Hidrazin

Hidrazin (diamin) H2N—NH2 —rəngsiz, xoşagəlməz iyə malik olan hiqroskopik mayedir.
 Qrupu 
Ахметов Н. С. Общая и неорганическая химия. — 4-е изд., испр. — М.: Высшая школа, 2003. — 743 с. — ISBN 5-06-003363-5.N2H4 molekulu bir-birinə əks istiqamətdə yerləşlmiş 2 dənə NH2  qrupundan ibarətdir ,
μ = 0,62•10−29 Кл • м. Müxtəlif nisbətlərdə su ilə,amonyakla, etanolla qarışır.      
Qeyri polyar həlledicilərdə pis həll olur. Arilhidrazin və alkilhidrazin üzvi birləşmələrini əmələ gətirir.
 Tarixi 
1887-ci ildə Teodor Kurtsiy tərəfindən kəşf edilib.
Hidrazinin ilk törəməsi, yəni hidrazobenzol 1845-ci ildə Nikolay Zinin tərəfindən əldə edilmişdir. O,  azobenzolu natrium sulfidlə reduksiya etmişdir.  Yaranan maddənin tərkibində -NH-NH-  fraqmenti var idi. 30 il sonra alman kimyaçıları Emil və Otto Fişer fenilhidrazin C6H5NHNH2-ni təcrid etdilər, lakin onun tərkibindəki fenil qrupunu hidrogenlə əvəz edə bilmədilər.

 Alınması 
Hidrazin ammonyakın  və ya sidik cövhərinin natrium hipoxloritlə oksidləşməsindən alınır (Raşiq metodu)
 NH3+NaOCl →NH2Cl+NaOH
 NH2Cl+NH3→ N2H4 HCl
Reaksiya 160oC-də, 2,5-3,0  MПа təzyiqdə  aparılır.
Sidik cövhərinin hipoxloritlə oksidləşməsi ilə hidrazinin alınması üsulu, Hofman metoduna görə amidlərdən aminlərin alınması üsulu mexanizminin analoqudur.
 (NH2)2CO+NaOCl+2NaOH→N2H4+H2O+NaCl+Na2CO3
Reaksiya 100oC-də və atmosfer təzyiqində aparılır.
Bayer üsulu da istifadə edilir:
 2NH3+H2O2→N2H4+2H2O
 Xassələri 
Termodinamiki olaraq hidrazin ammonyaka nisbətən davamsızdır, belə ki, N—N rabitəsi möhkəm deyil. Hidrazinin parçalanma reaksiyası ekzotermik prosesdir. Bu reaksiya 200—300 °С-də keçid elementləri olan (Co, Ni, Cu, Ag) iştirakı ilə gedir:
 3N2H4→4NH3+N2
 N2H4→N2+2H2

Hidrazinin müxtəlif duzları məlumdur: hidrazin xlorid N2H5Cl, hidrazin sulfat N2H6SO4 və s. Bəzən formulları belə yazılır
 N2H4 • HCl; N2H4 • H2SO4 
hidrazin hidroxlorid,hidrazin sulfat kimi adlandırılır. Əksər belə duzlar rəngsiz olub, suda yaxşı həll olurlar. 
 N2H4+HCl→[N2H5]Cl

Hidrazin quvvətli reduksiyaedicidir.Məhlullarda sərbəst azota qədər oksidləşir: 

4KMnO4+5N2H4+6H2SO4→5N2+4MnSO4+2K2SO4+16H2O

Hidrazini reduksiya etmək üçün daha qüvvətli reduksiyaedicilərdən istifadə edilir:  məs. Sn2+, Ti3+,eləcə də (Zn + HCl)reaksiyası zamanı yaranan hidrogenlə:  

 N2H4+Zn+4HCl→2NH4Cl+ZnCl2

Hava oksigeni ilə azot, ammonyak və suya qədər oksidləşir. Hidrazin-hidrat, hidrazin-sulfat, hidrazin-xlorid qızılın, gümüşün və platin metalların duz məhlullarından reduksiya edilməsində istifadə edilir.

Bəzi aldehidlərlə( əsasən p-dimetilaminobenzaldehidlə) rəngli hidrazonların əmələ gəlməsi onları təyin etməyə imkan verir.
Tədqiqatlar  göstərmişdir  ki,  arilsulfoxloridlərlə  hidrazin  arasındakı  reaksiyada  hidrazinin  miqdarı  1,5-2,0  molyar  artıq   olduqda  belə  mono  və  disulfamid  alınır  və  bu  şəraitdə  monosulfamidin  çıxımı  31%  olur.  Natrium-sulfatın  katalitik  təsiri  ilə  monosulfamidin  çıxımını  43,5%-ə  qədər  qaldırmaq  mümkün  olmuşdur.  
Sulfoxloridlərlə  hidrazin  törəmələri  arasındakı  reaksiya  nəticəsində  4-benzilsulfonilpiridin-2-karboksihidrazidlər  alınmışdır . Molyar  nisbət  2:1  olduqda  disulfamid  alınır.  

 Tətbiqi 
Hidrazin üzvi sintezdə, plastmas, rezin, raket yanacağınin tərkibindəki partlayıcı maddələrin istehsalında istifadə edilir. Hidrazin sulfat  ağ ciyər, süd vəzləri, mədə, mədəaltı vəz xərçəngində, bəd xassəli şişlərin metastaz  formasında və digər xəstəliklərdə istifadə olunur.
Hidrazin həmçinin, aşağı temperaturlu hidrazin-hava yanacaqlarında yanacaq kimi tətbiq edilir. Kimya sənayesində reduksiyaedici kimi(oksigeni) geniş istifadə olunur.
 N2H4+O2=N2+2H2O
 Toksiklik 
Hidrazin və onun törəmələrinin əksəriyyəti məməlilər üçün çox zəhərlidir. Hidrazin canlı orqanizmlərə ümumi zəhərli təsir göstərir. Kiçik qatılıqlarda  hidrazin gözlərin və tənəffüs yollarının qıcıqlanmasına səbəb olur. Konsentrasiyanın artması ilə başgicəllənmə, baş ağrısı və ürəkbulanma başlayır. Bunun ardınca zəhərli pulmoner ödem və onlardan sonra - sonrakı ölümlə -koma ilə nəticələnə bilər. İş sahəsinin havasında tövsiyə olunan miqdar  MPC = 0,1 mq/m3.

 Mənbə 

 Ахметов Н. С. Общая и неорганическая химия. — 4-е изд., испр. — М.: Высшая школа, 2003. — 743 с. — ISBN 5-06-003363-5.
 Карапетьянц М. Х., Дракин С. И. Общая и неорганическая химия. Учебное пособие для вузов. — 4-е изд., стер. — М.: Химия, 2000. — 592 с., ил. — ISBN 5-7245-1130-4; ББК 540 К 21; УДК 546(075.8).
 Третьяков Ю. Д. и др. 15.3.3.1. Водородные соединения азота и их производные. Гидразин. Гидроксиламин. // Неорганическая химия. Химия элементов: Учебник для вузов. В 2 книгах. Кн. II / Ю. Д. Третьяков, Л. И. Мартыненко, А. Н. Григорьев, А. Ю. Цивадзе. — М.: Химия, 2001. — С. 869-872. — 583 с., ил. — ISBN 5-7245-1214-9; ББК 24.1 (я 7); УДК 546 Т 66.
 Одрит Л., Огг Б. Химия гидразина = The Chemistry of Hydrazine. — М.: ИИЛ, 1954. — 238 с., ил.
 İstinadlar 

Kateqoriya:Üzvi maddələr
Kateqoriya:Hidrazinlər‏