Gığı dərəsi

Gığı dərəsi (bəzən Qaravun dərəsiSəməd Qarayev. «Qazangöl həsrəti», Bakı, "Azərbaycan Nəşriyyatı", 2002. səh. 18.;  Geğva dzorum) — Ermənistan Respublikasının cənubunda, Sünik mərzinin qərbində vaxtilə azərbaycanlıların kompakt məskunlaşdığı Qazangölçay boyunca uzanan vadi, dərə.Akif Muradverdiyev. «Zəngəzur. Tariximizin yaddaşı», Bakı, "Xəzər" nəşriyyatı, 2007.

1965-ci ildə Gığı dərəsində 840 təsərrüfat (ailə), 4884 nəfər əhali yaşayıb, 1988-ci ildə təsərrüfatların sayı 650-yə, əhalinin sayı isə 2657 nəfərə qədər enib.

Keçmiş Qafan rayonu ərazisində yerləşən dərəni Naxçıvan MR-ının Ordubad rayonundan Zəngəzur silsiləsi ayırır.Səməd Qarayev. «Qazangöl həsrəti», Bakı, "Azərbaycan Nəşriyyatı", 2002.

 Adı 
Dərə adını eyniadlı Gığı kəndindən alır. Toponim türk mənşəli kiği - kiğili etnonimi əsasında əmələ gəlmişdir. Etnotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir. Toponim erməni dilinə kalka edilərək Geği () şəklində işlədilir.İ. M. Bayramov. «Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri» , Bakı, "Elm" nəşriyyatı, 2002. səh. 318. ISBN 5-8066-1452-2

Zəngəzurun aran kəndlərindən Gığı dərəsinə yaylağa gələn azərbaycanlılar dərəni Qaravun dərə adlandırsalar da, Gığı dərəsinin yerli camaatı eyni adla Gərd kəndi yaxınlığındakı yaylaqları adlandırıblar.

 İnzibati vahid kimi 
SSRİ yarananda milli məsələyə ciddi fikir verilmiş, qaçqınların əksəriyyəti öz yerlərinə qayıtmış və o vaxt Gığı dərəsinə Qafan rayonunun daxilində, "Gığı Nim rayonu" statusu verilmişdir. Gığı Nim rayonunun rəhbəri isə əslən naxçıvanlı olan, Qafanda mis mədənində fəhlə işləyən Abbas Həmidov olmuşdur. Sonralar bu inzibati struktur ləğv olunmuş, ancaq az-az hallarda Gığı Nim rayonu sözü işlədilmişdir.Səməd Qarayev. «Qazangöl həsrəti», Bakı, "Azərbaycan Nəşriyyatı", 2002. səh. 9. "Ön söz əvəzi" - Professor T.N.Quliyev

 Kəndləri 
Gığı dərəsi kəndləri № azərbaycanca adı ermənicə adı qeyd hal-hazırda yaşayış 1 Acıbac    Acabac  var 2 Baharlı    1983-cü ildə su anbarı tikintisi ilə əlaqədar əhalisi Zeyvə kəndinə köçürülərək ləğv edilib  yoxdur 3  Çiriş    kənd əhalisi 1950-ci illərdə aqrar-iqtisadi səbəblərə görə qonşu Kurud və Kirs kəndlərinə köçərək orada məskunlaşıb  yoxdur 4  Daşbaşı     yoxdur 5  Dərməzür     yoxdur  6  Gərd    Kard   yoxdur 7  Gığı    Geği   var 8  Həçəti    Voçeti   yoxdur 9  Hüçütü     yoxdur 10 Keypəşin    Kefaşen    AstğaberdKeypəşin kəndi Ermənistan SSR və Ermənistan Respublikası dövründə "Kefaşen" şəklində adlansa da, hal-hazırda bəzi online xəritələrdə kənd ərazisi "Astğaberd" kimi göstərilir . Qonşu, bitişik Pəyhan kəndi isə rəsmi şəkildə Nor Astğaberd () adı ilə adlandırılır və özündə bir neçə kəndi birləşdirən kənd icmasıdır. Nor Astğaberd kənd icması özündə Acabac , Getişen , Nor Astğaberd , Voçeti  kəndlərini birləşdirsə də, icmanı təşkil edən kəndlər arasında ən yaxın kəndin Astğaberdin adı görsənmir. Görünür Keypəşin kəndi uzun müddətdir mövcud deyil.   yoxdur 11  Kurud    Karut   yoxdur 12  Kirs    Kitsk   yoxdur 13  Qovşud    Kavçut   var 14  Qarabaş    əhalisi 1939-cu ildə qonşu Baharlı kəndinə köçürülərək ləğv edilib  yoxdur 15  Mahmudlu    Getişen  1949-cü ildə kəndin adı dəyişdirilərək Çaykənd edilib.  var  16  Mollalı     yoxdur 17  Pəyhan    Payahan    Nor Astğaberd   var 18  Pürülü    Verin Geğavank   yoxdur  19  PışanPışan (Pşan) kəndi bəzən Fişən adlandırılıb.      yoxdur 20  Səncərəli     yoxdur 21  Yuxarı Gərd    Verin Kard   yoxdur  22  Zeyvə    Davıt Bek   var<small>

300px|thumbnail|right|Gığı dərəsindən mənzərə, Pəyhan kəndi

 Yaylaqları 
Dağlarında on min hektarlarla yaylaq olan Gığı dərəsi qədim vaxtlardan bəri otluluq və bol sululuğuna görə Zəngəzurun aran kəndlərinin əhalisini və Qarabağ ellərini özünə çəkib. Həmin yaylaqlarda bir çox elin, kəndin öz adına yaylağı olub, son vaxtlara kimi həmin adlarla adlandırılıb. Yaylaqların əksəriyyətində yaylaq vaxtı dünyadan köçənlərin dəfn edildiyi qəbiristanlıqlar da olub.Səməd Qarayev. «Qazangöl həsrəti», Bakı, "Azərbaycan Nəşriyyatı", 2002. səh. 17-18.

Cəbrayıl, Füzuli elləri Acıbac kəndindən yuxarıda Sarıdərə çayının başında yerləşən Harami yaylaqlarına gələrdilər. Həmin ərazidə eyniadlı böyük Harami qəbiristanlığı da yerləşib. Azərbaycanlıların Qafan rayonu ərazisindən deportasiyasına kimi ermənilərin qadağalarına baxmayaraq Cəbrayıl rayonunun Hovuslu, Horovlu (Horavlı), Şahvəlli (Şahvəlili), Qovşud (Qovşudlu), Mahmudlu, Çərəkən fermaları Harami yaylaqlarına gəliblər.

Dərədə Qubadlı rayonunun Xanlıq, Zilanlı, Mahrızlı (Marfuzlu), Xocahan, Məmər, Hal, Qazyan, Qarağac, Çərəli, Göyyal, Fərcan kəndlərinin, Zəngilan rayonunun Məmmədbəyli, Ağalı, Zərnəli, Alıbəyli, Hüseynbəyli1958-ci ildə Zəngilan rayonunun Hüseynbəyli və Qarakilsə kəndləri birləşdikdən sonra yeni yaşayış məntəqəsi Yenikənd adlandırılmağa başlanıb., Hacallı, Yeməzli, Ağbiz (Ağbis), Qaraqoyunlu, Seyidlər və başqa kəndlərinin adı ilə adlanan yaylaqlar da olub.Mötərizə içində verilən adlar həmin kəndlərin Gığı dərəsində adlandırma şəklidir.

Gığı dərəsi yaylaqlarının adları:
 Ağməscid
 Ağyurd
 Aranyurd
 Bələk
 Böyük Qüzey
 Cıdalı
 Çayarası
 Çəmən yurd
 Çiçəkli
 Çobanöldürən
 Çola
 Dəf
 Dərəyurd
 Dəvəboynu
 Dibəkli Eşşəkmeydan
 Əbədərə
 Əlibəy yurdu
 Əriməz
 Əvran oylağı
 Gicitkanlı
 Girəvəzür
 Güneyyurd
 Hacı Misirxan yaylağı
 Haçaqaya
 Harami
 Xəngəlli
 Kəkilli
 Kiçik Əbədərə
 Kilədərə Kürddüşən
 Qanqallı
 Qaraarxac
 Qaraçanqıl
 Qaragab
 Qarağatlı
 Qaraqaya
 Qatar yaylağı
 Qazmaca
 Qəyməs
 Qırxbulaq
 Qırxlar
 Lalalı
 Məçidli
 Mistapılan Novruz yurdu
 Ocaqyurd
 Piralata
 Sarıdərə
 Sarımsaqlı
 Sarıyurd
 Seyiddüşən
 Siçanlı 
 Soyuqbulaq
 Şəhərcik yaylağı
 Şıppırlı
 Şirinbaldırqanlıq
 Yeməzli yurdu
 Yiyəliqaya

 Qeydlər 

 İstinadlar 

Kateqoriya:Ermənistan dərələri
Kateqoriya:Qafan rayonu