Ədalət Ağaoğlu

Ədalət Ağaoğlu (; ) — daha çox roman və hekayə janrındakı əsərləriylə tanınan Türkiyə yazıçısı. XX əsr Türkiyə ədəbiyyatının ən əhəmiyyətli yazıçılarından biri qəbul edilir. Türkiyənin müxtəlif dövrlərini və bu dövrlərin insan həyatlarına təsirini araşdıran əsərlər yazır. Romanlardan başqa hekayə, tamaşa, sınaq, xatirə növündə əsərlər yazır.

 Bioqrafiya 
1929-cu ilin oktyabr ayının 13-də Ankaranın Nallıhan rayonunda anadan olmuşdur. Atası, parça taciri Hafiz Mustafa Sümərdir. Dörd uşaqlı bir ailənin ikinci uşağı və tək qızıdır. Qardaşları Cazib Sümər həkim, Günər Sümer dramaturq, aktyor, Ayxan Sümər isə biznesmen olmuşdur.

Təhsilini Nallıhanda tamamladıqdan sonra 1938-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Ankaraya köçübÖzgə Dikmən, Ədalet Ağaolğlunun romanlarında sosial struktur, Cumhuriyyət  Ankara Universiteti, Liberal İncəsənət İnstitutu, dissertasiya, Sivas, 2008 .. Orta təhsilini Ankara Qız Liseyində tamamladıqdan sonra 1950-ci ildə Ankara Universiteti Dil və Tarix-Coğrafiya Fakültəsinin Fransız Dili və Ədəbiyyatı hissəsindən məzun oldu.

Ədəbiyyata marağı lisey dövründəki şeirləri ilə başladı, qısa bir müddət sonra səhnə yazıçılığına yönəldi. İlk dəfə 1946-cı ildə Xalq qəzetində teatr tənqidləri yayımlayaraq yazıçılığa başladı. 1948-ci və 1950-ci illər arasında Mənbə jurnalında şeirləri nümayiş olundu.

1951-ci və 1970-ci illər arasında TRT-də müxtəlif vəzifələrdə oldu. Ankara radiosunda vəzifəyə başladığı il ilk radio tamaşası olan "Eşq Mahnısı"-ı yazdı. Radioda işləyərkən teatr aktyoru və rejissor dörd dostu (Qartal Tibet, Ünər İlsevər, Çətin Koroğlu, Nur Sabuncu) ilə birlikdə Ankaranın ilk özəl teatrı olan "Meydan səhnəsi"'ni qurdu. "Meydan səhnəsi" jurnalını çıxarmağa başladı. 1953-cü ildə teatr mövzusunda məlumatını artırmaq üçün Parisə getdi. 1953-cü ildə Sevim Uzungörən ilə birlikdə yazdığı "Bir pyes yazaq" teatr əsəri həmən il Ankarada səhnəyə qoyuldu. 1954-cü ildə mühəndis Halim Ağaoğlu ilə evlənən sənətçi, ilk romanını yazana qədər dramaturq kimi fəaliyyətinə davam etdi. Ardıcıl yazdığı tamaşalarla 1960-cı və 1970-ci illərin ən yaxşı dramaturqlarından biri oldu. TRT-in müstəqilliyinə müdaxilə edilməsinə görə TRT Radio direktorluğundan 1970-ci ildə istefa verən sənətçi o tarixdən etibarən yazıçılıqdan başqa bir işlə məşğul olmadı. Ədəbiyyat həyatının bəzi dövrlərində "Remus Teyalada" və "Parker Kuinks" kimi təxəllüsləri istifadə etmişdir.

İlk romanı "Ölməyə yatmaq", 1973-cü ildə nəşr olundu. Bu ilk romanından etibarən bütün əsərləri sıx müzakirələrə mövzu oldu. "Ölməyə yatmaq", daha sonra yazdığı "Bir toy gecəsi" (1979) və "Xeyr" (1989) adlı romanlarla trilogiya meydana gətirdi və bir çox mükafat qazandı. "Bir Toy Gecəsi" və "Xeyr" romanları nəşr olunan, ikinci romanı olan "Fikrimin İncə Gülü", dördüncü buraxılışında toplatıldı. "Fikrimin incə gülü" romanı haqqında, "hərbi qüvvələrə təhqir və aşağılamaq" ittihamı haqqında 1981-ci ildə iddia açılan Ağaoğlu, iki il davam edən iddianın ardından ziyalı oldu. "Bir Toy Gecəsi" isə istintaq mərhələsində qaldıSemiha Şəntürk, Kitabın mühakimə macərası, Milliyət qəzeti, 26.06.2009. Dövrün üç əhəmiyyətli roman mükafatına layiq görülmüş olan "Bir toy gecəsi" adlı roman üçün ayrıca Oldoks Haksli'dən oğurlandığı iddiası ortaya atıldı və uzun müzakirələrə səbəb oldu.

Hekayə kitabları, sınaqlar, xatirə-roman növündə əsərlər də nümayiş oldu. Ağaoğlu 1991-ci ildə "Çox Uzaq, Çox Yaxın" ilə tamaşa yazıçılığına geri döndü. 1983-cü ildən bəri İstanbulda yaşayan Ağaoğlu, hələ də yazmağı davam etdirir.

Ədalət Ağaoğlu ilə əlaqədar yazıları bir araya gətirən arxiv, yoldaşı Halim Ağaoğlu tərəfindən hazırlanmış və 2003-cü ildə Ədliyyə Ağaoğlunun yazarlığının 55-ci ili xatirəsinə "Hər Kəs Öz Kitabının İçini Tanıyar" adı ilə çap olundu.

1996-cı ildə ciddi bir yol qəzası keçirən və iki il xəstəxanada yatan Ədalət Ağaoğluİnci Döndaş, Son Səhər Yürüyüşündən Əvvəl, Star Qazeti, 03.06.2007 üçün Can Yücəl'in söylədiyi "Sən Türkiyənin ən gözəl qəzasısan" sözü, Fəridun Andaç'ın Ədalət Ağaoğlu ilə etdiyi çay danışığı tərzində bir kitabın adı oldu. Kitab, 2006-cı ildə çap olundu.

Ağaoğlu, 1986-cı ildə qurulan İnsan Haqları Dərnəyinin qurucuları arasında yer almış ancaq 2005-ci ilin İyul ayında İHD'nin tək yanlı irqçi-milliyyətçi bir münasibət göstərdiyini ifadə edərək və "PKK tərəfdarı siyasət izləyirlər" deyərək istefa etdi.

2010 Konstitusiya referendumu zamanı müxtəlif iştirakçıları birlikdə təşkil edilən bir paneldə Tələbə Kollektivləri adlı bir qrupun yumurtalı hücumuna məruz qalmışdır.

 Əsərləri 

 Teatr və Radio Tamaşaları 
 Bir Piyes Yazaq — 1953
 Yaşamaq — 1955–1956 radio tamaşası,
 Evcilik Oyunu — 1964 nəşr edilmiş, çap edilməmiş
 Tombala — 1967
 Damınadı Çatlaq — 1969
 Sərhədlərdə — 1969
 Üç Oyun: Bir Qəhrəmanın Ölümü, Çıxış, Baramalar — 1973
 Özünü Yazan Mahnı — 1976
 Çox Uzaq Çox Yaxın — 1991
 Divar Hekayəsi — 1992 Uşaqlar və Böyüklər üçün Musiqili Tamaşa
 Fikrimin İncə Gülü — 1996
 Əsrimizin Dəllalı — 2011

 Roman 
 Ölməyə Yatmaq — 1973
 Fikrimin İncə Gülü — 1976
 Bir Toy Gecəsi — 1979
 Yay sonu — 1980
 Üç-Beş Nəfər — 1984
 Xeyr… — 1987
 Ruh Üşüməsi — 1991
 Romantik Bir Vyana Yayı — 1993
 Dərd Dinləmə Mütəxəssisi — 2014

 Hekayə 
 Yüksək Gərginlik — 1974
 Səzziliyin Səsi — 1978
 Gəlin Gedək — 1982
 Həyatı Qorumaq Şəkilləri — 1997

 Sınaq 
 Geçərkən — 1986
 Qarşılaşmalar — 1993
 Başqa Qarşılaşmalar — 1996
 Elə Qarışıqlarda Belə Böyle Qarşılaşmalar — 2002
 Yeni Qarşılaşmalar — 2011

 Məktub 
 Məktublaşmalar — 2005 (Mehmet Baydur ile birlikdə)

 Xatirə 
 Köç Təmizliyi — 1985
 Gecə Həyatım — 1991

 Gündəlik 
 Damla Damla Günlər — 2004
 Damla Damla Günler I-II-III — 2007

 Seleksiya 
 Seleksiya — 1993 (Özü Seçdikləri)

 Mükafatları 
 1974 — TDK Teatr Mükafatı
 1975 — Sait Faiq Hekayə Hədiyyəsi, Yüksək Gərginlik ilə
 1979 — Sədat Simavi Ədəbiyyat Mükafatı, Bir Toy Gecəsi ilə
 1980 — Orxan Kamal Roman Hədiyyəsi, Bir Toy Gecəsi ilə
 1980 — Madaralı Roman Mükafatı, Bir Toy Gecəsi ilə
 1991 — Türkiyə İş Bankı Böyük Mükafatı, Çox Uzaq Çox Yaxın ilə
 1992 — Lebon Mədəniyyət Mərkəzi (Lebon Sinema Klubu) Ədəbiyyat Mükafatı, Ruh Üşüməsi ilə
 1997 — Aydın Doğan Roman Mükafatı, Romantik Bir Vyana Yayı ilə

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Ədalət Ağaoğlu,1993 BBC Türkcə
 BBC Türkcə ilə 1993-cü ildə olan müsahibə

Kateqoriya:Türkiyə yazıçıları
Kateqoriya:Türkiyə ateistləri
Kateqoriya:Türkiyə dramaturqları