Faza diaqramı

Faza diaqramı (vəziyyət diaqramı) — diaqramda nəzərdən keçirilən nöqtənin koordinatlarına cavab verən şəraitdə sonsuz fiziki-kimyəvi sistemin tarazlıq vəziyyətinin qrafik görünüşüdür (fiqurativ nöqtə).

 Faza diaqramlarının analizi 
Faza diaqramlarının qurulması üçün adi koordinatlar, termodinamik parametrlər-temperatur, təzyiq və sistemin tərkibidir (mol və ya çəki faizi ilə). Ümumi hallarda koordinatların sayı sistemin komponentlərinin sayını bir vahid üstələyir (birkomponentli sistemin diaqramı ikiölçülü, ikikomponentlininki üçölçülüdür və s.) Kondensasiya olunmuş (qatılaşdırılmış) sistemlərdə təzyiq hesabına faza tarazlığının dəyişikliyi bir çox hallarda nəzərə alınmadığına görə, bu hallarda diaqram ölçülərinin sayı komponentlərin sayına bərabərdir (kondensasiya olunmuş ikikomponentli sistemin diaqramı ikiölçülü, üçkomponentlininki isə üçölçülüdür və s.). Kompleks faza diaqramları çap nəşrlərində kəsik və ya proyeksiya şəklində əks olunur. Faza qaydalarına uyğun olaraq, ikiölçülü diaqramda birfazalı hissə sahə ilə, ikifazalı hissə-xəttlə (r-T diaqramlarda) yaxud konod paralel xətlər toplusu ilə, hansılar üçün ki, bərabər fazaların tərkibi müəyyənləşdirilmişdir (tərkibin iştirakı ilə olan diaqramlarda), üçfazalı hissə nöqtə ilə (r-T diaqramlarda) və ya üfüqi (T-x yaxud r-x diaqramlarda) təsvir olunur.

 Temperatur-təzyiq diaqramları 
 Birkomponentli sistemlərin diaqramı/ Birkomponentli sistemlərin faza diaqramlarında, faza qaydalarına əsasən,
sahələr birfazalı vəziyyətə, onları ayıran xətlər ikifazalı, xətlərin kəsişdiyi nöqtələr
üçfazalı vəziyyətə uyğundur (bu nöqtələr üçqat nöqtələr adlanır).
 İkifazalı xətlər bir qayda olaraq, ya iki üçqat nöqtəni, ya da üçqat nöqtəni sıfır təzyiqə cavab verən ordinat oxu ilə birləşdirir. Bu zaman kritik nöqtədə başa çatan maye-qaz xətti istisna təşkil edir. Kritik nöqtədən yüksək temperaturlarda maye ilə buxar arasında fərq itir.

 Temperatur-tərkib diaqramları 
 İkili sistemlərin diaqramları
 Bərk vəziyyətdə sərhədsiz həllolma
 Evtektik və evtektoid dəyişikliklər
 Kimyəvi birləşmələr yaradan ərintilər
 Politermik kəsimlər

 Faza diaqramlarının eksperimental quruluşunun metodları 
 Dinamik: Differensial termik analiz və Vizual termik analiz
 Statik: Rentgen fazalı analiz və Lokal rentgen spektral analiz

 Faza diaqramlarının termodinamik optimallaşdırılmasının metodları 
 CALPHAD metodu
 Q. F. Voroninin qabarıq səthlər metodu

 Ədəbiyyat 
 Аносов В. Я., Погодин С. А. Основные начала физико-химического анализа. — М.–Л.: Изд-во АН СССР, 1947. — 876 с.
 Химическая энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, 1988.
 Новоселова А. В. Фазовые диаграммы, их построение и методы исследования. М., МГУ, 1987.
Kateqoriya:kimya