Mirzə Yusif Qarabaği

Mirzə Yusif Qarabaği, Mirzə Yusif Nersesov (; əsl adı: Ovsep Nersesyants (); ) — erməni əsilli salnaməçi və tərcüməçi. Qarabağ tarixi barədə farsca "Tarixi-Safi" () və Qarabağlı şairlər barədə "Məcmueyi-divani-Vaqif və digər müasirin" əsərlərinin müəllifi.

 Həyatı 
1789-ci ildə Qarabağ xanlığının Hadrut kəndində anadan olmuşdur. Onun atası Nerses Cənubi Azərbaycanın Əhər şəhərindən idi və Qarabağa köçmüşdü. Mirzə Yusif "Tarixi-Safi" əsərinin müqəddiməsində hələ uşaq ikən Qarabağdan "Qızılbaş vilayətinə" (Cənubi Azərbaycana) aparıldığını qeyd edirsə də, bunun səbəbini izah etmir.

Ə. Ə. Səidzadə bu məsələdən bəhs edərkən Mirzə Yusif Qarabağinin 8–9 yaşlarında ikən talan məqsədilə Qarabağa soxulan qarətçilər tərəfindən əsir edilib aparıldığını və digər əsirlər sırasında İran şahına təqdim olunduğunu göstərir. Mirzə Yusifin özünün yazdığına görə, o, 18 il Qacar İranında Əmirxan sərdarın yanında qalaraq, farscanı mükəmməl öyrənmişdi. O, bir müddət divanxana katibliyi vəzifəsində işləmiş, vaxtının müəyyən hissəsini də tarixə dair əsərlər mütaliəsinə sərf etmişdir. 1828-ci ildə Türkmənçay sülh müqaviləsi bağlandıqdan sonra Mirzə Yusif Qarabağa qayıdır və bir müddət müəllimliklə məşğul olur. İranda müsəlmanlığı qəbul etmiş Mirzə Yusif Qarabağa qayıtdıqdan sonra mitropolit Baqdasar Həsən Cəlalyanın təkidi ilə yenidən xristianlığı qəbul edir.

Mirzə Yusifin yazdığına görə o, 1854-cü ildə Kaspi və Şimali Dağıstan ölkələrinin komandanı general-leytenant knyaz Qriqori Orbelianinin yanında xidmətə girmiş və mütərcimlik etmişdir. Rusiya hərbi komandanlığı ilə Şeyx Şamil arasında aparılan yazışmada Mirzə Yusifin yaxından iştirak etdiyi ehtimal olunur.

Mirzə Yusif Dağıstanda işlədiyi dövrdə Teymurxan-Şurada (Buynakskda) Vaqif və onun müasirlərinin əsərlərindən ibarət bir ədəbi məcmuə də çap etdirmişdir. Dağıstanda üçillik xidmətdən sonra Qarabağa qayıdan Mirzə Yusif yenə də müəllimliklə məşğul olmuş və 1864-cü ildə Qarabağda vəfat etmişdi.

 Əsərləri 

 Məcmueyi-divani-Vaqif və digər müasirin. Teymurxanşura: Mirzoyev mətbəəsi, 1856.
 Tarixi-Safi // Qarabağnamələr. 2-ci kitab. Tərtib edəni və çapa hazırlayanı: professor Nazim Axundov. Bakı: Yazıçı, 1991.
 Məcmueyi-Vaqif və müasirinin-digər. Əsəri əski əlifbadan transliterasiya edəni və çapa hazırlayanı: Ə. Bağırov. Bakı: Şuşa, 1999.
 A Truthful History. Translation, introduction and commentaries by K. P. Kostikian. Yerevan: IOS NAS RA, 2000.
 Tarixi-Safi // Qarabağnamələr. II kitab. Tərtib edəni və çapa hazırlayanı: professor Nazim Axundov. Bakı: Şərq-Qərb, 2006.
 Tarixi-Safi // Qarabağnamələr (Qarabağ haqqında tarixi əsərlər). Tərtib edəni: A. Fərzəliyev; N. Axundov. Bakı: Qanun, 2020.

 İstinadlar 

 Həmçinin bax 
 Qarabağ xanlığı

 Xarici keçidlər 

Kateqoriya:Erməni tarixçilər
Kateqoriya:Azərbaycan tarixçiləri
Kateqoriya:Azərbaycan ədəbiyyatşünasları
Kateqoriya:Fars tarixçilər