Böyük Karbi

Böyük Karbi — İrəvan xanlığının mahallarından biri olmuş Karbibasarın mərkəzinin adı.

 Əhalisi 
1828–1832-ci illərdə kəndin Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və xaricdən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdirШопен И. Исторический памятник состояния Армянской области в эпоху ее присоединения к Российской империи. Спб., 1852. 1886-cı ilə aid məlumata görə kəndin əhalisi erməni idiПарвицкий А.В. Экономический быт государственных крестьян северо-восточной части Новобаязетского уезда Ериванской губернии. "Материалы для изучения эконгомического быта государственных крестьян Закавказского края", том IV. Тифлис, 1886. .

 Toponimi 
Hələ orta əsrlərdə bu kənd digər məntəqə yarandığına görə Böyük Karbi adlandırılmışdır. İndiki Ermənistan ərazisində qədim türk mənşəli toponimlərdəndir. Orta əsr türk, fars və erməni mənbələrində toponimin Qərbi, Gərbi, Karbi və Karpi formaları qeyd olunmuşdur. Karpi (yaxud Karbi) əvvəlcə oradakı qədim qalanın adıdır. 1386-cı ilə aid hadisələrdə mənbədə "Qərbi (Gərbi) qalası"nın adı çəkilir və onun yiyəsinin türk Şeyx Həsən olduğu göstərilirSəbahəddin Еloğlu. Zəngəzur hadisələri, Bakı, 1992.Bəndəliyеv N.S. Dağlıq Şirvan oronimlərində bə’zi еtnonimlərin izləri. "Azərbaycan SSR ЕA Xəbərləri" (Yеr еlmləri sеriyası), 1979, № 3.Səbahəddin Еloğlu. Zəngəzur hadisələri, Bakı, 1992.Bəndəliyev N.S. Dağlıq Şirvan oronimlərində bəzi etnonimlərin izləri. "Azərbaycan SSR EA Xəbərləri" (Yer elmləri seriyası), 1959, № 3. Səbahəddin Eloğlu. Zəngəzur hadisələri. Bakı, 1992. XIII əsrə aid mənbədə Ərməniyə ilə yanaşı Karbi mahalının da adı çəkilmişdir.Рашид ад-Дин. Переписка. М., 1972. 1621-ci ilə aid sənəddə Karpi kimidirПапазян А.Д. Аграрные отношения в Восточной Армении в XV–XVII вв. Ереван, 1972.. XVII əsr erməni müəllifi Arakel Təbrizli toponimi Karbi formasında yazmışdırДьяконов И.М. История Мидии Л-М, 1956.Аракел Даврижеци. Книга историй. М., 1973.Дьяконов И.М. История Мидии. Л.-М., 1956.Аракел Даврижеци. Книга историй. М., 1973. XIX əsrdə Tiflis quberniyasının Qori qəzasında Karbi kənd adı (Gürcüstanda Karbi kənd adı 1348-ci ildən məlumdur-bax: Qruzinskie dokumentı IX–XV vv. M. 1882. s. 86), həmin quberniyanın Axalsix qəzasında Qarpiçay, Dağıstan əyalətinin Qaytaq-Tabasaran dairəsində Karbu kənd adı, Stavropol əyalətində Karpay-Atı — Suba kənd adı, Dağıstan əyalətinin Teymurxan-Şura dairəsində Karpey qışlaq adıМеликишвили Г.А. Урартские клинообразные надписи. М., 1956.Пагирев Д.Д. Алфавитный указатель к пятиверстной карте Кавказа. Тифлис, 1913.. Меликишвили Г.А. Урартские клинообразные надписи. М., 1956. və Azərbaycanın Zaqatala dairəsində Mülküm-Karpi kəndГейбуллаев Г.А. О происхождении некоторых этнонимов Азербайджана (Деллер, Тулу, Тиркеш, Шадылы, Туба, Тулус, Чалган, Кузанлы). ДАН Азерб. ССР, 1978, № 1. toponimləri ilə dil mənsubiyyətinə və mənasına görə eynidir. Erməni tarixçilərindən birinin yazdığına görə Karbinin ermənicə adı Araqatson olmuşdurПапазян А.Д. Аграрные отношения в Восточной Армении в ХVI-ХVII вв. Ереван, 1972.Джалиле Джалил. Курды Османской империи. М., 1968.. Bütün bunlar göstərir ki, toponim türkmənşəlidir. Bə’zi türk dillərində (o cümlədən çuvaş dilində) kar, qar, "möhkəmləndirilmiş yer", "qala" mənasındadırМурзаев Э.М. Словарь народных географических терминов. М., 1984.. Ehtimal ki, Karbi və Parbi toponimlərinin sonluğunu təşkil edən bi (pi) sözü "məskən" mənasına malik olmaqla (qədim türk dillərində ep "dayanacaq"-141, I, 513–514) Quba rayonunda Yerfi, XIX əsrdə Yelizavetpol qəzasında BozfiПагирев Д.Д. Алфавитный указатель к пятиверстной карте Кавказа. Тифлис, 1913. adlarındakı "fi" sözü ilə eynidir. XIX əsrdə İrəvan quberniyasında və Gürcüstanda mövcud olmuş Körpəli və Körpülü kənd adlarıda mənşəcə məhz "Karpili" adının təhriflərindən ibarətdir.Новосельцева А.П. Некоторые вопросы истории древней и раннесредневековой истории народов Закавказья. "История СССР", 1974, № 1.

 İstinadlar 

Kateqoriya:İrəvan xanlığı