Pakistan Baş naziri

Pakistan Baş naziri — Vəzifəni 4 mart 2024-cü ildən Pakistan İslam Respublikasının 23-cü Baş naziri Şahbaz Şərif icra edir. 

 Tarixi 
Baş nazirin ofisi bölünmədən və 1947-ci ildə Pakistanın qurulmasından dərhal sonra yaradıldı; Baş nazir İngiltərə Monarxiyasının nümayəndəsi olan general-qubernatorla yanaşı mövcud idi. İlk Baş nazir Ləyaqət Əli Xan, 1951-ci ildə öldürülməsinə qədər mərkəzi icra səlahiyyətlərini həyata keçirdi.  Ancaq Baş Qubernatorun davamlı müdaxiləsi nəticəsində səlahiyyətlər yavaş-yavaş azalmağa başladı. 1956-cı ildə mərkəzi güc verən ilk Konstitusiya toplusuna baxmayaraq, sonrakı altı Baş nazir general-qubernator tərəfindən 1951-ci ildən 1957-ci ilə qədər vəzifədən alındı. Bundan əlavə, Konstitusiyanın ilk dəstəyi general-qubernatoru Pakistan prezidentinə çevirdi. 1958-ci ildə Prezident İskəndər Mirzə yeddinci Baş naziri cəmi iki həftə içində hərbi vəziyyət tətbiq etmək üçün vəzifəsindən azad etdi, Prezident Mirzə qısa müddət Baş nazir postunu tutan ordu generalı Əyyub Xan tərəfindən devrildi.

1962-ci ildə Konstitusiyanın ikinci dəstəsi Baş nazir vəzifəsini tamamilə ləğv etdi, çünki bütün səlahiyyətlər Pakistan prezidentinə verildi. 1965-ci ildə keçirilmiş prezident seçkilərindən sonra səlahiyyətlərin mərkəzləşdirilməsi ilə bağlı prezidentliyə dair tənqid. 1970-ci ildə edilən ümumi seçkilərdən sonra, Başçı Köməkçi olan Nurul Amin ilə birlikdə ofis quruldu. Şərqi Pakistanda azadlıq hərəkatına təkan verən Zülfikar Əli Bhutto, Mujibur Rehman və Yahya Khan arasında baş verən danışıqlar. Hindistanın Şərqi Pakistana və Pakistana müdaxiləsi ilə müharibənin sona çatması məğlubiyyətini qəbul edərək 1971-ci ildə prezident sisteminin dağılmasına səbəb oldu.

Hərtərəfli Konstitusiya 1973-cü ildə yenidən qurulduğundan, konstitusiya Pakistan prezidenti ilə parlament sistemini təmin etdiyi üçün post daha mərkəzi səlahiyyətlərlə yenidən quruldu. Sağçı alyansın təşəbbüsü ilə 1977-ci ildə vəzifəsini dayandıran hərbi müdaxiləyə dəvət edildi.

1985-ci ildə keçirilmiş ümumi seçkilər, vəzifəsini bərpa etdi, Məhəmməd İyunjo Baş nazir oldu. Həmin il Milli Məclis Konstitusiyaya mübahisəli səkkizinci düzəliş qəbul etdi, prezidentə əvvəlcədən məsləhətləşmədən Baş nazir və Milli Məclisi vəzifədən azad etmək səlahiyyətini verdi.1988-ci ildə edilən ümumi seçkilər Pakistan Xalq Partiyasının üzvü Benazir Bhuttonun müsəlman ölkəsində seçilən ilk qadın baş nazir olması ilə nəticələndi.

1988-ci ildən 1993-cü ilə qədər Baş nazir və Prezidentlik arasındakı güc mübarizəsi, prezidentin üç fərqli vəziyyətdə Milli Məclisi vəzifədən azad etməsi ilə davam etdi. 1997-ci il seçkilərində PML (N) parlamentdə üçdə iki səs çoxluğunu qazandı və Konstitusiyaya səkkizinci düzəlişin geri qaytarılması üçün XIII və XIV düzəlişlərin layihəsini hazırladı; bu, Nəvaz Şərifin daha çox icra hakimiyyətlərini mərkəzləşdirməsinə imkan verdi.1999-cu ildə mülki-hərbi münasibətlər kəsildikdən sonra Sədrlərin baş qərargah rəisi general Pərviz Müşərrəf PML (N) hökumətinə qarşı dövlət çevrilişi etdi və 2002-ci ildə ümumxalq seçkiləri keçirdi. 

Heç bir partiyanın çoxluğunu qazanmadan PML (Q) ilə koalisiya quruldu - PML (N) və Müşərrəf tərəfdarı - MQM ilə lider. Bəzi siyasi çəkişmələrdən sonra Zəfərullah Camali Baş nazir oldu və Prezidentin Milli Məclisi ləğv etmək səlahiyyətini qismən bərpa edən, lakin ləğv edilməsini Pakistan Ali Məhkəməsinin razılığı ilə həyata keçirən XVII düzəliş qəbul edildi.

Səlahiyyət məsələlərinə görə, 2004-cü ildə Baş Nazir Cəmali istefa etdi və Milli Məclisdəki 191 səsdən 151-ni təmin edərək Şövkət Əziz baş nazir təyin edildi. XVII düzəlişdə prezidentliyə müdaxiləni icra və məhkəmə sistemini saxlamağa imkan verən yarı prezident sistemi mövcuddur. 2008-ci ildəki ümumi seçkilər, AXC-nin hakimiyyətə gəlməsi və Pərviz Müşərrəfi devirmək hərəkatını dəstəkləməsi ilə nəticələndi. Pərviz Müşərrəfin getməsinə səbəb olan populist bir intellektual hərəkat Asif Zərdarinin prezident olmasına imkan verdi. 2010-cu ildə Pakistan Konstitusiyasına XVII düzəlişin ləğvi üçün qəbul edildi; ölkəni parlamentli bir respublikaya çevrildi. Bundan əlavə, XVIII Düzəliş Parlamenti birtərəfli qaydada ləğv etmək və keçmiş prezidentlər Pərviz Müşərrəf və Zia-ul-Haq tərəfindən incə bir yoxlama və tarazlıq qorumaq üçün yığılmış səlahiyyətləri silmək üçün bütün səlahiyyətləri ləğv etdi.

Məhkəmə iddiasına hörmətsizlikdən sonra Ali Məhkəmə, Baş nazir Yusuf Raza Gillanini daimi olaraq vəzifədən kənarlaşdırdı.Əvvəlcə PXP namizədliyi Makhdoom Şahbuddin idi,, lakin ANF ona qarşı həbs olunmamış həbs qərarı verdikdən sonra geri çəkilməyə məcbur oldu. Racə Pərviz Əşrəf Baş nazir oldu və 2013-cü ilə qədər vəzifədə qaldı. Ümumi 2013-ci ildə edilən seçki PML (N) sanki bir üstünlüyə çatdı. Bunun ardınca, Nevaz Şərif, on dörd illik uğursuzluqdan sonra üçüncü dəfə, demokratik bir keçid dövrünə qayıdaraq Baş nazir seçildi. 2017-ci ilin iyul ayında, Nemaz Şərif, baş nazir vəzifəsindən istefa verməyə məcbur edən Panama sənədlərinin sızması nəticəsində ortaya çıxan korrupsiya ittihamlarından sonra istefa verməyə məcbur oldu. 

18 avqust 2018-ci ildə İmran Xan ölkənin 22-ci baş naziri olaraq and içdi.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Pakistan baş nazirləri
Kateqoriya:Pakistanın dövlət başçıları