Natrium nitrit

Natrium nitrit (natrium nitrit)— NaNO2, natrium və nitrat turşusunun duzu

Natrium nitrit NaNO2 kimyəvi formulu ilə qeyri-üzvi birləşmədir. Suda çox həll olunan və higroskopik olan ağdan bir qədər tünd sarımtıl kristal tozdur. Sənaye baxımından ən vacib nitrit duzudur.Dərman, boyalar və pestisidlər,kimi müxtəlif üzvi birləşmələrdə istifadə edilir, lakin çox güman ki,ətlərdə və (bəzi ölkələrdə) balıq məhsullarında istifadə olunan qida əlavəsi kimi tanınır.
 Əsas xassələri 
Təmizlənmiş natrium nitrit ağ və ya bir az sarı kristal tozdur. Suda həll olunur və higroskopiklikdir. Havada yavaş-yavaş natrium nitrat NaNO3 qədər oksidləşir. Güclü çözücüdür. Böyük dozada toksikdir.
 Alınması 
Natrium nitrit NaNO2 azot turşusunun duzudur və adətən azot oksidlərindən reaksiya ilə alınır:



Natrium nitritinin istehsalının digər yayılmıçş bir üsulu da bir qurğuşun Pb tozunu natrium nitrat NaNO2 ilə qızdırmaq və ardından meydana gələn bərk maddəni suda həll etməkdir. Dağılma nəticəsində suda həll olunmayan qurğuşun (II) oksidi PbO,a çökəcək və natrium nitrit məhlulda qalacaq:



 Tətbiq sahələri 
 Kimyəvi sintez 
 Natrium nitrit, diazoamin birləşmələrini yaratmaq üçün istifadə olunur. Bu birləşmələr N2 azot qruplarının nisbətən daha asan ayrılması səbəbindən birləşmənin "nüvəsi" ilə reaksiyalarda amin qruplarının mənbəyi kimi istifadə olunur.
 Laboratoriya şəraitində natrium nitrit, təzə alınmış azot turşusu ilə reaksiya ilə natrium azidini aktivləşdirmək üçün istifadə olunurHazardous Waste Management/Sodium Azide March 2003 Northeastern University  Prudent practices in the laboratory: handling and disposal of chemicals 1995 National Academy Press Washington, D.C. ISBN 0309052297  .





 Natrium nitrit kimyəvi reaksiyalarda azot oksidinə(II) qədər azalır və ya nitrata qədər oksidləşir.

Məsələn, daha da qızdırıldıqda parçalanır, natrium oksidi, azot oksidi(II) və oksigen meydana gətirir. Natrium oksidi CO2 udduğu üçün,güman ki, bu proses ilk işləyən sualtı qayıq Kornelius Drebbel heyətini boğmağa kömək etmədiHoshino Y., Utsunomiya T., Abe O. The Thermal Decomposition of Sodium Nitrate and the Effects of Several Oxides on the Decomposition. // Bulletin of the Chemical Society of Japan Vol. 54, No.5 (1981). — p.1389. http://www.journalarchive.jst.go.jp/english/jnlabstract_en.php?cdjournal=bcsj1926&cdvol=54&noissue=5&startpage=1385.



 Qida istehsalı 
 Ət və balıq məhsullarında qida sənayesində rəngləmə pozucu və qoruyucu kimi istifadə olunur. Qida əlavəsi E250.
 Bir qida əlavəsi olaraq, qida sənayesində iki məqsəd üçün istifadə olunur: antioksidant və Clostridium botulinumun böyüməsinə maneə törədən bir antibakterial agent kimi - botulizmin törədicisi - botulinum toksinindən qaynaqlanan və sinir sisteminə ziyan vurması ilə xarakterizə olunan ağır qida intoksikasiyası (fəaliyyət sübut olunmur)
 Miyoglobin (ət zülalı) ilə qarşılıqlı təsirə girərək ət məhsullarına xarakterik bir çəhrayı rəng verirNitrite in Meat Richard J. Epley, Paul B. Addis and Joseph J. Warthesen University of Minnesota  .
 Avropa Birliyində, gündəlik tətbiq olunan xərcləri aşma riskini azaltmaq üçün qida tətbiqetmələri satışına yalnız yeməli duz ilə qarışıqda, nitrit miqdarı təxminən 0.6% olan bir qarışıqda icazə verilirOPINIONS OF THE SCIENTIFIC COMMITTEE FOR FOOD ON: Nitrates and Nitrite  / REPORTS OF THE SCIENTIFIC COMMITTEE FOR FOOD; European Commission, 1997.
 Qida əlavəsi E250. E249 qida əlavəsi olan kalium nitrit ilə oxşar xüsusiyyətlərə malikdir.
 GOST 4197-74 və ya TU 6-09-590-75 (marka OSCh 4-7-3) uyğun gəlir.

 Tikinti və istehsal 
 Toz şəklində natrium nitrit, GOST 19906-74-ə uyğun olaraq və ya sulu bir həll, tikinti məhsulları və strukturları istehsalında betona antifrotik bir aşqar olaraq, atmosfer korroziyasının inhibitoru, üzvi sintezdə və kimyəvi, metallurgiya, tibbi, pulpa və kağızda və digər sahələrdə istifadə olunur.
 Tikintidə natrium nitrit GOST 24211 "Beton üçün əlavələr kimi tövsiyə olunur. Ümumi texniki tələblər "monolit beton və dəmir-beton konstruksiyaların, prekast-monolit konstruksiyaların monolit hissələrinin, prefabrik strukturların monolitik birləşmələrinin ətraf mühitin və ya torpağın gündəlik orta sabit temperaturu 5 ° C-dən aşağı və minimum gündəlik temperatur 0 ° C-dən aşağı olan antifriz qatqısı kimi istifadəsi üçün ümumi texniki tələblər", həmçinin qışda bir tikinti yerində əvvəlcədən hazırlanan beton və dəmir-beton konstruksiyaların istehsalında istifadə olunur.
 Diazo boyaları, nitro birləşmələri və digər üzvi birləşmələrin istehsalında da istifadə olunur.
 Təbii və ağardılmış təbii liflərdən toxunuşun ekran və birbaşa (birbaşa çap) üsulu ilə boyama işində istifadə olunur.
 Fosfatlama zamanı metal səthlərin emalında və qalay təbəqəsinin çıxarılmasında istifadə olunur.
 Rezin istehsalında istifadə olunur.
 Alkil nitritlərin (poppers) istehsalı üçün istifadə olunur.
 Partlayıcı maddələrin istehsalında bir qaz yaradan əlavənin həllini hazırlamaq üçün istifadə olunur.

 Fotoqrafiya 
 Ənənəvi fotoqrafiya prosesində reagent və antioksidant kimi istifadə olunur (avtomatik laboratoriyalarda korroziya inhibitoru).

 Tibb və biologiya 
 Natrium nitrit, tibbdə və baytarlıq təbabətində vasodilatator, bronxodilatator (bronxları genişləndirir) olaraq istifadə olunur, bağırsaq kramplarını yüngülləşdirir, laksatif və siyanid zəhərlənməsi üçün bir antidot kimi istifadə olunur.
 Uşaqlarda orak anemiyası, infarkt və ürək işemiyası, beyin anevrizması və ağciyər hipertansiyonunda onun istifadəsi ilə bağlı tədqiqatlar aparılırUsa today — Hot dog preservative could be disease cure Food preservative fights cystic fibrosis complication NewScientist автор Roxanne Khamsi .

Əhəmiyyətli miqdarda (bir neçə qramaEpley, R. J., Addis, P. B., & Warthesen, J. J., Nitrite in Meat  // conservancy.umn.edu, 1992 «The fatal dose of sodium nitrite is in the range of 22 to 23 milligrams per kilogram of body weight» ) alındıqda E250 ölümcül nəticəyə qədər ciddi zəhərlənməyə (Hemoqlobin əmələ gətirir) səbəb ola bilər.

 Müalicə xüsusiyyətləri,bioloji təsir 
60px|right
Nitritlərin qida ilə qəbulu gündə 31-185 və ya 40-100 mq hesablanırFood sources of nitrates and nitrites: the physiologic context for potential health benefits  Am J Clin Nutr July 2009 vol. 90 no. 1 1-10, doi:10.3945/ajcn.2008.27131. «DIETARY NITRATE AND NITRITE INTAKE ESTIMATES»..

İçməli suda, ÜST-nin 1970 və 2004-cü World Health Organization. Recommendations; nitrate and nitrite. In: Guidelines for drinking water quality. 3rd ed. Geneva, Switzerland: WHO, 2004:417-20.Nitrate and nitrite in drinking-water  (WHO/SDE/WSH/07.01/16/Rev/1), 2011 illərdə tələblərinə görə, bir litr üçün 44-50 mq-dan çox olmayan bir nitrit miqdarına icazə verilirFood sources of nitrates and nitrites: the physiologic context for potential health benefits  Am J Clin Nutr July 2009 vol. 90 no. 1 1-10, doi:10.3945/ajcn.2008.27131. POTENTIAL HEALTH RISKS OF EXCESSIVE NITRATE AND NITRITE EXPOSURE.

İnsanlar üçün qəbul olunan nitrit qəbulu səviyyəsi 3,7 - 7 mq / kq təşkil edir.

 Bazar 
13 sentyabr 2016-cı il tarixində (1 noyabr 2016-cı ildə qüvvəyə minmiş) sanksiya ölkələrindən duz embarqosu tətbiq edilməmişdən əvvəl, Rusiyaya qida istehsalı üçün natrium nitrit əsasən AB ölkələrindən idxal edildi: Danimarka və Almaniya, Rusiyada daxili istehsal yox idi. 2016-cı ilin dekabr ayında Rusiyanın Leninqrad vilayətinin Lomonosov şəhərində ət emalı sənayesinin ehtiyacları üçün nitrit duzunun istehsalına başlandı.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans VOLUME 94 «Ingested Nitrate and Nitrite, and Cyanobacterial Peptide Toxins»,IARC, 2010 ISBN 978-92-832-1294-2, ISSN 1017—1606

 Xarici keçidlər 
 International Chemical Safety Card 1120.
 National Center for Home Food Preservation Nitrates and Nitrites
  TR-495: Natrium Nitritinin toksikologiya və karsinogenez tədqiqatları(CAS NO. 7632-00-0) Drinking Water Studies in F344/N Rats and B6C3F1 Mice
 FOX kanserojikliyə və isti itlərə aid xəbərlər

 Həmçinin bax 
 Natrium
 Natrium xlorid
 Natrium sulfid
 Natrium sitrat

Kateqoriya:Natrium birləşmələri
Kateqoriya:Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının əsas dərman vasitələri
Kateqoriya:Antidotlar