Türkiyə siyasətində qadınlar

Müasir dövrdə Türkiyədəki qadınlar milli siyasətdə fəal iştirak edirlər və Türkiyə Böyük Millət Məclisində qadınların sayı son seçkilərdə daim artmaqdadır.

 Tarixi 
Birinci Dünya müharibəsi qurtardıqdan sonra Osmanlı İmperiyasının süqut etdikdən sonra 29 oktyabr 1923-cü ildə Türkiyə Cümhuriyyəti yaradıldı. Yeni yaradılan hökumət ilk dəfə olaraq qadınlara bir çox siyasi haqqlar verir. Osmanlı imperiyası dövründə şahzadələrin analarının, sultanların həyat yoldaşlarının düşüncələrinə xüsusi fikir verilirdi. Həmçinin onlar böyük nüfuza malik idilər, amma buna baxmayaraq onların qanuni olaraq mövqeləri təsdiqlənməmişdir. Yəni onların siyasi haqqı yox idi. Başqa sözlə desək xalqdan və ya hər hansı mövqeyə malik olan qadınlarda belə siyasətə qarışma haqqı mövcud deyildi.

Qadınların siyasətdəki seçmə və seçilmə hüququ yenə də Osmanlı imperiyasının son dövrlərində verilməyə başladı. Nezihe Muhittin adlı bir qadın 1923-cü ildə iyun ayında Türkiyənin ilk qadın partiyasını qurdu. Həmin dövrdə Cumhuriyyət hələ tam elan edilməmiş, bu səbəbdən də onun heç bir hüquq və ya qanuni dayağı olmamışdır.

Mustafa Kamal Atatürkün prezident seçildikdən sonra onun ilk gördüyü iş qadınların cəmiyyətdə mövqeyini qaldırmaq idi. 1926-cı ildə mövcud olan qanun ləğv edildi. 1930–34-cü illərdə artıq qadınların ümumi seçkilərdə seçmə və seçilmə hüququ qazandı. Bu dünyada o cümlədən də Avropa qadınlarının seçilmə hüququndan çox əvvəl olmuşdur.Sina Akşin:Kısa Türkiye Tarihi, Türkiye İş bankası Kültür yayınları, İstanbul,2011, ISBN978-9944-88-172-2 p.188Türkiye'nin 75 yılı , Tempo Yayıncılık, İstanbul, 1998, p.48,59,250

 Siyasi rollar 

 Prezidentlər 
2018-ci ildə etibarən Türkiyə Cümhuriyyətində heç bir qadın prezident və ya dövlət başçısı olmamışdır.

 Baş nazirlər 
Tansu Çillər Türk iqtisadçı və akademik olmuşdur. 1990-cı ilinin noyabr ayında Demokrat Partiyasının seçilməklə öz siyasi həyatına başlamışdır. 13 iyun 1993-cü ildə bu partiyanın ümumi başçısı, həmin ilin 25 iyunda isə yeni yaradılan hökumətin nazir vəzifəsinə seçilmişdir. 6 mart 1996-cı il tarixininə qədər təxminən 3 il bu vəzifədə çalışmışdır. Çillər 2018-ci ildən etibarən ölkənin ilk və tək qadın baş naziridirTürkiye'nin 75 yılı, Hürgüç Gazetecilik,, İstanbul,1998."Erkek egemen Türkiye". Hürriyet (Turkish). 2010–12–11. Erişim tarihi: 2013–02–02.

 Nazirlər 
Türkiyə Cumhuriyyət ilk qadın naziri 1971-ci ildə Nihat Erim başçılığında qurulan hökumətin Səhiyyə naziri Türkan Akyol olmuşdur. Müxtəlif dövrlərdə qadın nazirlər:

AdıNazirlikPartiyasıTürkan AkyolTürkiyə Cümhuriyyəti Səhiyyə Nazirliyi (1971)
Türkiyə Cümhuriyyəti Dövlət Nazirliyi (1992–1993)Bağımsız SHPNərmin NeftçiTürkiyə Cümhuriyyəti Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi (1974–1975)CGPİmren AykutTürkiyə Cümhuriyyəti Ailə, İşləmə və Siyasi Xidmətlər Nazirliyi (1987–1991)
Türkiyə Cümhuriyyəti Dövlət Nazirliyi (1991–1996)
Türkiyə Cümhuriyyəti Şəhər Nazirliyi (1997–1999)ANAPGülər İləriTürkiyə Cümhuriyyəti Dövlət Nazirlyi (1991–1993)SHPAysəl BaykalTürkiyə Cümhuriyyəti Dövlət Nazirliyi (1995)CHPÖnay AlpagoTürkiyə Cümhuriyyəti Dövlət Nazirliyi (1994–1995)SHPIşılay SaygınTürkiyə Cümhuriyyəti Dövlət Nazirliyi (1995–1996)
Türkiyə Cümhuriyyəti Şəhər Nazirliyi (1996)
Türkiyə Cümhuriyyəti Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi (1996)DYPAyfer YılmazTürkiyə Cümhuriyyəti Dövlət Nazirliyi (1996–1997)DYPTansu ÇillerTürkiyə Cümhuriyyəti Xarici İşlər Nazirliyi (1996–1997)DYPMeral AkşenerTürkiyə Cümhuriyyəti Daxili İşlər Nazirliyi (1996–1997)DYPTayyibe GülekTürkiyə Cümhuriyyəti Dövlət Nazirliyi (1999–2002)DSPMelda BayerTürkiyə Cümhuriyyəti Dövlət Nazirliyi (1999–2002)DSPAysel ÇelikelTürkiyə Cümhuriyyəti Nazirliyi (2002)BağımsızGüldal AkşitTürkiyə Cümhuriyyəti Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi (2002–2003)
Türkiyə Cümhuriyyəti Dövlət Nazirliyi (2003–2007)AKPNimet BaşTürkiyə Cümhuriyyəti Dövlət Nazirliyi (2003–2007)
Türkiyə Cümhuriyyəti Təhsil Nazirliyi (2009–2011)AKPSelma Aliye KavafTürkiyə Cümhuriyyəti Dövlət Nazirliyi (2009–2011)AKPFatma ŞahinTürkiyə Cümhuriyyəti Ailə, İşləmə və Siyasi Xidmətlər Nazirliyi (2011–2013)AKPAyşenur İslamTürkiyə Cümhuriyyəti Ailə, İşləmə və Siyasi Xidmətlər Nazirliyi (2013–2015)AKPAyşen GürcanTürkiyə Cümhuriyyəti Ailə, İşləmə və Siyasi Xidmətlər Nazirliyi (2015)BağımsızBeril DedeoğluTürkiyə Cümhuriyyəti Avropa Birliği Nazirliyi (2015)BağımsızFatma Betül Sayan KayaTürkiyə Cümhuriyyəti Ailə, İşləmə və Siyasi Xidmətlər Nazirliyi (2016–2018)AKPJülide SarıeroğluTürkiyə Cümhuriyyəti Ailə, İşləmə və Siyasi Xidmətlər Nazirliyi (2017–2018)AKPZehra Zümrüt SelçukTürkiyə Cümhuriyyəti Ailə, İşləmə və Siyasi Xidmətlər Nazirliyi (2018–)Bağımsız

 Cumhuriyyət Senatorun namizədləri 
1961–1980-ci illərdə Türkiyədə Cumhuriyyət Senatı adlı dövlət qurumu fəaliyyət göstərirdi. Burada xidmət göstərən qadınlar aşağıdakılardır:

 Mebrure Aksoley, CHP (1964–1973)"Tutanak C. Senatosu B: 36 18.1.1966 O:1" (PDF) (Turkish). TBMM. 26 Aralık 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2013–02–02.
 Fatma Hikmet İşmen, TİP (1966–1975)"TİP'li Fatma İşmen'in ölümü". Milliyet (Turkish). 2006–05–18. Erişim tarihi: 2013–02–02.
 Bahriye Üçok, (1971–1976)"C. Senatosu B: 53 29.4.1975 O: 1" (PDF) (Turkish). TBMM. 6 mart 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2013–02–02.
 Nermin Abadan Unat, (1978–1980)Biography net (Türkçe)
 Aysel Baykal , CHP (1979–1980)"82nci Birleşim" (PDF). Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi (Turkish). TBMM. Cilt 13. 23 Oct 1979. Erişim tarihi: 2013–02–02.

 Parlament sədr müavinləri 
Hazırkı dövrə qədər heç bir qadın parlament sədri olmamışdır. Ancaq buna baxmayaraq bir sıra siyasətçi parlament sədrinin müavinləri olmuşdur. 1972-ci ildə Türkiyə Cümhuriyyətində ilk qadın parlament sədr müavini CGP-nın millət vəkili Nərmin Neftçi olmuşdurHürriyet newspaper (Türkçe). Başqa sədr müavinləri 2007–2015-ci illər arasında xidmət göstərən Meral Akşenər və CXP-nin nümayəndəsi Güldal Mumcu olmuşdurParliament page/Meral Akşener (Türkçe). 2011-ci ildə isə AK Parti millət vəkili Ayşe Nur Bahçekapılı bu vəzifəni daşımışdır.Parliament page/Şükran Güldal Mumcu (Türkçe).

 Millət vəkilləri 
8 fevral 1935-ci il tarixində keçirilən ümumi seçkilərdə həm Cumhuriyyət, həm də Türk tarixində ilk dəfə qadınlar seçmə və seçilmə haqqı verilmişdir. Bu seçkilərdə Mebrure Gönenç, Sabiha Gökçül Erbay, Şekibe İnsel, Huriye Baha Öniz, Fatma Şakir Memik, Nakiye Elgün, Fakihe Öymen, Hatı Çırpan, Ferruh Güpgüp, Bahire Bediş Morova Aydilek, Mihri Pektaş, Meliha Ulaş, Fatma Esma Nayman, Sabiha Görkey, Seniha Hızal, Benal Nevzat İstar Arıman və Türkan Örs Baştuğ millət vəkilləri seçildi. Bu 18 qadın arasında ən çox diqqət çəkən isə Satı Qadın kimi də tanınan Hatı Çırpan olmuşdurHacettepe University Page (Türkçe).

 1935–1991-ci illərdəki seçkilər 
1935-ci ildən sonra keçirilən bütün seçkilərdən qadınların məclisdəki sayları aşağı düşməyə başladı.1954-cü ildə sadəcə iki qadın məclisə seçilmiş və bu da tarixə qadınların seçmə və seçilmə haqqlarının verildiyindən bəri məclis ən az qadının seçildiyi seçkilər oldu.
İlQadın millət vəkillərinin sayıFaizlə193518%4.6193915%3.8194316%3.719469%219503%0.619542%0.719577%1.319613%0.719658%1.819695%1.119736%1.319774%0.9198312%319876%1.319918%1.8

 1995–2015 seçkilər 
1995-ci ildən sonra məclisdəki qadınların sayında artım hiss olundu. 2002-ci ilinə qədər millət vəkili seçimlərində qadınların sayı 1935-ci ildəki seçimlərə çata bilməmişdirAn Afyon University paper by D. Ali Aslan (Türkçe).
İlQadın millət vəkillərinin sayıFaizlə199513%2.4199922%4200224%4.4200746%9201178%14201597%17.7201582%14.9

 Partiya sədrləri 
Türkiyənin siyasi həyatında ilk partiya lideri Behice Boran idi. 1970-ci ildə partiyanın başçısı seçilmişdir. Bu vəzifə 12 sentyabr Siyasi inqilabdan sonra bütün siyasi partiyalar bağlandı. Bu dövrdə ümumi nazir qadınlar aşağıdakılardır:T24 online newspaper

 Mübeccel Göktuna (1915–1999), Türkiyə Ulusal Qadınlar Partiyası (1972–1981) nazir
 Tansu Çiller (1946), Demokrat Partiyası (1993–2002) nazir və iqtidar partiyası adına Türkiyə Cümhuriyyəti baş nazir
 Rahşan Ecevit (1923), Demokratik Sol Xalq Partiyası (2010) qurucusu və ümumi nazir
 Nesrin Nas (1958), Anavatan Partiyası (2003–2004) ümumi nazir
 Filiz Koçali (1958), Sosyalist Demokrasi Partiyası ümumi nazir
 Gültan Kışanak (1961), Barış ve Demokrasi Partiyası (2011–2014) nazirin həyat yoldaşı
 Figen Yüksekdağ (1971), Halkların Demokratik Partiyası (2012– günümüz) nazirin həyat yoldaşı
 Emine Ülker Tarhan (1963), Anadolu Partiyası (2014–günümüz) qurucusu və ümumi nazir
 Benal Yazgan, Qadın Partiyası (2014–günümüz) ümumi nazir
 Meral Akşener (1956), İyi Partiyası (2017–günümüz) qurucusu və ümumi nazir

 Fraksiya sərdləri 
Türkiyə Cümhuriyyətinin Konstitusiyasına əsasən məclisdə fraksiya qurmaq üçün 20 nəfərdən artıq deputat olmalıdır. Hər partiyadan 1–3 nəfərə seçilmək hüququ vardır. Qrup sədrləri, digər siyasi partiyaların və məclis idarəçiləri söz haqqları vardır. Məclisin ilk Türk qadın qrup vəkili 1996–1999-cu illər arasında CHP-də işləmiş Oya Araslıdır.Radikal Newspaper (Türkçe)Milliyet newspaper (Türkçe)

 İstinadlar 

Kateqoriya:Türkiyə siyasətçiləri
Kateqoriya:Qadın siyasətçilər