Benzaldehid

Benzaldehid - aromatik aldehidlərin ən sadəsi benzoy aldehididir: C6H5CHO.Molekul kütləsi 106,12 olan benzoy aldehidi acı badam iyi verən rəngsiz mayedir. Ərimə temperaturu -260C,  qaynama temperaturu 1790C-dir. Etanolda, efirdə və başqa üzvi həlledicilərdə yaxşı həll olur.Suda pis həll olur.Uzun müddət saxladıqda havanın oksigeni ilə  benzoy turşusuna çevrilərək saralır.
Alınması
Benzoy aldehidi  acı badam yağında qlükozid (amiqdalin) şəklində rast gəlir.Benzoy aldehidini almaq  üçün aşağıdakı üsullardan istifadə olunur:
Toluolu manqan-peroksid və sulfat turşusu vasitəsi ilə  oksidləşdirmək;
benzalxloridi təbaşir və ya əhəng suyu ilə qızdırmaq;
Qatterman - Kox  reaksiyasına əsasən HCl  və AlCl3 iştirakı ilə benzolu və dəm qazından  almaq olar.

Kimyəvi xassələri
Benzoy aldehidi gümüş oksidi ilə oksidləşərək, benzoy turşusuna çevrilir.Benzoy  aldehidi  hidroksilaminlə  benzaldoksim əmələ gətirir.
Benzaldehidə  xlorla  təsir  etdikdə benzoy turşusunun xloranhidridi alınır.Ammonyakla təsir etdikdə hidramid alınır.Qələvilərin qatı məhlulu  və ya spirt məhlulu ilə təsir etdikdə  iki molekul benzoy aldehidindən  biri benzoy turşusunun  duzuna, ikincisi isə benzil spirtinə  çevrilir.Benzoy aldehidi  alifatik aldehidlər, ketonlar, turşular və onların duzaları ilə kondensləşərək, doymamış aromatik aldehid və ya turşular əmələ gətirir.
Benzoy aldehidi aromatik aminlər və fenollarla kondensləşdikdə  trifenilmetan törəmələri əmələ gəlir.
C6H5CHO + HCN = C6H5CH(OH)CN

Bundan əlavə, benzaldehid  kondensləşmə reaksiyasına daxil olaraq digər nukleofil reagentlərlə reaksiyaya girir. Qrinyar reaktivi ilə ilə benzaldehid müvafiq ikili spirtlərə çevrilir.
Qələvinin təsiri altında benzaldehid Kannissaro reaksiyasına girərək benzil spirti və benzoy turşusu əmələ gətirir.


Tətbiqi
Boyaların və ətirli maddələrin sintezində,parfümeriya-kosmetik kompozisiyaların alınmasında,qida aromatizatoru kimi,həlledici kimi, amfetamin sinetzində tətbiq edilir.

Badam turçusunun sintezində istifadə olunur.

 boyaların, ətirlərin sintezi üçün
 parfümeriya və kosmetik kompozisiyalarda,
 qida aromatizatoru olaraq,
 həlledici kimi
 amfetamin sintezi üçün istifadə olunur.
320px

Təhlükəsizliyi
Öz-özünə alışma temperaturu 2050C.Benzaldehid gözləri və yuxarı tənəffüs yollarını qıcıqlandırır. İnsan üçün  ölümcül dozası 50-60 qramdır.
Ədəbiyyat
M.Mövsümzadə, P.Qurbanov. Üzvi kimya  II hissə, 198
Бензойный альдегид // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Kateqoriya:Aldehidlər
Kateqoriya:Fenil birləşmələri