Saxlanma itkisi

DayaqUçakla Ticarî Hava Taşıma İşletmeciliği Operasyon Usul ve Easaları Talimatı  SHGMUçuş Kumandaları   Uçak Bakım. MEB. 2011Hürkuş   TAI.comUçuş Mekaniği  Uçak Üzerine.com və ya saxlanma itkisi — mayelər dinamikasında, bir maye içərisində hərəkət edən cismə təsir edən daşıma qüvvəsinin - hücum bucağının (AOA) kritik qiyməti keçməsinə görə - azalması və ya yox olması nəticəsində cismin maye içərisində özünü saxlaya bilməməsidir. 

Cismin özünü saxlaya bilməməsinin müxtəlif səbəbləri mövcuddur. Ən əsas olan iki səbəb aşağıdakılardır:
Daşıyıcı səth üzərində tələb olunan maye sürətinin əldə edilməsinin mümkün olmaması;
Nəzarət və ya daşıma səthləri üzərində meydana çıxan axıntı ayrılığı.

 Aviavasitələrdə 
Aviavasitələrdə dayaq kritik hücum bucağının aşıldığı hər vəziyyətdə “sürətdən müstəqil olaraq” reallaşır. Yəni dayaq bu bucağın keçildiyi bütün sürətlərdə reallaşır.Flying training. The Air Pilot's Manual. Pooley's Air Pilot Publishing. Volume 1, sf 173.

Saxlanma itkisinə bütün qanad məruz qala biləcəyi kimi, nəzarət səthlərinin olduğu qanad hissələri də qala bilər. Hər ikisi də nəzarət itkisinə, dolayı yolla saxlanma itkisinə səbəb olacaqdır. Məsələn, ox bucağı verilmiş qanadlarda qanad ucunda olan nəzarət səthləri, təyyarədən və qanadın hamısından daha əvvəl saxlanma itkisinə uğrayır. Buna görə də, daşınma mərkəzi ağırlıq mərkəzinin qabağına keçir və bu da  pozitiv yunuslama momenti meydana gətirir. Yəni təyyarə, burnunu qaldırma meylinə girir. Artıq nəzarət səthləri üzərində hakimiyyət zəiflədiyinə görə, saxlanma qabiliyyəti belə bir vəziyyətdə qəzaya səbəb ola bilər. 

Türbülanslı hava axınlarında meydana gələn nəzarət itkisi, saxlanma itkisi ilə qarışıq salınmamalıdır. 

 Dönüşdə dayaq 

Dönüş əsnasında hücum bucağının düz və meylsiz uçuşa nisbətən daha artıq olması lazımdır. Bu səbəblə dönüş əsnasında dayaq hücum bucağına daha yüksək sürətdə (daha tez) çatılır. Bu sürət artımları aşağıdakı şəkildədir:Pooley's 136

 30° əyilmədə %7 artım
 45° əyilmədə %19 artım
 60° əyilmədə %41 artım
 75° əyilmədə %100 artım

Məsələn, düz və əyilməsiz (meylsiz) uçuşda 50 KIAS sürətdə kritik hücum bucağını keçib dayaq olan bir təyyarə 60° əyilməli bir dönüş əsnasında  71 KIAS-da (daha tez) dayaq olacaqdır.Pooley's 137

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat siyahısı 
 USAF & NATO Report RTO-TR-015 AC/323/(HFM-015)/TP-1 (2001
 Anderson, J.D., A History of Aerodynamics (1997). Cambridge University Press.  

 L. J. Clancy (1975), Aerodynamics, Pitman Publishing Limited, London.  
 Stengel, R. (2004), Flight Dynamics, Princeton University Press, 

Kateqoriya: Aviasiya terminləri
Kateqoriya:Aerodinamika
Kateqoriya:Hava manevrləri