Şəki Xan qəbiristanlığındakı epiqrafik abidələr

Şəki Xan qəbiristanlığındakı epiqrafik abidələr hal-hazırda orada mövcud olan, yaxud vaxtilə orada mövcud olmuş yazılı başdaşılardan, yazılı başdaşı qəlpələrindən və bir yazılı qəbirüstü abidədən ibarətdir.

 Ümumi məlumat 
Şəki Xan məscidinın şərq tərəfində yerləşən Şəki Xan qəbiristanlığında vaxtilə 15-20-yə qədər yazılı başdaşı olmuşdur. Hal-hazırda orada cəmi 10 yazılı başdaşı və  bir yazılı qəbirüstü abidə var.

Qəbiristanlıqdakı 9 başdaşının kitabəsi haqqında Məşədixanım Nemət 1961-ci ildə elmi nəşrdə dərc olunmuş məqaləsində,  bir neçə başdaşı haqqında isə 1984-cü və 2001-ci ildə çap olunmuş kitablarında  məlumat vermişdir. Bir başdaşı hissəsi üzərindəki kitabəni 2009-cu ildə Aydın Məmmədov oxumuş və həmin başdaşının İsmayıl xanın qızı Saadət bəyimə aid olduğunu ilk dəfə müəyyənləşdirmişdir. 2018-ci ilin sonlarında isə AMEA Şəki Regional Elmi Mərkəzi qəbristanlıqdakı epiqrafik abidələrin kompleks tədqiqinə başlayıb.

Qəbiristanlıqda Şəki xanlarından cəmi birinin — Fətəli xanın, qəbrinin üzərində başdaşı var. Onun 1831-ci ildə Həştərxanda dünyasını dəyişmiş qardaşı Məhəmmədhəsən xanın da bu qəbiristanlıqda torpağa tapşırılması, atası Məhəmmədhüseyn xanın isə Xan məscidinin mehrabı içində dəfn edilməsi məlum olsa da başdaşıları aşkar edilməmişdir.

Heç bir şübhə yoxdur ki, gəncəli Cavad xanın arvadının da qəbri buradadır; mənbədə göstərilir ki, Cavad xan ruslarla döyüşdə öldürüldükdən sonra onun arvadı Nuxaya qayıtmış (Məhəmmədhəsən xanın bacısı idi) və 1830-cu ildə burada vəfat etmişdir.

2022-ci ildə aparılmış "Yuxarı Baş" Milli Tarix-Memarlıq Qoruğunun apardığı elmi tədqiqat işlərinin nəticəsində məlum olmuşdur ki, Şəki Tarix-Diyarşünaslıq muzeyinin topladığı və fondunda saxlanılan və dövlət mühafizəsinə götürülmüş dekorativ-tətbiqi sənət nümunəsi olan baş daşlarından bəziləri Şəki Xan qəbirstanlığında vaxtı ilə mövcud olmuş qəbirüstü abidələrdir. Qoruğun apardığı elmi təqdiqat işləri nəticəsində məlum olmuşdur ki, bu baş daşlarından biri Məhəmmədhüseyn xanın Xanlar adlı gənc yaşında vəfat etmiş oğluna məxsus olmuşdur. Bu fakt Şəki xan qəbirstanlığını tədqiq edən əvvəlki dövr mütəxəssislərinə məlum olmayan bir faktdır.   

Bəzi müəlliflərin fikrincə 2010-cu ilin əvvəllərində salamat vəziyyətdə olan bir bütöv başdaşı və bir neçə başdaşı hissəsi qəbristanlıqdan götürülmüş və muzeyə aparılmışdır. Xan qəbristanlığından götürülmüş bütöv başdaşı Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimi Fətəli xan Xoyskinin atabir bacısı Səltənət bəyimə, başdaşı qəlpələrindən biri isə Səltənət bəyimin anası Səadət bəyimə (İsmayıl xan Xoyskinin qızı) aid idi.

 Siyahı 

  Şəkil Adı,atasının adı,və familiyası Anadan olduğuil Vəfattarixi Əlavə qeyd 200px  Mustafa ağaKərim ağa oğluŞəkixanov ≈1831  1895, 5 noyabr  (Hicri 1313, cəmadiyəl-əvvəl ayının 17-si) 200px Göyçək xanım Məhəmmədhüseyn xan qızı 1849, may/iyun ayı(Hicri 1265-ci il ilin rəcəb ayı)200px Güllü xanım  Kərim ağa qızı Şəkixanova 19.11.1858-ci il(Hicri 12.04.1275-ci il)200px Fətəli xan  Məhəmmədhüseyn xan oğlu 11.05.1815-ci il(Hicri 02.05.1230-cu il)200px  Kərim ağaFətəli xan oğlu Şəkixanov ≈1788 10.12.1858-ci il(Hicri 14.05.1275-ci il)200px Cəmilə xanımMəhəmmədhüseyn xan qızı 26.07.1835-ci il(Hicri 02.01.1251-ci il)200px  Telli bəyim Əbdülhəmid ağa qızı 1899/1900-ci il(Hicri 1317-ci il)200px Əbdülhəmid ağaƏbdülhəşım ağa oğlu 1854/55-ci il(Hicri 1271-ci il)200px Tutu ağaMəhəmmədhəsən xan qızı 23.11.1859-ci il(Hicri 23.04. 1276-cı il) 200px Hacı Ağa Nigarın/Zeynəbin başdaşı 1817/1818  (Hicri 1233) Meşədixanım Neymət 2001-ci ildə çap olunmuş kitabında başdaşı üzərindəki adı "şəkili Hacı Ağa bəyin qızı Zeynəb"   kimi göstərsə də, 1981-ci ildə çap olunan kitabında bu adı "Hacı Ağa Nigar Hacı qızı" kimi təqdim edib.200px Səltənət bəyimİskəndər xan qızı 05.01.1869-cu il(Hicri 22.09.1285-cı il) 2010-cu ilin əvvəllərində salamat vəziyyətdə olan bu başdaşı bir neçə başdaşı hissəsi ilə birlikdə qəbristanlıqdan götürülərək R.b.əfəndiyev adına Şəki Tarix-Diyarşünaslıq muzeyinə aparılmış və indiyə qədər orada saxlanılmaqdadır. Səltənət bəyim Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimi Fətəli xan Xoyskinin atabir bacısı idi. 200px Səadət xanım İsmayıl xan qızı181924.07.1892-cu il(Hicri 28.12.1309 -cu il) 2010-cu ilin əvvəllərində qəbristanlıqdan götürülərək R.b.əfəndiyev adına Şəki Tarix-Diyarşünaslıq muzeyinə aparılmış və indiyə qədər orada saxlanılmaqdadır. Saadət xanımın anası Tuti ağa idi.200pxMəhəmməd paşa Əhməd xan oğlu20 may 1859(Hicri 17 şəvval 1275-ci il) 5 oktyabr 1920-ci il(Hicri 21 məhərrəm 1339-cu il) Bulaq daşı üzərinə həkk olunmuş kitabə

 İstinadlar 

 İstifadə edilmiş mənbələr 

 Həmçinin bax 

Xan məscidi (Şəki)


Kateqoriya:Azərbaycan qəbiristanlıqları