Qazaxıstan rusları

Qazaxıstanda ruslar—Ruslar 2019-cu ilin əvvəlində ölkə əhalisinin 19,32% -ni (3553 232 nəfər) təşkil edirdi.Əsasən Şimali, Mərkəzi və Şərqi Qazaxıstanda, daha az dərəcədə Semireçye və sərhəd bölgələrdə Orenburq vilayətində yaşayırlar. Bu ərazilərdən kənarda onlar yalnız böyük şəhərlərdə yaşayırlar. 1940-1980-ci illərdə ruslar respublika əhalisinin 40% -dən çoxunu, digər Avropa xalqları ilə birlikdə - təxminən 60-70% -ni təşkil etdi, baxmayaraq ki, qazaxlar az məskunlaşmış ərazilərdə tamamilə üstünlük təşkil edirdi.Qazaxıstanda ruslar əsasən 19 - 20-ci əsrlərə, 17-18-ci əsrlərə nisbətən daha az məskunlaşanların nəsilləridir. Hazırda Ruslar Qazaxıstandakı ən çox qazax olmayan əhalinin qrupudur.
XVI əsrdən başlayaraq, Rusiya imperiyası, sonra isə Rusiya imperiyası tərəfindən Qazax xanlığı ərazisində qurulan ilk hərbi yaşayış məntəqələri və qalalar yaranmağa başladı. Kazaklar əvvəlcə hərbi qarnizonla bir qala qurdular, sonra ailələr daşındı, bundan sonra yaxınlıqda bir qəsəbə göründü. Qazaxıstan ərazisində üç kazak əsgəri var idi - Ural]], Sibir və Semirechensk. Bir çox kazakın qazax kökləri var idi, xüsusən də qadın xətti boyunca.
Qazax xanlığı ərazisindəki ən qədim yaşayış məntəqəsi Yaitsky şəhəridir.

 Sovet dövrü 
Qazaxıstan rusları bölgənin digər etnik qrupları ilə birlikdə Rusiya vətəndaş müharibəsi və SSRİ-də Kollektivləşmə zamanı ağır əziyyət çəkdi və təkrarən aclıq və iğtişaşlara dözdü. 1918-1931-ci illərdə Basmaçı hərəkatı Cənubi Qazaxıstan SSR ərazilərinə təsir göstərərək, tez-tez rus və ukraynalı fermerlər və yerli Müsəlman köçərilər arasında etnik münaqişə forması aldı. Minlərlə rus köçkününün şiddət içində qazaxlar tərəfindən öldürüldüyü düşünülür və bunun ardınca Qırmızı Ordu tərəfindən köçəri əhaliyə qarşı bərabər qanlı repressiyalar davam edir. 1920-1930-cu illərdə Qazaxıstandakı bəzi ruslar bölgədəki qazax dili və mədəniyyətini təbliğ edən və bir çox yerli etnik rusları ya kulak ya da kazak olaraq hədəfə alan kommunist hakimiyyəti tərəfindən ayrı-seçkilik hiss etdilər.

1925-ci ildə yerli etirazlara baxmayaraq, etnik rus Şimali Qazaxıstan vilayəti, habelə Aqmola vilayəti, Aqtöbe vilayəti, Qərbi Qazaxıstan əyaləti, Pavlodar vilayəti, Əvvəllər RSFSR nin cənub Ural və Sibir vilayət s hesab olunan Qostanay vilayəti və Şərqi Qazaxıstan vilayəti Qazax ASSR-nə verildi.Torpaq köçürülməsinə qarşı çıxan yerli ruslar Moskvadakı bolşevik liderləri tərəfindən "şovinistlər" kimi tənqid edildi.Bir çox Avropa Sovet vətəndaşı və Rusiya sənayesinin çox hissəsi, İkinci Dünya müharibəsi dövründə, nasist orduları Sovet İttifaqının bütün Avropa sənaye mərkəzlərini ələ keçirməklə hədələdikləri zaman Qazaxıstana köçürüldü. Bu miqrantlar tez bir zamanda Karaqanda (1934), Jezqazğan (1938), Temirtau (1945) və Ekibastuz (1948)The Russians are Still Leaving Uzbekistan   kimi böyük sənaye mərkəzlərinə çevrilən mədən şəhərlərini qurdular. 1955-ci ildə, Baikonur kosmodromunu Rusiyanın idarə etdiyi bu günə qədər dəstəkləmək üçün Baykonur şəhəri inşa edildi.1953-1965-ci illərdə Sovet premyerası Nikita Xruşşovun qondarma Virgin Torpaqları Kampaniyası zamanı daha çox rus gəldi. 1960-cı illərin sonu - 70-ci illərdə hökumət daha çox Orta Asiyanın kömür, qaz və neft yataqlarına yaxın Sovet sənayesinin köçürülməsi proqramında iştirak edən işçilərə bonuslar ödəyəndə gəldi. 1979-cu ilə qədər Qazaxıstanda etnik rusların sayı təxminən 5.500.000, ümumi əhalinin təxminən 40% -ni təşkil etdi.

1986-cı ilin dekabrında Sovet Baş naziri Mixail Qorbaçov, respublika rəhbərliyi ilə etnik qazax hakimiyyəti ənənəsini pozaraq Qazaxıstan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi vəzifəsinə respublika ilə əlaqəsi olmayan Gennadi Kolbin təyin etdi. 1989-cu ildə baş verən bir neçə etnik iğtişaş hadisələrindən sonra Kolbin Sovet İttifaqının dağılmasından sonra müstəqil Qazaxıstanın prezidenti olmuş Nursultan Nazarbayevin yerinə gəldi.
 Qazaxıstandakı ruslar 
Qazaxıstan rayonları nın illərdəki siyahıyaalmaya görə rusların sayı və payı:

 Say  Share (in %)  1970  1979  1989  1999  2009  1970  1979  1989  1999  2009Qazaxıstan  5 521 917  5 991 205  6 062 019  4 479 620  3 793 764 Qazaxıstan  42.43  40.78  37.42  29.95  23.69Aqmola vilayəti  424 421  442 506  459 348  329 454  264 011 Aqmola vilayəti  44.22  44.47  43.15  39.39  35.79Aqtöbe vilayəti  145 218  158 298  173 281  114 416  103 069 Aqtöbe vilayəti  26.37  25.11  23.65  16.76  13.60 Almatı  530 931  612 783  615 365  510 366  452 947 Almatı  68.28  64.04  57.40  45.19  33.16Almatı vilayəti  481 944  514 011  518 315  339 984  306 383 Almatı vilayəti  37.87  35.36  31.54  21.81  16.94Atırau vilayəti 76 316  67 957  63 673  38 013  33 617 Atırau vilayəti 22.42  18.18  14.99  8.63  6.58Şərqi Qazaxıstan vilayəti 881 608  899 047  914 424  694 705  561 183 Şərqi Qazaxıstan vilayəti 56.37  54.24  50.87  45.37  40.18Cambul vilayəti 256 267  282 403  275 424  179 258  122 612 Cambul vilayəti 32.34  30.36  26.51  18.12  11.99Karağandı vilayəti 788 777  859 363  817 900  614 416  529 961 Karağandı vilayəti 50.54  50.16  46.85  43.56  39.49Qostanay vilayəti 432 109  483 260  535 100  430 242  380 599 Qostanay vilayəti 42.93  44.37  43.72  42.27  42.97Qızılorda vilayəti 91 797  86 084  37 960  17 155  16 146 Qızılorda vilayəti 18.56  15.31  6.60  2.87  2.37Mangistau vilayəti 60 008  99 923  106 801  46 630  39 851 Mangistau vilayəti 37.68  40.15  32.93  14.81  8.21Şimali Qazaxıstan vilayəti 458 783  463 114  469 636  361 461  300 849 Şimali Qazaxıstan vilayəti 52.43  52.36  51.49  49.78  50.43Astana 104 010  133 432  152 147  129 480  122 215 Astana 57.36  67.93  54.09  40.54  19.93Pavlodar vilayəti 310 004  370 916  427 658  337 924  287 970 Pavlodar vilayəti 44.41  45.94  45.38  41.87  38.78Türkistan vilayəti  282 553  300 365  278 473  162 098  136 538 Türkistan vilayəti  21.91  19.14  15.27  8.19  5.52Qərbi Qazaxıstan vilayəti  197 171  217 743  216 514  174 018  135 813 Qərbi Qazaxıstan vilayəti  38.42  37.18  34.39  28.21  22.67

 İstinadlar 

Kateqoriya:Qazaxıstan əhalisi
Kateqoriya:Ruslar