Türkofobiya

Türkofobiya —  —  (, , , ; "türk" və  – "qorxu" sözlərindən) və ya Anti-türkçülük (, , , ;  – "qarşı" və "türk" sözlərindən) — türkdilli xalqlara, onların mədəniyyətinə və tarixi irsinə qarşı düşmənlik, nifrət, ayrı-seçkilik və ya qərəz hisslərini və ifadələrini təsvir etmək üçün istifadə edilən termin, etnofobiyanın istiqaməti. Bunun əksi türkpərəstlikdir.

Türkofobiya həmişə türkdilli xalqlara yox, Balkan yarımadasında yaşayan müsəlmanlara, xüsusən də boşnaklar, albanlar, pomaklar və tobeşlərə, eləcə də türk diasporuna istiqamətləndirilir. Həmçinin, indiki dövrdə türkdilli xalqların nümayəndələri Yunanıstan, Almaniya, Belçika, Bolqarıstan, Çin, Polşa, Ermənistan, ABŞ, İsveç, Danimarka, Fransa, Avstriya, İran və Rusiya kimi ölkələrdə irqçi hücumlara məruz qalırlar.

İslamofobların türkləri hədəfləməsinin səbəbi Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın islamçı siyasətidir. Türkofobların əhəmiyyətli hissəsi xristiandır və xristian milliyətçiliyi fəlsəfəsini təqib edir. Türkofoblar Türkiyəni Avropa ölkəsi hesab etmir, İstanbul şəhərinin (tarixən Konstantinopol; ,  Konstantinoupolis. ) "gerçək sahibləri olan xristianlara geri qaytarılması"nı arzulayırlar.

Digər tərəfdən, türkofobiya türk milliyətçilər (türkçülük və ya turançılığın tərəfkeşləri) və apologetlər tərəfindən türkdilli xalqların tənqidinə qarşı propaqanda kimi istifadə edilir.

 Erkən tarixi 

 XVI əsrdən əvvəl 
Türkofobiyanın kökləri Hunların Avropaya gəlməsinə təsadüf edir. Hunların etnik zəmini tarixşünaslar arasında mübahisəli bir mövzu olmasına baxmayaraq, əksəriyyət onların türk mənşəli olduğuna inanır və onların gəlişi avropalılarda böyük qorxuya səbəb olmuşdur. Atilla avropalılar tərəfindən "" () adlandırılmışdır.

Türkofobiya daha sonrakı əsrlərdə də yaranmışdır. Böyük Səlcuq imperiyasının Anadoluya daxil olması və Bizans imperiyasının tənəzzül vəziyyəti Roma papası II Urbanın bütün xristian dünyasının türklərə qarşı bir müharibəyə qoşulmasına, yəni Birinci səlib yürüşünə səbəb olmuşdur.

XV əsrdə Osmanlı imperiyasının yüksəlişi Avropada təşvişə səbəb olmuşdur. Konstantinopol şəhərinin fəthi və Osmanlının Avropadakı müharibələri türkofobiyanın populyarlaşmasına gətirib çıxarmışdır. XV əsrin ortalarında Avropanın müxtəlif yerlərində Osmanlı imperiyasının məğlub edilməsi sadəcə tanrının köməyi ilə gerçəkləşə biləcəyi ideyasını yaymaq üçün "" () adlı kütləvi yığınacaqlar təşkil olunurdu. Vyana yepiskopu İohann Faber türklər barədəki fikirlərini belə qələmə vermişdir:

 XVI əsr 
200px|thumb|right|Bir Osmanlı hərbçisinin uşaqları öldürməsinin təsviri. Macarıstan Milli Muzeyi.  XVI əsr.

Osmanlı imperiyası qərbdəki torpaqlarını artırmasıyla Qərbi Avropa dövlətləri türklərlə tez-tez hərbi münaqişələrə yoluxurdular. Venesiya ilə gerçəkləşən Kipr müharibəsinin bir nəticəsi olaraq, Osmanlı imperiyası Kipr adasını fəth etmişdir. Famaqusta şəhərinə daxil olduqdan sonra Osmanlı ordusu şəhərin 20 minlik əhalisinə kütləvi şəkildə bir qırğın törətmişdir. Bu hadisə türklərin Avropadakı ad-sanına çox mənfi bir təsir göstərmişdir.

XVI əsrdə Avropada türklərlə əlaqədar təqribən 2.500-ə yaxın publikasiya nəşr edilmişdir. Bu publikasiyalar "qana susamış türk" imicini yaymağa çalışırdılar. 1480-ci ildən 1610-cu ilə qədər türklərin Avropaya olan təhdidi barədə 5.000-dən çox kitab nəşr edilmişdir.

Bu dövrdə Osmanlı imperiyası Balkan yarımadasına hücum etmiş, Vyana şəhərini mühasirəyə almışdı. Bu hadisə Avropada, xüsusən də Almaniyada kütləvi qorxuya səbəb olmuşdur. Almaniyada xristian reformasiyasının başçısı, Almaniya protestantlığının (lüteranlıq) banisi Martin Lüter bu vəziyyətdən istifadə edərək türklərin "Katolik kilsəsinin ürəyi – Roma şəhərindəki antixristlərlə birlikdə son günlərdə və vəhydə məhv olacaq iblisin nökərləri" olduğunu irəli sürmüşdür. O həmçinin, türklərin "qırmızı yəhudilər" olduğunu iddia etmişdi. Buna əsas olaraq, o, türklərdə və yəhudilərdə edilən kişi sünnəti, eləcə də digər adət-ənənələri göstərmişdir. Qırmızı metaforası türklərin daim müharibədə olan, qana susamış bir millət olması iddiası ilə bağlamışdır. Martin Lüter Osmanlı imperiyasının Avropada əldə etdiyi müvəffəqiyyətin tanrının bir cəzası olduğunu bəyan etmişdir.

1518-ci ildə o, 95 tezisini açıqlayarkən tanrının müharibə, xəstəlik və zəlzələ gətirdiyi kimi türkləri də xristianları cəzalandırmaq üçün göndərdiyini iddia etmişdir. O və onun pərəstişkarları Osmanlı–Habsburq müharibələrini "Məsih və antixrist arasında" və ya "tanrı və iblis" arasındakı müharibə olduğunu hesab edirdilər.

O dövrün bəzi ilahiyyatçılarının dediyinə görə, türk sözü "" () sözündən törəmişdir.

Bu neqativ imicin Avropa xalqı arasında yayılmasında "Canavar-türk" hekayələrinin də böyük rolu olmuşdur. Canavar-türkün bir canavarın başına və quyruğuna malik olduğuna, ancaq insanabənzər adamyeyən bir məxluq olduğuna inanılırdı. Türklərin təsvir edilməsində hərbi güc və qəddarlıq amillərindən tez-tez istifadə edilirdi.

 XVII–XVIII əsrlər 
Bəzi şərqşünasların fikrinə görə, XVII–XVIII əslərin türk adət-ənənələrinə və xalqlarına neqativ yanaşan mənbələri türklərin "qeyri-dəqiq, lakin qəbul edilmiş" bir imicinin yaradaraq "Maarifçilik dövrünün təbiət və hökumət ilə bağlı arqumentlərinə ideoloji bir silah kimi xidmət göstərmişdir". Buna baxmayaraq, bəzi müasir mənbələr Osmanlı imperiyasının özündən asılı saldığı torpaqlarda xristianlara qəddarcasına davrandığını irəli sürür. Bu davranışlar arasında bir xristian ailəsinin ən azı bir uşağının Yeniçərilərə qoşulması məcburiyyəti də var. Digər mənbələr təcavüz, məcburi dini dəyişmə, işgəncə, kütləvi qırğınlar və soyqırımlardan bəhs edir.

İsveçdə türklər xristianlığın əzəli düşmənləri hesab edilirdilər. Şəhər kahini Yönşöpinqli Erland Driselinin yazdığı "Luna Turcica eller Turkeske måne, anwissjandes lika som uti en spegel det mahometiske vanskelige regementet, fördelter uti fyra qvarter eller böcker" (Dörd kvartetə və ya kitaba bölünmüş təhlükəli Məhəmməd hakimiyyətini güzgü kimi göstərən türk ayparası) 1694-cü ildə nəşr olunmuşdur. İsveçli ruhanilər nitqlərində türklərin qəddarlığı və qana susamışlığı, onların fəth etdiyi əraziləri necə qarət və məhv etdiyi barədə moizə edirdilər. 1795-ci ildə İsveçdə nəşr olunan bir məktəbli kitabında İslam dini "fırıldaqçı Məhəmmədin uydurduğu, türklərin bu günə kimi qlobal bir şəkildə inandığı saxta din" kimi təsvir edilmişdir.

Volter və dövrün digər avropalı yazıçıları türkləri Avropanın irsini məhv edən müstəbidlər olaraq təsvir etmişdilər. Eduard Səid müəllifi olduğu "Şərqşünaslıq" kitabında yazmışdır:

Osmanlı imperiyasının daxilində belə "türk" sözü Kiçik Asiyada yaşayan bisavad yörük kəndlilərinə xitab etmək üçün istifadə olunurdu. Osmanlı imperiyasına daxil olan ərazilərdə istifadə olunan "Etrak-i bi-idrak" yanıltmacının mənası "cahil türk"dür və Uqtul əl-Türkə vələvkanə əbak .

 Müasir tarix 
1960-cı illərdən əvvəl Türkiyənin emiqrasiya dərəcəsi az idi. Buna baxmayaraq, 1961-ci ildə yeni konstitusiyanın qəbul edilməsindən sonra Türkiyə vətəndaşları xaricə köçməyə başladılar. Tədricən türklər bəzi qərb ölkələrində "əsas etnik azlıq" oldular, ancaq əvvəldən onlar ayrı-seçkiliyə məruz qalırdılar. Bəzi vaxtlarda ölkələrdə qəbul edilən immiqrantlara xoş qanunlar sadəcə türkiyəli işçiləri istisna idi.

Bəzi Avropa dillərində "türk" sözü "barbar" və "kafir" sözləriylə bənzər məna əldə edib. Həmçinin, bu söz təhqiredici formada da istifadə edilir. Nəticədə, bu söz ABŞ-də da bəzi neqativ mənalar kəsb edir.

 Qafqaz 

 Ermənistan 

290x290px|left|thumb|1918-ci ilin mart ayının 30-dan aprel ayının 3-nə qədər Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində Bakı Soveti və Daşnaksütundan olan erməni silahlı dəstələrinin azərbaycanlılara qarşı qırğın törədmişdir ki, bu da Mart soyqırımı adlanır. Rəsmi mənbələrə əsasən soyqırım nəticəsində 12 mindən çox azərbaycanlı qətlə yetirilmiş, on minlərlə insan itkin düşmüşdür.

Ermənistan və ermənilərin türklərlə olan münasibətlərinin qədim bir tarixi var. XVIII əsrdə ermənilərin İrandan, Türkiyədən və digər ərazilərdən planlı sürətdə Cənubi Qafqaza köçürülməsiylə onlar azərbaycanlılarla qarşılıqlı əlaqəyə girdilər. 1828-ci ildə imzalanan Türkmənçay müqaviləsinin nəticəsi olaraq, 40 minə yaxın erməni Azərbaycanın müxtəlif ərazilərində məskunlaşdırıldı. —  —  1829-cu ildə bağlanan Ədirnə sülhünün şərtlərinə görə, Osmanlı İmperiyası ərazilərində yaşayan 90 minə yaxın erməni də Azərbaycanda yerləşdirildi.

Hal-hazırda ermənilərin Türkiyə türkləri və Azərbaycan türkləri ilə olan münasibətləri gərgin vəziyyətdədir. Ermənilərin Türkiyə ilə olan münasibətləri Erməni soyqırımı, Azərbaycan ilə olan münasibətləri isə Qarabağ münaqişəsinə görə gərginləşib. Bu mübahisələrin təməli XX əsrin əvvəllərində qoyulub. 2007-ci ildə keçirilən bir sorğuda ermənilərin 78%-i Türkiyəni bir təhdid olaraq gördükləri aşkar olunub.

1905-ci ildə Azərbaycanın müxtəlif ərazilərində türkofob hücumlar, qırğınlar gerçəkləşir. Fevral ayında erməni terror təşkilatları Bakı, İrəvan, Zəngəzur, Qarabağ, Naxçıvan və digər yerlərdə azərbaycanlılara qarşı kütləvi qırğınlara başlayırlar, 50 min nəfərdən artıq azərbaycanlı qətlə yetirilir. Dekabr ayının 26-da Umudlu kəndinin 500 nəfərlik sakini Avram Hampanın dəstəsi tərəfindən qətlə yetirilirlər.

1918-ci ildə daha böyükhəcmli hücumlar gerçəkləşir. İrəvan quberniyasının 4 mahalında 199 Azərbaycan kəndi dağıdılır, 135 min nəfər azərbaycanlı evlərindən qovulur. Martın 17-də Urmiya şəhərində erməni terrorçuları 10 min nəfərdən artıq azərbaycanlını qətlə yetirirlər. Həmin tarixdən başlayaraq bir ay ərzində Urmiya, Salmas, Xoy, Maku, Şərəfxan və digər yerlərdə 100 mindən artıq adam öldürülür. Martın 18-də Şamaxı qəzasının 53 kəndində ermənilər 8 min azərbaycanlını qətlə yetirirlər. Həmin ayın sonuna qədər öldürülənlərin sayı 12 min nəfərə çatdırılır. Mart ayından aprelə kimi Bakı şəhərində ermənilər tərəfindən 18 min azərbaycanlı qətlə yetirilir. May ayında Quba qəzasında 122 kənd dağıdılır, 2800 nəfər azərbaycanlı öldürülür. 1918-ci ilin yay və payız aylarında Zəngəzur qəzasında 115 azərbaycanlı kəndi ermənilər tərəfindən dağıdılır, 7729 azərbaycanlı öldürülür.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı erməni partiyaları olan Daşnaksütun, Armenakan və Hnçak partiyaları erməni gerilla döyüşçüləri ilə Osmanlı imperiyasında yaşayan türk-müsəlman əhaliyə qarşı soyqırım törədmişdir. Əlavə olaraq, onlar Rusiya İmperator Ordusunun ermənilərdən təşkil olunmuş hərbi vahidlərinə dəstək olmuşdular. "The New York Times" qəzetinin 14 noyabr 1922-ci il tarixli buraxılışında, müharibə zamanı 200.000-dən çox erməninin Osmanlı imperiyasına qarşı vuruşduğunu bildirir. Bu dövrdə üsyanlar nəticəsində etnik türklər və ermənilər arasında Şərqi Anadoluda və Qafqazda çıxan qarıdurmalarda 1.200.000-dən çox Azərbaycan və Anadolu türkü məcburi köçkün olmuşdur. Qafqazdan Anadoluya gələn təqribən 1.000.000 azərbaycanlıdan 130.000-i həlak olmuşdur. Erməni quldur dəstələri tərəfindən 2.500.000–3.000.000 türk öldürülmüşdür.

SSRİ-nin Cənubi Qafqazı işğal etməsilə türkofob hadisələr davam edir. 1920-ci ilin dekabr ayının 1-də Zəngəzur mahalının böyük hissəsi Moskva rəhbərliyinin qərarı ilə Ermənistan SSR-ə verilir. 1923-cü ilin iyul ayının 7-də Moskva rəhbərliyinin qərarı ilə Dağlıq Qarabağa muxtar vilayət statusu verilir. Sentyabr ayında Xankəndi şəhərinin adı türkofob səbəblərə görə azərbaycanlıları kütləvi şəkildə qətlə yetirmiş Stepan Şaumyanın şərəfinə "Stepanakert" olaraq dəyişdirilir.

1920-ci ildən 1922-ci ilə qədər Bahəddin Şakir, Behbud xan Cavanşir, Camal Əzmi, Cəmal paşa, Fətəli xan Xoyski, Həsən bəy Ağayev, Səid Həlim Paşa və Tələt Paşa "Nemezis" əməliyyatı çərçivəsində sui-qəsdə uğrayıb.

295x295px|right|thumb|Qarabağ münaqişəsi nəticəsində Ermənistan və Qarabağdan 800.000 azərbaycanlı məcburi köçkün olmuşdur. Qaçqın və məcburi köçkün olan azərbaycanlılar Azərbaycan hökuməti və İran tərəfindən qurulan dərmə çatma düşərgələrdə yaşamağa məcbur olmuşdular.

1948-ci ildən 1953-cü ilə qədər Ermənistan SSR-də yaşayan azərbaycanlıların deportasiyası gerçəkləşmişdir. Azərbaycanlıların indiki Ermənistan ərazisindəki yaşadıqları yaşayış məntəqələrindən köçürülməsi haqqında SSRİ Nazirlər Sovetinin 23 dekabr 1947-ci il tarixli qərarı ilə yerinə yetirilmişdir. Həmin qərarla Ermənistanın 22 rayonundan 100 min azərbaycanlının köçürülməsi nəzərdə tutulmuşdusa da, əslində, qərar zorakı üsullarla həyata keçirilmiş, 24 rayondan və İrəvan şəhərindən 150 minə yaxın artıq azərbaycanlı deportasiya edilmişdir.

Azərbaycanlılar ilə ermənilər arasındakı gərgin vəziyyət 1988-ci ildə yenidən güclənməyə başlanmışdı. 1988-ci il 13 fevralında ermənilər Xankəndi şəhərində Vilayət partiya komitəsinin binası qarşısında ilk mitinqi keçirirlər. 400-ə qədər adamın iştirak etdiyi mitinqə "Krunk" terrorçu təşkilatının sədri Arkadi Manuçarov rəhbərlik edirdi. Fevralın 19-da İrəvan şəhərində türkofob xarakterli mitinq keçirilir. Mitinqdə "Ermənistanı türklərdən təmizləməli" və "Ermənistanda ancaq ermənilər yaşamalıdır" tələbləri irəli sürümüşdür. Fevralın 20-də ermənilər Xankəndi şəhərində Vilayət partiya komitəsinin binası qarşısında 3 min nəfərin iştirak etdiyi növbəti mitinqlərini keçirirlər. Fevralın 22-dən başlayaraq Qarabağda yaşayan etnik azərbaycanlılara türkofobiyaya əsaslanan hücumlar törədilir. 22 fevral tarixində Əsgəran qəsəbəsində azərbaycanlıların dinc yürüşü erməni silahlı dəstələri tərəfindən ağır atəşə məruz qalır və 2 nəfər öldürülür, 19 nəfər isə yaralanır. Sentyabr ayında Xankəndi şəhərində azərbaycanlılar yaşayan evlər yandırılır, insanlar döyülür və Şuşa şəhərinə göndərilir. Oktyabrın 4-də Xankəndi və Xocalı şəhərlərində azərbaycanlılara basqınlar edilir, onlar döyülür və köçüb getmələri tələb olunur. Noyabrın 24-də Qubadlı rayonunun bir çox kəndinə basqınlar edilir, Eyvazlı kəndi tamamilə yandırılır. Noyabrın sonunda Vartan kəndində 12 azərbaycanlı diri-diri yandırılır və Ermənistanın Quqark rayonunda 70 nəfər azərbaycanlı qətlə yetirilir.

1988-ci ilin dekabr ayının 8-də Ermənistanda Spitak zəlzələsindən zərər çəkənlərə yardım məqsədilə Azərbaycandan 80 peşəkar xilasedici, mexanikləşdirilmiş dəstə Spitaka yola düşür. Onlar bir neçə gün ərzində 63 nəfəri xilas edirlər. 1988-ci il dekabrın 10-da zəlzələ ilə əlaqədar olaraq Yuqoslaviyadan döndərilən təyyarə Belqrad-Ankara-İrəvan marşurutu ilə Ermənistana uçur. Ankaradan uçduğu üçün ermənilər onu Türkiyə təyyarəsi hesab edərək qəzaya uğradırlar. Təyyarənin 6 nəfərlik şəxsi heyəti həlak olur. Dekabrın 28-də Ermənistandan 250 mindən çox azərbaycanlının deportasiya edilməsi əsasən başa çatdırılır.

290x290px|left|thumb|Xocalı soyqırımı XX əsrin sonlarında gerçəkləşmiş ən qanlı türkofob mövqeli qırğınlardan biridir. Bu hadisə hər il azərbaycanlılar, eləcə də digər türkdilli xalqlar tərəfindən anılır. Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşəbbüsü ilə 2008-ci il mayın 8-dən başlayan "Xocalıya ədalət" beynəlxalq kampaniyası çərçivəsində Xocalı soyqırımına həsr olunan təqdimatlar təşkil edilir. Kampaniya qlobal səviyyədə fəaliyyət göstərmək üçün müxtəlif kommunikasiya vasitələri və resurslarından fəal şəkildə istifadə edir.

Növbəti il vəziyyət daha da gərginləşməyə başlayır. İyulun 6-da Xankəndi şəhəri yaxınlığındakı azərbaycanlılar yaşayan Kərkicahan qəsəbəsi yandırılır. Sentyabrın 16-da ermənilər Tiflis-Bakı marşrutu ilə gedən avtobusu partladırlar, 5 nəfər ölür, 25 nəfər yaralanır. Sentyabrın 21-də Xankəndi şəhərində yaşayan azərbaycanlılar döyülərək şəhərdən qovulurlar. Oktyabrın 7-də erməni terrorçuları Şuşa şəhərini Ağdam yolu ilə bağlayan Xəlfəliçay üzərindəki körpü partladırlar. Cinayəti törətmiş Artur Amramyan həbs olunmuş və 1992-ci ilin aprel ayının 29-da 15 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmişdir.

1990-cı ildə Qara Yanvar qırğınının baş verməsi isə vəziyyət son dərəcəyə çatır. Yanvarın 12-də ermənilərdən ibarət 500 nəfərlik silahlı dəstə Quşçu kəndinə gələrək, kəndi dağıdır, onlarla dinc sakini öldürürlər. Yanvarın 18-də Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kərki kəndi işğal edilir. Fevralın 18-də erməni terrorçuları Şuşa-Bakı marşrutu ilə irəliləyən avtobusu partladırlar, 13 nəfər yaralanır. İyulun 11-də Tərtərdən Kəlbəcərə gedən maşın karvanına ermənilər silahlı hücum edirlər. Bu hadisə nəticəsində 14 nəfər həlak olur, 35 nəfər yaralanır. Avqustun 20-də erməni hərbi dəstələri Bağanis Ayrım kəndini işğal edirlər və 5 nəfər kənd sakinini öz evlərində diri-diri yandırırlar.

1991-ci ilin noyabr ayının 20-də Xocavənd rayonunun Qarakənd kəndinin yaxınlığında, Ağdam rayonunun Mərzili kəndi ərazisində erməni hərbi dəstələri Azərbaycan hərbi helikopterini vururlar. Qəza nəticəsində 22 nəfər həlak olmuşdu. Dekabrın 29-u Kərkicahan işğal edilir və 34 nəfər azərbaycanlı qətlə yetirilir.

1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Rusiyanın 366-cı motoatıcı alayının iştirakı ilə Xocalı şəhərini işğal edərkən, etnik azərbaycanlılara qarşı soyqırım törədmişdir. Xocalı Ermənistan dəstələri tərəfindən zəbt olunduqdan sonra orada qalan mülki əhali deportasiya olundu. Girovların saxlanma şəraiti kəskin dərəcədə qeyri-qənaətbəxş olmuş, Xocalının saxlanılan sakinlərinə qarşı zorakılıq tətbiq edilmişdir. Xocalı sakinləri qanunsuz olaraq mülkiyyətlərindən məhrum edildi, onların əmlakı Xankəndi şəhərində və ətraf məntəqələrdə məskunlaşan şəxslər tərəfindən mənimsənildi. Xocalı soyqırımı nəticəsində 63-ü uşaq, 106-sı qadın, 70-i qoca və qarı olmaqla, 613 Xocalı sakini qətlə yetirilib, 8 ailə tamamilə məhv edilib, 25 uşaq hər iki valideynini, 130 uşaq valideynlərindən birini itirib. Ermənilərin hücumu nəticəsində 76-sı uşaq olmaqla, 487 nəfər yaralanıb. 1.275 nəfər əsir götürülüb. Əsir götürülənlərdən 150 nəfərinin, o cümlədən 68 qadın və 26 uşağın taleyi bu günədək məlum deyil.

1988–1994-cü illərdə gerçəkləşən hərbi münaqişədə 30,000 azərbaycanlı hərbçi, 763 azərbaycanlı mülki şəxs həlak olmuşdur.

 Gürcüstan 
İrqçilik və Dözülməzliyə qarşı Avropa Komissiyasının 2015-ci ildə hazırladığı raporta əsasən, dini azlıqlara dözülməzlik və yüksələn gərginlik, eləcə də mənfur fikirlərin səsləndirilməsi və demoqrafik azlıqlara qarşı zorakılıq Gürcüstanda ciddi bir problemdir. Gürcüstan Konstitusiyasının din azadlığını təmin etməsinə baxmayaraq, ümumi vəziyyət gürcülərin milli və ortodoks identiklikliyi ilə səciyyələndirilir. Dini azlıqlar gürcü cəmiyyəti üçün adətən yad və potensial olaraq təhlükəli hesab edilir. Buna ən böyük dini azlıqların qonşu ölkələrdən olmaları da böyük təsir göstərir. Acarıstanda yaşayan sünni müsəlmanlar daha çox Türkiyə türkləri, Kvemo-Kartlidə yaşayan şiə müsəlmanlar isə azərbaycanlılar ilə əlaqələndirilir. Gürcülərin bu dini azlıqların qonşu ölkələrlə əlaqələrinin olmasını güman etməsi, radikal milliyətçi gürcülərin onların Gürcüstan dövlətinə qarşı layəqətsiz olmalarını düşünmələrinə səbəb olur.

Gürcülər Türkiyədə yayılan Yeni Osmanlıçılıq ideologiyasına və türk milliyətçiliyinə, eləcə də Osmanlı imperiyası dövründə Türkiyənin bir parçası olmuş Batumi şəhərində təsirinə şübhə ilə baxır.

2019-cu ilin yanvar ayının 20-də – Qara Yanvar faciəsinin 29-cu ildönümündə Axılkələk şəhərində Qarabağ müharibəsi zamanı Horadiz, Xocalı və Füzuli şəhərlərinə keçirilən basqınlarda iştirak etmiş, Xocalı soyqırımında çoxlu azərbaycanlı mülki şəxsi qətlə yetirmiş erməni müharibə cinayətkarı Mixail Avaqyanın büstü yerləşdirilmişdir.

 Balkan yarımadası 

 Bolqarıstan 
200px|thumb|Bolqar şəhidlər. Konstantin Makovski. 1877-ci il. Aprel üsyanını təsvir edən bir rəsm əsəri. Osmanlı əsgərlərinin üsyan edən bolqarlara qarşı sərt tədbir görməsi Avropada kütləvi etirazlara səbəb olmuşdur.

1878-ci ildən əvvəl türklər Bolqarıstan əhalisinin üçdə birini təşkil edirdi. 1876-cı ildə əldə edilən statistik məlumatlara, əkin ərazilərinin təxminən 70%-nə türklər sahib idi. Bu statistik göstəricilər 1923–1949-cu illərdə geriləmişdir. Bu dövrdə təqribən 200.000-dən çox türk Bolqarıstanı tərk edərək Türkiyəyə köçmüşdür. 1949–1951-ci illərdə Bolqarıstan hökuməti ərazisində yaşayan 155.000 türkü deportasiya etmişdir.

1984-cü ildə Bolqarıstan hökuməti ölkədəki türklərin mədəni və etnik təsirini məhdudlaşdırmaq üçün bolqarlaşdırma siyasəti yürütdü. Bu dövrdə təxminən 800.000-ə yaxın türk bolqar adlarını mənimsəməyə vadar edildi. Həmçinin, türklərə müsəlman mərasimlərində iştirak etmək, ictimai yerlərdə türk dilində danışmaq və türk ənənəvi geyimləri geyinmək qadağa edilmişdi. Bu, İkinci Dünya müharibəsindən sonra gerçəkləşmiş ən böyük əhali köçünə səbəb olmuşdur. 1989-cu ilin iyun ayında Bolqarıstan–Türkiyə sərhədinin açılmasından sonra təqribən 350.000-dən çox türk Bolqarıstanı tərk edərək Türkiyəyə köçmüşdür. Todor Jivkovun devrilməsindən sonra 150.000-dən çox türk Bolqarıstana geri qayıtmışdır.

Keçmiş Bolqarıstan Baş Naziri Boyko Borisov türkofob meyilliliyə sahib olmaqla günahlandırılmışdır. 2009-cu ilin dekabr ayında o, milliyətçi Hücum (Атака) partiyası tərəfindən Bolqarıstan Milli Televiziyasında türk dilindəki gündəlik xəbərlərin yayımlanmasının qadağa edilməsi barədə irəli sürülən referendumu dəstəkləmiş, ancaq daha sonra o bu mövqeyindən imtina etmişdir. O vaxtlar Türkiyənin Baş Naziri olan Rəcəb Tayyib Ərdoğan Bolqarıstan Baş Nazirinə "Bolqarıstanda artan antitürk münasibətlərin artmasından narahat olduğunu dilə gətirmişdir". Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi də "Bolqarıstanda artan nifrət ritorikası artmasından narahat olduğunu dilə gətirmişdir". İvan Dikovun hazırladığı bir raporta əsasən, "türk dilindəki xəbər proqramlarına görə sadəcə Hücum partiyası yox, xeyli bolqar hiddətlənib".

2009-cu ildə Borisov türklərə və qaraçılara "pis insan materialları" deyə müraciət etmişdir. Avropa Sosialistləri Partiyasının vitze-prezidenti Yan Marinus Viyersma Borisovun "sağçı populizm ilə ekstremizm arasındakı gözəgörünməz xətti keçdi"yini bildirib.

 Yunanıstan 
Konstantinopol şəhərinin fəth edilməsi, Devşirme qanunu, Pont Yunan soyqırımı, İstanbul hadisələri, Kipr Sülh Hərəkatı və Egey mübahisəsi kimi hadisələr Yunanıstanda türkofobiyanın artmasına səbəb olmuşdur.

Osmanlı imperiyasının XV əsrdə regionu işğal etməsindən sonra türklər Yunanıstanın şimal-şərqində yerləşən Qərbi Frakiyaya köçmüş və orada məskunlaşmışdılar. 1922-ci ildə türklər Qərbi Frakiya əhalisinin 84%-ni təşkil edirdi. İndiki dövrdə bu ədəd 20%–40% arasında dəyişir. Buna səbəb Yunanıstan hökumətinin türkofob siyasəti idi.

Türkiyə hökuməti tərəfindən irəli sürülən təxminlərə görə Qərbi Frakiyada təxminən 120.000-dən 130.000-ə qədər türk yaşayır. Buna baxmayaraq, Yunanıstan hökuməti ərazinin müsəlman əhalisinin müxtəlif etnik və dini zəminə malik olduğunu iddia edir. Yunanıstan hökumətinə görə, Qərbi Frakiyada yaşayan müsəlmanların çoxu pomaklar (slavyan) və qaraçılardır, özünü etnik baxımdan türk olaraq görən sünni müsəlmanlar isə azlığı təşkil edirlər. Beləliklə, Yunanıstan hökuməti Türkiyənin "türk icması" olaraq dəyərləndirdiyi Qərbi Frakiyanın müsəlman əhalisinə "müsəlman yunanlar" olaraq müraciət edir və müəyyən bir türk etnik azlığını rəsmi şəkildə tanımır. Yunanıstan məhkəmələri həmin icmanın üzvlərini təsvir edən zaman "türk" sözündən istifadə edilməsini qadağan edib. 1987-ci ildə Yunanıstan Ali Məhkəməsi 1986-cı ildə qəbul edilmiş Qərbi Frakiya Türk Assosiasiyaları İttifaqının ləğv olunması qərarını təsdiqləmişdir. Məhkəmə irəli sürdü ki, "türk" sözü spesifik bir şəkildə Türkiyə vətandaşları ilə əlaqələndirilir və hansısa bir Yunanıstan vətəndaşını təsvir edən zaman istifadə edilməməlidir.

 Yuqoslaviya 
Osmanlı imperiyasının XX əsrin əvvəllərində süquta uğramasından sonra regionda yaşayan türklərin çoxu Türkiyəyə köçməli oldular ki, onlara "Mühacir"lər deyilirdi. Türkiyəyə köçməyən türklər regionda qalıb ya yerli əhali ilə evlilik mərasimləri təşkil etdilər, ya da ki, ayrı-seçkilik və etnik təmizləmədən qaçınmaq üçün özlərini yuqoslav və ya alban olaraq qələmə verdilər.

Tarixən — Osmanlı imperiyasının XIX əsrdə hərbi yürüşlər boyunca ərazidə yaşayan və türk olmayan müsəlmanlar türk adlandırılmışdılar. Bu, dövrün ədəbiyyatında, xüsusən də İvan Majuraniç və II Pyotr Petroviçin əsərlərində tez-tez işlədilirdi. Əsası Maykl Sells tərəfindən qoyulan xristoslavyanizm dini ideologiyasına görə, "slavyanlar təbiət cəhətdən xristiandırlar və xristianlıqdan hər hansı başqa bir dinə etiqad slavyan irqinə bir xəyanətdir". Bu ideologiyaya görə, xorvat və serb milliyətçiliyində olduğu kimi cənubi slavyan müsəlmanlar etnik baxımdan slavyan olaraq qiymətləndirilmirlər. İslam dininə etiqadlarından onlara "türk" deyə xitab edirlər.

 Almaniya 

Türklər "müasir Almaniyadakı ən əhəmiyyətli etnik azlıq qrupudur" və onlara qarşı ayrı-seçkilik, eləcə də zorakılığa tez-tez rast gəlinir. İctimai mühakimələrdə və populyar zarafatlarda türklər "mətbəx zövqlərində, geyimlərində, adlarında və hətta sağ qalmaq üslublarını təkmilləşdirmək bacarıqları baxımından mənasızcasına fərqli" olaraq təsvir olunurlar.

1990-cı ildən 1992-ci ilə qədər Almaniyadakı ultrasağçı ekstremistlər tərəfindən törədilən zorakı əməllərin sayı kəskin şəkildə artmışdır. 25 noyabr 1992-ci ildə üç türk sakin Möln şəhərində törədilən bir terror aktında həyatını itirmişdir. 29 may 1993-cü ildə Zolingen şəhərində yaşayan bir türk ailəsinin evi yandırılmışdır. Bu, Almaniyanın 1945-ci ildən sonrakı tarixində baş vermiş ən böyük ksenofob insident idi. Almaniyada 23 il yaşamış beş türk bu hadisədə həyatını itirmiş, on dörd nəfər isə yaralanmışdı. Hadisə yerinə yaxın yaşayan şəxslər hadisəni törədənlərin "Nasist salamlaşması"nı səsləndirdiklərini bildiriblər. Almaniya əhalisinin əksəriyyəti bu hücum hadisəsini sərt şəkildə tənqid etmiş və qınamışdır.

2016-cı ilin aprel ayında Almaniyanın ikinci dövlət kanalı olan "ZDF" telekanalında yayımlanan "Neo Magazin Royal" verilişində Yan Bömermann türkləri, eləcə də Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan təhqir edilmişdir. Buna görə kəskin mənfi reaksiyalar alan "ZDF" verilişi çox keçmədən dayandırmışdır.

Qreq Nisin fikrinə görə, "türklər həm qəhvəyi dərili, həm də müsəlman olduqlarından əksər mühafizəkar alman onlara vətəndaşlıq verilməsinə qarşıdır".

Türkiyə-Avropa Təhsil və Elmi Tədqiqatlar Vəqfinin () 2018-ci ilin sentyabr ayında keçirdiyi sorğuya əsasən, Almaniyada yaşayan və əslən Türkiyədən olanların 77%-i türkofobiyadan şikayətlənir. Tədqiqat nəticəsində, Almaniyada yaşayan etnik türklərin əksəriyyəti ölkədə türkofobiyanın islamofobiyanı geridə qoyduğunu və antitürkçülüyün kəskin şəkildə yüksəldiyini bildirib.

200px|right|thumb|Sandallarda öldürülən Kipr türklərinin meyitləri.

 Kipr 
Kipr adası 1960-cı ildə öz dövlət müstəqilliyini elan etmişdir. London–Sürix müqavilələrinə əsasən, dövlət Kipr yunanları və Kipr türkləri tərəfindən ədalətli bir şəkildə idarə olunacaqdı, lakin 1963-cü ilin dekabr ayında "Qanlı milad" adı ilə tanınan hadisələr nəticəsində Kipr türkləri hökumətdə qovulmuş, Kipr yunanları isə türklərə qarşı hərbi kampaniyaya başlamışdır. Bu, 11 il davam edən etnik münaqişəyə səbəb olmuşdur.

Münaqişə nəticəsində Kipr türkləri daha çox itki almışdır və 25.000 Kipr türkü məcburi köçkün olmuşdur. Onlar təqribən on il, 1974-cü ildə gerçəkləşən Kipr Sülh Hərəkatına qədər qaçqın kimi yaşamağa vadar olmuşdular. 1960-cı illərin axırlarında təqribən 60.000 Kipr türkü evlərini tərk etməyə məcbur edilmişdilər. Bu, Kipr türklərinin kütləvi şəkildə əsasən Böyük Britaniyaya, eləcə də Türkiyə, ABŞ, Kanada və Avstraliyaya köçməsinə səbəb olmuşdur.

 Niderland 
Niderland türkləri ölkədəki ən böyük ikinci etnik azlıqdır. Niderland hökumətinin türklərə qarşı apardığı siyasət Almaniya kimi digər Avropa ölkələrindən daha tərəqqipərvər olmasına baxmayaraq, "Human Rights Watch" təşkilatı Niderlandın rəsmi qanunvericilik orqanlarını ölkədə yaşayan etnik türklərin hüquqlarını pozduğuna görə qınamışdır. 2008-ci ildə İrqçilik və Dözülməzliyə qarşı Avropa Komissiyasının hazırladığı hesabata əsasən, Niderlanddakı "azlıq qruplarının üzvlərinə qarşı damğalamadan və ayrı-seçkilik"dən xüsusən türk azlığı təsirlənmişdir. Hesabatda yazılanlara görə, "Niderlandda inteqrallama və etnik azlıqlarla əlaqədar olan digər mövzular barədə aparılan siyasi və ictimai müzakirələrin tonu kəskin şəkildə korlanmışdır".

Avropa Komissiyası tərəfindən dəstəklənən və beynəlxalq bir təşkilat olan İrqçiliyə qarşı Avropa Şəbəkəsinin verdiyi məlumata görə, Niderlandda yaşayan bütün türklərin yarısı irqçiliyə əsaslanan ayrı-seçkiliyə məruz qalmışdır. Şəbəkə həmçinin bildirmişdir ki, ölkədə islamofobiya və antisemitizm kəskin şəkildə artmışdır. İrqçilik və Ksenofobiya üzrə Avropa Nəzarət Mərkəzi tərəfindən 2001-ci ildə hazırlanan hesabata əsasən, niderlandlıların çoxu etnik azlıqlara qarşı neqativ düşüncələrə malikdir. Bu hesabatda niderlandlıların "etnik azlıq qrupları tərəfindən mədəni varlanma" yerinə "etnik azlıq qruplarının mədəni assimilyasiyası"nı dəstəklədiyini də bildirilmişdir.

 SSRİ və Rusiya 


Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqında SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı ( NKVD) və Qızıl Ordu İkinci Dünya müharibəsində türkdilli xalqlara qarşı etnik təmizləmə siyasəti yürütmüşdür. 1945-ci ilin iyun ayında SSRİ Xarici İşlər Naziri Vyaçeslav Molotov erməni milliyətçilərinin irredentist ərazi iddialarına əsaslanaraq Türkiyədən respublikanın üç rayonunu – Qars, Ərdəhan və Artvini SSRİ-yə verməsini tələb etmişdir. Əlavə olaraq, Moskva şəhərində yerləşən mərkəzi rəhbərlik ermənilərin Türkiyənin başqa rayonlarına olan ərazi iddialarını dəstəkləməyə hazırlaşırdı. SSRİ və Türkiyə arasında bir müharibənin gerçəkləşməsi gözlənilirdi. Buna görə də İosif Stalin sovet hökumətinin bu qərarına qarşı çıxacaq etnik türkləri deportasiya etmək qərarını almışdır. Bu kampaniya çox pis şəkildə sənədləşdirilmişdi, ancaq sovet mənbələrinə əsasən, təqribən 115.000 etnik türk Mərkəzi Asiyaya, xüsusən də Özbəkistana deportasiya edilmişdir. Buna baxmayaraq, deportasiya prosesinin ağır şərtlərinə görə deportasiya olanların çoxu yolda həyatını itirmişdir.

1989-cu ildə türklər və özbəklərin arasında gerçəkləşən etnik qarşıdurmalar nəticəsində 103 nəfər həlak olmuş, 1.000-dən çox insan isə yaralanmışdır. Təqribən 700-ə yaxın ev məhv olmuş, 90.000-dən çox Axısqa türkü Özbəkistandan qovulmuşdur. Türklərin çoxu bunu "ikinci deportasiya" hesab edir. Bu hadisələrdən sonra Özbəkistanda qalan Axısqa türkləri etnik ayrı-seçkiliyə məruz qaldıqlarını bildirirlər.

Türklərin bəziləri Axısqaya (indiki Mesxeti) geri qayıtsalar da, onların evlərində məskunlaşmış ermənilər və gürcülər buna qarşıdırlar. Buna əlavə olaraq, bəzi gürcülər Axısqa türklərinin "aid olduqları yerə" – Türkiyəyə qayıtmalı olduğunu bildiriblər.

Müasir dövrdə Rusiyada yaşayan etnik türklər, əsasən də Krasnodar şəhərində yaşayan Axısqa türkləri insan hüquqları pozuntularına məruz qalırlar. Bu insan hüquqları pozuntularına vətəndaşlıqdan məhrumiyyət, eləcə də işə alınma və mülkə sahiblənməyə qoyulan qadağalar daxildir. 2004-cü ildən bəri Rusiyada yaşayan Axısqa türkləri ABŞ-yə qaçqın olaraq köçürlər. Onlar hələ də Gürcüstana tam repatriasiyadan məhrum edilirlər.

 Mem 
Bir çox qərb ölkəsində olan antitürkçülük hissi internetdə də təzahür olunur. Məsəlüçün, "" və "" terminləri internetdə türklərə, eləcə də türkdilli xalqlara qarşı istiqamətləndirilən təhqiredici sözlərdir.

"" Yuqoslaviya müharibələri zamanı serb milliyətçiləri tərəfindən hazırlanan bir propaqanda musiqi videosudur. Bu mahnı eyniadlı bir internet-memin yaranmasına səbəb olmuşdur. Mahnı həmçinin, "Karaciç, serblərinə öndərlik et" (,  Karaciçu, vodi Srbe svoye) və "Tanrı serbdir və o, bizi müdafiə edəcək" (,  Boq ye Srbin i on se nas çuvati), eləcə də "Serbiya güclüdür" () adlanır.

"" sözü ingilis dilindəki iki sözün – "" və "" () sözlərinin birləşməsindən əmələ gəlib, Türkiyə vətəndaşlarını tarakanlara bənzədən təhqiredici bir sözdür. Əsasən Böyük Britaniya, Yeni Zelandiya və Avstraliya kimi ingilisdilli ölkələrdə istifadə olunur.

 Türkofob deyimlər 
Bir çox ölkədə türkdilli xalqlar ilə əlaqədar irqçi ifadə və məsəllər mövcuddur.

 Avstriyanın sahil ərazilərində uşaqlar "" () deyə yanıltmaclar səsləndirirlər.
 Almaniyada fırıldaqçı mənasını verən "" () deyimi var.
 Azərbaycan — Azərbaycan dili özü də türk dillərindən olsa da, bu dildə müəyyən sözlərin arqo mənaları danışıqda istisna edilərsə, "türkün məsəl/məsəli" və ya "türkün sözü" ifadəsindən istifadə edilir.
 Ermənistanda türk sözü əksər erməni tərəfindən təhqiredici bir söz kimi istifadə edilir. Məsəlüçün, hansısa bir şəxsin qəddar, düşmən, pis, sözanlamaz insan olduğunu bildirmək istəyəndə "" (), dağınıq və natəmiz bir evi nəzərdə tutduqda isə "" () ifadəsindən istifadə edirlər. Həmçinin, Ermənistan cəmiyyətində türklərə təhqiredici bir formada "Dacik" deyilir.
 Fransada "" sözü əvvəllər "" () kimi ifadələr kobud və qəddar olan insanlara deyilirdi.
 İranda adətən farslar tərəfindən istifadə edilən "" ( Türk-i xar, ) sözü İran azərbaycanlılarına qarşı təhqiredici bir sözdür.
 İspaniyada əvvəllər "" sözü təhqiredici bir söz idi.
 İtaliyada "" () və "" () ifadələri tez-tez istifadə olunur. İtalyanlar bəzən bir təhlükənin olduğunu bildirmək üçün "" () deyimindən istifadə olunur. Həmçinin, "" () deyimindən də tez-tez istifadə olunur. Bu deyim alman () və serb dillərində () də mövcuddur.
 Kipr Respublikasında əsgərlərə addım atmaq təlimi verərkən "Ən yaxşı türk, ölü türkdür" (,  O kaliteros Turkos, eynay o nekros Turkos) şüarından istifadə edilirdi. Bu şüardan istifadə 2008-ci ildə hökumət tərəfindən qadağan edilmişdir.
 Norveçdə "" () şəklində olan bir deyim mövcuddur.
 Maltanın yerli əhalisində 1565-ci ildə reallaşan Maltanın böyük mühasirəsindən bəri türkofob deyimlər formalaşıb. Məsəlüçün, yağış zamanı günəş görünən zaman "" () deyimindən istifadə olunur, çünki bir türkün xristianlığı qəbul etməsi nadir bir hal olmuşdur. Bu hadisə zamanı "" () deyimindən də istifadə olunur. Bədbəxt bir hadisə nəticəsində "" () deyimindən də istifadə olunur.
 Rusiyada "" () şəklində olan bir deyim mövcuddur.<ref>{{cite book |url=Using Russian: A Guide to Contemporary Usage |title=Using Russian: A Guide to Contemporary Usage |publisher=Cambridge University Press |language=en |year=1996 |first=Derek |last=Offord |quote=In a few Cases (eg Незваный гость хуже Татарина) the literal meaning makes the sense of saying the obvious. |access-date=2019-05-05 |archive-date=2016-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319000823/https://books.google.com/books?id=iWy0clZRkQwC&pg=PA153&lpg=PA153&dq=%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D1%85%D1%83%D0%B6%D0%B5+%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0&source=web&ots=MmWrMBvinZ&sig=kRRnzUHXkR9PlEdDANKzwPigXBc&hl=en |url-status=live }}</ref>

 Həmçinin bax 
 Türkpərəstlik
 İslamofobiya
 Azərbaycanofobiya

 Qeydlər 

 Mənbə 

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 



































 Xarici keçidlər 

 Avropa türkofobiya meyillərini yalançı demokratiya pərdəsi altında gizlədir — AzərTAc saytında.
 Avropa, türkofobiya və təhlükəli gələcək — TRT Azərbaycan saytında.
 Marco Türklere ders vermek istemiş!  — HaberTürk saytında.
 Turkey in the Eye of the Beholder:Tracking Perceptions on Turkey through Political Cartoons. Sinan Ərənsu və Yaşar Adanalı. — Cənubi Danimarka Universiteti Hümanizm Fakültəsi saytında.
 Representation of Turkishness in Hollywood . Əslixan Tokgöz. — Braun Universiteti saytında.
 Turkophobia: Its Social and Historical Roots. Bədrəddin Sabirzyan. — Tatar qəzeti saytında.
 The Unspeakable Turk political cartoons — gutenberg.org'' saytında.

Kateqoriya:Türkofobiya
Kateqoriya:Etnofobiya
Kateqoriya:İrqçilik