Əhməd xan Qubalı

Əhməd xan (; ) — Quba xanlığının VII xanı.

 İlk illəri 

Əhməd xan 1769-cu ildə Qubada anadan olmuşdur. O, Quba xanı Fətəli xanın və Tuti Bikənin böyük oğlu idi.Родословная таблица Кубинских ханов // Акты, собранные Кавказской археографической комиссией. — Тифлис, 1875. — Т. VI, ч.II. — С. 907.

 Hakimiyyəti 
1789-cu ildə Fətəli xanın vəfatından sonra böyük oğlu Əhməd xanlıq taxtına çıxdı. Tarixi qaynaqlarda qeyd olunur ki, Əhməd xan atasından fərqli olaraq, dövlət idarəçiliyi işlərində o qədər də təcrübəli deyildi. Bakıxanov Gülüstani-İrəm əsərində yazır ki, "Fətəli xanın böyük oğlu Əhməd xan hökumət bayrağını yüksəltdi. Onun başında gənclik ehtirası və hökmranlıq qüruru var idi. O, ölkəni idarə etmək işlərindən bixəbərdi".

Fətəli xanın hakimiyyətinin son illərində Quba xanlığı münasibəti yaxşılaşmış Şəki xanlığı ilə ixtilaf yenidən gücləndi və Məhəmməd Həsən xan Əhməd xana qarşı qalxdı. Əhməd xana qarşı təkbaşına mübarizə aparmağın çətinliyini anlayan Şəki xanı bu işdə şamaxılılardan istifadə etməyi qərara aldı. Keçmiş Şamaxı xanı Məhəmməd Səidin Osmanlı torpağlarında olan oğlanları Əsgər bəy və Qasım bəy, Ağası xanın oğlu Mustafa bəy Fətəli xanın ölümünü eşidərək geri qayıtdılar, əvvəlcə Qarabağa, oradan isə Şamaxıya gəldilər. Məhəmmədhəsən xan onları silahlandırdı, bir vaxtlar Yeni Şamaxının hakimi olmuş Hacı Məhəmmədəli xanın oğlu Manaf bəyi də onlara qoşub Şamaxıya hücum etdilər. Əhməd xan onların qarşısını almaq iqtidarında olmadığı üçün Qubaya çəkildi. Məhəmməd Həsən xan Şamaxıda sərkərlərin hakimiyyətini bərpa etdi. Yeni Şamaxının idarəsi isə Manaf bəyə həvalə olundu. Bir həftə sonra sərkərlər Yeni Şamaxını aldılar, zəif və qabiliyyətsiz Manaf bəyi öldürdülər. Məhəmməd Səid xanın oğlu Əsgər Şamaxı xanı elan olundu. Ağası xanın oğlu Mustafa bəy isə Əlvənddə Kotev adlı yerdə möhkəmləndi.

1791-ci ildə Quba xanı Əhməd xan ilə qohumu, Bakı xanı II Mirzə Məhəmməd xan arasında münasibətlər kəskinləşmişdir. Bu gərginlikdən istifadə edən Məhəmmədqulu ağa, Əhməd xana bac verəcəyi vədi ilə onu öz tərəfinə çəkməyə nail olmuşdur. Əhməd xan, Salyana göndərmək adı altında Bakıya hərbi qüvvə yeritmişdir. Məhəmmədqulu ağa gizli şəkildə Bakıya daxil olaraq qısamüddətli döyüşdən sonra hakimiyyəti ələ keçirmişdir. Devrilmiş II Mirzə Məhəmməd xan isə Qubaya göndərilmişdir. Lakin Bakıda möhkəmlənən Məhəmmədqulu xan, Əhməd xana verdiyi xərac vədini yerinə yetirməkdən imtina etmişdir. Bakıxanovun verdiyi məlumata görə, Əhməd xan bu vəziyyətdən peşman olaraq II Mirzə Məhəmməd xanı yenidən hakimiyyətə gətirməyə çalışsa da, buna nail ola bilməmişdir.

1791-ci ildə Əhməd xan Qubada vəfat etdi. Onun 13 yaşlı qardaşı, Salyanda naib olan Şeyxəli ağa tələsik Qubaya gəlib xan taxtına əyləşdi və öz yerinə 7 yaşlı qardaşı Həsən ağanı Salyan naibi təyin etdi. Dərbəndin Qırxlar qəbiristanlığında, səkkizguşəli məqbərədə dəfn olunmuşdur.

 Fərmanları 
1790-cı ilin fevral ayında Əhməd xanın verdiyi fərmanda bibiheybətli Şeyx Ələsgərin vergilərdən və digər mükəlləfiyyətlərdən tam azad edildiyi, doğma kəndində sərbəst yaşamasına icazə verildiyi, həmçinin "xan babasının" məzarına xidmətin ona həvalə olunduğu qeyd edilir. Fərmanda məzarın "pakizə ruhunun şadlığı üçün Quran oxunmaqla daim qorunması" xüsusi olaraq vurğulanır.

 Ailəsi 
Əhməd xan 1786-cı ildə Tərki şamxalı Məhəmmədin qızı Kiçi Bikə ilə ailə qurmuşdur. Bu nikahdan onların övladı olmamışdır.История Дагестана. — М.: Наука, 1967. — Т. 1. — С. 382.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 





Kateqoriya:Quba xanları
Kateqoriya:Qubada doğulanlar