Hüququn mahiyyəti

Hüququn mahiyyəti —  hüququn ən sabit xüsusiyyətlərini göstərən nəzəri kateqoriya. Hüququn ümumbəşəri, sinif funksiyaları və prinsipləri ilə aşkarlanır.

A.Lısenkovun fikrincə hüququn mahiyyətinin tərifi dörd yanaşmaya bölünə bilər: normativ, geniş, fəlsəfi və inteqrativ . A. V. Yuşkoya görə, hüququn mahiyyəti hüquqi düşüncənin növündən asılıdır, çünki hər hansı bir doğru nəzəriyyənin əsasını təşkil edir.

 Müasir tənzimləyici hüquqi düşüncə 
Rudolf İeringə görə (realist məktəbin nümayəndəsi kimi) hüququn mahiyyəti onun praktiki həyata keçirilməsindədir .

Dövlətin iradi, normativ əlamətləri baxımından qanunun mahiyyətini "... əsas şey, sabit, təbii ..." kimi təsvir edən M.İ.Baytin, hüququn mahiyyəti arasındakı birbaşa əlaqəni ".. ... dövlətin bütün real həyatı cəmiyyətin iradəsi ... "və" ... sistem ümumiyyətlə dövlətdən gələn qaydalar, davranış qaydaları məcburidir ... ".

Qanunun güc tənzimləyici təbiətindən çıxış edərək M.İ.Baytin, qanunun "... qanuni və qanunsuz, qanuni və qanunsuz davranışın yeganə rəsmi təyinedici və meyarı ..." rolunu oynadığı qənaətinə gəlir.

Ümumiyyətlə, M.İ.Baytin hüququn mahiyyətinin tərifinə müxtəlif tarixi və müasir yanaşmaları ümumiləşdirərək hüququn aşağıdakı ümumi tərifini verir: “cəmiyyətin dövlət iradəsini, onun universallığını ifadə edən ümumilikdə məcburi, formal olaraq müəyyən edilmiş normalar sistemidir, sinif təbiəti; dövlət tərəfindən verilmiş və ya sanksiya edilmiş və dövlət məcburiyyəti ehtimalı ilə pozuntulardan qorunan; ictimai münasibətlərin səlahiyyətli və rəsmi tənzimləyicisidir. "

 Antik dövrdə hüququn mahiyyəti anlayışı 
Fəlsəfənin baniləri, görkəmli qədim mütəfəkkirlər, hüququn mahiyyətini ümumi sosial ədalətdə görürdülər:

ədalət hər qızıldan daha qiymətlidir - hamı üçün bərabərlik və hamının qanuna könüllü təslim olmasıdır; qanuni və ədalətli və eyni. Qanun cəmiyyətin bütün üzvlərinin ağlabatan balanslaşdırılmış maraqlarının həyata keçirilməsində ifadə olunan ədalətdir.

ədalət üç fəzilətin birləşməsidir - müdriklik, cəsarət, təmkin; kimsənin başqalarının işlərinə qarışmaması, başqasının işini ələ keçirməməsi və özündən məhrum olmamasıdır. "... Bütün dövlətin ümumi rifahı üçün qurulmayan qanunlar səhvdir ... qanunların bir neçə insanın maraqlarına uyğun olaraq qurulduğu yerlərdə."

hüquq siyasi ədalətdir, dövlətdə, cəmiyyətdə qurulmuş ədalətli bir nizamdır. "Ədalət anlayışı dövlət ideyası ilə əlaqələndirilir, çünki ədalət ölçüsü rolunu oynayan qanun siyasi birliyin tənzimləyici normasıdır."
İki əsas yanaşma var: sinif və ümumi sosial. Sinif yanaşma qanunu, müəyyən bir təbəqənin iradəsini ifadə edən ümumilikdə məcburi, formal olaraq müəyyən edilmiş hüquq normalarının məcmusudur. Ümumi sosial yanaşma (universal) - qanun müxtəlif sosial qrupların kompromis rolunu oynayır, bütövlükdə bütün cəmiyyətin maraqlarını ifadə edir. Digər yanaşmalar da var: dini - qanunda dinin maraqları üstünlük təşkil edir (müsəlman ölkələri); irqi qanun bir titullu irqin mənafeyini ifadə edir və qoruyur.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
Monoqrafiyalar


Dissertasiyalar



Məqalələr





Kateqoriya:Dövlət və hüquq nəzəriyyəsi