Dərbəndnamə

Dərbəndnamə — Dərbənd şəhəri haqda tarixi kitab. Kitabda V–XI əsrlərdə Dağıstan və Şirvan tarixi ilə bağlı qiymətli məlumatlar da var.

 Tərtibatı 
"Dərbəndnamə"nin müəllifi məlum deyil. Variantlar Azərbaycan, ərəb və fars dillərində saxlanılır. Onlar tamlığın, məzmunun və vaxtın miqyasında fərqlənirlər.

 Tarixi 
Dərbənd haqqında bəzi hadisələrin təsviri Türk tarixçisi Muinəzim Başinin qısaldılmış versiyasında qorunan "Dərbənd tarixi"По-арабски — "Тарих Баб-аль-абваб" (составлена в начале 12 века) ilə bənzərdir. Bəlkə Dərbənd adı "Dərbəndin tarixi" nin qısaldılmış versiyasıdır.

Tərcümənin qorunub saxlanılan Azərbaycan əlyazması 1815–1816-cı illərdə tərtib edilmişdir. Bu, 17-ci əsrin sonlarında farsca bir siyahıya əsaslanan Məhəmməd Avabi tərəfindən tərcümə olunan tərcümənin əlyazmasıdır. Əlyazma özü Moskvada Rusiya Dövlət Kitabxanasında saxlanılır və Dərbəndnamənin ən qədim versiyalarından biridir.Оразаев Г-М. Р. Дербенд-наме // Дагестанские исторические сочинения. — М.: Наука, 1993. — С. 10–12. 1829-cu ildə bu əlyazma Abbasqulu Ağa Bakıxanov tərəfindən rus dilinə tərcümə etmişdir və adı iki il sonra Azərbaycan və Fars dillərinə uyğun olaraq "Dərbəndnamə" ilə əvəz olunmuşdur.

"Dərbəndnamə" rus, fransız, latın və digər dillərə tərcümə edilmişdir.Кумыкский энциклопедический словарь. Махачкала. 2012. С. 117–118. Moldova hökmdarı, daha sonra 1722-ci ildə Rus şahzadəsi Dmitri Kantemir ilk dəfə "Dərbəndnamə"ni latın dilinə tərcümə etdilər və bununla kitab elmi inqilaba daxil oldu.

1722-ci ildə "Dərbəndnamə"nin nüsxələrindən biri Dərbənd hakimi İmam-Qulu bəy tərəfindən I Pyotra hədiyyə edilmişdir. Lak və Azərbaycan dillərindəki "Dərbəndnamə" əlyazması İrəvan şəhərində saxlanılır.Исаев А. А. Новые списки "Дербенд-наме" // Источниковедение и текстология средневекового Ближнего и Среднего Востока. — М.: Наука, 1984. — С. 94.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Бартольд В. В. К вопросу о происхождении Дербент-наме-Иран, т. 1, Л., 1927
 Саидов М. Дербент-наме, в сб.: Тр. 2-й науч. сессии (Дагестанской н.-и. базы АН СССР), Махачкала, 1949, с. 104–16.
 Тарихи, "Дербент-наме", под ред. М. Алиханова-Аварского, Тифлис, 1898
 Derbend-Nâmeh, or the History of Derbend, transl, from a selected Turkish version and published with the texts and with notes illustrative of the history, geography… by Mirza A. Kazem-Beg, StPb, 1851

 Həmçinin bax 
 Mirzə Kazım bəy
 Qarabağnamələr
 Əxbarnamə
 Şəki xanlarının müxtəsər tarixi

 Xarici keçidlər 

Kateqoriya:Dərbənd
Kateqoriya:Azərbaycan tarixi