Karbon qazı

Karbon qazı CO2 ,karbon(IV) oksid, karbon dioksid.


 Fiziki xassələri 
Rəngsiz, iysiz qazdır. Havadan ağırdır. Yanmır və yanmanın qarşısını alır. 
Atmosfer təzyiqdə -78,5 °C-dən aşağı temperaturda karbon qazı mayeləşmədən birbaşa bərk hala keçir. Ona görə də "quru buz" adlanır.

 Alınması  
 Sənayedə: 
 Təbii mineralların parçalanmasından:
 CaCO3 □(→┴t ) CaO + CO2
 Təbii qazın yandırılmasından:
CH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O

 Laboratoriyada karbonat turşusunun duzlarına qüvvətli turşularla    təsir etməklə alınır
Na2CO3 + 2HCl → 2NaCl + CO2 + H2O
 Kimyəvi xassələri 
CO2  − karbonat turşusunun anhidrididir. Turşu   oksidlərinin ümumi xassələrini göstərir:
 CO2+ H2O↔ H2CO3
 Na2O + CO2→Na2CO3
 2NaOH + CO2 → Na2CO3  H2O
Karbon qazını əhəng suyu ilə təyin edirlər:
 Ca(OH)2 + CO2 → CaCO3 +H2O
Karbon qazı ammonyakla karbamid əmələ gətirir:
 CO2 + 2NH3 □(→┴t ) CO(NH2)2 + H2O
Oksidləşdirici kimi kömür və magneziumla reaksiyaya daxil olur:
 CO2 + C □(→┴t ) 2CO
 CO2 + 2Mg □(→┴t ) 2 MgO + C
Təbiətdə bitkilərin yaşıl yarpaqlarında(xlorofildə) fermentlərin iştirakı ilə havada olan karbon qazı və torpaqdan udulmuş su hesabına fotosintez prosesi gedir, qlükoza sintez olunur:
 6CO2 + 6 H2O □(→┴hϑ ) C6H12O6 + 6O2

 Toksikliyi  
Zəhərli qaz deyil, amma havada karbon qazının normadan çox olması orqanizmə zəhərləyici təsir göstərərək hipoksiyaya səbəb olur.Tərkibində 1,5-3% CO2 olan hava ilə uzun müddət ( bir neçə gün) nəfəs aldıqda qusma və başgicəllənmə başlayır, CO2 6%-dən çox olduqda isə  ürəyin fəaliyyəti zəifləyir və həyat üçün təhlükəli vəziyyət yaranır..
 Tətbiqi 
Karbon qazı soda, qazlı içkilərin, karbamidin, yuyucu vasitələrin istehsalında, quru buzun alınmasında istifadə olunur. Həmçinin neftin çıxarılmasında, pensilin istehsalında, mədənlərdə partlayıcı maddələrin soyudulmasında, yanğının söndürülməsində tətbiq olunur.

 Mənbə 

 Краткая химическая энциклопедия.М., изд."Советская энциклопедия", 1967, т.V,       с  314-315.
 Химический энциклопедический словарь. М., изд. "Советская энциклопедия", 1983, с.602.

Kateqoriya:Turşu oksidlər
Kateqoriya:Parnik qazları