Dilatometriya

Dilatometriya- (latınca dilato - genişləndirirəm ,metriya- ölçürəm) cisim ölçülərinin dəyişməsinin  temperatur, təzyiq, elektrik və maqnit sahələrindən, ionlaşdırıcı şüalanmadan və s. asılılığını öyrənən fizika və ölçü texnikasının bölməsidir.
 Dilatometrik tədqiqatların əsası 
Dilatometrik tədqiqatların əsası - cisimlərin istilik genişləndirilməsinin və onun müxtəlif anomaliyalarının (faza keçidlərində və s.) müəyyənləşdirilməsidir.
 Dilatometriyada istifadə edilən qurğular 
Dilatometriyada istifadə olunan cihazlar - dilatometrlər, müxtəlif fəaliyyət prinsiplərinə malikdirlər.
 Optik-mexaniki dilatometrlər 
Optik-mexaniki dilatometrlərdə (həssaslıq ~ 10-6 - 10-7 sm), cismin ölçüsünün dəyişməsi optiki güzgünün fırlanmasına gətirib çıxarır; xətti genişlənmə güzgüdən yansıyan işıq saçışının yerdəyişməsinə görə ölçülür.
 Tutumlu dilatometrlər 
Tutumlu dilatometrlərində (həssaslıq ~ 10-9 sm), nümunənin ölçüsünün dəyişməsi   ötürücü kimi işləyən elektrik kondensatorunun tutumunu dəyişdirir.
 İnduksiya dilatometrləri 
İnduksiya dilatometrlərində (həssaslıq ~ 10-9 sm) nümunənin ölçülərinin dəyişməsi, induksiya sarğacının qarşılıqlı tənzimlənməsini  və nəticədə   onların qarşılıqlı induktivliyini də dəyişir. 
 İnterferensiya dilatometrləri 
İnterferensiya dilatometrlərində (həssaslıq ~ 10-9 sm) nümunə interferometrın güzgüləri arasında yerləşdirilir; aralarındakı məsafə dəyişərkən, interferensiya zolaqları yerlərini dəyişirlər.
 Radio-rezonanslı dilatometrlər 
Radio-rezonanslı dilatometrlərdə (həssaslıq ~ 10-12 sm) sensor divarları tədqiq olunan materialdan hazırlanmış həcmli bir resonatordur; rezonatorun ölçüsündə dəyişikliklər onun rezonans tezliyindəkı dəyişikliklə qiymətləndirilir.
 X-ray struktur analizi 
X-ray struktur analizi dilatometriyanın ən həssas metodlarından biri hesab edilə bilər. O, kristalik strukturun parametrlərindəki dəyişikliklərə görə cismin ölçüsündəki dəyişiklikləri qiymətləndirməyə imkan verir.

 Dilatometrlərin konstruksiyasının bəzi xüsusiyyətləri 
Dilatometrlərin konstruksiyası, ümumiyyətlə, nümunəyə müxtəlif xarici təsirlərin mümkünlüyünü təmin edir. Dilatometrin hissələrinin ölçülərinin dəyişilməsini nəzarətdə saxlanılmasına  xüsusi diqqət yetirilir.
Maye və qazlar üçün yalnız  həcmli qenişlənmə nəzərdən keçirilərək, kalibrlənmiş bir kapilyar vasitəsilə, bir-biri ilə əlaqəli borularla, maye ilə tamamıilə dolmuş rezervuardan qızdırıldığı zaman axan mayenın həcmini ölçməklə təyin edilir.
 Mənbə 
 Аматуни А.Н. Методы и приборы для определения температурных коэффициентов линейного расширения материалов. М., 1972.
  Новикова С.И. Тепловое расширение твёрдых тел. М., 1974.
 Уэндландт У. Термические методы анализа = Thermal Methods of Analysis/ Пер. с англ. под ред.Степанова В.А. и Берштейна В.А. – М.: Мир, 1978, 526 с.
 Paulik F., Paulik J., Erdey L. Derivatography A complex method in thermal analysis. Talanta, 1966. – 13. – P. 1405-30.

Kateqoriya:Materialşünaslıq
Kateqoriya:Termodinamika
Kateqoriya:Fiziki kimya
Kateqoriya:Analitik kimya
Kateqoriya:Üzvi kimya
Kateqoriya:Qeyri-üzvi kimya
Kateqoriya:Kimyəvi termodinamika