Sağsağan

Sağsağan və ya adi sağsağan () — qarğalar ailəsinin sağsağanlar fəsiləsindən olan quş növü. NB – BirdLife International consider the North American black-billed magpie (Pica hudsonia) as a subspecies of Pica pica.

 Həyat tərzi 
Ümumi sağsağanlar oturaq quşlardır. Kiçik meşələrdə, parklarda, bağlarda, tez-tez insan məskənlərinə yaxın yerlərdə məskunlaşırlar. Sıx meşələrdən adətən çəkinirlər. Sağsağan əkiz quşdur. Bir ortaq həyatın ilk ilində seçilir, ilk cütləşmə həyatın ikinci ilində baş verir və növbəti yazda cütlük yuva qurmağa başlayır və övlad sahibi olmağa çalışır. Tez-tez yüksək səslə ağacdan ağaca uçan quş sürülərində görülür. Balalarına sahib olan yetkin bir cütdür. Cütlük cəsarətlə ərazisini digər vəhşi quşlardan müdafiə edir.

Ovçu meşəsində tapılan bir qaragözün narahat fəryadı yalnız digər quşlar tərəfindən deyil, qurd, ayı və digər heyvanlar tərəfindən də qəbul ediləcəkdir.

 Qidalanma 
Sağsağanlar omnivor quşdur. Həm heyvan, həm də bitki yemi ilə qidalanır. Digər sərçəkimilər kimi, sağsağanların pəhrizində bitkilər, toxumlar,  kiçik məməlilər, həm də böcəklər yer alır. Bununla yanaşı, sağsağanlar tez-tez yumurta və balalarını daşımaqla quş yuvalarını məhv edirlər. Bir insanın yanında yaşayan bu quşlar ondan hər hansı bir yeməyi oğurlamaqdan çəkinmirlər. 

Yaz aylarında, sağsağanlar, yumurtaları və cücələrinin ən çox sevdikləri yemək olan digər quşların yuvalarını axtaran kolları, otluqları araşdırırlar. Kiçik gəmiriciləri də rədd etmirlər. Güclü dimdiyinin köməyilə, sağsağanlar böcək sürfələrini yerdən qazır və quş yumurtalarının qabığını qırırlar.

 Folklor 

 İsveçdə quşun cadu ilə əlaqələndiriləcəyi qəbul edilir.
 İngilis adalarında, sağsağanlar pis şans ilə əlaqələndirilir.
 Şotlandiyada bir sağsağan evin pəncərəsində dayanıbsa, bu ölümü bildirir.
 Alman folklorunda sağsağanlar həmçinin oğru olaraq da görülür.
 Çin mədəniyyətində isə bu quşlar yaxşı bəxtin və şansın göstəricisidir.

 Yayılması 

tünd-yaşıl — P. p. fennorum,

tünd-boz — P. p. asirensis,

sarı — P. p. bactriana,

çəhrayı — P. p. bottanensis,

göy — P. p. kamtschatica,

bənövşəyi — P. p. leucoptera,

narıncı — P. p. mauritanica,

mavi — P. p. melanotos,

tünd-qırmızı — P. p. serica.|alt=
Sağsağanlar Skandinaviyanın Nordkap burnundan tutmuş İspaniya və Yunanıstanın cənub ucuna qədər bütün Avropa ərazisində yayılmışlar. Onlar yalnız Aralıq dənizinin bir sıra adalarında yoxdur. Həmçinin Afrikanın şimalında Mərakeş, Əlcəzair, Tunis ərazilərində də məskunlaşmışdırlar.

Onların arealı Avropanın şərqindən, təxminən 65 km şimal uzaqlığına qədər uzanan Orta Şərqdən İrana və Fars körfəzinin sahillərinə qədər uzanır. Uzaq şərqdə şimal sərhədləri cənubdan təxminən 50° şimal enliyinə qədər Yaponiyanın dənizinə qədər uzanır. Asiyada sağsağanların yayılma arealı Şimali Vyetnam, həmçinin şimal-qərbli Monqolustan çöllərini əhatə edir. Təcrid olunmuş Kamçatka yarımadasında yerləşir. Bundan əlavə kiçik məskunlaşma Kyuşunun şimal-qərbində təbiət abidəsi kimi qorunur. Şimali Amerikada sağsağanlar qitənin qərb yarımkürəsində Alyaskadan Aşağı Kaliforniyaya qədər məskunlaşmışlar.

 Şeirlər 
Böyük Britaniya və İrlandiyada məşhurlaşmış ənənəvi poeziya sənədləri, sağsağanların gələcəyini proqnozlaşdırdığı miflərə (ciddi şəkildə aydın deyildi) bənzəyir. Şeir mövzusunda bir çox bölgə dəyişikliyi var. Və bu deməkdir ki, dəqiq və aydın bir dəyişmə proqnoz olunmur.

Karpe Cuqulum və Terri Pretçetin dediyinə görə, sağsağanlar haqqında bir çox şeir var. Ancaq bunların heç biri çox etibarlı deyil. Çünki onlar sağsağan haqqında elə də bilikli olmayan cəmiyyət tərəfindən yazılmışdır.

 Xüsusiyyətləri 
Onun quyruğu uzun və əyri, tükləri qara-ağdır. Başı, onun arxa və gövdəsi qara, çiyinlər və alt tərəfi ağ rəngdədir. Qanadları parlaq mavi olur, ancaq, qanadlarını açanda olduqca ağ görünür. Qanadları ilə güclü, sürətli və düzgün uçuş həyata keçirir. Onun səsi güclüdür və "ağır" çıxır. Ömrü 30 ildən 38 ilədəkdirWie alt können Vögel werden? Zum Alter von Rabenvögeln http://www.gefiederte-welt.de/TUlEPTEyMzUmQUlEPTc3NzI2MCZVUE9TPTA.html?UID=6F25409DAABDBE175C7E82D671B2F604F4668DCBC8ADA52956 . Sağsağanlar ağıllı quşlardan biri hesab edilir.

 Xarici keçidlər 

 Ageing and sexing (PDF; 2.9 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze 
 Feathers of Eurasian magpie 

 İstinadlar 

Kateqoriya:Qarğalar
Kateqoriya:Avrasiya quşları
Kateqoriya:Türkiyə quşları
Kateqoriya:İran quşları
Kateqoriya:Təhlükədə olmayan növlər
Kateqoriya:Qırmızı kitaba görə az qayğı tələb edən növlər