Şamayılar

Şamayılar, gümüşcələr və ya şahmayılar () — cinsə Xəzər dənizində bir növ Kür şəmayısı və bir yarımnöv - Lənkaran şəmayısı formasında mövcuddur. Kür şəmayısı Xəzər dənizinin əsasən cənubi-qərb hissəsində sahildən 3–5 km aralı, 30 m-dək dərinlikdə yaşayır.

Şəmayı keçici balıqdır, noyabrın əvvəllərində kürü tökmək üçün Kür çayına girir. Maraqlıdır ki, suda temperatur aşağı düşdükcə şəmayının çaya girməsi sürətlənir. Belə ki, suda temperatur 12 °C olduqda çaya girmə başlayırsa, 10 °C-də maksimum həddə çatır, 8 °C-də proses başa çatır.Şəmayı çox da böyük olmayan dadlı balıqdır. Uzunluğu 24-30 sm, kütləsi 125-610qolur.Kür şəmayısi 3-4 yaşında cinsi yetişkənliyə çatır, erkəklər arasında 2 yaşlı yetkin balıqlara da təsadüf olunur.Suyun temperaturu 18-25 °C olduqda Şamayı kuru tökməyə başlayır. Kürülərin inkubasiya dövrü 18,5-21,5 °C temperaturda 70-72 saat çəkir. Kürüdən çıxmış körpələr çayda çox qalmayaraq suyun axarı ilə dənizə aparılır.Şəmayı çox həssas və zərif balıqdır, odur ki, suda temperaturun, oksigenin aşağı düşməsi, mexaniki təsirlər, xüsusilə çirklənmə ona öldürücü təsir edir.Xəzərin Azərbaycan sektorunda şəmayının Lənkəran yarımnövü və Mingəçevir su anbarında şirinsu şəmayısı mövcuddur.Kür şəmayısı qiymətli vətəgə balığıdır. Əvvəlki illərdə hər il 41-348 sentnerə qədər şəmayı ovlanardı. Son illərdə müxtəlif antropogen təsirlər və ovun düzgün təşkil edilməməsi nəticəsində Şəmayı ehtiyatı kəskin azalmışdır.Lənkəran şəmayısının ovu ildə 30 sentnerdən çox olmur.Şəmayı ehtiyatını artırmaq məqsədilə Varvara balıqartırma zavodunda mütəxəssis - alimlər tərəfindən onun süni artırılması sahəsində xeyli iş görülmüşdür ki, bu da şəmayı balığı ehtiyatının bərpa olunmasına kömək edir.Əsgerov F.S., Zaytsev Y.Y., Qasımov R.Y., Quliyev Z.«Biomüxtəliflik: Xəzərin əsrarəngiz balıqları» “Bəşər-XXI” nəşriyyatı, Bakı, 2003,  səh61.

 Növləri 
Cinsə 45 növ daxildir:
 Alburnus adanensis Battalgazi, 1944 (Adana şəmayısı)
 †Alburnus akili Battalgi, 1942 (Beyşehir şəmayısı)
 Alburnus albidus O. G. Costa, 1838 (İtaliya şəmayısı)
 Alburnus alburnus Linnaeus, 1758 (Adi şamayı və ya gümüşcə)
 Alburnus amirkabiri Mousavi-Sabet, Vatandoust, Khataminejad, Eagderi, Abbasi, M. Nasri, Jouladeh & Vasil'eva, 2015 
 Alburnus arborella Bonaparte, 1841 
 Alburnus atropatenae L. S. Berg, 1925
 Alburnus attalus Özuluğ & Freyhof, 2007
 Alburnus baliki Bogutskaya, Küçük & Ünlü, 2000 (Antalya şəmayısı)
 Alburnus battalgilae Özuluğ & Freyhof, 2007 
 Alburnus belvica Karaman, 1924
 Alburnus caeruleus Heckel, 1843 
 Alburnus carinatus Battalgil, 1941 
 Alburnus chalcoides Güldenstädt, 1772 (Xəzər şamayısı/şəmaisi/gümüşcəsi)
 †Alburnus danubicus Antipa, 1909
 Alburnus demiri Özuluğ & Freyhof, 2008
 Alburnus derjugini L. S. Berg, 1923 (Gürcüstan şəmayı)
 Alburnus doriae De Filippi, 1865
 Alburnus escherichii Steindachner, 1897 (Sakarya şəmayısıs)
 Alburnus filippii Kessler, 1877 (Kür gümüşcəsi/şəmayısı)
 Alburnus heckeli Battalgil, 1943
 Alburnus hohenackeri Kessler, 1877 
 Alburnus istanbulensis Battalgil, 1941
 Alburnus kotschyi Steindachner, 1863
 Alburnus leobergi Freyhof & Kottelat, 2007 
 Alburnus macedonicus Karaman, 1928
 Alburnus mandrensis Drensky, 1943
 Alburnus mento Heckel, 1837
 Alburnus mentoides Kessler, 1859
 Alburnus mossulensis Heckel, 1843 (Mosul şəmayısı)
 Alburnus nasreddini Battalgil, 1943 
 Alburnus neretvae Buj, Šanda & Perea, 2010 
 †Alburnus nicaeensis Battalgil, 1941 (İznik şəmayısı)
 Alburnus orontis Sauvage, 1882 
 Alburnus qalilus Krupp, 1992 
 Alburnus sarmaticus Freyhof & Kottelat, 2007
 Alburnus schischkovi Drensky, 1943 (Qaradəniz şəmayısı)
 Alburnus scoranza Heckel & Kner, 1858
 Alburnus selcuklui M. Elp, F. Şen & Özuluğ, 2015 
 Alburnus sellal Heckel, 1843 
 Alburnus tarichi Güldenstädt, 1814 
 Alburnus thessalicus Stephanidis, 1950 
 Alburnus timarensis Kuru, 1980
 Alburnus vistonicus Freyhof & Kottelat, 2007 
 Alburnus volviticus Freyhof & Kottelat, 2007
 Alburnus zagrosensis Coad, 2009

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Azərbaycanın heyvanlar aləmi. Onurğalılar, III cild. Bakı: Elm, 2004, s.108.
 Əbdürrəhmanov Y.Ə. Azərbaycan faunası (Balıqlar), VII, cild, Bakı, Elm, 1966,s.141.

 Həmçinin bax 

Kateqoriya:Çəkilər
Kateqoriya:Konstantin Samuel Rafinski tərəfindən adlandırılmış taksonlar