Reflektor (teleskop)

Reflektor (lat. reflect - əks etdirmək) optik teleskopların bir növüdür. Onun obyektivi çökük güzgü və ya güzgülər sistemindən ibarətdir. Reflektorun iş prinsipi işığın əks olunmasına əsaslanır. Reflektor XVII əsrdə refraktora bir alternativ olaraq yaradılmışdır, o zaman o xromatik aberrasiyaya məruz qalan bir sistem idi. Reflektorun  digər optik aberrasiyalar meydana gətirməsinə baxmayaraq, çox geniş diametrli obyektivlər üçün istifadə olunur. Demək olar ki, astronomik müşahidələrdə istifadə olunan bütün böyük teleskoplar reflektordur. Reflektorların bir çox növləri mövcuddur, bundan başqa görüntü keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq və ya görüntünü mexaniki cəhətdən uyğun yerə salmaq məqsədilə əlavə optik elementlərdən istifadə oluna bilir. Reflektorlarda güzgüdən istifadə olunduğundan bu cür teleskoplar bəzən katoptrik də adlandırılır.

 Tarixi 
Çökük güzgülərdən linza əvəzinə istifadə etmək fikri İbn əl-Haytəm -in XI əsrdə apardığı optika tədqiqatlarından sonra erkən müasir Avropada Latın tərcümələrində geniş büsət aldı.Refraktonun kəşfindən qısa bir müddət sonra Qaliley, Civanni Fransisko Sadeqo və başqaları çökük güzgülərin prinsipləri haqqında bilikləri genişləndirərək, obyektivi güzgü olan teleskopun yaradılması fikrinini ortaya çıxardılar. Bolonyada Keseare Caravaggi tərəfindən belə bir teleskop 1626-cı ildə qurulması barədə məlumatlar vardır,həmçinin  İtalyan professoru Nikolo Zucçi daha sonrakı bir işində 1616-cı ildə çökük bürünc güzgü ilə eksperiment apardığını ancaq qanəətbəxş bir nəticə ala bilmədiyini qeyd edir. Parabolik güzgülərin istifadəsinin potensial üstünlükləri, əsasən sferik aberrasiyanın azalması, xromatik aberasiyanın olmaması əks etdirən teleskoplarin bir çox dizaynlarının yaranmasına səbəb oldu.theoretical designs by Bonaventura Cavalieri, Marin Mersenne, and Gregory among others Bunlardan ən önəmlisi Ceyms Georginin 1663-cü ildə əks etdirən teleskoplar üçün irəli sürdüyü yenilikçi dizayn idi. Təxminən 10 il sonra  (1673) ekspermentalist Robert Huk bu tip bir teleskop yaratmağa nail oldu, bu teleskop Qriqorian teleskopu adlı ilə məşhurdur. The History of the Telescope By Henry C. King, Page 71

İsaak Nyuton 1668-ci ildə yaratdığı telesskop ilə  ilk  reflektorun yaradıcısı sayılır.Isaac Newton: adventurer in thought, by Alfred Rupert Hall, page 67 Nyuton teleskopu sferik metal əsas güzgü və kiçik diaqonallı ikinci güzgünün optik konfiqurasiyasından ibarət idi.

 Texniki xüsusiyyətlər 
Çökük baş güzgü fokal müstəvidə təsvir almaq üçün  reflektorun əsas optik elementidir. Güzgünün (obyektivin) optik mərkəzidən  fokal müstəviyə qədər olan  məsafə obyektivin fokus məsafəsi adlanır.N. Z. İsmayılov. Praktik astrofizika.  ''Bakı

Universitet" nəşriyyatı, 2012

 Növləri 
 Baş fokus sistemi
 Nyuton sistemi (1668)
 Dairəvi Qreqori teleskop sistemi (1672)
 Lomonosov (1762)-Herşel (1789) məzrkəzdən sürüşdürülmüş sistemi 
 Kasseqren sistemi (1672), uzadılmış fokus
 Şvartsşild sistemi (1905), qısaldılmış fokus
 Qreqori sistemi (1663), uzadılmış fokus
 Nesmit sistemi (1924), qisaldılmış fokus
 Nesmit fokalönü sistemi (1850)
 Mersen (1636) afokal sistemi ()

 Nyuton sistemi 
Nyuton sistemində parabolik baş güzgüdən əks olunan şüalar müstəvi güzgü vasitəsilə borunun yan səthindən kənarda toplanır, buraya isə okulyar, fotokaset və başqa qəbuledici qoyula bilər. Nyuton sistemində müşahidəçinin borunun yanındakı fokus nöqtəsində olması tələb olunur.  

 Kasseqren sistemi 
Kasseqren sistemində baş parabolik güzgünün mərkəzində kiçik diametrli deşik vardır. Baş güzgüdən əks olunan şüalar konusvari şəkildə baş optik oxda yerləşdirilmiş qabarıq güzgüdə əks olunaraq baş güzgüdəki deşikdən arxada fokuslanır. Kasseqren güzgüsünün qabarıqlığı  işıq dəstəsinin kəskin deyil, tədricən toplanmasına şərait yaradır. 

 Qreqori sistemi 
Qreqori sistemində ikinci qreqori güzgüsünün səthi elliptikdir. Bu güzgü baş güzgünün fokusundan sonra yerləşdirilir əks olunan şüalar Kasseqren sistemində olduğu kimi  baş güzgünün  arxasında toplanır. 

 Fokal müstəvi 

 Baş fokus 
Baş fokusda ikinci optik güzgü istifadə edilməzsə, təsvir  əsas qabarıq güzgünün mərkəzi vasitəsilə alınar.

 Kasseqren fokus 

 Kude fokus 

 Həmçinin bax 
 Aktiv optika

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

Kateqoriya:Optik cihazlar
Kateqoriya:Teleskoplar