Paylanma (iqtisadiyyat)

Paylanma (), iqtisadiyyatda — maddi sərvətin iqtisadi münasibətlər subyektləri arasında bölünməsi. İlkin bölüşdürmə ümumiyyətlə əmək bölgüsü nəzərə alınmaqla maddi sərvət yaratmaq prosesində mülkiyyət hüquqlarının reallaşması əsasında baş verir. Yenidən bölüşdürülmə vergi, xeyriyyəçilik, sosial təminat, kommunal xidmətlər, torpaq münasibətləri, pul siyasəti, müsadirə, ailə hüququ kimi sosial mexanizmlər vasitəsilə pul və ya digər müavinətlərin bir şəxsdən digərinə ötürülməsi zamanı baş verir. Bu termin ümumiyyətlə fərdlər arasında deyil, bütövlükdə iqtisadiyyatda paylanmaya aiddir.

 Paylanma ehtiyacı 
Paylanma ehtiyacı əmək bölgüsü — cəmiyyətin inkişafı prosesində əmək fəaliyyətinin keyfiyyətcə fərqlənməsi, müxtəlif növlərinin təcrid olunmasına və qarşılıqlı təsirinə səbəb olur. Əməyin vasitələrini və əşyalarını əvvəlcədən iştirakçılar arasında paylamaq üçün əmək "bölmək"; yalnız bundan sonra istehsalata başlamaq olar:

İstehsal tapşırığı (istehsal dövrü başa çatdıqdan) sonra, ayrı-ayrı təcrid olunmuş əməyin nəticələri işçilər arasında bölüşdürülməlidir. Hər biri fərdi istehlakından qat-qat çox olan bir şey istehsal etdi; bununla birlikdə istehlak etdiyi qidanın əsas hissəsini onun özü yox, başqaları istehsal edirdi. Beləliklə, bu dövrdə daha bir paylama proseduru tələb olunur, lakin bu dəfə “paylanmanın” məqsədi hazır məhsul, əməyin nəticəsidir.

 Paylama nisbətləri 

 Paylanma nəzəriyyələri 
Gəlirin paylanması müəyyən bir iqtisadiyyatda müşahidə olunan məlum müşahidələrin təsvir edilməsi üçün istifadə edilə bilər. Məsələn, artıq baş vermiş gəlirin bölüşdürülməsini izah edən nəzəriyyələrdə giriş kimi istifadə olunur. "insan kapitalı" nəzəriyyəsində və iqtisadi ayrı-seçkilik nəzəriyyələrində (Becker, 1993, 1971).

 Klassik siyasi iqtisad 
İqtisadiyyata baxışlar — Zənginliyin yaradılması, paylanması qanunları. Elmin adı Siyasi İqtisadiyyatdır. Zənginliyin mahiyyəti maddi istehsalda işləyənlərin əməyidir. Zənginlik mənbələri əmək bölgüsü, pul, pul yığmaqdır. Dövlətin rolu iqtisadi liberalizmdir.

 Marksist siyasi iqtisad 
Dağıtım, ictimai təkrar istehsalın mərhələlərindən biridir, istehsal ilə mübadilə arasındakı əlaqələndirici əlaqədir.

 Avstriya İqtisadiyyat Məktəbi 
Avstriya iqtisadiyyat məktəbi, istehsal nəticələrinin istehsal amilləri (torpaq, işçi qüvvəsi, kapital) arasında paylanmasının nisbətlərinin qurulmasını vacib sayırdı.

 Neoklasik nəzəriyyə 
Neoklasik nəzəriyyələrdə istehsal amillərinin hər biri üçün bazarlarda tələb və təklifin kəsişməsi tarazlıq məhsulu, gəlir və gəlir bölgüsünü təyin edir. Amillərə tələb, öz növbəsində, bazarda bu amil üçün marjinal-məhsuldar nisbəti nəzərdə tuturJohn Bates Clark (1902). The Distribution of Wealth. Analytical Table of Contents). Philip H. Wicksteed (1914). "The Scope and Method of Political Economy in the Light of the ‘Marginal’ Theory of Value and Distribution, "  Economic Journal, 24(94), pp. 1-23.George J. Stigler (1941). Production and Distribution Theories: The Formative Years (analytical exposition of successive contributions by ten neoclassical economists from about 1870 to 1910). New York: Macmillan. Chapter-preview links. C.E. Ferguson (1969). The Neoclassical Theory of Production and Distribution. Cambridge. Description  & review excerpt.. Bu analiz yalnız kapital və torpaq sahələrinə deyil, eyni zamanda əmək bazarlarında gəlirlərin paylanmasınada aiddirJ.R. Hicks (1932, 2nd ed., 1963). «Теория заработной платы» (:en:The Theory of Wages). London: Macmillan..

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 


Kateqoriya:İqtisadiyyat