Hidrogen peroksid

Hidrogen peroksid, başqa sözlə, oksigenli su, maye sudan daha sıx olan maye komponentdir. Bu komponent həm də çox yaxşı oksidləşdirici kimi tanınır. Hidrogen peroksid daha çox təmizləmək, infeksiyanın qarşısını almaq, dezinfeksiya etmək və açıq yaraları sağaltmaq üçün istifadə olunur. Ancaq bunun daha çox istifadəsi var. Burada bütün detallar var. Hidrogen peroksid ilk yardımdan daha çox şeydir. Möhtəşəm dezinfeksiyaedici xüsusiyyətə malik olan hidrogen peroksid hər evdə olması lazım olan möcüzəvi tərkib hissəsidir. Hidrogen peroksidin istifadəsi nədir? Hidrogen peroksidin bir çox istifadəsi var. Böyük bir dezinfeksiyaedici xüsusiyyətə malik olan bu komponent oksigen atomlarını ehtiva edir və yalnız apteklərdən əldə edilə bilər. Hidrogen peroksidin əsas istifadə sahələri; Açıq yaralar və sıyrıqlarla təmizlənərək infeksiyanın qarşısını alır. Təmiz dəriyə pambıq köməyi ilə birbaşa sızanaq üzərinə çəkildikdə sızanaqların əmələ gəlməsinin böyük ölçüdə qarşısını alır. Göbələk əmələ gəlməsinin qarşısını alır. Eyni zamanda mikozların yaratdığı ayaq qoxusundan hidrogen peroksidlə qısa müddətdə xilas ola bilərsiniz. Bunun üçün çəllək və ya hövzəni su ilə doldurduqdan sonra bir az hidrogen peroksid əlavə edin və ayaqlarınızı bu suda 20 dəqiqə saxlayın. Dəri infeksiyalarını sağaldır. Çamaşırları ağardır. Şəxsi qulluğunuzla yanaşı, ev təmizliyində hidrogen peroksiddən rahatlıqla istifadə edə bilərsiniz. Xüsusilə qan ləkəsini çıxarmaq üçün ləkənin üzərinə bir az hidrogen peroksid töküb 10 dəqiqə gözləyə, sonra paltarlarınızı silərək yuya bilərsiniz. Tərəvəz və meyvələri təmizləmək və dezinfeksiya etmək üçün hidrogen peroksiddən də istifadə edə bilərsiniz. Soyuqdəymə və boğaz ağrılarından xilas olmaq üçün bir az hidrogen peroksidi su ilə qarışdırıb qarqara edə bilərsiniz. Ağız sağlamlığını qoruyur və qəhvə, çay, siqaret kimi faktorlara görə dişlərdəki ləkələri təmizləyir. Təmizlikdə Hidrogen Peroksidin İstifadə Sahələri Hidrogen peroksid həm təmizlikdə, həm də şəxsi qulluqda tez-tez istifadə olunur. Xüsusilə paltar və qabların yuyulmasında ləkələrin çıxarılmasında çox təsirlidir. Sirkə qoxusunu sevməyənlər tərəvəzləri təmizləmək üçün hidrogen peroksiddən kömək ala bilərlər.}}

Tarixi
H2O2- ni ilk dəfə 1818 –ci ildə fransız kimyaçısı L.Tenar barium - peroksidə sulfat turşusu ilə təsir etməklə almışdır. Hazırda bu üsulla H2O2 laboratoriyada alınır.
Fiziki - kimyəvi xassələri
Təmiz susuz hidrogen peroksid H2O2 açıq-mavi rəngli mayedir. Partlayış cəhətdən təhlükəlidir. Satışa perhidrol adlanan 30%-li məhlul və 3%-li məhlul şəklində buraxılır. Işıqda və katalizatorların təsirindən (toz hissəcikləri, qan katalaza fermenti, MnO2, dispers hala salınmış Ag və Pt, d-elementləri ionları Cu2+, Fe3+, Mn2+ və .s.) parçalanır. Sonuncuların  çox az miqdarının belə katalitik təsiri daha güclüdür. Ona görə də  hidrogen peroksidə d-elementlərinin ionları ilə davamlı kompleks əmələ gətirən stabilizatorlar (Na4P2O7 və .s.). adi şüşənin həll olması nəticəsində belə məhlula keçən qələvi hidrogen peroksidin parçalanmasını sürətləndirir. H2O2 fiziki xassələrinə görə suya daha çox oxşayır. 152,1 °C-də qaynayır, - 0,41 °C-də əriyir. H2O2 –nin qaynama temperaturunu bilavasitə təyin etmək olmur. Qaynamazdan əvvəl parçalanır. Buna görə H2O2 –nin qaynama temperaturunu ekstrapolyasiya üsulu ilə təyin edirlər. Hidrogen rabitələri hesabına suya nisbətən daha çox assosiasiya etmişdir. Sıxlığı 1,450q/sm3-dur. H2O2 su ilə istənilən nisbətdə qarışır. Efirdə həll olur. Ona görə də efir vasitəsilə sudan ekstraksiya edilir. Hidrogen peroksid molekulunda atomların birləşmə ardıcıllığı belədir: H-O-O-H molekulun fəza quruluşu trans formadadır. Digər peroksidlərdə olduğu kimi H2O2 –də də  O2 –nin oksidləşmə dərəcəsi -1-dir. H2–nin oksidləşmə dərəcəsi +1-dir. Molekul elektroneytraldır. Hidrogen peroksid çox zəif turşudur.
H2O2-də oksigenin oksidləşmə dərəcəsi aralıq vəziyyətdədir.(0 ilə 2 arasında). Ona görə də o həm oksidləşdirici həm də reduksiyaedici xassə göstərir. Lakin onda oksidləşdiricilik xassəsi daha güclüdür. Oksidləşdiricilik xassəsi göstərdikdə elektron qəbul edir və hidrooksid ionuna çevrilir.
Təbiətdə tapılması
Hidrogen peroksid təbiətdə bir çox maddələrin hava oksigeni ilə oksidləşməsi prosesində əmələ gəlir. Atmosfer çöküntülərində onun çox az miqdarı olur. Atmosferdə fotokimyəvi smoqda H2O2-nin  fraqmntləri HO2 və HO əmələ gəlir. Onlarda yanacağın qeyri-tam yanma məhsulları ilə qarşılıqlı təsirdə olur, lakrimator (gözyaşardıcı təsirə malik) peroksiasetilnitrat əmələ gəlir. Buna görə nəqliyyatda, texnikada və məişətdə istifadə edilən müxtəlif yanacaq növlərinin tam yanması nəzarətdə olmalıdır. Bəzi böcəklərin vəzlərində  hidrogen peroksid olur bundan da böcək özünümüdafiə üçün istifadə edir. Balda çox az miqdarda hidrogen peroksid var. Ona görə də bal antibiotik xassəlidir mikrobları məhv edir.
Alınması
Sənayedə H2O2 (1l-də 300q) H2SO4 məhlulunu elektrolizə uğratmaqla alınır. Katodda  H2 ayrılır. Anodda persulfat turşusu alınır.onun hidrolizindən H2O2 əmələ gəlir. Daha bir üsul izopropil spirtinin katalitik oksidləşdirilməsidir. Proses benzol və ikili spirt qarışığı ilə aparılır. Əmələ gələn etilantrixinon nikel iştirakı ilə hidrogenlə reduksiya edilir və yenidən H2O2 almaq üçün istifadə edilir. Dünyada H2O2 –nin illik istehalı 0,5 milyon tondur.
Tətbiqi
Hidrogen peroksiddən yumşaq ağardıcı vasitə kimi, tükün, parçanın, dərinin, gönün ağardılmasında istifadə edilir. Ağartma prosesində H2O2  materialı aşındır-mır.Yalnız boyanı oksidləşdirir. Dezinfeksiya edici və ağardıcı vasitə kimi H2O2 –nin xloradan üstünlüyü onun parçalanma məhsullarının (su və oksigen) zərərsiz olmasıdır. Yağların və kağız kütləsinin ağardılmasında H2O2 –dən genişmiqyaslı istifadə edilir. Filizdən metalların ayrılmasında H2O2–dən oksidləşdirici kimi istifadə edilir. Belə ki, onun vasitəsilə həll olmayan UO2-ni filizdən həll olan UO4 formasına keçirirlər. Içməli və texniki suyun zərərsizləşdirilməsində hidrogen peroksid geniş tətbiq olunur. Onun 3%-li məhlulu tibbdə geniş istifadə olunur. Yaraların dezinfeksiyası və təmizlənməsində istifadə olunur. Sualtı qayıqlarda H2O2 oksigen mənbəyidir. Katalizatorların təsirindən H2O2–nin O2-yə parçalanması sürəti artır. Bundan  ilk döyüş raketləri konstruksiyasında istifadə edilmişdir. II Dünya Müharibəsində Fau-1 Fau-2 markalı alman raket mərmilərində katalizator əlavəsi olan H2O2–dən yanacaq kimi istifadə edilmişdir. Köhnə rəssamlıq əsərlərini bərpa etmək üçün  H2O2–dən istifadə olunur. Havada az miqdarda olan H2S (hidrogen-sulfid) ağ boyağın əsasını təşkil edən qurğuşun belilini (Pb(OH2)2)•2 PbСO3 tədricən qaraldır, qurğuşun- sulfidə çevirir. Hidrogen peroksid qara PbS-i ağ rəngli PbSO4-ə çevirir. Tablonun əvvəlki görkəmi özünə qayıdır.
Saxlanması
Hidrogen peroksidin qatı məhlulu susuz halda təhlükəlidir, dəridə  yanıqlar  və sonradan yox olan ağ ləkələr əmələ  gətirir. Partlayış cəhətdən təhlükəli olduğu üçün plastik qablarda qaranlıqda və sərin yerdə günəş şüası düşməyən yerdə saxlanmalıdır.
Ədəbiyyat
A.M. Məhərrəmov., R.Ə.Əlieva., T.Ə. Mahmudov., F.M.Cavadov. “Kimya” Bakı. 2007.
У.Шамб., У.Сеттерфилд., Р. Вентворс. “Перекис Водорода”

Kateqoriya:Hidrogen birləşmələri
Kateqoriya:Peroksidlər