Nanohissəciklər

Nanohissəcik - “Nano” cisimlər o obyektlərə deyilir ki, onların ölçüləri 1-100 nm diapazonunda olsun.Nano sözönü (nannos - karlik deməkdir) ixtiyari ölçü vahidinin milyardda bir hissəsi deməkdir: 1 nm=10–9 m. 
Beynəlxalq İUPAC konvensiyasına əsasən ölçüləri 100 nm-dən kiçik olan quruluşların nanozərrəcik adlandırılması qəbul edilməsinə baxmayaraq, bu termin indi də elmi dairələr arasında birmənalı qarşılanmır. 
Nanozərrəciklərin tərkibində təqribən 106 sayda atom olur. 
 Nanohissəciklərin növləri 
Nanohissəciklərin növləri:


 Nanozərrəciklər və nanoklasterlər  
 Füllerenlər  
 Nanoborular  
 Nanoiplər  
 Nanoməsaməli quruluşlar  
 Nanolaylar  
 nanosəthlər  
 Nanokristallik materiallar

 Nanoquruluşların xarici quruluşuna görə növləri

1.Bütöv (və ya “xarici”) 

 Həcmli üçölçülü (3D) quruluşlar  
 Müstəvi ikiölçülü (2D) quruluşlar  
 Xətti birölçülü (1D) o quruluşlar  
 Sıfırölçülü (0D) quruluşlar 
2.Məsaməli (və ya “daxili”) 

 Füllerenlər  
 Nanoborular  
 Nanoməsaməli materiallar

 Nanoklasterlərin növləri 

 Molekulyar klasterlər
 Liqandsız qaz klasterləri
 Kolloid klasterləri 
 Matris klasterləri 
 Bərk nanoklasterləri [2]

 Nanoklasterin alınma sxemi 


 Nanohissəciklər katalizdə 
Platin, palladium, rodium ve iridiumun nanohissəciklərinin alınması və tsiklooktenin, 1-dodesenin ve orto-xlornitrobenzolun katalitik hidrogenləşmə reaksiyasında istifadəsi barədə məlumatlar vardır. Nanohissəcikləri almaq üçün metal duzlarını spirtlərdə reduksiya edirlər. Nanohissəciklərin diametri iridium üçün 0.74 nm platin ve palladium üçün isə 2.2 nm təşkil edir. Metal nanohissəciklərini                                1-vinilpirrolidonun akril turşusunda sopolimeri ilə stabilləşdirirlər. 
Nanotexnologiya ilə dəm qazının karbon (IV) oksidə katalitik elektrokimyəvi (anod) oksidləşdirilməsi də mümkün olmuşdur. Elektronların dəm qazı molekulundan anodun səthinə keçidini sürətləndirən katalizator kimi dekantiol molekulları ilə örtülmüş 2-5 nm ölçülü qızıl nanohissəciklərinin ansamblı olmuşdur. 
Palladium nanohissəcikləri (n=1-30) iştirakı ilə asetilenin benzola tsiklotrimerləşməsi reaksiyasını 27 °C temperaturda həyata keçirmək mümkün olmuşdur. Bu nəticə homogen kataliz sahəsində 40 il əvvəl aparılmış tədqiqatlara yeni müstəvidən baxmağa vadar edir. 
Çin kimyaçıları ilk dəfə olaraq Fişer-Tropş reaksiyalarını suda həyata keçirərək karbohidrogen yanacağının ekoloji təmiz üsulla alınmasına nail olmuşlar. Pekin universitetinin tədqiqatçıları dəm qazı və hidrogeni su mühitində ölçüləri 2 nm olan rutenium klasteri iştirakı ilə karbohidrogenə çevirmişlər. Rutenium nanokatalizatoru suda həll olan polivinilfenol polimerində sabitləşdirilnişdir. Adi katalizatorla miiqayisədə bu katalizatorun mehsuldarlığı 150 °C temperaturda 35 dəfə çox 100 °C temperaturda isə 16 dəfə çox olur.

CO+H2→(Ru,nanoklasterlər,100-150℃,3 MPa,H_2 O) )karbohidrogenlər + H2O

Karbohidrogenlər suda həll olmadığından, alınan yanacaq katalizatorla çirklənmir. Digər üstün cəhətlər kimi prosesin aşağı temperaturlu olması, təmiz məhsul alınması və texnologiyanın nisbətən sadə olması göstərilir. 
 Propilenin oksidləşməsi 
Elektron dəyişmələri və elektronların  delokallaşdırılması heteregon klasterli katalizatorların tərkiblərində müşahidə olunur.

48CoMoO4• 3• Fe2(MoO4)3• 2Bi2(MoO4¬)333MoO3

Bu proses propileni hissə-hissə oksidləşdirir və  akrolein alınır(tam oksidləşmədə təsəvvür olunur ki, Co2 alınır).
Elektron dəyişiklikləri sxemi bu şəkildə görünür (elektron daşınması).

C3H6→ Mo→Fe(Fe2(MoO4)3→O2-

 Mənbə 
 Abbasov Vaqif Məhərrəm oğlu. Nanokimyaya giriş. Bakı., 2007
 Əhməd Abdinov, Vaqif Səfərov, Elektron texnikasının materialları və nanotexnologiyanın əsasları. Bakı., 2010.
 И.П.Суздалев.Нанотехнология. Физико-химия, нанокластеров, наноструктур и наноматериалов. Москва., 2005.

Kateqoriya:Nanotexnologiya