Artemia

Artemia () cinsi Zirehsiz xərçənglər (Anostraca) dəstəsinə və müstəqil Artemiidae fəsiləsinə daxildir. Planktonlar olub əsasən dayaz dəniz və duzlu göl sularında yaşayırlar. Fitoplanktonlarla qidalanırlar. Ən geniş yayılmış növü Artemia salina adlanır.

 Çoxalması və həyat mərhələləri 
Təbiətdə iki fərd vastəsi ilə çoxalsalarda bəzən ancaq dişilərdən ibarət koloniyalara belə rast gəlinir.Naser A. O. H., Abatzopoulos T. J., Kappas I., van Stappen G., Razavi Rouhani S. M., Sorgeloos P. (2007). Coexistence of sexual and parthenogenetic Artemia populations in lake urmia and neighbouring lagoons. International review of hydrobiology, vol. 92, num. 1, pp. 48-60.Campos-Ramos R.,Maeda-Martínez A. M., Obregón-Barboza H., Murugan G., Guerrero-Tortolero D. A., Monsalvo-Spencer P. (2003). Mixture of parthenogenetic and zygogenetic brine shrimp Artemia (Branchiopoda: Anostraca) in commercial cyst lots from Great Salt Lake, UT, USA. Journal of experimental marine biology and ecology, vol. 296, is. 2, pp. 243—251. Erkəklərdə dişini saxlamaq məqsədi ilə güclü ətraflar mövcuddurБольшой энциклопедический словарь «Биология». Под ред. Гилярова М. С., М.: Большая Российская энциклопедия, 1998. ISBN 5-85270-252-8

Artemiyalara daxil olan növlərin iki variantı vardır. Onlar ya diri doğur ya da yumurta qoyaraq çoxalır. Bu strategiya əsasən onların yaşayış mühiti və genetik xüsusiyyətləri ilə əlaqədardır.Gajardo G. M., Beardmore J. A. (1989). Ability to switch reproductive mode in Artemia is related to maternal heterozygosity. Marine ecology progress series, vol. 55, pp. 191—195. Текст  . Yumurta qoyarkən mayalanmış yumurta dişinin böyüründə olan kisəciyə düşür oradan isə suya atılır.Догель В. А. Зоология беспозвоночных. 7-е изд., перераб. и доп. М.: Высшая школа, 1981. 606 с.. Embrion xüsusi örtüklə qorunduğundan isti və soyuğa davamlı olur.

 Əhəmiyyəti 
Duzlu sularda yaşayan Artemialar son 15 ildə istər ev şəraitində saxlanılan dekorativ balıqların, istərsə də təsərrüfatlarda yetişdiriləcək akvakultura obyektlərinin əvəzsiz təbii yemi hesab olunur. O bir sıra üstünlüklərə malikdir. Onun bədəninin 50%- ni zülal,  28% - ni yağ  (əsasən doymamış yağlar) və 10 %- ni kül əmələ gətirən mineral maddələr təşkil edir. Bütün bunlar onu çox dəyərli qida obyekti edir.  Hazırda Dünya miqyasında sübut olunmuşdur ki, təsərrüfatlarda yetişdiriləcək akvakultura orqanizmlərinin təbii qidalarla - xüsusilə Artemia ilə bəslənməsi, onların həyatilik qabiliyyətinin yüksəlməsinə, sağlam  olmalarına və sürətlə böyümələrinə, normal fizioloji vəziyyətə sahib olmalarına və yüksək keyfiyyətli məhsulların alınmasına səbəb olur. Bununla yanaşı qeyd etmək lazımdır ki, Artemia yumurtaları uzun müddət həyatilik qabiliyyətini saxlayır və buna görə də onlar akvakultura obyektləri  üçün potensial yem  mənbəyi hesab olunur.  Bu qeyri – adi canlı öz şöhrətini yalnız yüksək qida əhəmiyyətinə görə deyil, eyni zamanda çoxalma xüsusiyyətlərinə və ekstremal (yüksək duzluluq və minimal oksigen şəraitində) şəraitdə  yaşaya bilmə qabiliyyətinə görə  qazanmışdır.

 Morfoloji quruluşu 
Yetkin fərdlərin  ölçüsü adətən 0,8- 1,2 sm - dir.  Baş qalxanı olmayan uzun bədənli ibtidai xərçənglərdəndir. Bədəni baş, döş və qarıncıq  şöbələrindən  ibarətdir. Qarıncıq iki buğumlu quyruqla qurtarır. Başın yanlarında saplaqlar üzərində yerləşmiş iki  fasetli gözlər, alnında isə tək nauplial  göz yerləşmişdir. Antenul, antenna və gözlər yerləşən başın ön hissəsi, çeynəyici  çənələr olan arxa hissədən  tikişlə ayrılır. Çeynəyici çənələr zəif inkişaf etmişdir, çənələrdə hiss çıxıntıları yoxdur.  Döş 11 buğumdan ibarətdir, hər buğum ikişaxəli, bir çüt yarpaqşəkilli ayaqcıqlarla təchiz olunmuşdur. Onların hamısının quruluşu eyni olub,suda üzməyə və tənəffüsə xidmət edir. Qarınçıq  8 buğumdan ibarət olub, ayaqcıqlardan məhrumdur. Qarıncığın ilk iki seqmenti (buğum) bir –biri ilə birləşmiş halda olub,  dişilərdə çıxarıcı kameranı, erkəklərdə isə  cütləşmə orqanını daşıiyir (2).  Quyruqcuq,  üzərində cod tükcükləri olan iki uzun  buğumdan ibarətdir. Ayrıcınslidirlər.  Bir qayda olaraq erkəklər dişilərdən kiçikdir.  Xarici görünüşünə görə erkəkləri dişilərdən çox asannlıqla fərqləndirmək mümkündür,  belə ki, erkəklərdə bədənin baş hissəsində qarmaqşəkilli hərəkətli  tutucu orqan –antenalar çox güclü inkişaf etmişdir. Dişilər yumurtaçıxarıcı kameraların  mövcudluğu ilə fərqlənirlər.

 Biolojo və ekoloji xüsusiyyətləri 
Artemiya xərçəngiləri suda həll olmuş oksigenlə tənəffüs edirlər, ancaq  onlar  oksenlə o qədər də  tələbkar deyillər. Yaşlı formalar üçün oksigenin suda konsentrasiya həddi  çox aşağı olub 1 litrdə 0,5 milliqrama, nauplilər üçün isə bu hədd daha aşağı - litrdə  0,3 milliqrama bərabərdir. Artemiya xərçəngi 2 saata qədər anoerob şəraitdə də  yaşaya bilir.  Bu xərçəng xloridli, sulfatlı və karbonatlı su hövzələrində məskunlaşır. Həmin su hövzələrinidə isə  düzluluq bəzən  300 promilə (‰- 1 litr suda duzun qramlarla miqdarı) çatır. Bəzi belə hiperqalin su hövzələrində  Artemia canlılar aləminin yeganə təmsilçisi rolunu oynayır. Artemiya istisevən canlıdır. Onun həyatının aktiv fazası üçün 25- 28 °C temperatur tələb olunur. Temperaturun aşağıya düşməsi ilə əlaqədar olaraq onun həyatı prosesləri zəifləməyə başlayır və  5 °C- dən aşağı temperaturda  o,  bir qayda olaraq yaşaya bilmir, tələf olur.  Artemia   xərçəngi yuxarıda qeyd edildiyi kimi o  qədər də tələbkar canlı deyil və o, duzlu suda yaşadığı kimi, şirin suda da müəyyən müddət – 10 – 15 günə qədər yaşaya bilir,  məhz bu xüsusiyyətinə görə də ondan akvariumda saxlanılan  şirin su balıqları üçün keyfiyyətli canlı yem kimi istifadə edilirƏliyev A.R., Tapdıqova K.A. Artemia xərçəngi haqqında nə bilirik? Elm və həyat jurnalı, № 1, CBS nəşriyyatı, Bakı, 2016.,s.76-79..

 Növləri və arealı 
Bu cinsə daxil olan canlılar ilk dəfə 1755-ci ildə İngiltərənin cənubunda qeydə alınmış və təsvir edilmişdir.

  — Şimali Amerika, Karib dənizi, Avstraliya, Okeaniya;
  — Şimali Amerika;
  — Avropa, Asiya, Afrika, Avstraliya;
  — Argentina;
  — Avropa, Şimali Afrika
  — Mərkəzi Asiya, Çin;
  — Tibet, Çin;
  — İran (Urmiya gölü).

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 


 Həmçinin bax 

Kateqoriya:Ayaqqəlsəməlilər