Nasist həbs düşərgələrinin siyahısı

Bu məqalə İkinci dünya müharibəsi və Holokost hadisələri dövründə bütün Avropada mövcud olmuş ən məşhur Nasist həbs və ölüm düşərgələrinin bir hissəsini əhatə edir. 1967-ci ildə Almaniya Ədalət Nazirliyinin tərtib etdiyi siyahıya əsasən almanlar tərəfindən işğal olunmuş ərazilərdə təqribən 1200 düşərgə və alt-düşərgənin mövcud olduğu bildirilsə də,Bundesministerium der Justiz (2011), List of concentration camps and their outposts in alphabetical order. Internet Archive. Yəhudi Virtual Kitabxanasının məlumatına görə işğal olunmuş ölkələrdə ümumilikdə almanlar tərəfindən düzəldilmiş 15,000 düşərgə var idi.

Müharibənin başlamasından əvvəl, 1933-1939-cu illərdə bu cür həbs düşərgələrində saxlanılan məhbusların əsas hissəsini alman kommunistlər, sosialistlər, sosial-demokratlar, qaraçılar və Yehova şahidləri təşkil edirdi.Holocaust Encyclopedia, Nazi Camps. Introduction.  United States Holocaust Memorial Museum.

"Həbs düşərgəsi" termini tez-tez İkinci dünya müharibəsi ərzində mövcud olmuş bütün alman düşərgələri üçün ümumi ad kimi işlədilir. Lakin, alman düşərgə sistemində müxtəlif növ toplama düşərgələrinin olması da bir faktdır. Ölüm düşərgələri və toplama düşərgələri arasında bir sıra fərqlər var idi.

Həbs düşərgələri əsas etibarilə saxlanma və məhbusların əmək istismarı mərkəzi kimi fəaliyyət göstərirdi. ABŞ Holokost Memorialı Muzeyi tərəfindən təşkil olunmuş araşdırmalara əsasən müharibə illərində 42,500 düşərgə və gettoda saxlanılan ümumilikdə 15–20 milyon insandan köləlik məqsədləri üçün istifadə edilmişdir. Almaniyada və almanlar tərəfindən işğal olunmuş Avropa ərazilərində mövcud olmuş 20,000 həbs düşərgəsi insanlığa qarşı baş tutmuş bu cür terror aktlarında mühüm rol oynamışdır. Bu cür düşərgələrin əksəriyyəti öz müharibə cinayətlərini və insanlığa qarşı baş vermiş cinayətləri ört-basdır etmək məqsədilə Antihitler koalisiyasının əlinə keçməzdən əvvəl almanlar tərəfindən dağıdılmışdır.

Ölüm düşərgələri isə müstəsna olaraq buraya gətirilmiş məhbusların kütləvi şəkildə öldürülməsi məqsədilə dizayn olunmuşdu. Beljets, Sobibor və Treblinka kimi "ölüm fabrikləri"ndə alman SS birləşmələri və polisi tərəfindən 2,700,000 nəfər etnik yəhudi zəhərli qaz, güllələnmə və ac şəraitdə dözülməz işlərə cəlb olunaraq öldürülmüşdür.

 Seçilmiş nümunələr 
Aşağıdakı siyahıda təqdim olunan statistik və riyazi məlumatlar çoxsaylı nəşrlərdən götürülmüşdür və bu səbəbdən də bu siyahını ümumi nümunə kimi göstərmək düzgün deyil.

Alman işğalı altında olan Avropada mövcud olmuş gettolar bu siyahıya daxil deyil.

# Düşərgənin adı Ölkə (hazırkı) Düşərgə növü İstismar tarixi Məhbus sayı Ölü sayı Alt-düşərgələr Veb-səhifə1 OlderniGernsi Əmək düşərgələri yanvar 1942 – iyun 1944 6,000 700 Lager Borkum, Lager Helqoland, Lager Norderni, Lager Silt 2 Amersfort Niderland Tranzit düşərgə və həbsxana avqust 1941 – aprel 1945 35,000 1,000 3 Arbaytsdorf Almaniya Əmək düşərgəsi 8 aprel 1942 – 11 oktyabr 1942 600 none4 Auşvits Polşa Ölüm və həbs düşərgəsi aprel 1940 – yanvar 1945135,000Franciszek Piper, Construction and Expansion of KL Auschwitz ("Budowa i rozbudowa KL Auschwitz").   The Auschwitz-Birkenau State Museum in Oświęcim, Poland (Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu), 1999–2010 in August 1944  List of Subcamps of KL Auschwitz (Podobozy KL Auschwitz).   The Auschwitz-Birkenau State Museum in Oświęcim, Poland (Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu), 1999–2010   5 Banitsa Serbiya Həbs düşərgəsi iyun 1941 – sentyabr 1944 23,637 3,849Ramet, Sabrina P., The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation: 1918–2005. Indiana University Press, 2006. (p. 131)6 Bardufoss Norveç Həbs düşərgəsi mart 1944 – ???? 800 2507Beljets Polşa Ölüm düşərgəsi oktyabr 1941 – iyun 1943 434,508 8 Berqen-Belzen Almaniya Həbs düşərgəsi aprel 1943 – aprel 1945 120,000 52,000 2 9 Berlin-Martzan Almaniya Qaraçılar üçün əmək düşərgəsi iyul 1936 – ???? 10 Bernburq Almaniya Toplama nöqtəsi aprel 1942 – aprel 1945 14,385 211 Boqdanovka Ukrayna Həbs düşərgəsi 1941 54,000 40,00012 Bolsano İtaliya Tranzit düşərgəsi iyul 1944 – aprel 1945 11,11613 Bor Serbiya Əmək düşərgəsi iyul 1943 – sentyabr 1944 6,000 1,800 – 2,800 14 Bretvet Norveç Həbs düşərgəsi 1941 – may 1944 1,00015 Breendonk Belçika Həbs və əmək düşərgəsi 20 sentyabr 1940 – sentyabr 1944 3532 391 none 16 Braytenau Almaniya Əmək düşərgəsi 1933 – 1934,1940–1945 470 – 8500 17 Buhenvald Almaniya Həbs düşərgəsi iyul 1937 – aprel 1945 266,000 56,545 18 Xelmno Polşa Ölüm düşərgəsi dekabr 1941 – aprel 1943,Aprel 1944 – yanvar 1945 152,000 19 Srveni Krst Serbiya Həbs düşərgəsi 1941–1944 30,000 10,00020 Daxau Almaniya Həbs düşərgəsi mart 1933 – aprel 1945 200,000 31,591 21 Dransi Fransa Tranzit və toplama düşərgəsi 20 avq 1941 – 17 avq 1944 70,000 Austerlitz, Levitan və Bassano düşərgələri 22 Falstad Norveç Həbs düşərgəsi dekabr 1941 – may 1945 200 none 23 Flossenbürq Almaniya Həbs düşərgəsi may 1938 – aprel 1945 96,000 30,000 24 Fort de Romenvil Fransa Həbs və tranzit düşərgəsi 1940 – avqust 1944 8,100 200 none   25 Fort VII Polşa Həbs və tranzit düşərgəsi oktyabr 1939 – aprel 1944 18,000 4,500 26 Fossoli İtaliya Həbs və tranzit düşərgəsi 5 dekabr 1943 – noyabr 1944 2,80027 Qrini Norveç Həbs düşərgəsi 2 may 1941 – may 1945 19,788 828 Qross-Rozen Polşa Əmək düşərgəsi avqust 1940 – fevral 1945 125,000 40,000 29 Hertsoqenbuş Niderland Həbs düşərgəsi 1943 – 1944 31,000 750 30 Hintsert Almaniya Toplama nöqtəsi iyul 1940 – mart 1945 14,000 302 31 Yaqala Estoniya Əmək düşərgəsi avqust 1942 – avqust 1943 200 3,000  32 Yanovska Ukrayna Getto; tranzit, əmək və ölüm düşərgəsi sentyabr 1941 – noyabr 1943 40,000(see "A-Z")33 Kayzervald Latviya Həbs düşərgəsi 1942 – 6 avqust 1944 20,000 16 34 Kauferinq Almaniya Həbs düşərgəsi iyun 1943 – aprel 1945 30,000 14,500 35 Kaunas gettosu Litva Getto və toplama düşərgəsi 22 iyun 1941 – 1 avqust 1944 Pravyenişken 36 Kemna Almaniya İlkin toplama düşərgəsi iyun 1933 – yanvar 1934 4,500 37 Kiştartsa Macarıstan Həbs düşərgəsi 1944 – 1945 1,800 38 Klooqa Estoniya Əmək düşərgəsi 1943 – 28 sentyabr 1944 1,80039 Koldiçevo Belarus Əmək düşərgəsi 1942 – iyun 1944 22,00040 Le Vernete Fransa Toplama düşərgəsi 1939–194441 Maydanek Polşa Ölüm və həbs düşərgəsi oktyabr 1941 – iyul 1944 78,000 42 Malxov Almaniya Həbs və tranzit düşərgəsi 1943 – 8 may 1945 5,00043 Maliy Trostinets Belarus Ölüm düşərgəsi iyul 1941 – iyun 1944 60,000–65,00044 Mauthauzen Avstriya Həbs düşərgəsi avqust 1938 – may 1945 195,000 55,000–60,000 45 Mexelen Belçika Tranzit düşərgəsi iyul 1942 – sentyabr 1944 25267 300 none 46 Mittelbau-Dora Almaniya Həbs düşərgəsi sentyabr 1943 – aprel 1945 60,000 20,000 47 Natsveyler-Struthof Fransa Həbs düşərgəsi may 1941 – sentyabr 1944 52,000 22,000Roger Boulanger (2006),  L'historique du camp de Natzweiler-Struthof via Internet Archive.48 Noyenqamme Almaniya Həbs düşərgəsi 13 dekabr 1938 – 4 may 1945 106,000 42,900+ 49 Niderhagen Almaniya Toplama və əmək düşərgəsi sentyabr 1941 – 1943 3,900 1,285 50 Oberer Kuhberq həbs düşərgəsi Almaniya Həbs düşərgəsi 1933 – 1935 600 0 51 Oranienburq Almaniya İlkin toplama düşərgəsi mart 1933 – iyul 1934 3,000 1652 Osthofen Almaniya Toplama nöqtəsi mart 1933 – iyul 193453 Plaşov Polşa Əmək düşərgəsi dekabr 1942 – yanvar 1945 150,000 9,00054 Ravensbrük Almaniya Qadınlar üçün həbs düşərgəsi may 1939 – aprel 1945 132,000 28,000  55 Risera di San Sabba İtaliya Tranzit və toplama düşərgəsi sentyabr 1943 – 29 aprel 1945 25,000 5,000 56 Zaksenhauzen Almaniya Həbs düşərgəsi iyul 1936 – aprel 1945 200,000 30,000 57 Saymişte Serbiya Ölüm düşərgəsi oktyabr 1941 – iyul 1944 50,000 20,000–23,00058 Salaspils Latviya Həbs düşərgəsi oktyabr 1941 – 1944 2,000 59 Skroçovitz Çex Respublikası Tranzit və əmək düşərgəsi 1940–1943 700 13 60 Sobibor Polşa Ölüm düşərgəsi may 1942 – oktyabr 1943 170,165 61 Dzyaldovo Polşa Əmək və tranzit düşərgəsi 1939/40 – 1945 30,000 13,000 362 Ştutthof Polşa Həbs düşərgəsi sentyabr 1939 – may 1945 110,000 65,000 63 Sirets Ukrayna Əmək və ölüm düşərgəsi 1942 – 1943 2,000 64 Terezin Çex Respublikası Tranzit düşərgə və getto noyabr 1941 – may 1945 140,000 33,000 65 Treblinka Polşa Ölüm düşərgəsi iyul 1942 – noyabr 1943 1,000,000 66 Vayvara Estoniya Toplama və tranzit düşərgəsi 15 sentyabr 1943 – 29 fevral 1944 20,000 950 22  67 Varşava Polşa Həbs və ölüm düşərgəsi 1942–1944 400,000 20,000–35,00068 Vesterbork Niderland Tranzit düşərgəsi may 1940 – aprel 1945 102,000

 Həmçinin bax 
 Holokost
 İkinci dünya müharibəsi

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Concentration camps of Nazi Germany on YouTube
 The World of the Camps: Labor and Concentration Camps  on the Yad Vashem website
 List of German Concentration Camps During the Holocaust, Holocaust Center of Northern California

Kateqoriya:Holokost
Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi