Fitoremediasiya

Fitoremediasiya – yaşıl bitkilərdən istifadə etməklə axar suları, torpaqları, atmosfer havasını təmizləməyin kompleks metodlarıdır. Bu bioremediasiyanın daha ümumiləşmiş istiqamətlərindən biridir.

 Tarix  
Axar suların- suvarılan sahələrin və filtrasiya sahələrinin təmizləməyin ilkin ən sadə metodları  bitkilərdən istifadəyə əsaslanmışdı. İlkin elmi tədqiqatlar 50-ci illərdə İsraildə keçirilmişdir, lakin metodun aktiv inkişafı yalnız XX əsrin 80-ci illərində baş vermişdır.

 Prinsip 
Bitki  ətraf mühitə müxtəlif vasitələrlə təsir edir. Bunlardan əsas olanları aşağıdakılardır:
 rizofiltrasiya – köklər bitkilərin həyat fəaliyyəti üçün lazım olan suyu və kimyəvi elementləri sorur;
 fitoekstraksiya – bitkilərin orqanizmində təhlükəli çirkabların (məsələn, ağır metalların) yığılması;
 fitovolatilizasiya – bitki yarpaqları ilə suyun və uçucu kimyəvi elementlərin buxarlanması;
 fitotransformasiya:
 fitostabillilik -  kimyəvi birləşmələrin az hərəkətli və aktiv formaya keçirilməsi (çirkabların yayılma riskini azaldır);
 fitodeqradasiya – çirkabların orqanik hissəsinin bitkilərlə və simbiotik mikroorqanizmlərlə  deqradasiyası;
 fitostimulyasiya – təmizləmə prosesində iştirak edən simbiotik mikroorqanizmlərin inkişafının stimulyasiyası.
Çirkabların deqratasiyasında  mikroorqanizmlər əsas rol oynayır. Bitki  bir növ biofiltrdir və onlar üçün yaşayış mühiti yaradır (süxuru oksigenlə və  yumşaldıcı ilə təmin etmə). Bu proses sayəsində təmizlənmə qeyri vegetasiya dövründə də baş verir (yay fəslindən başqa), hərçənd onun intensivliyi müəyyən qədər aşağı düşür.
 Istifadə edilən bitki növləri 
Fitoremediasiya üçün su bitkilərinin geniş spektri istifadə edilə bilər (hidrobotanik təmizlənmə), məsələn:
 qamış (Phragmiittes communiis)
 söyüd (Salix cinerea, Salix peuntandra)
 ryaska (Lemma sp.)
Hazırkı dövrdə hiperakkumulyatorların fəal tədqiqatları aparılır (məsələn, su qiasinti Eichhorniya crassipes artıq fitoremediasiyada tətbiq olunur), həmçinin bitkilərin qenetik modifikasiyasının imkanları da( üzvi maddələrin  məs.metilcivə və partlayıcı maddələrin deqradasiyasına cavabdeh olan bitkilərin bakterial genlərlə transformasiyası) tədqiq olunur
 Üstünlükləri 
 In situ remediasiyasının aparılması imkanı;
 ənənəvi təmizləyici qurğularla müqayisədə aparılan işlərin nisbətən aşağı dəyəri;
 ətraf mühit üçün təhlükəsizlik;
 bitkilərin yaşıl kütləsindən qiymətli maddələrin (Ni, Au, Cu ) ekstraksiyasının nəzəri imkanı;
 təmizlik prosesinin monitorinq  olunma  imkanı;
 təmizliyin keyfiyyəti ənənəvi metodlardan geri qalmır, xüsusilə də axar suların kiçik həcmində (məsələn, kəndlərdə)

 İstinadlar 
 M.D.S University, biotexnologiya fəkultəsinin elmi işçi, Priyanka Vyas; Aymer, Hindistan 
 Duckweed (ryaska)  istifadə təcrübəsi

Kateqoriya:Biotexnologiya
Kateqoriya:Ətraf mühitin mühafizəsi