Filips Kertis

Filips Kertis () — Philipp Wilhelm Matthias Kurtz və ya fransızca Philippe Mathe-Curtz, Kertis kimi tanınan, 30 yanvar 1737-ci ildə Stokaxdaanadan olub və 26 sentyabr 1794-cü ildə İvri-sür-Seyndə vəfat edib, fransız-alman həkimi, anatomisti və mumçusu olub. 
 Həyatı 
1760-cı illərdə Almaniyanı tərk edib İsveçrənin Bern şəhərində məskunlaşdıqdan sonra Kertis 1761-ci ildə anadan olmuş gələcək Madam Tüsso olan qızı Mari Qroşoltsla birlikdə yaşayan gənc dul qadın Anna Made adlı fransız xadiməni işə götürdü. Anatomist olduğu üçün  anatomik quruluşu göstərmək  üçün mum üsullundan istifadə edirdi. Daha sonra portretlərə müraciət etdi. Atasının olmaması və onun doktor Kertisin evində olması Marini ona əmi deməyə səbəb oldu. 1765-ci ildə o, mum portret studiyası açmaq üçün Parisə köçdü və Mari və anası Berndə qaldı. O, XV Lüdovikin sevgilisi Madam Dubarrinin portretini çəkib. Bu portret hələ də sərgidə nümayiş etdirilən ən qədim modeldir. 
1767-ci ildə o, Mariyanı və anasını Parisə gətirdi. 1770-ci ildə o, ilk dəfə mum fiqurlarını sərgilədi və böyük izdiham topladı. 1776-cı ildə sərgi Royal Palasa köçürüldü. Məhz oraya Orlean hersoqu və Nekerin büstləri 1789-cu ildə gətirildi, Karnavalet Muzeyində saxlanılan  Jan-Batist Lezer tərəfindən quaşla çəkilən portretləri, həmçinin “Parisdə Fransız İnqilabının Birinci Səhnəsi, Orlean Hersoqunun və Nekerin büstlərinin nümayişi” 12 iyul 1789-cu il görülə bilər. O, Mariyə mum modelləşdirmə sənətini öyrətdi və onu onun üçün işləməsinə şərait yaratdı. Bir qədər istedad nümayiş etdirərək onun ilk əsəri 1777-ci ildə Volterin portreti olub. O, 1778-ci ildə Jan-Jak Russonun portretini və eyni zamanda Benjamin Franklinin portretini də çəkib.  
1782-ci ildə o, Du Temple Bulvarında Dəhşət Palatasının xəbərçisi olan Caverne de Grands Volör adlı ikinci sərgi açdı. 
Nümayiş olunanlar arasında kral ailəsinin üzvləri və əcnəbi şahzadələr var idi: XIV Lüdovik, Mariya  Antuanetta, Dofin və Madam Royal, Xarici nümayəndələrdən, Qurtuluş Müharibəsi qəhrəmanları, Böyük Türk, Çin imperatoru, Heydər Əli.  Sərgidə “rəsmlər” də nümayiş etdirilirdi: Versaldakı Böyük Kuver; Tipu Sahib səfirləri; Maarifçiliyin böyük şəxsiyyətləri: Volter, Russo, Simon-Nicolas-Henri Linge, Jorj-Lui Lekler de Büffon. Digər şəxsiyyətlərdən: iki şarçı, Jan-Pyer Blanşar və Jan-Fransua Pilatr de Rozye, həmçinin aktrisa Luiza Komtat, fenomen Tarrare, sehrbaz Cüzeppe Pinetti, Alessandro Kaliostro və Franç-Anton Mesmer. Təsvir edilən yaramazlar arasında Kartuş, Lui Mandrin, ərini öldürən Mari Ketrin Taper, onu zəhərləyən Antuan-Fransua Derun
1794-cü ildə vəfat edən Kertis mum fiqurlar kolleksiyasını növbəti il ​​Fransua Tüsso ilə evlənən Mariyə vəsiyyət etdi və yeddi il sonra Fransua Londona köçdü. Sonradan mum işində qazandığı müvəffəqiyyət "Tüsso" adını bu sənət formasında adlandırdı. O, həmçinin "Tüsso" adlı bir neçə nəsil sənətkarın matriarxı oldu.
İstinadlar