Fridrix Ebert

Fridrix Ebert (; ) — alman sosial-demokratı, SDP-nin əsas xadimlərindən biri və onun "revizionist" qolunun lideri. Almaniyada Noyabr inqilabından sonra ilk reyxskansleri, ilk Almaniya prezidenti (Veymar Respublikası, 1919–1925) və həmçinin Almaniyanın ilk demokratik olaraq seçilmiş dövlət başçısı.

 Həyatı 
Fridrix Ebert 1871-ci ildə Heydelberq şəhərində dərzi ailəsində doğulub. Həmkarlar ittifaqı hərəkatında iştirak edən Ebert, Sosial Demokrat Partiyasında siyasi yüksəkliklərə nail olmuş, 1905-ci ildə Baş katib, 1913-cü ildə partiya sədri olmuşdur və 1914-cü ilin avqustunda Ebert, Birinci Dünya müharibəsinin başlanğıcının lazımlı "müdafiə" bir tədbiri olduğunu iddia edərək, SDP'nin əlavə hərbi vəsaitlər üçün demək olar ki, yekdil dəstək əldə etmişdir. Ebert və Şeydeman tərəfindən idarə olunan partiya rəhbərliyinin bu mövqeyi partiya içində bölünməyə gətirib çıxardı, nəticədə sol və mərkəz sol qanad 1917-ci ilin əvvəlində Almaniyanın Müstəqil Sosial Demokrat Partiyasını formalaşdıraraq partiyanı tərk etdi.

SDP liderlərinin qalan hissələrinə nisbətən, Fridrix Ebert kayzer fikirləri ilə fərqlənirdi. Noyabrın inqilabı ərəfəsində Rexkansleri Baden Şahzadəsi ilə söhbətində, monarxiyanın qorunub saxlanılmasına ümid etdiyini və respublikanı onun yoldaşı Philip Scheidemann "özbaşına" hesab etdiyini elan etdi.

Ebertin reyxprezidentliyi zamanı müharibə və siyasi qeyri-sabitliyin itirilməsi Almaniyada ağır iqtisadi böhrana səbəb oldu. 1923-cü ilin noyabrında Ebert Hustav Stresemannın koalisiya hökumətini tərk edən öz partiyasına qarşı çıxdı. Tarixi ədəbiyyatda Ebertin fəaliyyətinin son dərəcə ziddiyyətli qiymətləndirmələri var. Ebert özünü demokratiyanın tərəfdarı hesab etsə də, kommunistlər və partiya yoldaşlarının əksəriyyəti onu radikal anti-əmək tədbirləri tətbiq etməkdə və dolayısı ilə yeni doğulmuş nasizmə dəstək verməkdə ittiham edirdilər.

Ebert 1925-ci ildə appendisitində xəstəlik olması səbəbindən vəfat etmişdir.

 Ədəbiyyat 
 Wolfgang Abendroth: Friedrich Ebert. In: Wilhelm von Sternburg: Die deutschen Kanzler. Von Bismarck bis Kohl. Aufbau-Taschenbuch-Verlag, Berlin 1998, , pp. 145–159.
 Friedrich Ebert. Sein Leben, sein Werk, seine Zeit. Begleitband zur ständigen Ausstellung in der Reichspräsident-Friedrich-Ebert-Gedenkstätte, edited by Walter Mühlhausen. Kehrer Verlag, Heidelberg 1999, .
 Köhler, Henning: Deutschland auf dem Weg zu sich selbst. Eine Jahrhundertgeschichte. Hohenheim Verlag, Stuttgart/Leipzig 2002, .
 Eberhard Kolb (ed.): Friedrich Ebert als Reichspräsident – Amtsführung und Amtsverständnis. Oldenbourg Wissenschaftsverlag, München 1997, . Containing:
 Richter, Ludwig: Der Reichspräsident bestimmt die Politik und der Reichskanzler deckt sie: Friedrich Ebert und die Bildung der Weimarer Koalition.
 Mühlhausen, Walter: Das Büro des Reichspräsidenten in der politischen Auseinandersetzung.
 Kolb, Eberhard: Vom "vorläufigen" zum definitiven Reichspräsidenten. Die Auseinandersetzung um die "Volkswahl" des Reichspräsidenten 1919–1922.
 Braun, Bernd: Integration kraft Repräsentation – Der Reichspräsident in den Ländern.
 Hürten, Heinz: Reichspräsident und Wehrpolitik. Zur Praxis der Personalauslese.
 Richter, Ludwig: Das präsidiale Notverordnungsrecht in den ersten Jahren der Weimarer Republik. Friedrich Ebert und die Anwendung des Artikels 48 der Weimarer Reichsverfassung.
 Mühlhausen, Walter: Reichspräsident und Sozialdemokratie: Friedrich Ebert und seine Partei 1919–1925.
 Mühlhausen, Walter:Friedrich Ebert 1871–1925. Reichspräsident der Weimarer Republik. Dietz, Bonn 2006, . (Rezension von Michael Epkenhans  In: Die Zeit. 1 February 2007)
 Mühlhausen, Walter: Die Republik in Trauer. Der Tod des ersten Reichspräsidenten Friedrich Ebert. Stiftung Reichspräsident-Friedrich-Ebert-Gedenkstätte, Heidelberg 2005, .

 Xarici keçidlər 
  President Friedrich Ebert Memorial in Heidelberg

 Friedrich Ebert on the First Post-Imperial German Government, Statement of 10 November 1918
 President Friedrich Ebert's Address to the German Assembly, 7 February 1919
 President Friedrich Ebert's Address to the German Assembly, 11 February 1919

 İstinadlar 

Kateqoriya:Almaniya siyasətçiləri
Kateqoriya:Alman milliyyətçiləri