Metodlar mübahisəsi

Metodlar mübahisəsi () — XIX əsrin 80-90-cı illərində iki iqtisadi məktəb — Avstriya və tarixi arasında baş verən müzakirə. Metodlar mübahisəsi iqtisadiyyatın inkişafında mühüm bir mərhələ oldu.

 İlkin şərtlər 
XIX əsrin 70-ci illərində Avstriya-Macarıstan və Alman imperatorluqlarında tarixə "Avstriya" və "gənc tarixi" adı ilə daxil olan iki iqtisadi elmi məktəb formalaşmağa başladı. Hər birinin istifadə etdiyi müxtəlif metodlar qarşılıqlı ittihamlarla dolu elmi mübahisələrlə nəticələndi və daha sonra "metod mübahisəsi" adlandırıldı ().

 Münaqişənin mahiyyəti 
"Gənc" tarixi iqtisadi məktəbin qurucusu Qustav fon Şmoller, klassik məktəb nümayəndələrinin fərdiyyətçiliyinə qarşı çıxış etdi. İqtisadiyyatın tarixi, empirik və induktiv tədqiqatlara (yəni özəl nəticələrdən ümumi qənaətə keçməyə əsaslanan məntiqi nəticələrə) əsaslanan, etik və praktiki yönümlü, fənlərarası yanaşmaya və institusional (insanların müxtəlif assosiasiyalarının tədqiqatlar kompleksi) dinamikasını öyrənməyə yönəldiyini iddia etdi. İqtisadi qanunların ümumbəşəri olması və siyasi iqtisadiyyatın müəyyən bir toplum üçün xarakterik olan iqtisadi nəzəriyyələri təsvir edə və işıqlandıra bilməməsi barədə ilk qərar Avstriya məktəbinin nümayəndələrini Alman tarixi qanunları ilə qarşıdurmaya gətirib çıxardı . "Tarixçilər" Mengeri qurucusu olaraq "atomizm" və "kosmopolitizm" ittiham etdilər.

"Tarixçilərdən" fərqli olaraq K.Menger iqtisadi elmin tarixi şərtlərdən və milli xüsusiyyətlərdən asılı olmadığını düşünürdü. Alim-iqtisadçının vəzifəsinin xalq təsərrüfatındakı fenomenləri ən sadə elementlərə endirmək olduğunu iddia etdi. Tarix metodlarından istifadə edərək iqtisadiyyatın öyrənilməsinin bu elmin mahiyyətinə zidd olduğuna da inanırdı:

Menger tarixin empirik iqtisadi qanunları kəşf etmək vasitəsi kimi istifadəsinə qarşı mübarizə apardı. Nəzəriyyənin funksiyasının, Şumpeterin metodoloji fərdiyyətçilik adlandırdığı və Mengerin özünün də "sintetik metod" adlandırdığı bir prosedurdan istifadə edərək bir sosial bütövün quruluşunu hissələrindən çoxaltmaq olduğuna inanırdı. 1883-cü ildə  kitab nəşr etdirdi «». Xüsusilə sosial elmlər və siyasi iqtisad iqtisadiyyatının metodikasının, "tarixçilərin" metodlarını pejorativ tənqidə məruz qoyduğu bir araşdırma . Xüsusilə, müxaliflərin yanaşmalarının siyasi iqtisadiyyatla heç bir əlaqəsi olmadığını və yalnız elmə zərər verdiyini vurğuladı.

Müəllimləri izi ilə gedən tələbələr qarşıdurma başlandı. Elmi aləm üçün nadir düşmənçilik mühiti yarandı. "Alman Milli İqtisadiyyatında Tarixçiliyin Səhvləri" əsəri ortaya çıxdıqda, Şmoller dərc üçün jurnallardan birinə aşağıdakı mətni olan bir məktub göndərdi:

Şmoller "mücərrəd" Avstriya məktəbinin tələblərinin tələblərə cavab vermədikləri üçün Alman universitetlərində müəllim ola bilməyəcəyini bildirdi. Olduqca nüfuzlu bir alim olduğundan qadağasını dövlət səviyyəsində tətbiq etməyə müvəffəq oldu.

 Təsirlər 
Bu mübahisədə “ümumi qalib” və “ümumi uduzan” olmayıb. Müzakirə Avstriya iqtisadiyyat məktəbinin formalaşmasına kömək etdi. Tarix məktəbi, sözün əsl mənasında, fəaliyyətini dayandırarkən, onun bir sıra müddəaları XXI əsrin əvvəllərində populyardır.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 





Kateqoriya:İqtisadiyyat