Salçak Toka

Salçak Toka və ya Salçak Kalbak-Herekoğlu TOKA () — tuvalı yazıçı, dövlət xadimi, general, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı. Tuva Xalq Respublikasının respublika müfakatı laureatı. Müstəqil Tuva Xalq Respublikasını SSRİ ilə birləşdirmişdir.М.Б. Ховалыг «Тываның чогаалчылары / Писатели Тувы». Кызыл, 2001

 Həyatı 
15 dekabr 1901-ci ildə Mergendə anadan olmuşdur.С. К. Токаның төрүттүнген ай-хүнүн биле черин ооң намдарларында аңгы-аңгы кылдыр айтып турар. Ук тодарадылга ооң бодунуң документизинде бижээн бооп турар. Төөгүчүлер ооң төрүттүнгениниң дугайында документизинде барымдаа дүүшпес деп турарлар, чүге дизе ол үеде кандыг-даа бижик турбаан.Tuva Xalq Respublikasını SSRİ-ə birləşdirdikdən sonra Tuva xalqı ona TOKA demişdir. Toka Tuvanı ruslara birləşdirən uşaq sözlərinin tuvaca baş hərflərinin abreviaturasıdır. Xalq bununla onu ələ salmışdır.

1932-ci ildə Donduk Kuuların edamından sonra Salçak Toka Tannu Tuvanın hökmdarı oldu. Sovet modelindən sonra kommunist bir ideologiya təqdim etdi, köçəri kənd təsərrüfatı kollektivləşdirildi və ənənəvi dinlər (Tibet Buddizmi və Şamanizm) sıxışdırıldı. Ətrafında fərdi bir mədəniyyət inkişaf etdi və ədəbi əsərlərinə görə çoxsaylı Sovet mükafatlarına layiq görüldü.

1944-cü ildə Tannu Tuvanın Sovet İttifaqı tərəfindən ilhaq edilməsini istədi. Hadisə Mixail Kalinin vasitəsilə 30 oktyabr 1944-cü ildə baş verdi.

 Ədəbi yaradıcılığı 
Tuva ədəbiyyatının önəmli yazıçılarından biridir. İlk dəfə 1930-cu ildə “Sаmbukаynıñ çugaazı” adlanan ilk Tuva romanını yazmağa başlamışdır. 1931-ci ildə “Kinçini üze şapkanı” adlanan əsəri nəşr edilmişdir. O illərdə “Hereejen” (1935), “Üür dargazında üş çıl boldum” (1944), “Döngür-ool” (1938) adlı dramaturgiya nümunələrini yazmışdır. O, “Men saktıışkınım” (1941), “Tos çadırda” (1944), “Ada körbeenin oglu köör” (1963), “Çaa Tıva” (1964), “İyi hemnin baştarı” (1965), “Hayırakançılar” (1971), “Çogaaldar çıındıları” (1977) və bundan başqa da əsərlərin müəllifidir. 1943-1963-cü illər arasında “Arattın sözü” adlı trilogiyanı yazmışdır.  Kitabları 1951, 1967, 1968-ci illərdə nəşr edilmişdir. “Kargiga çoraanım”, “Börülerni annaarı” (Bozqurdların ovları) adlı hekayələri, “Tos çadırda” adlı romanı Tuva ədəbiyyatının qızıl çağını təşkil edir.

1942-ci ildə Tuva Xalq Respublikası, 1945-ci ildə isə SSRİ Yazıçılar Birliyinin üzvü olmuşdur. Tuva millətinin yazıçısı ünvanı almış və Tuva Sovet Yazıçılar Birliyinin rəhbərliyini etmişdir.

 Əsərləri 
 5 tоmnug çоgaaldаr çıındızı (Kızıl, 1976–1981)
 şilittingen prоzа çоgaaldаrı (Kızıl, 1981)
 "Hereejen", (Kızıl, 1935)
 "Meeñ sаktıışkınım", (Kızıl, 1941)
 "V berestyanоm çume" (Mоskvа, "Sоvetskiy pisаtel", 1943)
 "Tоs çаdırdа" (Kızıl, 1944)
 "Аrаttıñ sözü", 1-gi nоm (Kızıl, 1951)
 "Аrаttıñ sözü", 2-gi nоm (Kızıl, 1965)
 "Аdа körbeenin оglu köör" (Kızıl, 1963)
 "Çaa Tıvа", (Kızıl, 1964)
 "Skаzkа о Kоdur-00le i Biçe-kıs" (Kızıl, 1971),
 "Slоvо аrаtа", rоmаn v 3-h knigаh (Mоskvа, "Sоvetskiy pisаtel", 1972)
 "Hоmdu dаyını" (Kızıl, 1984)
 "Ulug ujаrje" (Kızıl, 2002)
 bоlgаş oon-daa öske.

 Həmçinin bax 
 Kara-Kıs Munzuk
 Mengi Oorjak
 Nikolay Serdobov
 Moldurqa Salçak
 Badra İrgit
 Çerliqool Kuular

 İstinadlar 

Kateqoriya:Tuvalı yazıçılar
Kateqoriya:SSRİ yazıçıları
Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin V çağırış deputatları
Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin IV çağırış deputatları
Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin III çağırış deputatları
Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin II çağırış deputatları
Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin I çağırış deputatları
Kateqoriya:Sov.İKP-nin XXIV qurultayının nümayəndələri
Kateqoriya:Sov.İKP-nin XXIII qurultayının nümayəndələri
Kateqoriya:Sov.İKP-nin XX qurultayının nümayəndələri
Kateqoriya:Sov.İKP-nin XXI qurultayının nümayəndələri
Kateqoriya:Sov.İKP-nin XXII qurultayının nümayəndələri
Kateqoriya:Sov.İKP-nin XIX qurultayının nümayəndələri
Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin VII çağırış deputatları
Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin VI çağırış deputatları
Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin İttifaq Sovetinin I çağırış deputatları
Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin İttifaq Sovetinin II çağırış deputatları
Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin İttifaq Sovetinin III çağırış deputatları
Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin İttifaq Sovetinin IV çağırış deputatları
Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin İttifaq Sovetinin V çağırış deputatları
Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin İttifaq Sovetinin VI çağırış deputatları
Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin İttifaq Sovetinin VII çağırış deputatları
Kateqoriya:SSRİ Ali Sovetinin İttifaq Sovetinin VIII çağırış deputatları