Bəymirzə Hayit

Bəymirzə Hayit (; ; ) — xüsusilə Türkistan və Orta Asiya mövzusunda araşdırma edən tarixçi və şərqşünas.

 Həyatı 
17 dekabr 1917-ci ildə Nəməngan şəhərində doğulmuşdur. Yetkinlik yaşına çatdıqda artıq ədəbiyyata və sənətə maraq göstərirdi. 1930-cu illərin məhrumiyyətlərinə baxmayaraq 1939-cu ildə Daşkənd Universitetini bitirdi. Həmin il Qırmızı Orduya çağrıldı və burada leytenant olaraq xidmət etdi. Hayit 1939-cu ilin dekabrında Nəməngandan ayrıldı və Polşada eskadron tank komandiri olaraq yerləşdi. İkinci Dünya müharibəsi zamanı Hayit 1941-ci ildə Alman əsirliyinə girdi. Sonra Alman Vermaxtın Türkistan legionunda zabit kimi xidmət etdi. Legionda xidmət edərkən əfsanəvi Türkistan millətçisi Mustafa Çokayla görüşdü.

31 oktyabr 2006-cı ildə Almaniyanın Köln şəhərində vəfat etmişdir.

 Fəaliyyəti 
Bəymirzə Hayit Orta Asiyanın sovet və Çin nəzarətində olan hissələrinin müstəqilliyi və birləşməsi üçün güclü bir vəkil idi. Sovet İttifaqında onun işi pisləndi. Müstəqil Özbəkistanda belə müzakirə olunur, mübahisəli idi və Hayit vətəni xain olduğu üçün prezident İslam Kərimov tərəfindən təhqir edildi.

Müharibədən sonra Qərbi Almaniyaya yerləşdi, burada Münster Universitetində tarix, şərqşünaslıq və İslam elmləri fənləri üzrə təhsil aldı. O vaxtdan bəri vətəni Türkistan haqqında edilən araşdırmalara sadiq idi. 1950-ci ildə fəlsəfə doktoru doktoru aldı və "Die Nationalen Regierungen von Kokand und der Alasch Orda" tezisini nəşr etdi. Eyni ildə Kölndən Rut adlı gənc bir həkimlə evləndi. Cütlüyün Ertay və Mirzə adlı iki oğlu və Dilbər adlı bir qızı var. 1950-ci illərdən ölümünə qədər Hayit Türkistanın (indiki müstəqil respublikalar olan Türkmənistan, Qırğızıstan, Qazaxıstan, Özbəkistan və Çinin Sincan əyaləti) tarixinə dair Alman, İngilis və Türk dillərində onlarla məqalə və 15 bəyənilən kitab yazdı.Jacob M. Landau. Pan-Turkism: from irredentism to cooperation. London:C Hurst & Co (Publishers) Ltd], 1995.p 121. 

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

Kateqoriya:Türküstan
Kateqoriya:Almaniya tarixçiləri
Kateqoriya:Almaniya şərqşünasları
Kateqoriya:ABŞ tarixçiləri
Kateqoriya:ABŞ şərqşünasları
Kateqoriya:Özbəkistan alimləri
Kateqoriya:Özbəkistan tarixçiləri
Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsində SSRİ hərbçiləri
Kateqoriya:İstanbul Universitetinin müəllimləri