Latviya Prezidenti

Latviya Prezidenti () – Latviyanın ali dövlət vəzifəsi. Latviya Prezidenti dövlətin başçısı hesab olunur. Latviya Prezidenti, vəzifəyə Latviya Parlamentində (Seymi) baş tutan seçki yolu ilə təyin olunur. Latviya Seyminin 100 üzvü bir neçə mərhələdən ibarət olan seçki yolu ilə bir nəfəri dörd il müddətinə Latviya Prezidenti vəzifəsinə seçir. Latviya Prezidenti seçilən şəxsin səlahiyyət müddəti seçildiyi il iyulun 8-dən başlayır və dörd il sonra başa çatır.

2023-cü il iyulun 8-dən Latviya Prezidentinin səlahiyyətlərini Edqar Rinkeviç icra edir.

 Tarixi 

 1940– 1990 
1922-ci il noyabrın 14-də Latviya Seymi Latviyanın birinci Prezidentini seçdi. Həmin vəzifəyə yeganə namizəd "Kəndçi Birliyi" Partiyasının üzvü Yanis Çaqste idi. Onun lehinə 92, əleyhinə isə 6 deputat səs verdi və Yanis Çaqste üç il müddətinə Latviya Prezidenti seçildi. Onun andiçmə mərasimi dörd gün sonra, noyabrın 18-də baş tutdu. Üç il sonra Yanis Çaqstenin səlahiyyət müddətinin başa çatması ilə bağlı Latviya Seymində növbəti Prezident seçkiləri baş tutdu. Bu səfər Yanis Çaqstedən savayı, Latviyanın sabiq Baş naziri Karlis Ulmanisdə həmin vəzifəyə namizəd idi. Noyabrın 6-da baş tutan seçkilərdə Çaqste 60 səs, Ulmanis isə 31 səs topladı və Yanis Çaqste sonuncu dəfə üç müddətinə Prezident seçildi. Amma o, səlahiyyət müddətini sonlandıra bilmədi. 1927-ci il martın 14-də Yanis Çaqste 67 yaşında vəfat etdi. Onun vəfat etməsi ilə bağlı Prezidentin bütün səlahiyyətləti həmin gündəcə Latviya Seyminin sədri olan Pauls Kalnınş verildi.

1927-ci il aprelin 8-də Latviya Seymində Növbədən Kənar Prezident seçkiləri baş tutdu. Riqa şəhərinin sabiq meri olan Qustav Zemqals seçkilərin yeganə namizədi idi. Onun lehinə 73, əleyhinə isə 23 deputat üzv səs verdi və o, üç il müddətinə Latviya Prezidenti seçildi. Onun andiçmə mərasimi həmin gündəcə baş tutdu.

Üç il sonra, 1930-cu il aprelin 8-də Qustav Zemqalsın səlahiyyət müddəti başa çatdı və həmin gündəcə növbəti Prezident seçkiləri baş tutdu. Amma həmin gündə heç bir namizəd lazımi səsi toplaya bilmədi və bir gün sonra, aprelin 9-da Latviya Seymində növbəti tur baş tutdu. Həmin turda Albert Kviesisin lehinə 55, əleyhinə isə 34 deputat səs verdi və o, üç il müddətinə Latviya Prezidenti seçildi. Onun andiçmə mərasimi aprelin 11-də baş tutdu. aprelin 8-dən 11-nə qədər isə Prezidentin səlahiyyətlərini yenə Latviya Seyminin sədri olan Pauls Kalnınş icra etdi.

1933-cü il aprelin 11-də Qustav Zemqals səlahiyyət müddəti başa çatdı. Buna görə də aprelin 4-də Latviya Seymində Prezident seçkiləri baş tutdu. seçkilərdə üç namizəd mübarizə apardı: Latviya Prezidenti Qustav Zemqals, Latviya Seyminin sədri Pauls Kalnınş və Latviya Seyminin üzvü Miqelis Bite. Elə seçkilərin birinci turundaca Qustav Zemqals 52 səs topladı və sonuncu dəfə üç il müddətinə Latviya Prezidenti seçildi. Kalnınş 25 səs, Bite isə 9 səs topladı. Qustav Zemqalsın Prezidentliyi dövrünün ən mühüm hadisələrindən biri, 1934-cü ildə dövlət çevrilişinin baş tutması idi.

Latviyanın Baş naziri olan Karlis Ulmanis rəhbərliyi altında 1934-cü il mayın 15-də dövlət çevrilişi reallaşdı. Dövlət çevrilişinin nəticəsində Latviya Konstitusiyasının fəaliyyəti dayandırıldı, Latviya Seymi buraxıldı, bütün siyasi partiyalar və bir sıra qəzetlərin çapı dayandırıldı.

1936-cı il aprelin 11-də Albert Kviesisin səlahiyyət müddəti başa çatdı. Latviya Seymi buraxıldığı üçün isə Prezident seçkiləri baş tutmadı, Karlis Ulmanis isə özünü Latviya Prezidenti elan etdi və Latviyanın vahid rəhbəri oldu.

1940-cı il iyunun 17-də Latviya dövlət müstəqilliyini itirdi və Sovet İttifaqına birləşdi. Dörd gün sonra, iyunun 21-də isə Karlis Ulmanis istefa verdi. Bir müddət sonra həbs olunan Karlis Ulmanis, bir müddət Bayıl həbsxanasında saxlanıldıqdan sonra 1942-ci il sentyabrın 20-də isə həbsxana vəfat etdi.

 1990– 
1990-cı il mayın 4-də Latviya SSR Ali Soveti "Latviyanın dövlət müstəqilliyinin bərpası haqqında" Bəyannaməni qəbul etdi. Həmin bəyannaməyə əsasən Latviya Konstitusiyası bərpa olundu və Latviya Seyminə seçkilər baş tutana qədər bütün səlahiyyətlər Latviya Ali Sovetinin sədri Anatoli Qorbunova verildi. 1993-cü il iyunun 5-də 6-da 100 yerdən ibarət olan Latviya Seyminə seçkilər baş tutdu. iyulun 6-da isə Anatoli Qorbunov Latviya Prezidenti vəzifəsini təsis etdi və həmin vəzifəyə olan seçkiə qədər Latviya Prezidentinin səlahiyyətlərini icra etməyə başladı. seçkilər isə bir gün sonra baş tutdu. İyulun 7-də Latviya Seymində Prezident seçkiləri baş tutdu və seçkilərdə yeganə namizəd olan "Kəndçi" İttifaqının namizədi Quntis Ulmanisin lehinə 53, əleyhinə isə 26 deputat səs verdi. Quntis Ulmanis buna qədər Latviya Seyminin deputatı idi. Səsvermənin nəticələrinə əsasən Quntis Ulmanis üç il müddətinə Latviya Prezidenti seçildi. Onun andiçmə mərasimi iyulun 8-də baş tutdu. 1996-cı il iyunun 15-də növbəti dəfə Prezident seçkiləri baş tutdu. Dörd namizədin qatldığı seçkidə Quntis Ulmanis 53 səs topladı və sonuncu dəfə üç il müddətinə Latviya Prezidenti seçildi. Onun andiçmə mərasimi yenə iyulun 8-də baş tutdu. Ümumiyyətlə isə bütün Latviya Prezidentlərinin andiçmə mərasimi iyulun 8-də Latviya Seymində baş tutur.

1999-cu il iyulun 8-də Quntis Ulmanisin səlahiyyət müddətinin başa çatması ilə bağlı Latviya Seymində Prezident seçkiləri baş tutdu. İyunun 17-də baş tutan seçkidə müstəqil namizəd olan Vayra Viqe-Freyberqa 53 səs topladı və dörd il müddətinə Latviya Prezidenti seçildi. O, həm dörd il müddətinə Latviya Prezidenti seçilən birinci şəxs oldu, həm də Latviyada, ümumiyyətlə isə bütün Şərqi Avropada seçilən birinci qadın dövlət başçısı oldu. 2004-cü il iyunun 20-da baş tutan növbəti Prezident seçkilərində o, Prezidentliyə yeganə namizəd oldu. 88 nəfərin lehinə, 6 nəfərin isə əleyhinə səsverdiyi seçkidə, Vayra Viqe-Freyberqa yenidən dörd il müddətinə Latviya Prezidenti seçildi. Vayra Viqe-Freyberqanın iqtidarı dönəmində Latviya, 2004-cü il martın 30-da NATO-nun, mayın 1-də isə Avropa İttifaqının üzvü oldu. Bu xidmətlərinə görə o, Latviyanın ən güclü Prezidenti hesab olunur.

2007-ci il mayın 31-də Latviyanın 3-cü Prezidenti seçildi. Müstəqil namizəd olan travmatoloq-ortoped Valdis Zatlers, Latviya Seymində baş tutan seçkidə 58 səs topladı və dörd il müddətinə Latviya Prezidenti seçildi. Dörd il sonra, 2011-ci il iyunun 2-də baş tutan seçkilərdə yenidən namizəd olan Valdis Zatlers, bu səfər seçkilərdə məğlub oldu. 41 səs toplayan Valdis Zatlers, səlahiyyətlərini 53 səs toplayan "Kəndçilər və Yaşıllar" İttifaqının namizədi Andris Berzinş ötürdü. 66 yaşlı Andris Berzinş, Latviya Prezidenti seçilən ən yaşlı şəxs oldu.

2015-ci il iyulun 8-də Andris Berzinşin səlahiyyət müddətinin başa çatması ilə bağlı Latviya Seymində Prezident seçkiləri baş tutdu. iyunun 3-də baş tutan seçkidə "Yaşıllar" Partiyasının namizədi olan Raymonds Veyonis 55 səs topladı və dörd il müddətinə Latviya Prezidenti seçildi. Raymonds Veyonis buna qədər Latviyanın müdafiə naziri idi. O, həm də Latviya Prezidenti seçilən ən gənc şəxs oldu (48 yaş).

 Seçilmə qaydaları 
Latviya Prezidenti vəzifəsinə təyinat seçki yolu ilə reallaşır. Latviya Prezidenti seçkiləri Latviya Seymində üzvlər arasında gizli səsvermə yolu ilə baş tutur. Latviya Seyminin 100 üzvündən 51 üzvünün lehinə səs verdiyi namizəd, Latviya Prezidenti seçilir.

 Prezidentin səlahiyyət müddəti 
 Latviya Konstitusiyasının 35-ci maddəsində qeyd olunub:

 Latviya Konstitusiyasının 39-cu maddəsində qeyd olunub:

 Prezidentin andiçmə mərasimi 
Latviya Prezidenti seçilən şəxsin andiçmə mərasi iyulun 8-də Latviya Seymində baş tutur. Latviya Prezidenti seçilən şəxsə andiçmə mərasimi zamanı Latviyanın ali dövlət təltifləri olan "Üç Ulduz" ordeninin və "Viestura" ordeninin I dərəcəsi, həmçinin "Etiraf" xaçının I dərəcəsi təqdim edilir.

Andiçmə mərasimi zamanı Latviya Prezidenti seçilən şəxs sağ əlini ürəyinə qoyur və aşağıda olan andı qəbul edir:

Andı qəbul edən şəxs, daha sonra "Latviya Prezidentinin təntənəli vədləri" adlanan sənədə imza atır.

 Prezidentin rəmzləri 
alt=|thumb|240x240px|Latviya Prezidentinin bayrağı

 Latviya Prezidentinin bayrağı 
Latviya Prezidentinin rəsmi rəmzi Latviya Prezidentinin bayrağıdır (ştandartı). Latviya Prezidentinin bayrağının təsviri belədir:
 Ağ bayrağın ortasında Latviyanın rəsmi gerbi yer alıb.
 Gerbin solunda və sağında üçzolaqlı, sətirlərdən ibarət bayraq yer alıb. Bayrağın yuxarı və aşağı zolaqının rəngi, #9E1B34 çalarlarındadır. Orta zolaq isə ağ rəngdədir
 Gerbin yuxarısında və aşağısındada üçzolaqlı, sütunlardan ibarət bayraq yer alıb. Bayrağın sol və sağ zolaqının rəngi, #9E1B34 çalarlarındadır. Orta zolaq isə ağ rəngdədir.

 Prezidentin iqamətgahları 
alt=|left|thumb|250x250px|Riqa qəsri
Latviya Prezidentinin rəsmi iqamətgahı "Riqa" qəsridir. Riqa şəhərinin Dauqava çayının sahilində yerləşən "Riqa" qəsri, 1340-cı ildə inşa edilib. 1484-cü ildə qəsr dağıdılsa da, 1515-ci ildə yenidən inşa edilib. Bundan sonra qəsr 1578-ci ildən 1621-ci ilə qədər Polşa, 1621-ci ildən 1710-cu ilə qədər isə İsveç təmsilçilərinə məxsus olub. Qəsrin onlara məxsus olduğu dönəm ərzində qəsrə müxtəlif zövqlərdə əlavələr edilib. XVII əsrdə qəsr həbsxana olaraq fəaliyyət göstərib. 1970-ci ildə Riqanın mühasirəsindən sonra qəsr, Liflyand qubernatorunun rəsmi iqamətgahı olub. Qəsrin bir hissəsi isə həbsxana olaraq fəaliyyət göstərməyə davam edib. Anna Leopoldovna və onun ailəsidə "Riqa" qəsrində məhbus olublar. Rusiya imperiyasının mövzud olduğu illərdə "Riqa" qəsri, əvvəl sahib olduğu əzəmətini itirdi. 1782-ci ildə qəsrin əsas hissəsi və qəsrin yardımçı hissələri birləşdirildi. 1870-ci ildə qəsrin məbədi qapadıldı, daha sonra isə dağıldı. Həmin illərdə qəsrin yardımçı hissəsinə dördüncü mərtəbə əlavə edildi və qəsrin ətrafında meydan salındı.

1918-ci ildə müstəqilliyini elan edən Latviyada, "Riqa" qəsri Prezidentin rəsmi iqamətgahı oldu. "Riqa" qəsrinin əvvəl sahib olduğu əzəmətinin qaytarılması üçün latviyalı memar Eyjen Laubeyə qəsri yenidənqurması tapşırıldı. Eyjen Laube yenidənqurma zamanı qəsrə bir-sıra əlavələr etdi və 1938-ci ildə qəsrin qülləsinə üç ulduz əlavə etdi. 1940-cı ilə qədər "Riqa" qəsri Latviya Prezidentinin rəsmi iqamətgahı oldu. 1940-cı ildə mütəqilliyini itirən Latviya, Sovet İttifaqına birləşdi. Həmin ildən müstəqilliyin bərpası qədər qəsr, Latviya SSR Nazirlər Sovetinin binası oldu. 1941-ci ilin fevral ayında isə qəsrdə pionerlər sarayının açılışı oldu. Sovet İttifaqının mövcud olduğu illərdə "Riqa" qəsri həm də muzey olaraq fəaliyyət göstərdi.

Latviyanın yenidən müstəqilliyini elan etməsindən sonra isə "Riqa" qəsri yenidən Latviya Prezidentinin rəsmi iqamətgahı oldu.

 Prezidentlərin siyahısı 

50x50px Yanis Çaqste  (1858– 1927)135x135px18 noyabr 192210 noyabr 19252 il 11 ay 22 gün1922-ci il seçkilərində 92 səs topladı10 noyabr 192514 mart 1927  (vəfat etdi)1 il 4 ay 4 gün1925-ci il seçkilərində 60 səs topladıPauls Kalnınş  (1872– 1945)148x148px14 mart 19278 aprel 192725 günLatviya Seyminin sədriQustav Zemqals  (1871– 1939)145x145px8 aprel 19278 aprel 19303 il1927-ci il seçkilərində 73 səs topladıPauls Kalnınş  (1872– 1925)148x148px8 aprel 193011 aprel 19303 günLatviya Seyminin sədriAlbert Kviesis  (1881– 1944)170x170px11 aprel 193011 aprel 19333 il1930-cu il seçkilərində 55 səs topladı11 aprel 193311 aprel 19363 il1933-cü il seçkilərində 53 səs topladıKarlis Ulmanis  (1877– 1942)124x124px11 aprel 193621 iyul 19404 il 3 ay 10 gün–Sovet İttifaqının işğalı nəticəsində 1940-cı ildən 1990-cı ilə qədər Latviya dövlət müstəqilliyini itirdiAnatoli Qorbunov  (1942–)135x135px6 iyul 19938 iyul 19932 günLatviya Seyminin sədriQuntis Ulmanis  (1939–)135x135px8 iyul 19938 iyul 19963 il1993-cü il seçkilərində 53 səs topladı8 iyul 19968 iyul 19993 il1996-cı il seçkilərində 53 səs topladıVayra Viqe-Freyberqa  (1937–)135x135px8 iyul 19998 iyul 20034 il1999-cu il seçkilərində 53 səs topladı8 iyul 20038 iyul 20074 il2003-cü il seçkilərində 88 səs topladıValdis Zatlers  (1955–)135x135px8 iyul 20078 iyul 20114 il2007-ci il seçkilərində 58 səs topladıAndris Berzinş  (1944–)135x135px8 iyul 20118 iyul 20154 il2011-ci il seçkilərində 53 səs topladıRaymonds Veyonis  (1966–)135x135px8 iyul 20158 iyul 20194 il2015-ci il seçkilərində 55 səs topladıEqils Levits  (1955—)135x135px8 iyul 20198 iyul 20234 il2019-cü il seçkilərində 61 səs topladıEdqar Rinkeviç  (1973—)75px8 iyul 2023vəzifədə2023-cü il seçkilərində 52 səs topladı

 Prezidentlərin müddəti 

 Həmçinin bax 
 Latviyanın Baş naziri

 Qeydlər 

 İstinadlar 

*