Xlorsian

Xlorsian — xloranhidridi izosian turşusu ClCN, rəngsiz qaz (adi vəziyyətdə) sərt iyli, zəhərləyicidir. 
 Reaksiyayagirmə qabiliyyəti 
Xlorsian tipik psevdohalogendir və nukleofillərlə yüksək reaksiyagirmə qabiliyyətinə malikdir, bunun üçün səciyyəvi reaksiyalar, həm xlor əvəzedici reaksiyaları, həm də Üçqat reaksiyalardı. Beləliklə, qələvi metal siyanatların əmələ gəlməsi ilə qələvi ilə qarşılıqlı təsir göstərir:



Xlorosianan, izosian turşusu yaratmaq üçün neytral və turşu məhlullarında su ilə yavaş-yavaş hidrolizə olunur, bu da öz növbəsində ammonyak və karbon qazını meydana gətirmək üçün hidrolizə olunur:





Ammonyakla xlorsian sianamidi əmələ gətirir:



Azot və oksigen nukleofilləri ilə reaksiyaya girərək əvvəlcə   xlorun yeridilməsindən başlayır, sonra  reaksiyalar üçlü karbon-azot bağlantısı ilə müşayiət olunur; birincili və ikincili aminlər N əvəzedici siyanamidlər və sonra xlorocianin ilə guanidinlər əmələ gətirir:





Aminlərdən fərqli olaraq, xlorosianinin spirtlərlə qarşılıqlı təsiri zamanı xlor alkoksil əvəzedici məhsullar - esterlər siyan turşusu - əmələ gəlmir, reaksiya karbon turşusunun qeyri-sabit imidoesterlərinin meydana gəlməsinə səbəb olur:



Xlorocian da karbon nukleofilləri ilə reaksiya girir, xlor əvəzedici reaksiyalar baş verir. Beləliklə, Qrinyar reagentləri ilə qarşılıqlı əlaqədə xlorocian nitriltər əmələ gətirir:



Aromatik karbohidrogenlər xlorocianin ilə sianlaşdırılır Fridel-Crafts reaksiyası ilə



 Zəhərliliyi 
Çox zəhərlidir.  Hidroliz zamanı orqanizmdə sianidə çevrilir .
Xlorocianın havadakı ölümcül konsentrasiyası: ЛКτ50 = 11 mq·dəq/l.

Tətbiqi

 Kimya sənayesində 
Xlorosianin triazin seriyalı herbisidlər və triazin aktiv boyalarının sintezində istifadə olunan siyanur xloridin (2,4,6-trichloro-1,3,5-triazin)in sintezində başlanğıc xammaldır, sintez xlorocianinin katalitik trimerizasiyası ilə həyata keçirilir.



 Zəhərləyici maddə kimi 
Xlorsian, ümumi zəhərli təsir göstərən kimyəvi bir döyüş agenti olaraq da istehsal edilmişdi, ilk dəfə  Antanta qoşunları tərəfindən Birinci Dünya müharibəsi zamanı 1916-cı ilin iyul ayında istifadə edilmişdir.

 Mənbə 
 В. Н. Александров, В. И. Емельянов Отравляющие вещества — Москва, Военное изд-во — 1990

 Xarici keçidlər 
 Хлорциан в «Pubmed Compound» (англ.)
 https://web.archive.org/web/20100919053943/http://cbwinfo.com/Chemical/Blood/CK.shtml

Kateqoriya:Zəhərli maddələr