Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt

Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt (MSHBP) — Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisi tərəfindən qəbul edilən çoxtərəfli beynəlxalq müqavilə. Baş Məclisin 16 dekabr 1966-cı il tarixli 2200-cü A (XXI) nömrəli Qətnaməsi ilə qəbul edilmiş və Paktın 49-cu maddəsinə uyğun olaraq 23 mart 1976-cı ildə qüvvəyə minmişdir. 49-cu maddəyə görə, Pakt, 35-ci təsdiq fərmanı və ya qoşulma sənədi Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Katibi yanında depozitə qoyulduqdan üç ay sonra qüvvəyə minir. Bu Paktda iştirak edən bütün dövlətlər şəxslərin yaşamaq hüququ, din azadlığı, söz azadlığı, sərbəst toplaşmaq azadlığı, seçki və ədalətli məhkəmə araşdırması hüququ da daxil olmaqla, mülki və siyasi hüquqlarına hörmət etməlidirlər.International Covenant on Civil and Political Rights  Office of the United Nations High Commissioner of Human Rights 2017-ci ilin avqust ayına görə, Paktın 172 iştirakçı dövləti və altı imzalayan, lakin hələ ratifikasiya etməmiş üzv dövləti var.

MSHBP İqtisadi, sosial və mədəni hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt (İSMHBP) və Ümumdünya İnsan hüquqları Bəyannaməsi (ÜİHB) ilə birlikdə İnsan hüquqları haqqında Beynəlxalq Billin tərkib hissəsini təşkil edir.

Paktın tətbiqinə BMT-nin İnsan hüquqları Komitəsi (Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Şurasından ayrıca orqandır) tərəfindən nəzarət edilir. Həmin Komitə dövlətlərdən hüquqların necə tətbiq olunması barədə fəaliyyətləri ilə bağlı müntəzəm olaraq hesabatlar alır. Dövlətlər əvvəlcə Pakta qoşulduqdan bir il sonra, daha sonra isə Komitə müraciət etdikdə (adətən hər dörd ildə bir) məruzə verməlidirlər. Komitənin iclasları ildə üç dəfə, əsasən Cenevrədə keçirilir.

 Tarixi 
250px|thumb|right|Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt

MSHBP, Ümumdünya İnsan hüquqları Bəyannaməsinin formalaşmasına gətirib çıxaran eyni proseslərdən qaynaqlanır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının qurulmasına gətirib çıxaran 1945-ci il San-Fransisko Konfransında "İnsanın əsas hüquqları haqqında Bəyannamə" təklif edilmiş və İqtisadi və Sosial Şuraya onu tərtib etmək tapşırığı verilmişdi. Prosesin başlanğıcında həmin sənəd insan hüquqları ilə bağlı ümumi bəyannamələri nəzərdə tutan bəyannaməyə və məcburi öhdəlikləri əks etdirən konvensiya və ya pakta bölünmüşdü. Daha sonra ÜİHB formalaşdı və 10 dekabr 1948-ci ildə qəbul edildi.

Bu Paktda iştirak edən bütün dövlətlər, o cümlədən özü idarə olunmayan və asılı ərazilərin idarə olunmasında məsuliyyət daşıyan dövlətlər, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinə uyğun olaraq öz müqəddəratını təyinetmə hüququnun həyata keçirilməsini təşviq etməli və bu hüquqa hörmət etməlidirlər.Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt, I hissə, Maddə 1, bənd 3.

Konvensiyanın maddələri hazırlanarkən, BMT üzvləri arasında neqativ mülki və siyasi hüquqların pozitiv iqtisadi, sosial və mədəni hüquqlara münasibətdə əhəmiyyətli fikir ayrılıqları qalırdı. Nəticədə, bu, konvensiyanın iki fərqli pakta bölünməsinə səbəb oldu; "paktlardan biri mülki və siyasi hüquqları, digəri isə iqtisadi, sosial və mədəni hüquqları ehtiva edirdi."BMT Baş Məclisinin 543 saylı qətnaməsi, 5 fevral 1952. Hər iki pakt mümkün qədər çox oxşar müddəaları ehtiva edəcək və imza üçün eyni vaxtda açılacaqdı. Həmçinin hər iki paktda hər bir xalqın öz müqəddəratını təyin etmək hüququ haqqında müddəa da olacaqdı.BMT Baş Məclisinin 545 saylı qətnaməsi, 5 fevral 1952.

İlk sənəd Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt, ikincisi isə İqtisadi, sosial və mədəni hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt olmuşdur. Layihələr 1954-cü ildə müzakirə olunmaq üçün BMT Baş Məclisinə təqdim olunmuş və 1966-cı ildə qəbul edilmişdir.BMT Baş Məclisinin 2200 saylı qətnaməsi, 16 dekabr 1966. Diplomatik danışıqlar nəticəsində İqtisadi, sosial və mədəni hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktdan qısa müddət əvvəl qəbul olundu. Hər iki pakt ÜİHB ilə birlikdə müasir beynəlxalq insan hüquqları sistemində əsas hüquqları təsbit edən sənədlər hesab olunurlar.

 Maddələri 
Paktın strukturu ÜİHB və İSMHBP-a oxşar olub, preambula və əlli üç maddədən ibarətdir və altı hissəyə bölünür.The following section summarises the text of the Covenant.

I hissə (Maddə 1) bütün xalqların "öz siyasi statuslarını sərbəst müəyyən etməsi"MSHBP, Maddə 1.1. də daxil olmaqla, öz müqəddəratını təyin etmə, öz iqtisadi, sosial və mədəni inkişaflarını sərbəst təmin etmə və öz təbii sərvətləri və ehtiyatlarından sərbəst şəkildə istifadə etmə hüququnu tanıyır. Burada xalqın ona məxsus olan dolanışıq vəsaitlərindən məhrum edilə bilməməsi kimi neqativ hüququMSHBP, Maddə 1.2. və Paktda iştirak edən bütün dövlətlərin, o cümlədən özü idarə olunmayan və asılı ərazilərin idarə olunmasında məsuliyyət daşıyan dövlətlərin öz müqəddəratını təyin etmə hüququnun həyata keçirilməsini təşviq etməli və bu hüquqa hörmət etməli olduğu təsbit olunur.MSHBP, Maddə 1.3.

II hissə (Maddə 2 – 5) iştirakçı dövlətlərin Paktda qəbul edilən hüquqların həyata keçirilməsi üçün zəruri ola biləcək belə qanunvericilik tədbirlərini və digər tədbirləri qəbul etməyi öhdəliyini əks etdirir.MSHBP, Maddə 2.2, 2.3. Pakt, həmçinin, tələb edir ki, "irqi, dərisinin rəngi, cinsi, dini, dili, siyasi və digər əqidələri, milli və sosial mənsubiyyəti, əmlak vəziyyəti, doğuşu və digər halları ilə bağlı əlamətlərinə"MSHBP, Maddə 2.1. heç bir fərq qoymadan insan hüquqlarına hörmət edilsin və bu hüquqlar qadınlar üçün də eyni dərəcədə tanınır.MSHBP, Maddə 3. Hüquqlar yalnız "dövlət daxilində əhalinin həyatını təhlükə altına salan fövqəladə vəziyyət zamanı"MSHBP, Maddə 4.1. məhdudlaşdırıla bilər və bununla belə yaşamaq hüququ, işgəncə və köləliyə məruz qalmamaq, retrospektiv qanunvericilikdən müdafiə, şəxsiyyət hüququ və düşüncə, vicdan və din azadlığının məhdudlaşdırılmasına yol verilmir.MSHBP, Maddə 4.2.

III hissə (Maddə 6 – 27) hüquqların özünü sadalayır. Buraya daxildir:
 fiziki bütövlük hüququ: yaşamaq hüququ və işgəncə və köləliyə məruz qalmamaq şəklində özünü göstərir (Maddə 6, 7 və 8);
 fərdin azadlığı və təhlükəsizliyi: özbaşına həbs edilməmək və həbsdə saxlanılmamaq və habeas corpus hüququ (Maddə 9–11);
 ədalətli və qərəzsiz mühakimə, təqsirsizlik prezumpsiyası və məhkəmə qarşısında bərabərlik (Maddə 14, 15 və 16);
 şəxsi azadlıq, hərəkət etmək azadlığı, düşüncə, vicdan və din azadlığı, birləşmək və sərbəst toplaşmaq azadlığı, ailə hüquqları, vətəndaşlıq hüquqları və şəxsi həyatın toxunulmazlığı (Maddə 12, 13, 17 – 24);
 müharibə təbliğatının qadağan edilməsi və ayrı-seçkiliyə, düşmənçiliyə və ya zorakılığa təhriki özündə əks etdirən milli, irqi və ya dini nifrətə qulluq edən çıxışların qadağan edilməsi (Maddə 20);
 səs vermək hüququ da daxil olmaqla, siyasi fəaliyyətdə iştirak (Maddə 25);
 ayrı-seçkilik, azlıqların hüquqları və qanun qarşısında bərabərlik (Maddə 26 və 27).

Bu hüquqların əksəriyyətinin realizəsi üçün dövlətlərin xüsusi tədbirlər görməsi tələb olunur.

IV hissə (Maddə 28–45) İnsan hüquqları Komitəsinin yaradılması və fəaliyyəti, eləcə də Pakta nəzarət və hesabat məsələlərini nəzərdə tutur. Bu hissə, həmçinin, iştirakçı dövlətlərə Paktın tətbiqi ilə əlaqədar tərəflər arasında mövcud mübahisələrin həllində Komitənin səlahiyyətini tanımaq imkanı verir. (Maddə 41 və 42)

V hissə (Maddə 46–47) Paktın heç bir müddəasının Birləşmiş Millətlər Təşkilatının fəaliyyətinə müdaxilə, eləcə də "bütün xalqların öz təbii sərvətlərinə və ehtiyatlarına sahib çıxmaq və onlardan tam həcmdə və sərbəst şəkildə istifadə etmək"lə bağlı alınmaz hüquqlarının məhdudlaşdırılması kimi şərh edilə bilməyəcəyini qeyd edir.MSHBP, Maddə 47.

VI hissə (Maddə 48 – 53) Paktın ratifikasiyası, qüvvəyə minməsi və dəyişiklik edilməsi məsələlərini əks etdirir.

 Fakültativ protokollar 
Pakta iki Fakültativ Protokol qəbul edilmişdir. Birinci Fakültativ Protokol fərdlərə Paktın pozulması ilə əlaqədar İnsan Hüquqları Komitəsinə şikayətlərin edilməsi hüququnu təqdim etməklə fərdi şikayət mexanizmi formalaşdırır.1-ci FP-MSHBP, Maddə 1. Bu da Paktın təfsiri və tətbiqinə dair mürəkkəb bir hüquq təcrübəsinin yaradılmasına gətirib çıxardı.

İkinci Fakültativ Protokol ölüm cəzasının ləğvini nəzərdə tutur: bununla belə, ölkələrə müharibə dövründə törədilmiş hərbi xarakterli ən ağır cinayətlərə görə ölüm cəzasının saxlanılmasına icazə verildi.2-ci FP-MSHBP, Maddə 2.1 2017-ci ilin dekabr ayına olan məlumata görə, İkinci Fakültativ Protokolun 85 iştirakçısı var.

 Tərəfləri 
Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Paktın cəmi 172 üzvü var.

 Tərəf dövlət İmzalamışdır Ratifikasiya etmiş və ya qoşulmuşdur Qüvvəyə minmişdir  5 oktyabr 1977 8 iyun 1992 8 sentyabr 1992  — 4 oktyabr 1991 4 yanvar 1992  9 oktyabr 1968 17 dekabr 1973 23 mart 1976  5 avqust 2002 22 sentyabr 2006 22 dekabr 2006  18 fevral 1968 8 avqust 1986 8 noyabr 1986  18 dekabr 1972 13 avqust 1980 13 noyabr 1980  10 dekabr 1973 10 sentyabr 1978 10 dekabr 1978  — 13 avqust 1992 13 noyabr 1992  4 dekabr 2008 23 dekabr 2008 23 mart 2009  — 6 sentyabr 2000 6 dekabr 2000  — 5 yanvar 1973 23 mart 1976 	 10 dekabr 1968	 12 aprel 1983 12 iyul 1983 	 —	 10 iyun 1996 10 sentyabr 1996 	 19 mart 1968	 12 noyabr 1973 23 mart 1976 	 — 12 mart 1992 12 iyun 1992 	 — 20 sentyabr 2006 20 dekabr 2006 	 — 12 avqust 1982 12 noyabr 1982 	 8 oktyabr 1968 21 sentyabr 1970 23 mart 1976 	 — 1 sentyabr 1993 6 mart 1992 	 8 sentyabr 2000 8 sentyabr 2000 8 dekabr 2000 	 16 sentyabr 1968 20 may 1976 20 avqust 1976 	 — 24 yanvar 1992 24 aprel 1992 	 — 4 yanvar 1999 4 aprel 1999 	 — 8 may 1990 8 avqust 1990 	 3 oktyabr 1994 10 dekabr 1998 10 mart 1999 	 — 10 aprel 1990 10 iyul 1990 	 — 5 noyabr 2002 5 fevral 2003 	 — 9 iyun 1995 9 sentyabr 1995 	 — 22 fevral 1993 1 yanvar 1993 	 16 sentyabr 1969 10 fevral 1972 23 mart 1976 	 20 mart 1968 6 yanvar 1972 23 mart 1976 	 — 4 yanvar 1978 4 aprel 1978   — 17 iyun 1993 17 sentyabr 1993   4 aprel 1968 6 mart 1969 23 mart 1976   —	 25 sentyabr 1987 25 dekabr 1987   —	 22 yanvar 2002	 22 aprel 2002   —	 23 iyun 1993	 23 sentyabr 1993   —	 21 oktyabr 1991	 21 yanvar 1992   — 24 yanvar 1983	 24 aprel 1983   10 dekabr 1968	 12 sentyabr 1989	 12 dekabr 1989   —	 2 aprel 2014	 2 iyul 2014   —	 16 avqust 2018	 16 noyabr 2018   19 dekabr 1966	 23 oktyabr 1986	 23 yanvar 1987   11 oktyabr 1967 19 avqust 1975	 23 mart 1976   —	 4 noyabr 1980	 4 fevral 1981   —	 3 may 1994	 3 avqust 1994   —	 6 fevral 1991	 6 may 1991   —	 10 aprel 1979	 10 iyul 1979   19 dekabr 1966	 25 avqust 1997	 25 noyabr 1997   —	 12 oktyabr 1992	 12 yanvar 1993   — 23 fevral 2006	 23 may 2006   30 iyun 1972 28 may 1975	 23 mart 1976   4 aprel 1968	 24 iyun 1975	 23 mart 1976   18 fevral 1969	 25 yanvar 1971	 23 mart 1976   1 oktyabr 1973	 8 dekabr 1989	 8 mart 1990   30 dekabr 1968	 22 avqust 1979	 22 noyabr 1979   28 sentyabr 1976	 27 aprel 1977	 27 iyul 1977   19 dekabr 1966	 3 oktyabr 1991	 3 yanvar 1992   29 sentyabr 1967	 6 dekabr 1971	 23 mart 1976 	 —	 18 iyun 1992	 18 sentyabr 1992   18 yanvar 1967	 15 sentyabr 1978	 15 dekabr 1978   — 6 avqust 1993	 6 noyabr 1993   —	 27 yanvar 1984	 27 aprel 1984   —	 19 may 1976	 19 avqust 1976   —	 1 may 1972	 23 mart 1976   19 dekabr 1966	 2 aprel 1969	 23 mart 1976   21 dekabr 1966 29 oktyabr 1969 23 mart 1976   — 5 oktyabr 1983 5 yanvar 1984   19 dekabr 1966 29 noyabr 1968 23 mart 1976   — 26 mart 1992 26 iyun 1992   —	 21 may 1996	 21 avqust 1996   — 21 yanvar 1983 21 aprel 1983   — 22 mart 1979	 22 iyun 1979   7 sentyabr 2000	 7 sentyabr 2000	 7 dekabr 2000 	 22 avqust 1968	 15 fevral 1977	 15 may 1977   2 dekabr 2003 24 yanvar 2006	 24 aprel 2006   —	 7 oktyabr 1994	 7 yanvar 1995   —	 6 sentyabr 1991	 6 dekabr 1991   — 5 may 1992	 5 avqust 1992   28 fevral 1967	 24 yanvar 1978	 24 aprel 1978   12 sentyabr 2000	 1 noyabr 2010	 1 fevral 2011   7 dekabr 2000	 25 sentyabr 2009	 25 dekabr 2009   — 14 aprel 1992	 14 iyul 1992   —	 9 sentyabr 1992	 9 dekabr 1992   18 aprel 1967	 22 sentyabr 2004	 22 dekabr 2004   —	 10 dekabr 1998	 10 mart 1999   —	 20 noyabr 1991	 10 fevral 1992   —	 3 noyabr 1972	 23 mart 1976   26 noyabr 1974	 18 avqust 1983	 18 noyabr 1983   25 mart 1969	 17 yanvar 1974	 23 mart 1976   17 sentyabr 1969	 21 iyun 1971	 23 mart 1976   —	 22 dekabr 1993	 22 mart 1994   —	 19 sentyabr 2006	 19 dekabr 2006   — 16 iyul 1974	 23 mart 1976   —	 13 sentyabr 1990	 13 dekabr 1990   —	 17 noyabr 2004	 17 fevral 2005   —	 12 dekabr 1973	 23 mart 1976   —	 23 mart 1981	 23 iyun 1981   19 yanvar 1977	 3 may 1979	 3 avqust 1979   — 8 may 1981	 8 avqust 1981   4 avqust 1967	 14 yanvar 1982	 14 aprel 1982   —	 26 yanvar 1993	 26 aprel 1993   26 iyun 1997	 28 avqust 1997	 28 noyabr 1997   5 iyun 1968	 18 noyabr 1974	 23 mart 1976   — 23 oktyabr 2006	 3 iyun 2006   —	 21 iyul 1993	 21 oktyabr 1993   —	 28 noyabr 1994	 28 fevral 1995   —	 14 may 1991	 14 avqust 1991   25 iyun 1969	 11 dekabr 1978	 11 mart 1979   —	 7 mart 1986	 7 iyun 1986   —	 29 iyul 1993	 29 oktyabr 1993   —	 12 mart 1980	 12 iyun 1980   20 mart 1968	 13 sentyabr 1972	 23 mart 1976   —	 28 sentyabr 1995	 28 dekabr 1995   17 aprel 2008	 23 iyun 2010	 23 sentyabr 2010   27 iyul 1976	 8 mart 1977	 8 iyun 1977   —	 21 iyul 2008	 21 oktyabr 2008   —	 10 iyun 1992	 10 sentyabr 1992   11 avqust 1977	 28 aprel 1978	 28 iyul 1978   2 mart 1967 18 mart 1977	 18 iyun 1977   7 oktyabr 1976	 15 iyun 1978	 15 sentyabr 1978 	 —	 16 aprel 1975	 23 mart 1976   27 iyun 1968	 9 dekabr 1974	 23 mart 1976   —	 15 fevral 2008	 15 may 2008   —	 18 oktyabr 1985	 18 yanvar 1986   31 oktyabr 1995	 10 yanvar 2017	 10 aprel 2017   6 iyul 1970	 13 fevral 1978	 13 may 1978   —	 9 noyabr 1981	 9 fevral 1981   — 12 mart 2001	 27 aprel 1992   — 5 may 1992	 5 avqust 1992   —	 28 may 1993	 1 yanvar 1993   —	 6 iyul 1992	 6 oktyabr 1992   — 24 yanvar 1990	 24 aprel 1990   — 28 dekabr 1976	 28 mart 1977   — 21 aprel 1969	 23 mart 1976   —	 23 avqust 1996	 23 noyabr 1996   — 18 sentyabr 2003	 18 dekabr 2003   — 14 sentyabr 1981	 14 dekabr 1981   —	 18 yanvar 1994	 17 sentyabr 1991   — 11 iyun 1980	 11 sentyabr 1980   — 4 yanvar 1999	 4 aprel 1999   — 29 oktyabr 1996	 29 yanvar 1997   —	 11 iyun 1976	 11 sentyabr 1976   —	 24 may 1984	 24 avqust 1984   — 21 dekabr 1978	 21 mart 1979   30 aprel 1968	 18 mart 1969	 23 mart 1976   15 avqust 2000	 23 sentyabr 2003	 23 dekabr 2003   —	 1 may 1997	 1 avqust 1997   20 mart 1968	 12 noyabr 1973	 23 mart 1976   — 21 iyun 1995	 21 sentyabr 1995   21 fevral 1967	 21 may 1967	 23 mart 1976   29 noyabr 2007	 21 noyabr 2008	 21 fevral 2009   24 iyun 1969	 10 may 1978	 10 avqust 1978   — 24 sentyabr 1982	 24 dekabr 1982   19 dekabr 1966	 3 oktyabr 1975	 23 mart 1976   30 may 1978	 21 iyun 1979	 21 sentyabr 1979   —	 9 fevral 1987	 9 may 1987   12 noyabr 1968	 28 dekabr 1978	 28 mart 1979   —	 5 may 1997	 5 avqust 1997   — 10 aprel 1984	 10 iyul 1984   — 13 may 1991	 13 avqust 1991

 Həmçinin bax 
 BMT-nin İnsan hüquqları Komitəsi
 Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Şurası

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

 Text of the Covenant
 List of signatories and parties
 article 2 Bimonthly publication highlighting article 2 of the ICCPR
 Introductory note by Christian Tomuschat, procedural history note and audiovisual material on the International Covenant on Civil and Political Rights in the Historic Archives of the United Nations Audiovisual Library of International Law
 Lecture by Ruth Wedgwood entitled The Work of the United Nations Human Rights Committee: Enforcing the International Covenant on Civil and Political Rights in the Lecture Series of the United Nations Audiovisual Library of International Law
 Christopher N.J. Roberts: William H. Fitzpatrick’s Editorials on Human Rights (1949), published by Arbeitskreis Menschenrechte im 20. Jahrhundert, published at "Quellen zur Geschichte der Menschenrechte"

Kateqoriya:BMT-nin beynəlxalq müqavilələri
Kateqoriya:1966-cı ildə bağlanan beynəlxalq müqavilələr
Kateqoriya:1976-cı ildə qüvvəyə minən beynəlxalq müqavilələr
Kateqoriya:ABŞ-nin müqavilələri
Kateqoriya:Albaniyanın müqavilələri
Kateqoriya:Almaniya Demokratik Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Almaniya Federativ Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Andorranın müqavilələri
Kateqoriya:Argentinanın müqavilələri
Kateqoriya:Avstraliyanın müqavilələri
Kateqoriya:Avstriyanın müqavilələri
Kateqoriya:Azərbaycanın müqavilələri
Kateqoriya:Baham adalarının müqavilələri
Kateqoriya:Banqladeşin müqavilələri
Kateqoriya:Barbadosun müqavilələri
Kateqoriya:Belçikanın müqavilələri
Kateqoriya:Belizin müqavilələri
Kateqoriya:Belorusiya Sovet Sosialist Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Beninin müqavilələri
Kateqoriya:Bəhreynin müqavilələri
Kateqoriya:Boliviyanın müqavilələri
Kateqoriya:Bolqarıstan Xalq Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Bosniya və Herseqovinanın müqavilələri
Kateqoriya:Botsvananın müqavilələri
Kateqoriya:Birləşmiş Krallığın müqavilələri
Kateqoriya:Braziliyanın müqavilələri
Kateqoriya:Burkina-Fasonun müqavilələri
Kateqoriya:Burundinin müqavilələri
Kateqoriya:Cənubi Afrika Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Cənubi Koreyanın müqavilələri
Kateqoriya:Cibutinin müqavilələri
Kateqoriya:Çadın müqavilələri
Kateqoriya:Çexiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Çexoslovakiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Çilinin müqavilələri
Kateqoriya:Danimarkanın müqavilələri
Kateqoriya:Dominikan Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Dominikanın müqavilələri
Kateqoriya:Ekvadorun müqavilələri
Kateqoriya:Ekvatorial Qvineyanın müqavilələri
Kateqoriya:Eritreyanın müqavilələri
Kateqoriya:Ermənistanın müqavilələri
Kateqoriya:Estoniyanın müqavilələri
Kateqoriya:Əfqanıstan Demokratik Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Əlcəzairin müqavilələri
Kateqoriya:Fələstin Dövlətinin müqavilələri
Kateqoriya:Ficinin müqavilələri
Kateqoriya:Filippinin müqavilələri
Kateqoriya:Finlandiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Fransanın müqavilələri
Kateqoriya:Gürcüstanın müqavilələri
Kateqoriya:Haitinin müqavilələri
Kateqoriya:Hindistanın müqavilələri
Kateqoriya:Hondurasın müqavilələri
Kateqoriya:Xorvatiyanın müqavilələri
Kateqoriya:İndoneziyanın müqavilələri
Kateqoriya:İordaniyanın müqavilələri
Kateqoriya:İranın müqavilələri
Kateqoriya:İraqın müqavilələri
Kateqoriya:İrlandiyanın müqavilələri
Kateqoriya:İslandiyanın müqavilələri
Kateqoriya:İspaniyanın müqavilələri
Kateqoriya:İsrailin müqavilələri
Kateqoriya:İsveçin müqavilələri
Kateqoriya:İsveçrənin müqavilələri
Kateqoriya:İtaliyanın müqavilələri
Kateqoriya:Kabo-Verdenin müqavilələri
Kateqoriya:Kamerunun müqavilələri
Kateqoriya:Kampuçiya Xalq Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Kanadanın müqavilələri
Kateqoriya:Keniyanın müqavilələri
Kateqoriya:Kiprin müqavilələri
Kateqoriya:Kolumbiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Komor adalarının müqavilələri
Kateqoriya:Konqo Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Kosta-Rikanın müqavilələri
Kateqoriya:Kot-d'İvuarın müqavilələri
Kateqoriya:Küveytin müqavilələri
Kateqoriya:Qabonun müqavilələri
Kateqoriya:Qambiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Qananın müqavilələri
Kateqoriya:Qayananın müqavilələri
Kateqoriya:Qazaxıstanın müqavilələri
Kateqoriya:Qırğızıstanın müqavilələri
Kateqoriya:Qrenadanın müqavilələri
Kateqoriya:Qvatemalanın müqavilələri
Kateqoriya:Qvineyanın müqavilələri
Kateqoriya:Qvineya-Bisaunun müqavilələri
Kateqoriya:Laosun müqavilələri
Kateqoriya:Latviyanın müqavilələri
Kateqoriya:Lesotonun müqavilələri
Kateqoriya:Liberiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Lixtenşteynin müqavilələri
Kateqoriya:Litvanın müqavilələri
Kateqoriya:Livanın müqavilələri
Kateqoriya:Lüksemburqun müqavilələri
Kateqoriya:Macarıstan Xalq Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Madaqaskarın müqavilələri
Kateqoriya:Malavinin müqavilələri
Kateqoriya:Maldiv adalarının müqavilələri
Kateqoriya:Malinin müqavilələri
Kateqoriya:Maltanın müqavilələri
Kateqoriya:Mavritaniyanın müqavilələri
Kateqoriya:Mavrikinin müqavilələri
Kateqoriya:Meksikanın müqavilələri
Kateqoriya:Mərakeşin müqavilələri
Kateqoriya:Mərkəzi Afrika Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Misirin müqavilələri
Kateqoriya:Moldovanın müqavilələri
Kateqoriya:Monakonun müqavilələri
Kateqoriya:Monqolustan Xalq Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Monteneqronun müqavilələri
Kateqoriya:Mozambikin müqavilələri
Kateqoriya:Namibiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Naurunun müqavilələri
Kateqoriya:Nepalın müqavilələri
Kateqoriya:Niderlandın müqavilələri
Kateqoriya:Nigerin müqavilələri
Kateqoriya:Nigeriyanın müqavilələri
Kateqoriya:Nikaraquanın müqavilələri
Kateqoriya:Norveçin müqavilələri
Kateqoriya:Özbəkistanın müqavilələri
Kateqoriya:Pakistanın müqavilələri
Kateqoriya:Palaunun müqavilələri
Kateqoriya:Panamanın müqavilələri
Kateqoriya:Papua-Yeni Qvineyanın müqavilələri
Kateqoriya:Paraqvayın müqavilələri
Kateqoriya:Perunun müqavilələri
Kateqoriya:Polşa Xalq Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Portuqaliyanın müqavilələri
Kateqoriya:Ruandanın müqavilələri
Kateqoriya:Rumıniya Sosialist Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Salvadorun müqavilələri
Kateqoriya:Samoanın müqavilələri
Kateqoriya:San-Marinonun müqavilələri
Kateqoriya:San-Tome və Prinsipinin müqavilələri
Kateqoriya:Seneqalın müqavilələri
Kateqoriya:Sent-Lüsiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Sent-Vinsent və Qrenadinin müqavilələri
Kateqoriya:Serbiya və Monteneqronun müqavilələri
Kateqoriya:Seyşel adalarının müqavilələri
Kateqoriya:Slovakiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Sloveniyanın müqavilələri
Kateqoriya:Somali Demokratik Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:SSRİ-nin müqavilələri
Kateqoriya:Surinamın müqavilələri
Kateqoriya:Suriyanın müqavilələri
Kateqoriya:Esvatininin müqavilələri
Kateqoriya:Syerra-Leonenin müqavilələri
Kateqoriya:Şərqi Timorun müqavilələri
Kateqoriya:Şimali Koreyanın müqavilələri
Kateqoriya:Şimali Makedoniyanın müqavilələri
Kateqoriya:Şri-Lankanın müqavilələri
Kateqoriya:Tacikistanın müqavilələri
Kateqoriya:Tailandın müqavilələri
Kateqoriya:Tanzaniyanın müqavilələri
Kateqoriya:Toqonun müqavilələri
Kateqoriya:Trinidad və Tobaqonun müqavilələri
Kateqoriya:Tunisin müqavilələri
Kateqoriya:Türkiyənin müqavilələri
Kateqoriya:Türkmənistanın müqavilələri
Kateqoriya:Ukrayna Sovet Sosialist Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Uqandanın müqavilələri
Kateqoriya:Uruqvayın müqavilələri
Kateqoriya:Vanuatunun müqavilələri
Kateqoriya:Venesuelanın müqavilələri
Kateqoriya:Vyetnamın müqavilələri
Kateqoriya:Yamaykanın müqavilələri
Kateqoriya:Yaponiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Yəmən Ərəb Respublikasının müqavilələri
Kateqoriya:Yeni Zelandiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Yunanıstanın müqavilələri
Kateqoriya:Yuqoslaviyanın müqavilələri
Kateqoriya:Zambiyanın müqavilələri
Kateqoriya:Zimbabvenin müqavilələri