Axtı

Axtı kəndi (ləzg. Ахцагь  Сборник статей по вопросам дагестанского и вейнахского языкознания  Махачкала : Дагестанское книжное изд-во, 1972. — С. 156. — 338 с, Ахцегь Алексеев М. Е., Шейхов Э  Лезгинский язык  Академия, 1997. — С. 63. — 136 с.), Dağıstanda Axtı rayonunun inzibati mərkəzi və "Axtı kənd sovetinin " yaşayış məntəqəsidir. Dağıstanın əsas tarixi və mədəni mərkəzlərindən biridir.
 Coğrafiya 
Axtı kəndi, Dağıstan Respublikasının cənubunda, Axtıçayın Samurçaya töküldüyü vadidə yerləşib boz daşlardan ibarət dağlarla əhatə olunmuşdur: Qestinkil 2788 m, Uxindağ 1870 m, Şalbuzdağ 4142 m, Yarusadağ 3584 m. Axtı şimaldan Samur silsiləsi, cənub-qərbdə Helmets-Axtın  silsiləsi, cənub-şərqdən Şalbuzdağdan uzanan yan silsilələrə bitişir.Ахты - Роскошный бриллиант в перстне Лезгистана

 İqlim 
Axtıda iqlim mülayim kontinentaldır. Günəş və ultrabənövşəyi radiasiyanın artması ilə xarakterizə olunur. Atmosfer təzyiqi demək olar ki, daim 675 mm civə sütunu səviyyəsində saxlayır ki, bu da kəndin yerləşdiyi dəniz səviyyəsindən 1000 m hündürlük üçün normaya uyğundur. Orta illik yağıntının miqdarı 399 mm-dir. Yaz isti, quru, mülayim istilik xarakterikdir. Günəşli hava 65% -ə qədər müşahidə olunur, bunların 19% -i isti və quru havalar olur. Qış mülayim, yanvar ayının orta temperaturu 1,3 °; mülayim şaxtalı günlər 25%, 0 ° ilə keçən günlər 50% təşkil edir. Payız isti və qurudur. Orta illik temperatur 10.8 ºС-dir. Günəş işığının müddəti ən uzundur, ildə 2553 saat. Axtıda hava ümumiyyətlə sakit, hava təmiz və şəffaf, rütubətlilik az müşahidə olunur.

 Flora və fauna 
Kənddə dağ qartalları, Qafqaz aqaması (kərtənkələ), ilanlar, əqrəblər, zəhərli hörümçəklər, kirpi var. Axtı yaxınlığında dovşanlar, dələlər, tülkülər, canavar, çaqqallar, vaşaq , cüyür, nəcib maral, vəhşi qabanlar var.

 Mineral mənbələr 
Axtıçay çayının sol sahilindəki kənd mərkəzindən beş kilometr cənub-qərbdə, dərədə, Axtı mineral bulağı mövcuddur. Bütün Axtı mənbələri qələvidir və səthə 1400-1700 metr dərinlikdən gəlir.А. А. Бабаев «Радиоактивность минеральных вод Дагестана», Махачкала 1972
Mənbə temperaturu 38-40 °C ilə 65-68 °C arasında dəyişir. Temperaturun dəyişməsi mövsümlə əlaqədardır. Öz-özünə su çəkən bulaqlar ilə yanaşı, oxşar bir tərkibli suyun əldə edildiyi, lakin daha yüksək duzluluğu (3,6 q / l-ə qədər) olan quyular var. Axtı mineral suyunun ümumi axın sürəti gündə 254.000 l, isti 10000 l təşkil edir. Burada "Axtı" balneoloji kurortu yerləşir.Гецеу В. В. «Типы подземных минеральных вод Дагестана и их бальнеологическое значение», Махачкала, 1972 Бальнеологический курорт «Ахты»  Архивировано 28 сентября 2007 года.

 Mədəniyyət 
 Muzey 
250px|thumb
Axtıda iki muzey var, onlardan ən populyarı 1937-ci ildə qurulmuş, 12 mindən çox eksponatdan ibarət və keçmiş SSRİ-nin ən yaxşı kənd muzeyi olaraq tanınan Axtı Yerli Diyarşünaslıq Muzeyidir. Axtı Mədəniyyət və İncəsənət Muzeyi isə Dağıstandakı yeganə regional mədəniyyət və incəsənət muzeyidir. 10 mindən çox eksponatdan ibarətdir.

 Teatr 
Axtı Dağıstanda teatr sənətinin doğulduğu yer kimi tanınır, burada 1906-cı ildə Dağıstanda ilk olaraq 1949-cu ildə Dərbəndə köçürülmüş Ləzgi Dram Teatrı açıldı və "S. Stalski adına Dövlət Ləzgi Musiqili Dram Teatrı" adını aldı. 1956-cı ildə yeni, Axtı Milli Teatrı açıldı. Лезгинский музыкально-драматический театр Axtıda "Turi", "Şalbuzdağ", "Şarvili" folklor ansamblları və Sokolenok uşaq nümunəvi xalq çalğı alətləri orkestri var.

 Festivallar 
Axtılılar yaxınlıqda yerləşən Jaba kəndinin sakinləri ilə birlikdə Ləzgi Milli Çiçək Festivalı Tsukverin Suvar 'nı qeyd edirlər. Sovet vaxtı, bu tətildə axtılılardan başqa qonşu kəndlərin, digər bölgələrin və Dağıstan şəhərlərinin sakinləri toplaşırdılar.

İyun ayının sonuncu şənbə günü Axtıda ləzgi milli eposunun qəhrəmanı Şarviliyə həsr olunmuş bir bayram keçirilir.

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Ахты – жемчужина Дагестана