Khmer imperiyası

Khmer İmperiyası (, Çakrphup Khmer və ya , Anaçak Khmer), rəsmi olaraq Anqkor krallığı (, Anaçak Anqkor) və ya hindlilər tərəfindən Kambucadeşa () — IX–XV əsrlərdə indiki Kamboca, Vyetnam, Tayland və Laos ərazisində hökmranlıq etmiş feodal khmer buddist dövləti. Keçmiş Bapnom və Çenla krallıqlarının süqutu ilə yaranan imperiya Cənub-şərqi Asiyanın əksəriyyətini və Cənubi Çinin bir hissəsini idarə edirdi.

Dövlətin ən böyük irsi onun paytaxtı Anqkor şəhəri idi. Şəhərin Anqkor Vat və Bayon kimi tikililəri Khmer İmperiyasının ucsuz-bucaqsız güc və zənginliyinin, valehedici incəsənət və mədəniyyətinin, memarlıq üslublarının, estetik nailiyyətlərinin və əsrlər boyu qoruyub-saxladığı müxtəlif inanc sistemlərinin rəmzidir. Süni peyklərdən əldə edilən şəkillər Anqkor şəhərinin sənaye inqilabından əvvəlki dünyanın ən böyük şəhəri olduğunu sübut edir.

Khmer İmperiyasının yaranma tarixi 802-ci il götürülür. Həmin il II Cayavarman özünü çakravartin ("dünyanın kralı" və ya "krallar kralı"). Krallıq XV əsrdə Anqkor şəhərinin işğalı ilə süquta uğramışdır.

 Tarixi 
Dövlət Hind-Çin yarımadasının mərkəzi hissələrində yaşayan khmer tayfaları arasındakı əlaqələrin inkişafının bir nəticəsi olaraq yaranmışdır. Khmer tayfalarının bir hakimiyyət altında birləşmələrinin ən böyük səbəbi Anqkor şəhərinin yerləşdiyi ərazidi. Bu ərazi kənd təsərrüfatının inkişafı üçün münasib idi. Dövlətin qurulmasının başqa bir səbəbi hind sivilizasiyasının sahilyanı ərazilərdən yarımadanın dərinliklərinə yayılması idi.

II Cayavarman (802–850) Kambucadeşa kral sülaləsinin banisi hesab edilir, ancaq khmer tayfaları I İndravarman (877–889) və I Yaşovarman (889–900) hakimiyyəti dövründə birləşmişdir. XI–XII əsrlər imperiyanın ən qüdrətli dövrü idi. Kral I Suryavarman (1002–1050) və II Udayadityavarman (1050–1066) imperiya ərazisində böyük bir suvarma sistemi tikmişdir.

Kral II Suryavarmanın hakimiyyəti dövründə imperiya Çauprahaya çayının vadisində yaşayan monlarla və Tyampa dövləti ilə vuruşmuşdur. Böyükmiqyaslı müharibələr XIII əsrdə imperiyanın tənəzzül dövrünə girməsi ilə nəticələnmişdir. XIII əsrin ikinci yarısında imperiya qərbdə yaşayan tay tayfalarının hücumlarına məruz qalmışdır. İmperiya XV əsrdə Anqkor şəhərinin işğalı ilə süquta uğramışdır.

 İnzibati bölgü 
Khmer İmperiyasının inzibati bölgüsü barədə çox az məlumat var. İmperiyanın krala xərac verən kiçik-kiçik knyazlıqlardan ibarət olmağı ehtimalı var. Mahal sistemi X əsrin ortalarında yanmışdır. Hər bir mahalda 20–90 nəfərlik srukdan (kənd) və bir məbəddən ibarət idi.

 Dil 
Khmer cəmiyyəti ikidilli idi. Sanskrit hakimiyyətin və mədəniyyətin, khmer isə adi xalqın dili idi. Buna baxmayaraq, kitabələrdə həm sanskrit, həm də khmer dillərindən istifadə olunurdu.

 Hökmdarlar 
 770—830: II Cayavarman
 839—877: III Cayavarman
 877—889: I İndravarman
 889—910: II Yaşovarman
 910—923: II Xarşavarman
 923—928: II İşanavarman
 921—941: IV Cayavarman
 941—944: II Xarşavarman
 944—968: II Racendravarman
 968—1000: V Cayavarman
 1001—1002: I Udayadityavarman
 1002—1006: Cayaviravarman
 1001—1050: I Suryavarman
 1049—1066: II Udayadityavarman
 1066—1080: III Xarşavarman
 1080—1113: Nripatindravarman
 1080—1107: VI Cayavarman
 1107—1113: I Dharanindravarman
 1113—1150: II Suryavarman
 1150—1160: II Dharanindravarman
 1160—1165: II Yaşovarman
 1165—1177: Tribhuvanadityavarman
 1181—1218: VII Cayavarman 
 1218—1243: II İndravarman
 1243—1295: VIII Cayavarman
 1295—1307: III İndravarman
 1307—1327: İndracayavarman
 1327—1336: IX Cayavarman

 Qalereya 
Kambocadakı məbədlər

Tailanddakı məbədlər

Laosdakı məbədlər

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
















Kateqoriya:Kamboca tarixi
Kateqoriya:Laos tarixi
Kateqoriya:Tailand tarixi
Kateqoriya:Vyetnam tarixi
Kateqoriya:Çin tarixi
Kateqoriya:802-ci ildə yarananlar
Kateqoriya:İmperiyalar
Kateqoriya:Asiyanın tarixi dövlətləri