Monoaminoksidaza

Monoaminoksidaza — Monoaminoksidaza (MAO, FAD-asılı  aminooksidaza (1)-monoaminləri oksidləşdirmə- dezaminləşmə yolu ilə onların metabolizmində iştirak edir. MAO  həm endogen monoaminləri-neyromediatorları və hormonları, həm də  qida və dərman maddələıri ilə orqanizmə daxil olan ekzogen monoaminlərin metabolizmində iştirak edir. Beləliklə, bu ferment endogen monoaminlərin sinir hüceyrəsi üçün daha çox vacib olan qatılığını normal səviyyədə  saxlanılmasında mühüm rol oynayır, həm də onların orqanizmə qida vasitəsilə daxil olmasının məhdudlaşdırılmasında və orqanizm üçün zərərli olan endogen monoaminlərlə oxşar olan  bioloji fəal maddaələrin metabolizmində iştirak edir.

MAO-nun iştirakı ilə oksidləşmə- dezaminləşməyə məruz qalan maddələr MAO-nun substratları  adlanır.  Monoaminoksidazanın iki tipi vardır: MAO-A və MAO-B. Quruluşlarina görə bu zülallar oxşar olsalar da, (onların amin turşu ardıcıllığı 70% uyğun gəlir), onlar funksiyalarına substrat və inhibitor spesifikliyinə görə fərqlənirlər. MAO-A-nın substratları-adrenalin, 
noradrenalin, serotonin, histamin, dofamin,  MAO-B-nin substratları isə feniletilamin və benzilamindir.

Hər iki tip monoaminoksidaza  hüceyrələrin mitoxondrilərinin xarici membranlarında yerləşir. MA0-A əsasən qaraciyər hüceyrələrində, mədə-bağırsaq traktında, MAO-B isə trombositlərdə lokalizasiya olunmuşdur.

Onurğalıların baş beynində  MAO-B-nin fəallığı və miqdarı  qocalma prosesində artır. MAO-A-nın fəallığı isə demək olar ki, dəyişmir.

 MAO-nun inhibitorları 
2- propinilaminin törəmələri müəyyən qatiliq diapazonlarinda MAO-nun izofermentlərinin spesifik inhibitorlarıdır. Belə ki, xlorgilin aşağı qatılıqlarda MAO-A-nın fəallığını ləngidir, qatılığı artdıqda isə hətta MAO-B-nin də  fəallığını inaktivasiya edir. Selegilin isə aşağı qatılıqlarda MAO-B-nin fəallığını inaktivasiya edir.Разыграев А.В., Таборская К.И., Воловик К.Ю., Бунина А.А., Петросян М.А. Активность моноаминоксидазы в шишковидной железе крыс: сравнение со структурами мозга, возрастные изменения // Успехи геронтологии. 2015. Т. 28. № 4. С. 674-680.

MAO-endogen inhibitoru olan tribulinin miqdarı müxtəlif stres və həyəcan durumlarında sidikdə artır.Медведев А.Е. Трибулин - эндогенный ингибитор моноаминоксидаз: (посвящение Мертону Сандлеру) // Вопросы медицинской химии (Биомедицинская химия). 1996. Т. 42, №2, с. 95-103. http://pbmc.ibmc.msk.ru/index.php/ru/article/PBMC-1996-42-2-95-ru  Heyvanlar üzərində aparılan tədqiqatlarda müəyyən edilmişdir ki, benzodiazepinlərin yeridilməsi stres zamanı sidikdə tribulinin artan miqdarını aşağı salır. Tribulinin komponentləri-izatin, 4-hidroksifeniletanol, indolsirkə və 4-oksifenilsirkə turşularının efirləridir.Трибулин А - новый эндогенный ингибитор моноаминоксидазы из мозга: очистка, идентификация структуры и путей метаболизма - Поиск по проектам и заявкам - Конкурсы - Портал РФФИ

 MAO-nun aktivliyininin təyin edilməsi 
MAO-nun fəallığının təyin edilməsi metodları arasında spektrofotometrik üsul sadəliyinə görə seçilirCelia White Tabor, Herbert Tabor, Sanford M. Rosenthal Purification of Amine Oxidase from Beef Plasma (англ.) // Journal of Biological Chemistry. — 1954-06-01. — Vol. 208, iss. 2. — P. 645–662. — ISSN 0021-9258. — PMID 13174575.  http://www.jbc.org/content/235/4/1160.full.pdf (7,8,9).MAO-nun oksidləşdirici təsiri nəticəsində kunuraminin  360 nm dalğa uzunluğunda miqdarının  azalmasının təyin edilməsinə əsaslanan bu metod reaksiya sürətinin fasiləsiz olaraq registrasiya edilməsinə imkan verir.(8). Monoaminlərin oksidləşmə məhsullarının qatılığının artmasına görə monoaminoksidaza  reaksiyasının sürətinin fasiləsiz olaraq registrasiya edilməsi mümkündür(7,9). Kunuraminin oksidləşməsi nəticəsində 4-hidrooksixinolin əmələ gəlir və onun qatılığı 327 nm dalğa uzunluğunda təyin edilir.  Oksidləşmə  substratı kimi benzilamindən istifadə etdikdə reaksiya məhsulu olan benzaldehidin  qatılığının artması  250 nm dalğa uzunluğunda registrasiya edilir (7,2).

 MAO və antisosial davranışa meyillilik 
Yeni Zelandiyada aparılan tədqiqatların nəticələrinə görə ailədə zorakılığa məruz qalmış  uşaqlar arasında  MAO- A-nın yüksək fəalliğini təmin edən genin olduğu  oğlan uşaqları aşağı fəallığa malik olan digər gen daşıyıcılarından fərqli olaraq asosial davranışa az meyilli olurlar.Yüksək təminatlı ailələrdə böyümüş uşaqlar arasında MAO-A  geni ilə asosial davranış arasında əlaqənin olmadığı, başqa sözlə, müəyyən genetik xüsusiyyətlərə malik olan  şəxslər valideynlərin kobud rəftarlarına  qarşı zəif qorunmuş olurlar. Bu tədqiqatlar alimləri asosial davranışın  irsi meyilliliklə   ilə əlaqədar   olması fikrinin nə dərəcədə düzgün olması barədə fikirləşməyə məcbur etdi.
 Həmçinin bax 
 Ədəbiyyat 
 İstinadlar