Qəzvə

Qəzvə () —  Məhəmməd peyğəmbərin iştirak etdiyi döyüşlərə deyilir (istər savaşsın istər savaşmasın). Bədr, Uhud və Xəndək Peyğəmbərin ən mühüm qəzvələrindəndir. Peyğəmbərin qəzvələrinin sayında tarixçilər ixtilaf ediblər. Bəziləri 26 bəziləri isə 27 qəzvə qeyd ediblər.

 Mənası 
Qəzvə (Ğ,Z,V) maddəsindən yaranıb. Lüğətdə döyüşmək deməkdir. İsmi faili Qazi-düşmənlə döyüşə getmək və onu qarət etmək,cəmi isə Quzzatdırابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج۱۵، ص۱۲۳، ناشر، دار صادر، بیروت، چاپ سوم، ۱۴۱۴ ق / İbn Mənzur,Məhəmməd ibn Mukrim,Lisanul Ərəb,c,15,s,123,naşir,Daru Sədr,Beyrut, üçüncü çap,1414-q,. İstilahda isə Peyğəmbərin şəxsən iştirak etdiyi döyüşlərə qəzvə, şəxsən iştirak etəyib rəhbərliyi təyin etdiyi bir komandirə verdiyi döyüşlərə isə Səriyyəمیرشریفی،‌ آشنایی با تاریخ اسلام، ج۱، ص۱۷۵ / Mirşərifi,İslam tarixi ilə tanışlıq,c,1,s,175. Həmçinin, tarixçilər, Peyğəmbərin komandirlik etdiyi islam ordusnun döyüş etmədən geri qayıtdıqları səfərləri də qəzvə adlandırırlarمقریزی،‌ إمتاع‏ الأسماع، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۷۴ / Məqrizi,İmtinaul Əsma,142-q,c,1,s,74.

 Qəzvələrin başlanması 
İbn İshaq yazır, Hz.Peyğəmbər hicrətin birinci ili Rəbiüləvvəl ayının 12-dən, hicrətin ikinci ili Səfər ayına kimi heç bir döyüş etməmişdirسیره النبی، ج۲، ص۲۲۳ / Sirətun Nəbi,c,2,s,223. Amma Vaqidi "Həmzə", "Ubeydə ibn Haris" və "Səd ibn Vəqqas" səriyyələrini hicrətin birinci ilində baş verdiyini yazırامتاع الاسماع، ص۵۳ / İmtinaul Əsma,s,53.

 Qəzvələrin sayı 
Məsudi Peyğəmbərin qəzvələrinin sayının 26 olduğunu, bəzi tarixçilər isə 27 olduğunu qeyd ediblər. İxtilafın səbəbi odur ki, Birinci qrup(26 olduğunu qeyd edənlər) Peyğəmbərin "Xeybər"dən "Vadil Qura"ya gəlməsini Xeybər qəzvəsi ilə bir saydıqları halda, ikinci qrup(27 oluğunu qeyd edənlər) isə "Xeybər" və "Vadil Qura" qəzvələrini iki ayrı qəzvə hesab edirlər. İbni İshaq "Xeybər" qəzvəsindən sonra "Vadil quran"ı qeyd etməməsinə baxmayaraq, "Umrətul Qəzan"ı qəzvələrdən sayaraq onların sayının 27 olduğunu qeyd edirسیره النبی، ج۴، ص۲۸۰- ۲۸۱. مروج الذهب، ج۲، ص۲۸۷- ۲۸۸ / Sirətun Nəbi,c,2,s,280–281,; Murucuz Zəhəb,c,2,s,287–288. Qəzvə olmasında ixtilaf olan iki (Vadil Qura və Umrətul Qəza) döyüşü də saysaq, qəzvələrin sayı 28-dir.

 Mutə döyüşü 
Hz.Peyğəmbərin " Mutə" döyüşündə iştirak etmədiyinə baxmayaraq, onu da qəzvə adlandırıblar جعفریان، سیره رسول خدا(ص)، ص۴۶۴ / Cəfəriyan,Sireye rəsule xuda,s,464.

 Qəzvələrin statistikası 
  Döyüşün adı İslam ordusu  Düşmən ordusu  baş verdiyi yer  tarixi  nəticəsi 1 Əbva (Vədda) qəzvəsi 200 nəfər Naməlum Əbva (Vəddan) hicrətin 2-ci ili Səfər  İslam ordusunun Qureyşə çatmaması və döyüşün baş verməməsiابن خلدون‏، ج‏۱، ص۴۰۸؛ بحار ج۱۹، ص۱۸۷ / İbni Xəldun,c,1,s,408; Bihar,c,19.s,187. Yalnız Bəni Dəmra qəbiləsi ilə müqavilə bağlanması2  Buvat qəzvəsi 200 nəfər 100 nəfər buvat hicrətin 2-ci ili Rəbiüləvvəlالسیرة النبویة ج‏۱، ص۵۹۸ / əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,1.s.598 vəya Rəbiul axirبیهقی، ج‏۳، ص۱۱ / Beyhəqi,c,3,s,11  ---- 3 Uşeyrə 200 nəfər Qureyş,Bəni Dəmra və Bəni Muldic qəbilələrinin ortaq ordusu əl-Uşeyrə (Məkkə və Mədinə arasında bir yerمعجم البلدان، ج‏۴، ص۱۲۷ / Məcməul Buldan,c,4,s,127)Hicri 2-ci il Cəmadiul əvvəlإعلام الوری، ج‏۱، ص۱۶۴؛ السیرة النبویة، ج‏۱، ص۵۹۹؛ دلائل النبوة، ج‏۵، ص۴۶۹ / iilamul Vəra,c,1,s,164;əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,1,s,599;Dəlailun Nubuvvə,c,5,s,469  döyüş olmadıجوامع السیرة النبویة، ص۷۸ / Cəvamius Sirətun Nəbəviyyə,s,78. Mudlic, Dəmra və Mudlic qəbilələrinin ortaqları ilə müqavilə bağlanması 4 Birinci bədr qəzvəsi 200 nəfər Kafirlərdən birinin komandanlığı altındakı kiçik bir qrup Bədr Hicrətin 2-ci ili Cəmadiul axırخلیفة بن خیاط، تاریخ خلیفة، ص۲۰ / Xəlifə ibn Xəyyat,Tarixi Xəlifə,s,20 vəya Rəbiul əvvəlواقدی1,، ج‏۱، ص۱۲؛ عیون الأثر، ج۱، ص۲۶۳؛ اعیان الشیعة، ج‏۱، ص۲۴۶ / Vaqidi,c,1,s,12;Uyunul Əsər,c,1,s,263;Əəyanuş Şiə,c,1,s,246  Müşriklərin qaçması 5 Böyük Bədr qəzvəsi 313 nəfər-2 atlı və 70 dəvə. 950 süvari və piyada Bədr Hicrətin 2-ci ili Ramazanالسیرة النبویة، ج‏۱، ص۲۴۰ / əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,1,s,240 Müsəlmanları Qureyşlərə qələbə çalması 6 Bəni Sülyem qəzvəsi  200 nəfərBəni Süleym və Qətfan tayfası  Məkkə və Mədinə arası  Hicrətin 2-ci ili Şəvvalدلائل النبوة، ج‏۳، ص۱۶۳؛ السیرة النبویة، ج‏۲، ص۴۳ – ۴۴ / Dəlailun Nubuvvət,c,3,s,163;əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,43–44  Bəni Süleymin qaçması 7 Bəni Qeynuqa qəzvəsi Mədinəli müsəlmanlarıMədinəli yəhudilər  MədinəHicrətin 2-ci ili Şəvvalın əvvəllləri Mədinənin yəhudilərdən təmizlənməsi 8 Səviq qəzvəsi az bir dəstə 200 nəfər Qarqaratul Küdr Hicrətin 2-ci ili Zilhiccəدلائل النبوة، ج‏۳، ص۱۶۴ / Dəlailun Nubuvvə,c,3,s,164 السیرة النبویة، ج‏۲، ص۴۴ / əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,44 Qureyşin qaçması 9 Zi Əmərr (Qətafan) qəzvəsi  450 nəfər Qəbilə və Məharib  Zu Əmər Hicrətin 3-cü ili Məhərrəmالسیرة النبویة، ج‏۲، ص۴۶/ əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,46  Bəni Sələbə qəbiləsinin qaçması və müsəlmanların orada bir ay qalmaları 10 Buhran qəzvəsi 300 süvari  Bəni Süleym Buhran (Hicazda bir mədən vəya Zabidə bir vadi adı) Hicrətin 3-cü ili Rəbiülaxırابن حبیب، ص۱۱۲؛ ابن سعد، ج۲، ص۲۴ / İbn Həbib,s,112;İbn Səd,c,2,s,24 ---- 11 Uhud qəzvəsi Mədinə ətrafındakı piyada və 700nəfər 2900 ilə 3000 nəfər arası Ühüd dağının yanın Hicrətin 3-cü ili Şəvval السیرة النبویة، ج‏۲، ص۶۰؛ دلائل النبوة، ج‏۳، ص۱۷۷؛ جوامع السیرة النبویة، ص۱۴۰/ əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,60;Dəlailun Nəbəviyyə,c,3,s,177;Cəvamis Sirətun Nəbəviyyə,s,140 müsəlmanlardan 70 nəfərin şəhid olması, Kafirlərin (Məkkə müşriklərinin) tam qələbəsinin qarşısı alındı, Müsəlmanların mühasirədə olan qoşunun azad olunması 12  Həmraul Əsəd qəzvəsi  630 9279 nəfər Qureyşli Mədinənin cənubunda bir neçə klometirlikdə Həmraul Əsəd  Hicri 3-cü il Şəvval المغازی، ج‏۱، ص۳۳۴ / əl Məğazi,c,1,s,334  Düşmənin qaçması 13 Bəni Nəzir qəzvəsi bütün mədinəli müsəlmanlar Bəni Nəzir yəhudiləri Mədinənin ətrafı hicri 4-cü il Rəbiüləvvəl عیون الأثر، ج‏۲، ص۷۰؛ المغازی، ج‏۱، ص۳۶۳ / Uyunul Əsər,c,2,s,70;əl Məğazi,c,1,s,363 Bəni Nəzir qəbiləsinin mədinə ətrafından köç etməsi 14 Zatur Riqa qəzvəsi 400 nəfər süvari və piyada Bəni Muharib Zatur Riqa Nəcd hicrətin 4-cü ili Cəmadiyələvvəlالسیرة النبویة، ج‏۲، ص۲۰۳؛ الروض الأنف، ج‏۶، ص۲۲۱ – ۲۲۲ / əs Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,203;ər Rovzul Ənf,c,6,s,221–222 Bəni Sələbə və Muharib qəbilələrinin qaçması 15 Üçüncü Bədr qəzvəsi 1000 nəfər 2000 nəfər Bədr hicrətin 4-cü ili Şaban السیرة النبویة، ج‏۲، ص۲۰۹ / əs Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,209 Döyüş olmadı 16 Dumətul Cəndəl 1000 nəfər piyada və süvari Dumətul Cəndəl qəbilələriDumətul Cəndəl  hicrətin 5-ci ili Rəbiüləvvəl السیرة النبویة، ج‏۲، ص۲۱۳ / əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,213 Cəndəl qəbilələrinin məğlub olub qaçmaları 17 Xəndək qəzvəsi 3000 nəfər Müşrik qəbilələrindən 10000 nəfər Mədinə hicrətin 5-ci ili Şəvvalالسیرة النبویة، ج‏۲، ص۲۱۴؛ جوامع السیرة النبویة، ص۱۴۷؛ أنیس المؤمنین‏، ص۲۱/ əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,214;Cəvamius Sirətun Nəbəviyyə,s,147;Ənisul Möminin,s,21 Müşriklərin qazanmadın geri dönmələri 18 Bəni Qureyzə qəzvəsi 3000 nəfər 600–700 arası Mədinə ətrafı hicrətin 5-ci ili Zilqədə və Zilhiccə المغازی، ج‏۲، ص۴۹۶؛ أنساب الاشراف، ج‏۱، ص۳۴۷ / əlMəğazi,c,2,s,496;Ənsabul Əşraf,c,1,s,347 Müsəlmanların qələbəsi 19  Bəni Lihyan qəzvəsi təqribən 3000 nəfər Lihyan qəbiləsi Qaran hicrətin 6-cı ili Cəmadiyələvvəlدلائل النبوة، ج‏۳، ص۳۶۴ / Dəlailun Nubuvvə,c,3,s,364 Bəni Leyhan qəbiləsinin qaçması 20 Zi Qarəd qəzvəsi 500–700 arasıجعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، (سیره رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم)،قم، عترت، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۵۷۳ / Cəfəriyan,Tarixi siyasiye eslam,(sireye rəsule xuda),Qum,itrət,1380-ş,c,1,s,573 Qətfan Zi Qarəd hicrətin 6-cı ili Rəbiüləvvəlأنساب الأشراف، ج‏۱، ص۳۴۹ / Ənsabul Əşraf,c,1,s,349 və Rəbiülaxırالمغازی، ج‏۲، ص۵۳۷ / əl Məğazi,c,2,s,537 Müsəlmanlar və Qureyşlilər arasında sülh müqaviləsinin bağlanması 21 Bəni Mustəliq qəzvəsi 1000 nəfər piyada və suvari Bəni Mustəliq əl Mureysi hicrətin 6-cı ili Şabanالسیرة النبویة، ج‏۲، ص۲۸۹ / əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,289 Müşriklərin qaçması 22 Hüdeybiyyə qəzvəsi 1600 nəfər Qureyş Hüdeybiyyə hicrətin 6-cı ili Zilqədə السیرة النبویة، ج‏۲، ص۳۰۸؛ أعیان الشیعة، ج‏۱، ص۲۶۸ / əs Sİrətun nəbəviyyə,c,2,s,308;Əəyanuş Şiə,c,1,s,268 Müsəlman və Qureyşlilər arasında sülh müqaviləsinin bağlanması 23 Xeybər qəzvəsi 1600 nəfər Xeybər yəhudiləri Xeybər hicrətin 7-ci ili Məhərrəm və Səfər Xeybərililərin məğlub olması 24 Umrətul Qəza qəzvəsi 1400 nəfər Qureyş Məkkə hicrətin 7-ci ili Zilhiccə vəya Zilqədə السیرة النبویة، ج‏۲، ص۳۲۸؛ دلائل النبوة، ج‏۴، ص۱۹۷ / əs Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,328;Dəlailun Nubuvvə,c,4,s,197 Müsəlmanların əhval-ruhiyyəsinin gücləndirilməsi və kafirlərin əhvalının zəifləməsi 25  Məkkənin fəthi qəzvəsi 10000 nəfər Qureyş və Bəni Bəkr qəbiləsi Məkkə  hicrətin 8-ci ili Ramazan السیرة النبویة، ج‏۲، ص۳۸۹؛ الروض الأنف، ج‏۷، ص۴۹ / əs Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,389;ər Rovzul Ənf,c,7,s,49 Məkkənin fəthi 26 Hüneyn qəzvəsi 12000 nəfər Həvazin və Səqif qəbilələri Taif yaxınlığı  hicrətin 8-ci ili Şəvvalدلائل النبوة، ج‏۵، ص۱۵۶؛ المغازی، ج‏۳، ص۸۹۲ / Dəlailun Nubuvvə,c,5,s,156;əl-Məğazi,c,3,s,892 Müsəlmanları qələbəsi 27 Taif qəzvəsi 12000 nəfər Səqif qəbiləsi Taif hicrətin 8-ci ili Şəvval إعلام الوری، ج‏۱، ص۲۳۳؛ دلائل النبوة، ج‏۵، ص۱۵۶ / İilamul Vəra,c,1,s,233;Dəlailun Nubuvvə,c,5,s,156 Qələbə olmadan Mədinəyə qayıtdəlar 28 Təbuk qəzvəsi 30000 nəfər Rum və müttəfiqləri Təbuk hicrətin 9-cu ili Rəcəbالسیرة النبویة، ج‏۲، ص۵۱۵؛ دلائل النبوة، ج‏۵، ص۴۶۹ / əs-Sirətun Nəbəviyyə,c,2,s,515;dəlailu Nubuvvə,c,5,s,469 Rumlar, müsəlmanlarla maddi uzlaşma istəmələriحسنی، ص۹۳-۹۴ / Hüseyni,s,93–94

 Həmçinin bax 
 Hicrət

 Ədəbiyyat 
 İbn İshaq, Siretun Nəbi,nəşr: Mustafa əl-Hələbi,1355-q
 İbn Həbib, Məhəmməd, Əl-Muhabbər, Tədqiq: Ilse Lichtenstadter, Heydər Abad Diken,1361-q/1942-m
 İbn Hazm Əndəlusi, Cəvamius Sirətun Nəbəviyyə, s,76, Darul Kutubul Elmiyyə, Beyrut
 İbni Xəldun,Tarixi ibni Xəldun,Ayəti,Əbdulməhəmməd,əl İbər Tarixi ibni Xəldun,Muəssəseyi mutaliat və təhqiqat fərhəngi,Çape əvvəl,1363-ş
 İbn Səd,Məhəmməd,Kitabut Təbəqatil Kəbir,Tədqiq,Edvard Zaxayev,Lidən,1321–1325-q
 İbni Seyyid ən Nas,Uyunul Əsər,Darul qələm,Beyrut,Çape əvvəl,1414-q
 İbni Hişam,Əbdulməlik,əs Sirətun Nəbəviyyə,Tədqiqat,Mustəfa, əs Səqa,Əlbiyari,İbrahim,Şələbi,Əbdulhəfiz,Darul mərifət,Beyrut,Çape əvvəl
 Əmin Anuli,Seyyid Möhsin,Əəyanuş Şiə,Darut təarif lilmətbuat,Beyrut,1403-q
 Bəlazuri,Əhməd ibn Yəhya,Ənsabul Əşraf,Darul Fikr,Beyrut,Çape əvvəl,1417-q
 Beyhəqi,Əbu Bəkr Əhməd ibn Hüseyn,Dəlailun Nubuvvə və Mərifətu Əhvali Sahibiş Şəriə,Tədqiq,Qələçi,Əbdulmuti,Darul Kutubil Elmiyyə,Beyrut,Çape əvvəl,1405-q
 Vaqidi,Məhəmməd ibn Ömər,Əlməğazi,Aləmi,Beyrut,Çape sevvom,1409-q
 Cəfəriyan Rəsul,Sirəte Rəsule Xuda,Qum,İnteşarate Dəlile Ma,1383-ş
 Cəfəriyan Rəsul,Tarixe Siyasiye İslam(Sireye Rəsule Xuda),Qum,İtrət,1380-ş
 Həsəni,Əliəkbər,Tarixe Təhliliye Sədril İslam,Tehran,İnteşarate Peyame Nur
 Hələbi Əbulfərəc,əs Sirətul Hələbiyyə,Darul Kutubil Elmiyyə,Beyrut,Çape dovvom,1427
 Həməvi,Məhəmməd ibn İshaq,Ənisul Möminin,Bonyade Besət,Tehran,1363-ş
 Suheyli,Əburrəham,ər-Rovzil Ənfi fi Şərhis Sirətin Nəbəviyyə,Daru Ehyait Turasil Ərəbiyyə,Beyrut,Çape əvvəl,1412-q
 Təbərisi,Fəzl ibn Həsən,İəlamul Vəra bi Əəlamil Huda,Muəssəseye Alul Beyt,Qum,Çape əvvəl,1417-q
 Məclisi,Biharul Ənvar,Muəssəsətul Vəfa,Beyrut,1404-q
 Məsudi,Əli ibn Hüseyn,Murucuz Zəhəb,Çape Mətbəatus Səadəh,1367-q
 Məqrizi,Əhməd ibn Əli,Əmtaul Əsma,Beyrut,Darul kutubul Elmiyyə
 Yaqut Həməvi,Şəhabuddin əbu Əbdillah,Məcəmul Buldan,Daru Sadir,Beyrut,Çape dovvom,1995-m
 Vaqidi,Məhəmməd ibn Ömər,Kitabul Məğazi,Muəssəsətul Aləmi,Beyrut,Çape sevvom,1409-q

 Xarici keçidlər 
 Qəzvə
 Şərqşünasların Hz.Peyğəmbərin qəzvə və səriyyələrinin hədəfləri haqqındakı görüşlərinin tarixi sənədlərlə təlili və tənqidi

 İstinadlar 

Kateqoriya:İslam tarixi
Kateqoriya:Döyüşlər