Başqırdıstan çayları

Başqırdıstan çayları — Başqırdıstan Respublikasının ərazisindən axan bütün çayların məcmusu.

 Ümumi xüsusiyyətləri 
Respublikanın çayları əsasən iki çay hövzəsinə — Volqa və Urala aiddir. Respublikanın şimal-şərqindəki kiçik çayların yalnız bir hissəsi — yuxarı hövzələri olan Uy, Miass və digərləri Ob hövzəsinə aiddir.

Ümumilikdə respublikada ümumi uzunluğu 57,366 kilometr olan 12 min 725 çay var.
 Çayların sayı və uzunluğu
  Çay kateqoriyaları
 Uzunluq dərəcələri (km) 
 Çayların sayı
 Ümumi uzunluq (km)
  Ən kiçik
 10-dan az
 11 731
 29 317
  10—25
 752
 10 928
  Kiçik
 26—50
 156
 5473
  51—100
 58
 3922
  Orta
 101—200
 17
 2340
  201—300
 4
 898
  301—500
 3
 1056
  Böyük
 501—1000
 3
 2002
  1000-dən çox
 1
 1430
  Ümumi
 12 725
 57 366


Belaya çaylarının sistemləri, Ural (Xəndəkləri ilə — Yanqelka, Böyük Qızıl, Xudolaz, Bolshaya Urtazymka və Tanalık) və Urals'ın ən böyük qolu — Sakmara çayı (Kurgashlı, Urman Zilair, Yalan Zilair, Bolshoy Servis və Maly Ikk) yağış axını yolları üç istiqamətdə — qərb, şərq və cənub.

Eyni zamanda, Ağidel çay sistemi Başqırd Uralının qərb yamacını dağətəyi zonalar, Ural çay sistemi — şərq yamacları, Sakmara çay sistemi — Cənubi Ural köpük bölgəsi ilə qurudur.

Respublikanın qərb hissəsindəki çaylar (eninə dizdən aşağıda Belaya çayı da daxil olmaqla) geniş Ural düzənliyinin incə dərələrinin dibi ilə axır və buna görə də sahilləri aşağı və kurs yavaş. Pribelskaya dağlıq düzən düzənliyində çay şəbəkəsinin sıxlığı 0,25–0,35 km / km², Ufa yaylasında isə 0,2–0,3 km / km² təşkil edir.

Ağidel çayında illik axın (çayın axını) həcmi 30 km³, çayda. Ufa — 12,3 km³, çayda Sime — 4.3 km³, çayda. Dyom — 1,49 km³, çayda. Tez Tanype — 1,5 km³, çayda. Ai — 2.65 km³, çayda. Yuryuzani — 1,95 km³.
 Başqırdıstanın ən böyük çayları haqqında məlumat
  rusca adı
 Başqırdca adı
 Uzunluğu, km ilə (respublika ərazisi daxil olmaqla)
 Hovuz sahəsi, km² ilə (respublika ərazisi daxil olmaqla)
  Belaya 
 Ағиҙел
 1430
 142 000
  Ik (Kama qolu)

 Ыҡ
 571 (450)
 18 100
  Dyoma 
 Дим (Күгиҙел)
 535 (420)
 12 800
  Ufa
 Өфө (Ҡариҙел)
 918 (390)
 53 100
  Saktara
 Һаҡмар
 760 (348)
 30 400 (5940)
  İnzer
 Инйәр
 307
 5380
  Ay
 Әй
 571 (278)
 15 000
  Bystry Tanyp
 Тере Танып
 345
 7560
  Bolşoy Ik
 Оло Эйек
 341 (256)
 7670
  Nuquş
 Нөгөш
 235
 3820
  Tanalyk
 Таналыҡ
 225
 4160
  Yuryuzan
 Йүрүҙән
 404 (224)
 7240
  Zilim

 Еҙем
 215
 3280
  Syun
 Сөн
 209
 4500
  Urşak
 Өршәк
 193
 4230
  Çermasan
 Сәрмәсән
 186
 3970
  Bolşoy Kizil
 Оло Ҡыҙыл
 172
 2080
  Ural 
 Урал (Яйыҡ)
 2534 (165)
 220 000 (2480)
  Aşkadar
 Ашҡаҙар
 165
 3780
  Zilair
 Йылайыр (Урман Йылайыры)
 158
 1210
  Usen
 Өҫән
 147
 2460
  Bolşaya Suren
 Оло Һүрәм
 131
 1580
  Bir
 Бөрө
 128
 2200
  Karmasan
 Ҡармасан
 128
 1780
  Usa
 Уҫы
 126
 964
  Baza
 Баҙы
 123
 1590
  Sim
 Эҫем
 239 (120)
 11 700
  Malyy Ik
 Кесе Эйек (Ҡарман)
 118
 640
  Uzyan 
 Үҙән
 116
 590
  Bolşoy Ik
 Оло Ыйыҡ
 108
 1460
  Lemeza
 Ләмәҙ
 119 (103)
 1800
  Куганак
 Ҡуғанаҡ
 102
 1480
  Ик (приток Ая)
 Ыйыҡ
 102
 1296
  Крепостной Зилаир
 Ялан Йылайыры
 100
 900
  Касмарка
 Ҡаҫмарт
 123 (95)
 1431
  Малый Кизил
 Кесе Ҡыҙыл
 113 (93)
 1540
  Тюй
 Төй
 195 (65)
 3700
  Буй
 Беүә
 228 (60)
 6530
  Уй
 Уй
 462 (42)
 34 400 (720)
  Кама
 Кама (Иҙел, Сулман Иҙел)
 1805 (36)
 507 000
  Миасс
 Мейәс
 658 (33)
 21 800


 Ekoloji vəziyyət 

 Bəzi faktlar 

 İstinadlar 

Kateqoriya:Başqırdıstan çayları