Propion turşusu

Propion turşusu (propan turşusu, metilsirkə turşusu, konservant E280) CH3CH2COOH — rəngsiz, rezin iyli maddə.
Propion turşusu(yunanca «protos» — birinci, «pion» — yağ;) yağ turşusu olduğu üçün belə adlanır. Propion turşusunun duzları propionat adlanır.

 Fiziki-kimyəvi xassələri 

Öz-özünə alovlanma temperaturu - 440 °C.

Su  və üzvi həlledicilərlə həll olur..

Kimyəvi xassələrənə görə - karboksilik turşuların tipik bir nümayəndəsidir.

 Tarixi 

Propion turşusu ilk dəfə 1844 - cü ildə  tərəfindən təsvir edilmişdir, onu şəkərin parçalanma məhsullarıından aldı . Sonrakı bir neçə il ərzində digər kimyaçılar eyni maddəni aldıqlarını fərq etmədən müxtəlif yollarla propion turşusu aldılar. 1847-ci ildə bir fransız bir kimyaçı Jean-Baptiste Dumas (Jean-Baptiste Dumas) ortaya çıxan turşuların propion turşusu ilə eyni maddə olduğunu bildirdi..

 Alınması 

Təbiətdə propion turşusu neftin tərkibində, karbohidrat ların mayalanması zamanı əmələ gəlir. Sənayedə etilennin karbonlaşması  və Reppe reaksiya tərəfindən alınırş Əvvəllər Sirkə turşusu istehsalında çox miqdarda propion turşusu əlavə məhsul olaraq alınmışdı, lakin sirkə turşusu istehsalının müasir üsulları bu üsulu ikinci dərəcəli hala gətirdi.

Propion turşusu bioloji olaraq  karbon atomu olan yağ turşularının metabolik parçalanması və müəyyən amin turşularının parçalanması ilə əldə edilir.

 Törəmələri 

' 'Propionatlar'  - propion turşusunun duzlarıdır . Propion turşusunun qələvi və qələvi torpaq duzları suda yaxşıhəll olunur və üzvi həlledicilər içərisində həll olunmur. Propion turşusunun esterləri suda zəif həll olunur, üzvi həlledicilərlədə isə yox.
 Tətbiqi 
Propion turşusu və onun törəmələri propanolun, dərmanların, aromatik maddələrin, plastiklərin alınmasında istifadə edilir.

Propion turşusu  bəzi bakteriyaların böyüməsinə maneə törədir. Buna görə istehsal olunan propion turşusunun çox hissəsi insanın istehlak etdiyi qidalarda və heyvanlar üçün qidalarda istifadə olunur. Propion turşusu və ya onun ammonium duzu (ammonium propionat) birbaşa heyvan məhsullarında istifadə olunur. İnsanların istehlak etdiyi qidalarda, xüsusən də çörək və digər çörək məhsullarında propion turşusunun natrium ([[[natrium propionat]])) və ya kalsium (kalsium propionat) duzu kimi istifadə olunur.

Təhlükəsizliyi 

Propion turşusunun əsas təhlükəsi konsentrat turşu ilə təmasda baş verə biləcək kimyəvi yanmalardır. Laboratoriyada heyvanlarda aparılan tədqiqatlarda, az miqdarda propion turşusunun uzun müddətli istifadəsi ilə əlaqəli yeganə mənfi təsir maddənin mədədə aşındırıcı xüsusiyyətlər əmələ gətirməsidir. Tədqiqatlarda propion turşusunun zəhərli, mutagen, kanserogen və reproduktiv orqanlara mənfi təsir göstərdiyi aşkarlanmadı. Bədəndə propion turşusu  sürətlə oksidləşir, metabolizə olunur və bədəndən atılır.

 Mənbə 
 Зефиров Н. С., Кулов Н. Н. и др.'' Химическая энциклопедия. — : Большая российская энциклопедия, 1995. — Т. 4. — С. 107—108. — ISBN 5-85270-092-4.

Kateqoriya:Doymuş birəsaslı karbon turşuları
Kateqoriya:Qida qatqıları
Kateqoriya:Yağ turşuları