Yötunlar

Yötun (; cəmdə: Jötnar; mənası – "qarınqulu") — german-skandinav mifologiyasında Hrimturslar ailəsindən İmirin nəticələri olan divlər (turlar). Bu varlıqlar özləri qeyri-dəqiq bir şəkildə təsvir olunublar vtrolə adətən onlara rislər, turlar və trollar kimi müxtəlif terminlərlə xitab olunur.

Yötunlar Yötunheymdə yaşayırlar. Onlar gücləri və böyüklüklərinə görə fərqlənirlər. Yötunlar insanlar və Asarın düşmənləridirlər. Yötunlar dünyanın ilk sakini olub, dünyada insan və tanrılardan əvvəl yaşamış qədim divlərdir. Onlar Yerin şimal və şərq hissələrindəki soyuq qayalı bir diyarda (Yötunheym və Utqard) yaşayırlar. Onlar elemental şeytani təbii qüvvələrin nümayəndələri, Asarın düşmənidirlər. Onların ən böyük məqsədi Freyya və İdunnu, eləcə də onların sehrli atributları olan Torun çəkicini oğurlamaqdır. Yötunlar Odin rəhbərliyindəki Asar tərəfindən məğlub edilirlər.

Qədim skandinav əfsanələrinə ("Böyük Edda", "Kiçik Edda", "Lokinin deyişməsi", "Vaftrudnir nitqi", "Möd poeziyası" və s.) görə, Yötunlar son dərəcədə bədxasiyyət və ağılsız olsalar da onlardan bəziləri (Vaftrudnir, Mimir, Egir) qədim biliyin keşikçiləri idi. Buna baxmayaraq, onların əksəriyyətində qədimi və ya sadəcəsinə biçimsiz əlamətləri var idi. Bu da Yötunlarin vəhşi təbiətini simvolikləşdirirdi.

Skandinaviyanın qədim sakinləri qasırğa, qar uçqunu və başqa təbii fəlakətlərin səbəbkarının Yötunlar olduğuna inanırdılar. Skandinaviyalılar növbəti əsrlərdə xristianlığı qəbul etdikdən sonra Yötunlar trolllar ilə eyniləşdirildi.

 Etimologiya 
Qədim skandinav dilindəki "" və qədim ingilis dilindəki "" sözü pragerman dilindəki "" sözündən törəmişdir. Rusiya filoloqu Vladimir Orel qeyd edir ki, "" sözü ilə yenə bir pragerman sözü olan "" arasındakı semantik əlaqələr bu iki ismin arasında əlaqənin olması ehtimalını artırır. Pragerman dilindəki "" sözü qədim skandinav dilindəki "" (), qədim ingilis dilindəki "" () və qədim yuxarı alman dilindəki "" (acgöz) sözlərindən istifadə edərək yenidən qurulmuşdur. Qədim skandinav dilindəki "" və qədim yuxarı alman dilindəki "" sözləri pragerman dilindəki kişi cinsindən olan "" ismindən törəmişdir. Orel qədim sakson dilindəki "" () sifətinin bu sözlər ilə əlaqəli olduğunu düşünür.

Qədim skandinav dilindəki "", qədim ingilis dilindəki "" və qədim yuxarı alman dilindəki "" (hamısı – ) sözləri pragerman dilindəki kişi cinsində olan "" ismindən, "" sözü pragerman dilindəki "", "" isə etimoloji baxımdan sanskrit dilindəki "" () sözü ilə əlaqəlidir.

 Attestasiya 
Yötunlarin adı qədim skandinav yazılarında tez-tez qeyd olunmuşdur. Məsəlüçün, "Hündlın mahnısı" şeirinin "Völvanın qısaca peyğambərliyi" adlı bəndində müxtəlif mifik varlıqların mənşəyi yazılmışdır:

 Mənbə 

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 








 Xarici keçidlər 

 Jättar — "Nordisk familjebok" saytında.

Kateqoriya:Skandinav tanrıları
Kateqoriya:Divlər
Kateqoriya:Alman mifologiyasına aid canlılar