Dal Riada krallığı

Dal Riada və ya Dalriada () — erkən orta əsrlərdə Şotlandiyanın qərb sahillərini (müasir Arqayl-end-Büt və Haylendin cənub əraziləri, eləcə də Xarici Hebrid adaları) və İrlandiyanın şimalını (indiki Antrim qraflığının əraziləri) idarə etmiş tarixi gel krallığı. Krallığın əsas yaşayış məntəqəsi Dunadd qalası idi.

Dal Riada və şotland tayfaları (Tuat) haqda ilk məlumat 314-cü ildə verilir. V əsrin axırlarında Dal Riadanın İrlandiya qisminin əhalisi çoxalmışdı, buna görə də irlandlar Dal Riadanın Böyük Britaniya qisminə köçdülər. Bu ərazi Şotlandiya Dal Riadası olaraq bilinir. 843-cü ildə Dalriada kralı Kennet mak Alpin Piktaviyanı ihlaq etmiş, Şotlandiya krallığını qurmuşdur.

 Etimologiya 
 adı qədim irland dilindən törəyib.  ingilis dilindəki , alman dilindəki , fransız dilindəki , italyan dilindəki  və latın dilindəki  sözləriylə eyni mənanı kəsb edir. Söz pay, hissə, qisim mənasını verir (burada: "torpağın bir qismi").  və ya  şəxs adı olduğuna inanılır. Beləliklə, krallığın adının mənası – "Riadanın payı".

 Ədəbiyyat 

 Adomnán, Life of St Columba, tr. & ed. Richard Sharpe. Penguin, London, 1995. 
 Anderson, Alan Orr, Early Sources of Scottish History A.D. 500–1286, volume 1. Reprinted with corrections. Paul Watkins, Stamford, 1990. 
 Bannerman, John, Studies in the History of Dalriada. Scottish Academic Press, Edinburgh, 1974. 
 Bannerman, John, "The Scottish Takeover of Pictland" in Dauvit Broun & Thomas Owen Clancy (eds.) Spes Scotorum: Hope of Scots. Saint Columba, Iona and Scotland. T & T Clark, Edinburgh, 1999. 


 Broun, Dauvit, "Aedán mac Gabráin" in Michael Lynch (ed.), The Oxford Companion to Scottish History. Oxford UP, Oxford, 2001. 
 Broun, Dauvit, "Dál Riata" in Lynch (2001).
 Broun, Dauvit, "Pictish Kings 761–839: Integration with Dál Riata or Separate Development" in Sally M. Foster (ed.), The St Andrews Sarcophagus: A Pictish masterpiece and its international connections. Four Courts, Dublin, 1998. 
 Byrne, Francis John, Irish Kings and High-Kings. Batsford, London, 1973. 
 Campbell, Ewan, Saints and Sea-kings: The First Kingdom of the Scots. Canongate, Edinburgh, 1999. 
 Charles-Edwards, T.M., Early Christian Ireland. Cambridge UP, Cambridge, 2000. 
 Clancy, Thomas Owen, "Columba, Adomnán and the Cult of Saints in Scotland" in Broun & Clancy (1999).
 Clancy, Thomas Owen, "Church institutions: early medieval" in Lynch (2001).
 Clancy, Thomas Owen, "Iona in the kingdom of the Picts: a note" in The Innes Review, volume 55, number 1, 2004, pp. 73–76. ISSN 0020-157X
 Clancy, Thomas Owen, "Ireland: to 1100" in Lynch (2001).
 Cowan, E.J., "Economy: to 1100" in Lynch (2001).
 Forsyth, Katherine, "Languages of Scotland, pre-1100" in Lynch (2001).
 Forsyth, Katherine, "Origins: Scotland to 1100" in Jenny Wormald (ed.), Scotland: A History, Oxford UP, Oxford, 2005. 
 Foster, Sally M., Picts, Gaels, and Scots: Early Historic Scotland. Batsford, London, 2004. 

 Laing, Lloyd & Jenny Lloyd, The Picts and the Scots. Sutton, Stroud, 2001. 
 Mackie, J.D., A History of Scotland. London: Penguin, 1991. 
 McDonald, R. Andrew, The Kingdom of the Isles: Scotland's Western Seaboard, c. 1100–c. 1336. Tuckwell, East Linton, 2002. 
 Markus, Fr. Gilbert, O.P., "Iona: monks, pastors and missionaries" in Broun & Clancy (1999).
 Markus, Fr. Gilbert, O.P., "Religious life: early medieval" in Lynch (2001).
 Markus, Fr. Gilbert, O.P., "Conversion to Christianity" in Lynch (2001).
 Mac Néill, Eoin, Celtic Ireland. Dublin, 1921. Reprinted Academy Press, Dublin, 1981. 
 Nicolaisen, W.F.H., Scottish Place-names. B.T. Batsford, London, 1976. Reprinted, Birlinn, Edinburgh, 2001. 
 Ó Corráin, Donnchadh, "Vikings in Ireland and Scotland in the ninth century" in Peritia 12 (1998), pp. 296–339. Etext (pdf)
 Ó Cróinín, Dáibhí, Early Medieval Ireland: 400–1200. Longman, London, 1995. 
 Oram, Richard, "Rural society: medieval" in Lynch (2001).
 Owen, Olwyn, The Sea Road: A Viking Voyage through Scotland. Canongate, Edinburgh, 1999. 
 Rodger, N.A.M., The Safeguard of the Sea. A Naval History of Great Britain, volume one 660–1649. Harper Collins, London, 1997. 
 Ross, David, Scottish Place-names. Birlinn, Edinburgh, 2001. 
 Sellar, W.D.H., "Gaelic laws and institutions" in Lynch (2001).
 Sharpe, Richard, "The thriving of Dalriada" in Simon Taylor (ed.), Kings, clerics and chronicles in Scotland 500–1297. Four Courts, Dublin, 2000. 
 Smyth, Alfred P., Warlords and Holy Men: Scotland AD 80–1000. Edinburgh UP, Edinburgh, 1984. 
 Taylor, Simon, "Seventh-century Iona abbots in Scottish place-names" in Broun & Clancy (1999).
 Taylor, Simon, "Place names" in Lynch (2001).
 Woolf, Alex, "Age of Sea-Kings: 900–1300", in Donald Omand (ed.), The Argyll Book. Birlinn, Edinburgh, 2004. 
 Woolf, Alex, "Nobility: early medieval" in Lynch (2001).
 Woolf, Alex, From Pictland to Alba, 789–1070, The New Edinburgh History of Scotland, Edinburgh: Edinburgh University Press, 2007. 

 Xarici keçidlər 
CELT: Corpus of Electronic Texts at University College Cork
The Corpus of Electronic Texts includes the Annals of Ulster, Tigernach, the Four Masters and Innisfallen, the Chronicon Scotorum, the Lebor Bretnach, Genealogies, and various Saints' Lives. Most are translated into English, or translations are in progress
Annals of Clonmacnoise at Cornell
Bede's Ecclesiastical History and its Continuation (pdf), at CCEL, translated by A.M. Sellar.
Digital archive of excavations associated with Lane & Campbell, Dunadd: An early Dalriadic capital at Glasgow University Dept. of Archaeology
Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland (PSAS) through 1999 (pdf).
 A history of Kintyre 

Kateqoriya:Dal Riada
Kateqoriya:Şotlandiya orta əsrlərdə
Kateqoriya:İrlandiya tarixi
Kateqoriya:Avropanın tarixi dövlətləri
Kateqoriya:VI əsrdə yaranmış dövlətlər və ərazilər