Srubna mədəniyyəti

Srubna mədəniyyəti və ya Ağac-türbə mədəniyyəti (rusca:Сру́бная культу́ра; ukraynca:Зрубна́ культу́ра) — Eramızdan əvvəl 18-ci və 12-ci əsrlər arasında Qara dəniz-Xəzər səhralarının şərq hissəsində son tunc dövrünə aid bir arxeoloji mədəniyyət.

Surbna mədəniyyəti Katakomba, Poltavka və Potapovka mədəniyyətlərinin varisidir. Həm də əlaqəli olduğu düşünülən çağdaş Andronov mədəniyyəti ilə qonşu olmuşdur.

 Etimologiyası 
Mədəniyyətin adı rus dilində "taxta çərçivə" mənasını verən sруб (srub) sözündən gəlir. Bu ad mədəniyyətin məzarlarında ağac istifadəsinə görə verilir. Onların iqtisadiyyatı kənd təsərrüfatına və heyvandarlığa əsaslanırdı.

 Mənşəyi 
Srubnaya mədəniyyəti Yamna mədəniyyətinin, Katakomb mədəniyyətinin və Poltavka mədəniyyətinin varisidir. O, ehtimal ki, özünün şərq qonşusu olan Andronovo mədəniyyəti ilə yaxın əlaqədə olmuşdur.

 Tarixi 
200px|thumb|right
Eramızdan əvvəl 1-ci minillikdə yaşayan İskitlər və Sarmatlar Srubna mədəniyyətinin varisi hesab edilirlər. Kimmerlərin də bu mədəniyyətdən qaynaqlandığı düşünülür.

 Dili 
Srubna mədəniyyəti ümumiyyətlə ari  mənşəli hesab edilir. Ari xalqlarının Qafqazdan İran platosuna köçdüyü zaman bu yerlərdən platforma kimi istifadə etdiyi düşünülür. Lakin, bir çox tarixçiyə görə, bu mədəniyyət türklərə və ya proto-türklərə məxsusdur və bu mədəniyyətin ari mənşəli olmasını bildirmək üçün  yetərli sübut yoxdur.

 Genetikası 
Srubna mədəniyyət yerlərində tapılmış altı qədim insan qalıqlarından nümunələr Y-DNA hapologroup testlərini aparmaq üçün istifadə edilmişdir. Altı nümunənin hamısında haplogroupların R1A olduğu, bunlardan dördü R1a-Z93 subklavına aid olduğu ortaya çıxdı. Hind-İranlılar bu gün R1a və xüsusilə R1a-Z93 alt əlavələrinin ən çox yayıldığı icmalardan biridir.

10 oktyabr 2015 tarixində yayımlanan bir araşdırmada Srubna mədəniyyətindən olan 14 şəxs araşdırıldı. 5 fərqli qəbiristanlıqdan altı nəfərin üzərində aparılan Y-xromosom tədqiqatları, hamısının Haplogroup R1a1 olduğunu göstərdi. On dörd nəfərdə aparılan mtDNA tədqiqatları nəticəsində; beş haplogroup H, dörd haplogroup U5, iki T1, biri T2, biri K1b, biri J2b və biri l1a-ya rast gəlinmişdir.

 Qalereya 
163px163px163px
Srubna mədəniyyətinə aid əsərlər, Ermitaj muzeyi

 İstinadlar 

Kateqoriya:Arxeoloji mədəniyyətlər
Kateqoriya:Ural tarixi