Non bis in idem

Non bis in idem () — bu prinsipin mənasına görə əvvəllər törətdiyi cinayətə görə məhkum edilmiş şəxsin həmin cinayətə görə təkrarən məhkum edilməsi qadağan edilir. Prinsip Roma mülki hüququnda formalaşmışdır. Lakin mahiyyət etibarilə ümumi hüquqda formalaşmış double jeopardy (autrefois acquit) konsepsiyası ilə eyniyyət təşkil edir.

Mülki və siyasi hüquqlar haqqında Beynəlxalq Pakt double jeopardy vəziyyətindən azad olmaq hüququna təminat verir, lakin bu, iki dövlət tərəfindən həyata keçirilən təqiblərə şamil edilmirFor example, see A.P. v Italy, UN HRC CCPR/C/31/D/204/1986 (əgər müvafiq ekstradisiya müqaviləsi bunu qadağan etmirsə). Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin Roma Statutu non bis in idem prinsipinin fərqli formasını təsbit edir.

 Roma Statutu və ad hoc BMT tribunalları 
Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsini (BCM) yaradan Roma Statutu müəyyən edir ki, non bis in idem prinsipinin, xüsusilə də Avropa dövlətüstü hüququ ilə müqayisədə xüsusi mənası var. BCM-nin yurisdiksiyası milli qanunvericiliyi tamamlayır və Roma Statutunun 20-ci maddəsi müəyyən edir ki, prinsip ümumi mənada qalsa belə, əgər dövlətüstü məhkəmənin yurisdiksiyasının mövcudluğu kifayət etməzsə, nəzərə alına bilməz. YBCT Nizamnaməsinin 10-cu maddəsi və RBCT Nizamnaməsinin 9-cu maddəsinə görə müvafiq prinsip əsasən ad hoc tribunalının hökmlərinin yerli məhkəmələrdən "daha güclü" olduğunu aydınlaşdırmaq üçün tətbiq edilə bilər.

Başqa sözlə, əgər beynəlxalq məhkəmələr eyni cinayətlərə görə artıq cəza müəyyən etmişdirsə, milli məhkəmələr beynəlxalq məhkəmənin yurisdiksiyasında olan cinayətlər üzrə cavabdehlərə qarşı tədbir görə bilməz. Lakin YBCT və RBCT aşağıdakı hallar olduğu təqdirdə milli məhkəmələr tərəfindən artıq mühakimə olunmuş cinayətkarları mühakimə edə bilər:
 verilmiş cəza cinayətin "adi" cinayət olduğunu müəyyən edərsə;
 milli məhkəmə prosesi müstəqil və qərəzsiz olmamış, təqsirləndirilən şəxsi beynəlxalq cinayət məsuliyyətindən qorumaq məqsədi daşımış və ya işin istintaqı lazımi səylə aparılmamışdırsa. Yuqoslaviya Tribunalı Nizamnaməsinin 10-cu maddəsi və Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi Statutunun 17-ci maddəsi

 Həmçinin bax 
 Ekstradisiya
 Latın hüquq terminlərinin siyahısı

 İstinadlar 

Kateqoriya:Latınca hüquqi terminlər
Kateqoriya:Hüququn prinsipləri