Jül Düpüi

Jül Düpüi (; ) — fransız mühəndis, mexanik və iqtisadçı, marjinalizmin qabaqcıllarından biri.

 Bioqrafiyası 
Jül 18 may 1804-cü ildə İtaliyada anadan olub (o dövr Napoleon qoşunları tərəfindən işğal edilmişdi). Jül 10 yaşında olanda ailəsi Fransaya köçdü. 1822-ci ildə Parisdə yerləşən Politexnik məktəbini bitirmişdir. Mühəndis olaraq işləyərək yol obyektlərini dizayn etmiş və 1843-cü ildə bu fəaliyyətinə görə Fəxri Legion Ordenini almışdır.

 Elmi fəaliyyəti 
 Mexanika 
1830-cu illərdə Jül Düpüi, üfüqi  müstəviyə yuvarlandıqda radiusu  olan silindrik bir silindirin yaşadığı müqaviməti təyin etmək üçün bir sıra təcrübələr aparmışdır. Bu məlumatları emal edərək 1837-ci ildə yuvarlanan sürtünmə qüvvəsi üçün  ilə tərs mütənasib bir düstur təklif etdi. Bunun ardından Dupuis ilə başqa bir Fransız mexanik - A. Morin arasında canlı və olduqca sərt bir müzakirə (1839-1841) davam etdi, təcrübə məlumatları Kulon düsturunun etibarlılığını inandırıcı şəkildə təsdiqlədi (ona görə yuvarlanan sürtünmə qüvvəsi  ilə tərs mütənasibdir), sonra niyə Düpüinin yuvarlanan sürtünmə üzərində işi uzun müddət unuduldu.

Lakin, XX əsrin ortalarında. Devid Teybor () tərəfindən yuvarlanan sürtünmə nəzəriyyəsi üzərində aparılan fundamental tədqiqatlar Dupuisin fikirlərinin qismən bərpasına səbəb oldu. Deformasiyanın elastik histerez ilə xarakterizə olunduğu, açıq-aşkar çatışmaz elastikliyə malik materiallar (kauçuk, taxta, qismən dəmir) üçün Düpüi formulu Kulon formulundan daha yaxşı təcrübə ilə razılaşma təmin etdiyini ortaya çıxardı.

Həm də yeraltı suların hərəkətini izah edən diferensial tənliyi araşdırdığı yeraltı hidrodinamikayla da məşğul idi.

 İqtisadiyyat 
1844-cü ildə "Mülki quruluşların faydalılığının ölçüsü haqqında" məqaləsi dərc olundu, burada iqtisadi tədbirlərin effektivliyini (faydalılığını) müəyyənləşdirmək üçün o dövrdə tətbiq olunan metodun uyğunsuzluğunu sübut etdi. Məqalə iqtisadiyyatda marjinal analizi tətbiq edən ilk şəxs idi (Tünen və Antuan Oqüst Kurnodan sonra). Əvvəlcə istehlakçı mənfəətini təhlil edildi — rifah iqtisadiyyatının əsas konsepsiyası. Düpüi  mülki strukturların (körpülər, yollar) faydalılığı fikrini onların fəaliyyətindən gələn pul cəmləri kimi təkzib etdi.

 Biblioqrafiya 
 Дюпюи Ж.  О мере полезности гражданских сооружений // Вехи экономической мысли. Т. 1. Теория потребительского поведения и спроса / Под ред. Гальперин, Вадим Максович — СПб: Экономическая школа, 2000—380 с. — С. 28—66. — ISBN 5-900428-48-6 (, 1844).


 İstinadlar 

 Ədəbiyyat