Gnathobdellida

Çənəli zəlilər   () Zəli sinfinə aid  dəstə.
 Haqqında 
Əksər  zəlilər  ağız boşluğunda  çənələr  inkişaf  etmişdir. Çənələr üç  ədəd  olub , mişar  kimidir. Mayalanmaları  spermatoforlar vasitəsilədir. Tibb  zəlisində  cütləşmə  orqanı  vardır. Dəstənin  Hirudinidae  fəsiləsində  olan  növləri  geniş  yayılmışdır. Bu  zəlilər  yaxşı  üzmək qabiliyyətinə  malik  olub, yumurtalarını  torpağa  qoyurlar. Fesilənin xarakterik nümayəndələrindən biri at zəlisidir (Limnatis nilotica). At zəlisinin uzunluğu 8-10 sm, eni l-1,5 sm-dir. Bədənin  üzəri  sarı  və  qəhvəyi  rənglərin  qarışığı  olan  yaşıl  rəngdə , qarın  hissəsi  isə açıq-yaşıl  rəngdədir. Bu  növ  orta Asiyanın , Qazaxıstanın , Zaqafqaziyanın  şirin  su hövzələrində  geniş  yayılmışdır. At zəlisi  insanda  və  heyvanlarda  limnatioz  xəstəliyi  törədir. Tibb  zəlisindən  fərqli  olaraq , at  zəlisi  tez-tez  qidalanır, gündə  bir  neçə  dəfə  qan  sorur. Limnatis  sahibinin  selikli  qişasına  yapışaraq  ağır xəstəlik  törədir, və  çox vaxt bu  xəstəlik  ölümlə  nəticələnir. Sahib  su  içərkən  qəbul  olunmuş  zəli  dodağa , diş ətinə, udlağa, dilə , qida  borusuna  yapışır. Həmçinin  zəli  qırtlaq  yarığı  ətrafına, qırtlağa , burun dəliklərinədə  yapışa  bilir. Sahibin  tənəffüs  yollarında  zəlinin  uzun  müddət  qalması  tənəffüsün  çətinləşməsinə  səbəb ola  bilər. Sahibin  çoxlu  qan  itirməsi  eyni zamanda  orqanizmi  də  zəiflədir. Limnatis turkestanica Orta Asiyada  rast  gəlinir. Su  içərkən zəli  sahibinin burun-udlağına  daxil  olaraq , orada  qanla  qidalanır. Bu nahiyədə  güclü  qıcıqlanmaya  və  qanaxmaya  səbəb  olur  ki , zəli  oradan  cərrahiyə  əməliyyatı ilə çıxardılır. Şri-Lankanın  cəngəlliklərində , Hindistanda, İndoneziyada Haemodipsa  cinsindən olan quruda  yaşayan zəlilər geniş  yayılmışdır. Bu  zəlilər  quru  yerlərdə, otların  arasında  və  yarpaqların  altında  gizlənərək , insanlara  və  heyvanlara  hücum  edirlər.Yalançı at  zəlisidə  geniş  yayılmışdır. Yalançı at zəlisi tibb zəlisinə bənzəyir . Uzunluğu  10-15 sm –dir. Bel  tərəfi tünd-boz  və ya  qara-sarımtıl rəngdə, qarın  hissəsi isə  sarımtıl – boz və ya bozumtul-yaşıl  rəngə  çalır. Həmçinin  yalançı at  zəlisi sahibin  bədəninə  yapışsa da , dərini  kəsmir və  qanla qidalanmır.Dogel, Onurğasızlar zoologiyası, Bakı-2007, səh.233

 Mənbə 
B.İ.Ağayev, Z.A.Zeynalova. Onurğasızlar zoologiyası. Bakı , «Təhsil» 2008 , 568 səh
 Həmçinin bax 
 Qıllı zəlilər
 Xortumlu zəlilər
 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Limnatis nilotica
 Sanguessuga-do-cavalo (Limnatis nilotica) no Gerês 2013

Kateqoriya:Həlqəvi qurdlar