mühasibat uçotu məlumatlarında zəruri düzəliş hesablamaları aparmaq hüququna malikdir.

Düzəliş hesablamaları qeyri-sistemli qaydada, yəni hesablama yolu ilə alınan düzəlişləri mühasibat uçotunda əks etdirməklə yerinə yetirilir. Bu vergi hesablaması, cədvəl, yaxud vergi kartları kimi təqdim edilən informasiyaların sistemləşdirilməsi və toplanması üçün nəzərdə tutulan vergi registrlərinin işlənməsinə və təsdiq edilməsinə şərait yaradır.

 Vergi uçotunun əsas funksiyaları 
 ödəyicilərin vergi öhdəliklərini düzgün müəyyən etmək üçün zəruri ilk informasiyaları toplamaq və onları təyin edilmiş qaydada qeydə almaq;
 ilk vergi informasiyalarını mühasibat və vergi registrlərində və mühasibat uçotunun hesablarında vaxtlı-vaxtında əks etdirmək;
 vergiödəyicisinin vergi öhdəliklərinin səviyyəsini düzgün müəyyən etmək;
 düzgün və dəqiq vergi hesabatını formalaşdırmaq;
 vergi informasiyasının və vergi hesabatının formalaşdırılması üzərində nəzarət aparmaq.

Beləliklə, vergi uçotu mühasibat uçotunun tərkib hissəsi kimi qalmaqla vergi öhdəliklərinin düzgün, obyektiv hesablanması və təşkilatın vergi hesabatının tərtib edilməsi üçün zəruri maliyyə informasiyalarının toplanması, qeydə alınması və işlənməsi kimi işlərin yerinə yetirilməsini özündə əks etdirir.Ульянов И. Р., Попова Л. В. Бухучет. Пособие для бухгалтера и менеджера москва 1999

 Hesablanması 
Təsərrüfat subyektləri tərəfindən vergilər hesablanarkən zəruri vergi sənədləri tərtib edilir. Vergi sənədləri – vergilərin hesablanmasını, vergi məbləğini və vergi öhdəliyinin həcmini əks etdirən sənədlərdir. Vergi sənədlərinə aşağıdakılar daxildirБухгалтерского дело под редакцией профессора М. А. Вахришеной. Москва, "Бухгалтерский учет" 2008:
 uçot-hesabat sənədləri;
 müşayiətedici sənədlər;
 vergi uçotu registrləri;
 bildiriş.

Uçot-hesabat sənədləri — vergi öhdəliyinin məbləğini əks etdirən sənədlərdir. Hər bir vergi növü üçün ayrıca bəyannamə forması müəyyən edilmişdir. Uçot-hesabat sənədləri funksiyasını yerinə yetirən vergi bəyannamələri tərtib edildikdən, müəssisənin rəhbəri və baş mühasibi tərəfindən imzalandıqdan sonra vergi ödəyicisinin qeydiyyata alındığı vergi orqanına təqdim olunur.В. М. Никитин, Д. А. Никитина Теория бухгалтерского учета. Издателство "Дело и сервис" Москва 1999

Müşayiətedici sənədlər — vergilərin hesablanması üçün zəruri olan, vergi hesabatlarındakı məlumatları əsaslandıran, şərh edən arayış materialı rolunu oynayan sənədlərdir.Н. П. Любушин, В. В. Жарикев, Н. В. Бородина Теория бухгалтерского учета Юнити Москва – 2000 Onlara alınmış mallara (işlərə, xidmətlərə) görə malsatanların təqdim etdikləri vergi hesab-fakturalarını misal göstərmək olar.

Vergi uçotu registrləri — müəssislərdə vergi uçotunun aparılması üçün nəzərdə tutulmuş ümumi registr və ilkin uçot formalarıdır. Теория бухгалтерского учета. Под редакцией доктора экономических наук профессора Е. А. Мизиковского Москва "Экономисть," 2005Belə ki, vergi uçotunda əks olunması üçün zəruri olan və ilkin mühasibat uçotu sənədlərində əks olunan informasiya, vergi uçotu registrlərində toplanmalı və sistemləşdirilməlidir. Müəyyən hesabat dövrü üçün tərtib edilmiş vergi registrlərindəki informasiya ümumiləşdirildikdən sonra, həmin məlumatlar bəyannamələrə köçürülür.S. M. Səbzəliyev, Q. Ə. Abbasov, Xidmət sahələrində mühasibat (maliyyə) uçotu. Bakı −2015

 Metodu 
Hesablama metodu ilə vergi uçotu aparan müəssisələr (sahibkarlar) gəlirin faktiki əldə edilməsi vaxtından asılı olmayaraqБ. Нидлз, Х. Андерсон, Д. Колдуелл Принципы бухгалтерского учета. Москва – "Финансы и статистика" 1997, gəlir və xərclərini müvafiq olaraq gəlir almaq hüququnun əldə edildiyi və ya xərcin çəkilməsi öhdəliyinin yarandığı andan (vaxtdan) uçota alınmalıdır.

Hesablama metodu ilə uçotun mahiyyəti ondan ibarətdir ki, gəlirlər pul vəsaitlərinin, əmlakın (işlərin, xidmətlərin) və ya əmlak hüququnun faktiki daxil olub-olmamağından asılı olmayaraq, onların mövcud olduqları hesabat (vergi) dövrlərinin gəlirləri kimi hesab olunur. Ч. Т. Хорнгрен, Дж. Фостер Бухгалтерский учот: управленческий аспект. Москва, "Финансы и статистика" — 2000

 İstinadlar 

 Mənbə 


 Ədəbiyyat 
 Ю. А. Бабаев, Теория бухгалтерского учета, Юнити, Москва 2012
 Бухгалтерский учет Под редакцией доктора экономических наук профессора Ю. А. Бабаева, доктора экономических наук, профессора И. П. Комиссарова Юунити, Москва — 2014
 И. М. Дмитриева Бухгалтерский учет и аудит. Москва, ИДФБК – ПРЕСС 2002
 B. U. İsayev, Q. Ə. Abbasov, M. Ç. Hacıyeva Mühasibat uçotunun nəzəriyyəsi. BakıAzərnəşr- 1998
 Q. Ə. Abbasov, Mühasibat uçotunun nəzəriyyəsi. Bakı, Az. DİU-nin nəşriyyatı −2009
 Q. Ə. Abbasov, Sıfırdan başlayan mühasibat (maliyyə) uçotu. Bakı −2013
 F. Q. Fərəcov, Sura mühasibə uçotun nəzəriyyəsi. Bakı- 1935
 S. M. Səbzəliyev, V. M. Quliyev, İdarəetmə uçotu. Bakı, 2014
 T. Ə. Sadıqov, İ. M. Rzayev, Vergi uçotu və audit. Bakı, 2014
 Н. П. Кондраков, Л. П. Краснова Принципы бухгалтерского учета. ФБК пресс, Москва – 1997
 Камышанов П. И. Практические Пособие по бухгалтерскому учету. Москва ТОО "Техлит" 1999
 Н. А. Каморджанова, И. В. Карташова Бухгалтерский учет. Москва-2007
 В. Г. Макаров, Теоретические основы бухгалтерского учета. Москва "Финансы" 1978
 Е. С. Соколова Бухгалтерское дело. Москва ИДФБК – Пресс 2005
 Г. А. Шатунова, Г. А. Корнеева Основы бухгалтерского учета. Москва ИД. ФБК – ПРЕСС 2005

 Xarici keçidlər 

Kateqoriya:Vergilər
Kateqoriya:Mühasibat uçotunun növləri
Kateqoriya:Vergitutma