Qudermes

Qudermes () - Rusiyanın subyekti olan Çeçenistan respublikasında yerləşən Qudermeski rayonunun şəhər mərkəzi. Şəhər respublika əhəmiyyətlidir, lakin şəhər dairəsi statusuna malik deyil.Указ Президента Чеченской Республики «Об утверждении реестра административно-территориальных единиц Чеченской Республики» от 11 августа 2010 года N 167  (с изменениями на: 11.03.2016)
 Coğrafiyası  
Şəhər  Belka və Calka çaylarının Sunja çayında birləşdiyi yerdə, Qudermeski silsiləsinin ətəyində, Qroznı şəhərindən 30 km şərqdə və Xasavyurtdan 40 km qərbdə yerləşir.

Bura Şimali Qafqazda vacib nəqliyyat mərkəzidir. Şimali Qafqaz Dəmiryolu qovşağı (Həştərxan, Rostov-Donu, Mozdok və Mahaçqala yolları) və R-217 "Qafqaz" federal magistral yolu şəhərdən keçir.

İqlimi
Qudermesin iqlimi mülayim kontinentaldır. Qış qısa və yağıntısız, yay uzun və isti keçir.

Etimologiya
S.Ş.Hacıyevaya görə, qumuqlar Qudermes bölgəsini "Quntimes" - "Quenler döyüş gün-tiymes ..." adlandırırlar. Onun fikrincə, sözü iki yolla tərcümə etmək olar - kölgəli yer və ya Quntimes çayının vadisi.Рассказ кумыка о кумыках. Шихалиев Девлетмурза Магомедович (1811 / 1880) с. 45 E. Pospelovun "Dünyanın coğrafi adları: Toponimik lüğət" əsərinə görə, Qudermes adı "odadavamlı" mənasını verən türk sözüdür.Поспелов Е. М. Географические названия мира: Топонимический словарь. — М.: АСТ, 2001. Başqa bir versiyaya görə, Qudermes köhnə çeçen sözüdür və "təpədəki günəş" kimi tərcümə olunur..
 Tarixi 
Rəvayətə görə, Qudermes XVII əsrin əvvəllərində Çartala (müasir Gürcüstan) və Qordala yüksək dağlarından gələn mühacirlər tərəfindən qurulmuşdur. Çartala və Qordalaılar Qums çayı yaxınlığındakı düzənlik ərazilərə enərək burada Qums kəndi qurdular. İlk Qudermes evləri bugünkü "Aul" məscidinin 
ərazisindəki tikildi.Борхаджиев Х. Воистину Гудермес — город чудес // Гумс: газета. — 2010. — 5 мая. Böyük Rusiya Ensiklopediyasına görə, 18-ci əsrin ortalarında çeçen Qumse (çeçen dilində Qudermes şəhərinin adı) kəndi yerində qurulmuşdur.Юрий Сергеевич Осипов Большая Российская энциклопедия, 2007.

Qums çayı boyunca, müasir şəhərin şimal-qərb hissəsində, 1770-ci ildə qurulan Kaxanovskaya kəndi var idi. 1837-ci ildə burada Umaxan-Yurt hərbi istehkamı təsis edildi. Və 1857-ci ilin dekabrında Qumse və Qertme kəndləri dağıldıqdan sonra General Mişenkonun qüvvələri tərəfindən bu yaşayış məntəqələrinin bəzi sakinləri Koxanovskayaya (Umaxan-Yurt) məcburi şəkildə köçürüldü.

Qudermesin sürətli inkişafı 1893-cü ildə, Qumse kəndi yaxınlığında Vladikavkaz dəmir yolunun Beslan - Petrov filialının (qatar anbarı, dəmir yolu dönüş dairəsi, emalatxanalar, stansiya) istifadəyə verilməsi ilə başladı, bu da kəndin şəhərə çevrilməsində təkan rolunu oynamışdır.

1929-cu il yanvarın 14-də Qudermes kəndi (artıq aul deyil) işçi kəndinə çevrildi, sonralar isə Kalinin kəndi adını aldı.

5 aprel 1941-ci ildə RSFSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə Kalinin kəndi, Kunduxova kəndi və Qumse kəndi Qudermes şəhərində birləşdirildi..

1 fevral 1963-cü ildə RSFSR Ali Sovetinin Rəyasət Heyətinin Fərmanı ilə Qudermes şəhəri respublika tabeliyindəki şəhər kimi təsnif edildi.

 Əhalisi 
 Əhalinin sayı 
+ Əhalinin sayı: İllər  193119391959196719701979198919921996  330010 73718 55329 00032 44534 01238 08939 70030 800 İllər  200220052006200720082009201020112012  33 75636 40039 00040 10041 20042 60545 63145 60047 690 İllər 2013201420152016201720182019  49 02950 00951 21552 40751 77652 90853 957

Milli tərkibi
2010-cu ilin statistikasına görə Qudermes şəhərinin milli tərkibi aşağıdakı kimidir:

MillətSayı, nəfÜmumi əhaliiçərisindəki nisbəti, %çeçenlər 43 504 95,34 %ruslar 998 2,19 %qumuqlar 436 0,96 %digərlər 610 1,34 %bilinməyənlər 83 0,18 %cəmi 45 631 100,00 %

 Sosyal əhəmiyyətli yerləri 
 Təhsil ocaqları 
 7 məktəbəqədər təhsil müəssisəsi
 12 orta təhsil müəssisəsi
 Maliyyə və Hüquq Universitetinin Qudermes fillialı.
 Qudermes Müəllimlər Kolleci.
 Qudermes Dəmiryol Kolleci.
 Çeçen Tibb Kollecinin Qudermes filialı.
 Mədəniyyət və əyləncə mərkəzləri  
 Uşaq yaradıcılıq evi
 Çeçenistan Respublikasının birinci prezidenti Ramzan Kadırov adına muzey.
 Ferris təkəri olan parkНовости.
 Qış akvaparkı В чеченском Гудермесе открылся зимний аквапарк с мужской и женской зоной. Новости

 Məşhur şəxslər 
Cəbrayıl Yamadayev - Çeçenistan hərbi komandiri
Ruslan Yamadayev - Çeçen komandir, siyasətçi
 Həmçinin bax 
Diqora
Alagir

 İstinadlar 

Kateqoriya:Şimali Qafqaz
Kateqoriya:Qudermes