Avstraliya dolları

Avstraliya dolları ($, kod: AUD 036) —  Avstraliya İttifaqının pul vahididir. Milad adası, Kokos adaları və Norfolk adası, eləcə də müstəqil Sakit okean hövzəsi dövlətləri: Kiribati, Nauru və Tuvalu daxil olmaqla bu ölkələrin milli valyutası. Bir dollar 100 sentə bölünür. Adi halda dollar işarəsi "$" ilə qısaldılır, lakin digər qeyd variantları: A$, $A, AU$ və $AU var.

Avstraliya dolları dünyada ən çox satılan altıncı valyutadır (ABŞ dolları, avro, yen, funt sterlinq və İsveçrə frankından sonra) dünya valyuta əməliyyatlarının 5% -ni təşkil edir. Valyuta ticarətçiləri arasında populyarlıq Avstraliyadakı yüksək faiz dərəcəsi, valyuta bazarının hökumətin müdaxiləsindən nisbi azadlığı, Avstraliya iqtisadiyyatı və siyasi sisteminin ümumi sabitliyi ilə əlaqədardır.

1988-ci ildən bəri əskinas hazırlamaq üçün kağızdan yox, xüsusi nazik plastikdən istifadə olunur.

 Tarixi 
Onluq pul vahidi olan Avstraliya dolları 14 fevral 1966-cı il tarixində dövriyyəyə buraxılmış və on iki onluq Avstraliya funtunu əvəz etmişdir. Avstraliya Ehtiyat Bankı yeni milli valyutanın tətbiqinə hazırlaşdığını hələ 1960-cı ildən bildirmişdi. Uzun müddət ərzində ölkədə yeni pul nişanının maketinin hazırlanması üzərində hazırlıq işləri görülmüşdür. Bu müddət ərzində yeni valyutanın adı üçün minlərlə təklif verilmişdir. 1965-ci ildə Avstraliyanın Baş naziri Robert Menzies “the royal” adını təklif etdi. Ancaq təklif əhali arasında dəstək almadığından valyutaya dollar adlandırıldı. Treyderlərin jarqonunda Avstraliya dollarına "ozzi" (aussie) deyilir..
1988-ci ildə ilk plastik əskinas buraxılmışdı.

 Sikkələr 
1966-cı ildə 1, 2, 5, 10, 20 və 50 sent nominalda sikkələr dövriyyəyə buraxıldı. Bir dollarlıq sikkə 1984-cü ildə, iki dollarlıq sikkə 1988-ci ildə zərb edilmişdi. 1 və 2 sent nominallı sikkələr 1991-ci ildə, 1 dollarlıq əskinaz 1984-cü ildə, 2 dollarlıq 1988-ci ildə dövriyyədən çıxarıldı. Nağd hesablaşmalar, məbləği standart yuvarlaqlaşdırma qaydalarına uyğun olaraq 5 qəpiyə qədər çoxluğa yuvarlaqlaşdırmaqla aparılır. Sikkələr şəklində olan bütün Avstraliya dollarları ön tərəfdə II Elizabetin şəklini daşıyır və Avstraliya kral zərbxanası () tərəfindən buraxılır.

Avstraliya müntəzəm olaraq 50 sent nominalında xatirə sikkələri buraxır. Bunlardan birincisi, 1970-ci ildə Ceyms Kukun Avstraliya qitəsinin şərq sahillərinin kəşfi və orda apardığı tədqiqatların xatirəsinə həsr edilmiş sikkə idi. Bunun ardınca 1977-ci ildə II Elizabetin Gümüş Yubiley Sikkəsi, 1981-ci ildə Şahzadə Çarlz və Diananın toyunun şərəfinə sikkə, 1982-ci ildə Brisbendə "Birlik Oyunları" şərəfində sikkə və s. zərb edilmişdir. 20 qəpik və 1 dollar nominallı sikkələrin xüsusi buraxılışı da olmuşdur.

 Avstraliya sikkələri  Şəkillər Dəyəri Texniki parametrləri Təsviri İlk zərbedilmə tarixi  Diametri Qalınlığı Çəkisi Tərkibi Kənarı Üz tərəfi Arxa tərəfi60px60px 1¢(dövriyyədən çıxarılıb) 17,53 mm >1,4 mm 2,59 q 97 % mis2,5 % sink0,5 % qalayhamar II Elizabet Lələ quyruq tülkü  1966 2¢(dövriyyədən çıxarılıb) 21,59 mm <1,9 mm 5,18 qhamar Lələ quyruq tülkü60px60px 5¢ 19,41 mm <1,3 mm 2,83 q melxior75 % mis25 % nikel qabar II Elizabet Yexidna 1966 120px 10¢ 23,60 mm <2 mm 5,60 q Böyük kələz 120px 20¢ 28,52 mm <2,5 mm 11,30 q Ördəkburun 120px 50¢ İyirmibucaqən gödəyi:31,51 mmən uzunu:32,00 mm 3 mm 15,55 q Düz Avstraliya gerbi  1966 120px $1 25,00 mm <3 mm 9,00 q 92 % mis6 % alüminium2 % nikel Qabarhissələrlə II Elizabet   Beş kenquru 1984 120px $2 20,50 mm <3,2 mm 6,60 q Avstraliya aborigenləri 1988

 Əskinaslar 
İlk kağız Avstraliya dollarları 1966-cı ildə çap olunmuşdur. 1, 2, 10 və 20 dollarlıq əskinaslar keçmiş Avstraliya funtlarının ekvivalenti idi.
Beş dollarlıq əskinaz 1967-ci ildə ictimaiyyət onlu pul sistemi ilə tanış olduqdan sonra buraxıldı.

1984-cü ildə 1 dollarlıq əskinas, 1988-ci ildə isə 2 dollarlıq əskinas sikkə ilə əvəz olundu. 50 dollarlıq əskinas 1973-cü ildə, 100 dollarlıq əskinas isə 1984-cü ildə dövriyyəyə buraxıldı. Bütün Avstraliya əskinasları eyni boyda, lakin fərqli uzunluqdadır.

1988-ci ildə ilk plastik əskinas buraxıldı (bu, Avstraliyanın avropalılar tərəfindən məskunlaşmasının 200 illiyinə həsr edilmişdi). Hazırda bütün fakturalar xüsusi plastikdən hazırlanır.

2014-cü ildə Avstraliyanın Ehtiyat Bankı yeni nəsil əskinasların buraxılışını elan etdi.. Yeni nəsil əskinaslarda əlavə təhlükəsizlik xüsusiyyətləri, habelə görmə qüsurlu və görmə qabiliyyəti zəif olanlar üçün relyef modeli olmalı idi. 2020-ci ilin sonundan etibarən bütün yeni əskinaslar dövriyyəyə buraxıldı. Köhnə qəbildən olan əskinaslar sıradan çıxdıqca dövriyyədən çıxarılacaqlar.
Avstraliya əskinasları  Şəkil Nominal Ölçülər(mm) Əsas rəngi Təsvir Çap tarixi Ön tərəf Arxa tərəf Ön tərəf Arxa tərəf Şəffaflıq pəncərəsi Dövriyyəyə buraxılma 130px 130px Əsli $5 130×65 Solğun çəhrayı II Elizabet Avstraliya Parlamentinin müasir və köhnə binası Evkalipt gülü 7 iyul 1992 130px 130px $5 dəyişən rəng  bənövşəyi/çəhrayı Mərkəzdə - II Elizabetin portreti; solda — evkalipt budağı ( növü); sağda — evkalipt gülünün rəsminin əksi. Mərkəzdə — Avstraliya Parlamentinin müasir binası və köhnə binanın görüntüləri; solda - yeni parlament binasının landşaft dizaynı; sağda - yeni parlament binasının memarlıq xüsusiyyətlərini əks etdirən həndəsi formalar.   24 aprel 1995 160px 160px $5 Mərkəzdə - Ser Henri Parksın portreti; solda - Tenterfild İncəsənət Məktəbinin təsviri, burada Henri Parks milli parlamentə və federal bir Avstraliyaya ehtiyac olduğunu söyləmişdi; solda - bu nitqdən bir çıxarış, imzası, habelə dövlət emblemlərinin təsvirləri; sağda - Avstraliya rəssamı Tom Robertsin "Avstraliya İttifaqının ilk parlamentinin açılışı" tablosundan səhnə, Sidneydəki parkda yer alan Federasiya Pavilyonunun və Melburndakı Kral Sərgi Mərkəzinin təsviri.  Mərkəzdə - Avstraliya himninin sözləri əks olunmuş mikromöhür, Spens imzalı Ketrin Helen Spensin portreti; solda - Dövlət Uşaq Departamentinin binası, Cənubi Xaç; sağda - federasiya yaratmaq üçün mübarizə aparan beş tarixi şəxsiyyətin kiçilmiş portretləri, günəş şüalarının təsviri, akasiya budağı. Yarpaq formasında pəncərə 1 yanvar 2001 160px 160px $10 137×65 Mavi Mərkəzdə - Banjo Patersonun portreti, Patersonun “Qarlı çaydan gələn oğlan” şeirindən bir parça (mikromöhürdə); solda - atda bir atlı (Patersonun "Qarlı Çaydan gələn oğlan" şeiri ilə paralel aparılır), yel dəyirmanı olan gül çələngi; sağda - əhilləşdirilməmiş atlar, "Waltzing Matilda" yazısı ("Avstraliyanın qeyri-rəsmi himni" adlandırılan Avstraliya xalq mahnısı və Paterson tərəfindən yazılmış sözlər). Mərkəzdə - Meri Qilmorun portreti, onun solunda - Villiam Dobell tərəfindən çəkilmiş yaşlı Qilmorun portreti, "Heç vaxt düşmən məhsulumuzu yığa bilməz" şeirindən parçalar (mikromöhürdə); solda - yun daşıyan öküzlərin, eləcə də kəndli qadının və kənd yerlərinin təsviri; sağda - Meri Qilmorun imzası.  Yel dəyirmanı 1 noyabr 1993 160px 160px $20 144×65 Qırmızı Mərkəzdə - Meri Reybinin portreti; solda - Reybiyə məxsus olan "Merkuri" yəlkənli gəmisi, gül çələngi içində kompas; sağda - Reybiyə məxsus Sidneydə Corc -Stritdəki ev, və onun imzası.   Mərkəzdə - Con Filinin portreti; solda - Filinin uçduğu "Victoriya" təcili yardım təyyarəsi, pedal generatoru, tibbi xəritədə "Harada ağrıyır?"; sağda - dəvə və sərraf (dəvələr Filin tərəfindən Avstraliyanın mərkəzi hissəsinə səyahəti əsnasında istifadə olunurdu). Kompas və 20 31 oktyabr 1994 170px 170px $50 151×65 Sarı  Mərkəzdə - David Yunayponun portreti, Yunaypon tərəfindən patentləşdirilmiş qoyun  qırxma cihazının diaqramı, Junipon tərəfindən yazılmış "Avstraliya Aborigenlərinin Əfsanəvi Hekayələri" hekayəsinə onun əl yazısı ilə yazılan giriş; solda - missioner kilsəsi və yerli Avstraliya Aborigenlərindən olan ailə 
cütlüyü; sağda - gül çələngində Cənub Xaçı bürcü.  Mərkəzdə - Edit Koenin portreti, ana və övladlığa götürülmüş uşaqların şəkli; solda - Qərbi Avstraliyanın Parlament binası (Koen bu parlamentin üzvü idi); sağda - Koenin tribunada qadın hüquqları və uşaqların rifahı mövzusunda çıxış etdiyi şəkli var.   Cənub Xaçı və 50 4 oktyabr 1995 158px 158px $100 158×65 Yaşıl  Mərkəzdə - Nelli Melbanın portreti; solda - Melbanın 1902-ci ildəki konsert proqramı zamanı oynadığı teatrın dekorasiya obrazı, səhnədəki aktrisa obrazı, Melbanın imzası; sağda - gül çələngində təsvir edilən Lir quyruq sərçə. Mərkəzdə - Con Monaşın portreti və imzası; solda - "Gündoğan" döş nişanın və Con adlı uzunqulağın təsviri (Melburndakı abidəyə əsaslanan şəkil), süvarilər; sağda - əsgərlər və top. Lir quyruq sərçə və 100 15 may 1996

 Avstraliya valyutasının toxunma xüsusiyyəti 
2015-ci ilin əvvəlində Avstraliya Ehtiyat Bankı, milli valyutaya yeni xüsusiyyətlər əlavə ediləcəyini açıqladı."Next Generation Banknotes: Additional Feature for the Vision Impaired". www.rba.gov.au (Press release). Media Office-Reserve Bank of Australia. 13 February 2015. Toxunma xüsusiyyəti, görmə qabiliyyəti zəif olanlara məbləği müəyyənləşdirməyə kömək etmək üçün kabartmalı bir xüsusiyyətdir. Bənzər bir xüsusiyyət Kanada valyutasında istifadə olunur.

 Valyuta kursu rejimi 
Müasir dövrdə Avstraliyada üzən valyuta məzənnəsi rejimindən istifadə edirlər. Valyuta kursunun effektivliyini inflyasiyanın səviyyəsi müəyyən edir.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Krause, Chester L.; Clifford Mishler (1991). Standard Catalog of World Coins: 1801–1991 (18th ed.). Krause Publications. ISBN 0873411501.
 Pick, Albert (1994). Standard Catalog of World Paper Money: General Issues. Colin R. Bruce II and Neil Shafer (editors) (7th ed.). Krause Publications. ISBN 0-87341-207-9.


 Xarici keçidlər 
 Sound recording of 1966 Decimal Currency radio advertisement held at the National Archives of Australia 

 Reserve Bank of Australia: Current Banknotes
 The Perth Mint is Australia's precious metals mint, making non-circulating/collector coins in silver, gold, and platinum. 
 Note Printing Australia is the printer of Australia's notes, and also inventor of the abovementioned polymer banknotes, and world exporter of this technology. 

 The Money Tracker site allows users to track Australian banknotes as they circulate around Australia. 
 Images of historic and modern Australian bank notes 
Reserve Bank of Australia – daily value of AUD against 13 currencies, special drawing right and trade weighted index 

 http://www.forexuklv.net/Major_Currency_Pairs/Chart_25.html  –  historical exchange rates of AUD/USD (from the year 1800 to present time). 
 http://www.forexuklv.net/Major_Currency_Pairs/Chart_03.html  –  historical chart of AUD/USD (from the year 1800 to present time). 
 The banknotes of Australia 
 Avstraliya Ehtiyat Bankı 
 Avstraliya sikkələri 
 Банкноты Австралии на сайте Феодосийского музея денег 
 Монеты Австралии на сайте Феодосийского музея денег 
 Монета 1 австралийский доллар 
 Галерея банкнот Австралии

Kateqoriya:Avstraliya iqtisadiyyatı
Kateqoriya:Pul qaralamaları