Degenerativ incəsənət

Degenerativ incəsənət (Almanca:Entartete Kunst) Almaniyada Nasist Partiyası tərəfindən modernist incəsənəti təsvir etmək üçün 1920-ci ildə qəbul edilmiş ifadə idi. Adolf Hitlerin diktatorluğu dövründə bir çox sənət əsərləri müxtəlif anti-nasist (kommunist, anti-alman, yəhudi) iddiaları ilə muzeylərdən çıxarılmışdı.
330px|thumb|Gebbels sərgidə (1937)

Nasist rejimi ilə uyğunlaşa bilməyən,bütün sənət cərəyanları degenerativ incəsənət sayılırdı (kubizm, sürrealizm, ekspressionizm,dadaizm, fovizm). 

Bundan əlavə müəllifi yəhudi olan istənilən sənət əsəri degenerativ hesab olunurdu.

 "Degenerativ incəsənət" ifadəsinin etimologiyası 

"Degenerativ" sözü orta əsrlər Almaniyasından gəlir və mənası "üslubunu itirmək" idi. Termin ilk dəfə XIX əsrdə romantik Fridrix Şlegelin alçaldıcı kontekstdə yazdığı "Degenerativ incəsənət" adlı antik dövr poeziyasında işlədilmişdi. Fransız diplomat və yazıçı Artur de Qobino 1853-cü yazdığı "İnsan irqlərinin qeyri bərabərliyi" əsərində bu termini işlətmiş, lakin bu zaman antisemitizm və milli-alman mənaları olmadan istifadə etmişdir. Qobinonun bu əsərini alman dilinə 1898–1901-ci illərdə Pan-alman birliyinin üzvü olan Karl Lüdviq Şeman tərcümə etmişdir.

Rixard Vaqner 1850-ci ildə "Müsiqidə Yəhudilik" adlı məqaləsini nəşr etdirmiş və burada müsiqidə yəhudilərin təsirini qınamış və yəhudiları azad etməyə çağırmışdı.

1892–1893-cü illərdə yəhudi mədəniyyət tənqidçisi Maks Nordau "Degenerasiya" adlı əsərində incəsənətin degenerasiyasının sənətkarların degenerasiyasını izləyəcəyini yazmışdı. Onun tezisləri sonralar Milli Sosialistlər və Hitler tərəfindən alınmışdır.

18 dekabr 1901-ci ildə "Siegessal"(Qələbə abidəsi)-ın açılışındakı çıxışında II Vilhelm modernist incəsənət haqqında tənqidlər səsləndirmişdir.

 Təmizləmə 
1933-cü il Yanvarın 31-də Adolf Hitlerin hakimiyyətə gəlməsi ilə təmizləmə işlərinə başlanıldı. Sənətkar və musiqiçilərin müəllimlik fəaliyyəti dayandırıldı, kitabların yandılması təşkil olunmağa başlandı. 1933-cü ilin Sentyabrında Reyx Mədəniyyət Palatası quruldu.Və Yozef Gebbels üçüncü reyxin əsas təbliğatçısı oldu.1935-ci ildə palatanın artıq 100.000-dən çox üzvü var idi.

Buna baxmayaraq 1933–1934-cü illərdə Partiya daxilində ekspressiyonizm haqqında qarışıqlıq mövcud idi. Gebbels və digərləri Emil Nolde,Ernst Barlax,və Erix Hekel kimi sənətkarların güclü Nordiç ruhunu təmsil etdiyini düşünürdü. "Biz Milli Sosialistlər geridə qalmış deyilik sadəcə siyasətdə deyil incəsənət və bir sıra intelleksual məsələlərdə də müasirliyin daşıyıcısıyıq". Lakin Alfred Rosenberqin başçılıq etdiyi bir fraksiya modernizmə qatı tənqidini bildirdi. 1934-cü ilin sentyabrda isə Hitler Reyxdə modernist təcrübələrə qəti yer olmadığını bildirdi. Bu bir çox incəsənət adamının vəziyyətində qeyri-müəyyənlik yaratmışdı. Nasist partiyasının sadiq üzvü olan ekspressiyonist rəssam Emil Noldenin sənət fəaliyyətini dayandırıldı, lakin bu məsələ 1936-cı ildən sonra da müzakirə olunurdu. Maks Bekman və Şlemmer kimi bir çox modenist sənətkarlar üçün isə 1937-ci ilə qədər heç bir ümid görünmürdü.

Franz Kafkanın kitabları 1939-cu ilə qədər alına bilmirdi.Herman Hesse və Hans Falladanın işləri ideologiya baxımından şübhə altında idi.Kütləvi mədəniyyət təbliğ olunurdu,1939-cu ildə İkinci Dünya müharibəsi başlayana qədər bəzi Hollivud filmləri ("Bir gecədə baş verdi", " San Fransisko", "Küləklə sovrulanlar") sərgilənirdi.

Atonal musiqi ümumiyyətlə qadağan olunsada Caz musiqisi müəyyən qədər qalmışdı.

 Degenerativ incəsənət sərgisi 
1937-ci ilə nasist siyasətində degenerasiya anlayışı qüvvətli bir şəkildə daxil edilmişdi. Həmin il iyunun 30-da Gebbels Reichskammer der Bildenden Künstenin (Reyx Vizual Sənət Palatası) rəhbəri olaraq Adolf Ziegleri qoydu hansı ki modernist, degenerativ və təxribatçı sayılan sənət əsərləri Reyx boyunca muzeylərdən və sənət kolleksiyalarından müsadirə etmək səlahiyyətində olan altı nəfərlik bir komissiyaya rəhbərlik edəcəkdi. Bu əsərlər daha sonra alman mədəniyyətinə nüfuz etmiş "pozğun yəhudi ruhuna" qarşı çıxan qəzəbi təşviq etmək üçün bir sərgidə ictimaiyyətə təqdim edilməli idi.

19 İyul — 30 Noyabr 1937 tarixlərində Münhendə Adolf Ziegler və Nasist Partiyası tərəfindən Degenerativ sərgi təşkil edildi.

32 Alman muzeyinin kolleksiyasındümumilikdə a 650-dən çox rəsm, heykəl və kitab var idi.

Sərgi Hofqarten şəhərindəki Arxeologiya İnstitutunda keçirilmişdi.Məkan özünəməxsus keyfiyyətlərinə görə seçilirdi (qaranlıq, dar otaqlar). Əsərlərin bir çoxu çərçivəsiz nümayiş olunurdu.

 Sərginin layihəsi 
İlk üç otaq tematik olaraq qruplaşdırılmışdı. Birinci otaqda dinə hörmətsizlik hesab olunan əsərlər ; ikinci otaqda xüsusən yəhudi sənətkarlarının əsərləri; üçüncüsündə Almaniyanın qadınlarına, əsgərlərinə və əkinçilərinə təhqir hesab edilən əsərlər yer almışdı. Sərginin digər hissələrinin xüsusi bir mövzusu yox idi.

Divarlara rənglənmiş şüarlar yazılmışdı. Misal üçün:

 Alman qadınlığına təhqir;
 Milli müdafiyəyə qarşı qəsdən təxribat;
 Dəlilik metoda çevrilir;
 Xəstə ağılların gördüyü təbiət və s.

 Siyasi məqsədlər 
Nasist partiyası liderlərinin nitqləri, dadaizm və sürrealizm kimi müxtəlif sənət cərəyanları ilə ziddiyyət təşkil edirdi. Bir çox əsərin yanında onun muzeyə alınması üçün nə qədər pul xərcləndiyi yazılmışdı. Birinci dünya müharibəsindən sonra yaranmış Veymar infilyasiyasına görə qiymətlər çox şişirdilmiş şəkildə idi. Baxmayaraq ki,sərgidə əsərləri olan sənətkarlarsan yalnız 6-sı yəhudi idi, lakin sərgi modernist yəhudi-bolşevik qüvvələrinin almanlar qarşı nifrətini göstərmək üçün təşkil olunmuşdu.

 Sonrakı hadisələr 
Başqa bir Degenerativ İncəsənət Sərgisi bir neçə ay sonra Berlində, daha sonra Leypsiqdə, Düsseldorfda, Veymarda, Halledə, Vyanada və Salzburqda daha bir milyon adam tərəfindən görüldü.Sərgidəki əsərlərin bir çoxu satılmışdı, baxmayaraq ki, maraq az idi. Lakin sənət əsərlərinin sayı bazarda çoxaldığı üçün qiymətləri də düşmüşdü.

 1937-ci il Münhen sərgisində əsərləri göstərilən sənətkarlar 
 Yankel Adler
 Hans Baluşek
 Ernst Barlax
 Rudolf Bauer
 Otto Baum
 Uilli Baumeister
 Herbert Bayer
 Maks Beekmann
 Rudolf Bellinq
 Paul Bindel
 Teodor Brün
 Maks Burşartz
 Fritz Burqer-Mühlfeld
 Paul Kameniş
 Heynrix Kampendonk
 Karl Kaspar
 Mariya Kaspar-Filser
 Pol Kassel
 Mark Şaqal
 Lovis Korint
 Heynrix Mariya Davrinqhauzen
 Ualter Deksel
 Yan Diesner
 Otto Diks
 Pranas Domsaitis
 Hans Kristof Dreksel
 Yan Driş
 Heynrix Eberhard
 Maks Ernst
 Hans Feybuş
 Lyonel Feininger
 Konrad Feliksmüller
 Xaver Fuhr
 Ludvig Qies
 Uerner Qilles
 Otto Qleixmann
 Rudolf Qrobmann
 Corc Grosz
 Hans Qrundiq
 Rudolf Haizmann
 Raoul Hausmann
 Quido Hebert
 Erix Hekel
 Uilhelm Hekrott
 Yacob van Heemskerk
 Hans Siebert von Heyster
 Osvald Herzoq
 Uerner Heuzer
 Heynrix Horle
 Karl Hofer
 Yan Itten
 Aleksey von Cavlensky
 Erik Yan
 Hans Yürgen Kallmann
 Vassili Kandinski
 Hanns Katz
 Ernst Ludvig
 Paul Klee
 Cesar Kleun
 Paul Kleynşmit
 Oskar Kokoşka
 Otto Lange
 Vilhelm Lembruk
 Elfrid Lohse-Vaxtler
 El Lissitzki
 Oskar Lüthi
 Franz Mark
 Gerxard Marks
 Evald Matare
 Ludvig Meidner
 Jean Metzinger
 Konstantin von Mitşke-Kollande
 Laslo Moholi-Naqi
 Marq Moll
 Oskar Moll
 Yan Molzahn
 Piet Mondrian
 Georq Muçe
 Otto Mueller
 Maqda Naçman Açarya
 Erix Naqel
 Heynrix Nauen
 Ernst Vilhelm Nay
 Karel Niestrath
 Emil Nolde
 Otto Pankok
 Maks Pechşteyn
 Maks Peiffer Vatenphul
 Hans Purrmann
 Maks Rauh
 Hans Richter
 Emy Roeder
 Christian Rohlfs
 Edvin Şarff
 Oskar Şlemmer
 Rudolf Şliçer
 Karl Şmit-Rottluff
 Verner Skolz
 Lothar Şreyer
 Otto Şubert
 Kurt Şvitters
 Lazar Segall
 Fritz Skade
 Heynrix Stegemann
 Fritz Stuckenberq
 Paul Thalheymer
 Yan Tietz
 Arnold Topp
 Fridrix Vordemberg-Gildeuart
 Karl Völker
 Kristof Voll
 Uilliam Uauer
 Gert Uollheim

 Degenerasiya olunmuş incəsənət cərəyanları 
Kubizm
Sürrealizm
Ekspressiyonizm
 Dadaizm
Fovizm
 İmpressionizm
Bauhauz

 İstinadlar 

http://www.vam.ac.uk/content/articles/e/entartete-kunst/

http://www.moma.org/collection/theme.php?theme_id=10077

http://www.olinda.com/http://www.moma.org/collection/theme.php?theme_id=10077/lectures/ArtWeDontLike/entarteteKunst.htm

 Xarici keçidlər 
http://fcit.usf.edu/holocaust/arts/artDegen.htm
https://web.nli.org.il/sites/NLI/English/collections/personalsites/Israel-Germany/World-War-2/Pages/Degenerate-art.aspx

Kateqoriya:İncəsənət