Kouz teoremi

Kouz teoremi — transaksiya xərcləri sıfıra bərabər olduqda bazarın istənilən xarici  effektin öhdəsindən gəldiyi  yeni institusional iqtisadiyyatın mövqeyi.
 Tarix 
200px|thumb|right|Ronald Kouz
Bu teorem ilk dəfə 1966-cı ildə Corc Stiqler tərəfindən aşağıdakı şəkildə ifadə olunmuşdur:

Stiqler tərəfindən teoremin bu cür ifadə olunması Ronald Kouzun 1960-cı ildə çap olunmuş “Sosial xərclər problemi” ( ) adlı  məqaləyə əsaslanmışdır.Coase, Ronald H. «The Problem of Social Cost», Journal of Law and Economics 3 (1960), 1-44

Kouz bu nəzəriyyəni istənilən fəaliyyətin bilavasitə öz iştirakçılarına deyil, üçüncü şəxslərə aid olan  kənar nəticələri – eksternalların nəzərdən keçirilməsi nümunəsində sübut etmişdir.

Daha əvvəl bu problemi iqtisadçı Artur Piqu “Rifah halının iqtisadi nəzəriyyəsi” ()  kitabında nəzərdən keçirmişdir. Piquya görə, eksternallar maddi nemətlərin  mənfi eksternallı təkrar istehsalına və müsbət eksternallı istehsal kəsirinə səbəb olur.  O, “bazarın fiaskosu” adlandırdığı   bu effektlərin neytrallaşdırılması üçün belə hallarda dövlətin iqtisadiyyata müdaxiləsini tövsiyə edirdi.Артур Пигу. Экономическая теория благосостояния = The Economics of Welfare. — Москва: Прогресс, 1985. — Т. 1. — С. 251. — 511 с. — (Экономическая мысль Запада).

Kouz eksternalların mütləq “bazarın fiaskosu”na səbəb olması fikrini təkzib edirdi. Onun fikrinə görə, eksternallarla bağlı problemləri neytrallaşdırmaq üçün resurslara mülkiyyət hüququnun dəqiq bölgüsü və transaksiya xərclərinin mnimuma endirilməsi vacibdir. Kouz teoremi mülkiyyət hüquqlarının iqtisadi mənasını ortaya qoyur. Kouza görə, mülkiyyət hüququ nə qədər dəqiq müəyyənləşirsə, xarici xərclər bir o qədər çox  daxili xərclərə çevrilirlər.

 Ümumiləşdirilmiş Kouz teoremi 
İslandiyalı iqtisadçı Trayn Eqqertson "Ümumiləşdirilmiş Kouz teoremi"ni belə ifadə etmişdir:

İnstitusional xərclər olmadıqda “oyun qaydalarının” optimal dəsti hər yerdə və hər zaman meydana gələrdi, belə olduğu halda istənilən köhnəlmiş institutu yenisi və daha səmərəlisi ilə əvəz etməyin heç bir faydası olmazdı. Bu cür vəziyyətlərdə, yeni institusionalistlərin göstərdiyi kimi, texniki tərəqqi və kapital (fiziki və insani) yığımı avtomatik və hərtərəfli olaraq iqtisadi artımı təmin edə bilərdi.

 Tətbiq sahəsi 
Qeyd etmək lazımdır ki, Kouz teoreminin tətbiq edilə bilməyəcəyi bir çox hallar mövcuddur. Bu, danışıqlar mümkün olmadıqda, yaxud bahalı olduqda (məsələn, müqavilə və ya disputda çoxlu sayda tərəflər iştirak etdikdə) baş verir. Transaksiya xərcləri terminindən əvəllər Kouzun “Firmaların təbiəti”Coase, R. Y. «The Nature of the Firm». Economica. 4 (1937): 1, 386—405 [рус. перев.: Коуз Р. Фирма, рынок и право. М., 1993] əsərində istifadə edilmişdir və müqavilələrin bağlanmasına dair yaranan xərcləri, yəni informasiyanın yığılması və emalına, danışıqların aparılmasına və qərarların qəbul olunmasına, müqavilələrin yerinə yetirilməsinə edilən nəzarətə və onların hüquqi müdafiəsinə sərf olunan xərcləri bildirir. 
 Ədəbiyyat 

 Боулз С. Теорема Коуза // Микроэкономика. Поведение, институты и эволюция / Пер. с англ. — М.: Изд-во «Дело» АНХ, 2010. — С. 211-219.
 Xarici keçidlər 
 Гребенников П., Ривера Д. «Теорема Коуза» — реальность или фикция?
 Капелюшников Р. Теорема Коуза
 Новиков В. «Концепция прав собственности Рональда Коуза с точки зрения права и экономической теории»
 Теорема Коуза: попытка диагноза
 İstinadlar 

Kateqoriya:Hüquq və iqtisadiyyat
Kateqoriya:İqtisadiyyat qanunları