Ermənistan dramı

Ermənistan dramı () — Ermənistanın milli pul vahididir. 1 dram lumaya () bərabərdir. Ancaq luma pul mübadiləsində faktiki olaraq istifadə olunmurНациональные денежные знаки, countryarmenia.com  /взято 2015–11-29/Общий объем монет номиналом до 10 драмов в обращении — около 49 млн драмов, armenpress.am  /взято 2015–11-29/The coin worth less than any other in the world, bbc.com  /взято 2015–11-29/. "Dram" sözü yunanca "draxma" () sözündən götürülüb mənası pul deməkdir.

Dramın simvolu — Aşağısından iki üfüqi xətt çəkilmiş və erməni əlifbasının dördüncü hərfi olan Դ ("da") hərfidir. Ermənicə olan "Դրամ" sözü də da hərfi ilə başlayır.

Valyutanın buraxılışının müstəsna hüququ Ermənistan Respublikasının Mərkəzi bankına məxsusdur. Ermənistan Respublikasının dövlət valyutası mübadilədə 1993-cü ilin 22 noyabrından istifadə olunur. Dram pul mübadiləsinə daxil edilənə qədər Ermənistanda sovet rubllarında istifadə olunmuşdur.

1994-cü il (10 dramdan başqa) seriyasının sikkələri mübadilədə faktiki olaraq istifadə olunmur. Əsginasların nümunələri isə 1993–1995-ci il seriyasında buraxılmışdır.

 Tarixi 

Dramın ilk dəfə olaraq mübadiləyə buraxılışı 1199–1375-ci illərə aiddir. Həmin dövrdə gümüş sikkələr belə adlanırdı.

Ermənistan Mərkəzi Bankı 27 mart 1993-cü ildə yaradılmışdır. İsaak İsaakyan RA Mərkəzi Bankının baş direktoru təyin edilmişdir. Bununla belə sovet rublları 22 noyabr 1993-cü il tarixinə qədər dövriyyədə istifadə olunmuşdur. Həmin gün isə dram dövlət valyutası kimi dövriyyəyə daxil edilmişdir. Sovet rubllarından yalnız 200 rubl hələ də mübadilədə istifadə edilirdi və 1 drama bərabər idi.

Bütün müasir əsginasların dizaynı ingilis şirkəti olan "Thomas de la Rue" tərəfindən hazırlanmışdır. 1993–95-ci il seriya nümunələri indikilərdən fərqli olaraq, alman şirkəti olan "Giesecke & Devrient" tərəfindən hazırlanmışdır. Onlar daha parlaq boya dizaynına malik idilər.

Həmçinin onlar arasında bir neçə əhəmiyyətli və xüsusi fərq var idi:Pomfret, Richard (2001). The IMF and the Ruble zone. Available at: http://www.readcube.com/articles/10.1057/ces.2002.17 
Yeni əsginaslarda "Ermənistan Respublikasının Mərkəzi Bankı" yazılmışdır () (1993–95-ci il seriyası nümunələrində — "Ermənistan Respublikasının Bankı" () yazılmışdır.);
Seriya nömrəsi əvvəlkilərdən fərqli olaraq səkkiz rəqəmdən və bir hərfdən (köhnə əsginaslarda — iki hərf) ibarətdir;
Bütün buraxılmış nominala malik əsginaslar qoruyucu spirala malikdir. 1000 dramlıq əsginaslar isə — iki müxtəlif qoruyucu spirala malikdir. (1993–95-ci il seriyası nümunələrində belə spirallar yalnız 1000 və 5000 nominallı əsginaslarda var idi);
Yeni nümunənin əsginaslarında məşhur erməni elm xadimlərinin portretləri və mədəniyyət abidələri (köhnələrdə əsasən arxitektura abidələri, milli ornamentlər təsvir edilmişdir.) təsvir edilmişdir;
Yeni əsginaslar su nişanları üzrə növlərə malik deyil. 1993-cü il seriyasının 100, 200 və 500 nominallı nümunələri su nişanları üzrə iki növ malik idi: Ermənistan Respublikasının gerbiylə və Ermənistan Respublikasının gerbinin konturuyla.Баграт Саакян "Армянские драмы 1998–99 гг."

Yeni əsginaslarda ER Mərkəzi Bankının Sədri Tiqran Sarkisyanın və Ermənistan Respublikasının Maliyyə naziri Edvard Sandoyanın imzaları yer almışdır.

 Ermənistan dramının simvolu 

Dramın simvolu (Aşağısından iki üfüqi xətt çəkilmiş və erməni əlifbasının dördüncü hərfi olan Դ ("da") hərfidir, "dram" sözü də () ermənicə da hərfi ilə başlanır.) geniş mənada milli pul vahidini və pulu bildirən simvoldur. Həmçinin dramın simvolu kimi başqa erməni hərfi olan Փ-in (pyur) istifadə edilməsi təklif edilirdi. Bu hərflə pulu bildirən Փող sözü başlanır.

Rəsmi müəllif (həmmüəllif deyillər) eyni eskizləri təqdim etmiş K. Komendaryan və R. Arutçyan hesab edilir.Armenian Dram Sign Establishing Act, The Council of Central Bank of Armenia, Act #25 October 9, 2001 2003-cü ildə simvol on mininci əsginasın və başqa nominallı əsginasların üzərinə yerləşdirilmişdir. 2008-ci ildə simvol 5000 dramlıq sikkənin xatirə kolleksiyasında üstünlüklə təsvir edilmişdir. 2012-ci ildə U+058F Armenian Dram Sign (֏ • ֏) koduyla Yunikod dünya standartında daxil edilmişdir.

 Sikkələr 

 1994-cü ilin sikkə nümunələri 
Sikkələr 1994-cü ilin 21 fevralından mübadiləyə daxil edilmişdir və Alüminiumdan istehsal edilmişdir.

Bütün sikkələrin üz tərəfində Ermənistan Respublikasının gerbi və Ermənistan imzası — ՀԱՅԱՍՏԱՆ təsvir edilmişdir.

Lumun arxa tərəfində sikkənin nominalı, imza ԼՈՒՄԱ (luma) və buraxılış ili (1994) təsvir olunmuşdur.

Dramın arxa tərəfində sikkənin nominalı, imza ԴՐԱՄ (dramlar), buraxılış ili (1994) və iki budaqdan ibarət çərçivə təsvir edilmişdir.

 Təsvir Nominal Diametr, mm Qalınlıq, mm Çəki, qr Qurt 48px48px <big>10 lumCentral Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinsnotcirculated.aspx?nominal=1  16 1,45 0,59 hamar 54px54px <big>20 lumCentral Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinsnotcirculated.aspx?nominal=2  18 0,75 60px60px <big>50 lumCentral Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinsnotcirculated.aspx?nominal=3  20 0,93 66px66px <big>1 dramCentral Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinsnotcirculated.aspx?nominal=4  22 1,8 1,39 kələ-kötür 72px72px <big>3 dramCentral Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinsnotcirculated.aspx?nominal=5  24 1,63 78px78px <big>5 dramCentral Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinsnotcirculated.aspx?nominal=6  26 1,98 hamar 84px84px <big>10 dramCentral Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinsnotcirculated.aspx?nominal=7  28 2,3<small>Təsvirlərin miqyası — millimetrə 3,0 piksel.+

 2003–2004-cü ilin sikkə nümunələri 
2003–2004-cü il seriyalı sikkə nümunələrində imza, ornament çərçivəsində sikkənin nominalı ԴՐԱՄ (dram) yerləşdirilmişdir.

Bütün sikkələrin üz tərəfində kənarları üzrə halqaşəkilli yazıyla Ermənistan Respublikasının gerbi yerləşdirilmişdir: ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ — Ermənistan Respublikası (10 dramlıq sikkədə), bütün digər sikkələrdə ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԲԱՆԿ — Ermənistan Respublikasının Mərkəzi Bankı.

Həmçinin bütün sikkələrdə 500 dramlıq sikkədən başqa həmin sikkənin nominalının şifahi işarəsi var: ՏԱՍԸ ԴՐԱՄ (10 dram), ՔՍԱՆ ԴՐԱՄ  (20 dram), ՀԻՍՈՒՆ ԴՐԱՄ  (50 dram), ՀԱՐՅՈՒՐ ԴՐԱՄ  (100 dram), ԵՐԿՈՒ ՀԱՐՅՈՒՐ ԴՐԱՄ  (200 dram).

Buraxılış ili 500 dramlıq sikkə xaric bilavasitə daxili dairədə gerbin altında yerləşdirilmişdir.

 Təsvir Nominal(dram) Material Diametr(mm) Qalınlıq(mm) Çəki(qr) Qurt Mübadiləyədaxili 60px60px <big>10Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinscirculated.aspx?nominal=1  аlüminium 20 1,8 1,3 hamar 1 dekabr2004 62px62px <big>20Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinscirculated.aspx?nominal=2  mis/polad/mis 20,5 1,25 2,75 1 yanvar2003 65px65px <big>50Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinscirculated.aspx?nominal=3  bürünc/polad/bürünc 21,5 1,45 3,5 kələ-kötür 68px68px <big>100Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinscirculated.aspx?nominal=4  nikel/polad/nikel 22,5 4 72px72px <big>200Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinscirculated.aspx?nominal=5  bürünc 24 4,5 66px66px <big>500Central Bank of Armenia. Available at: https://www.cba.am/en/SitePages/detailsnccracoinscirculated.aspx?nominal=6  halqa: bürüncmərkəz: mis + nikel 22 1,75 5 kəsiklikələ-kötür 31 mart2003<small>Təsvirlərin miqyası — millimetrə 3,0 piksel.+

 Yubiley və yadda qalan sikkələr 
Ermənistan Respublikasının Mərkəzi Bankı gümüşdən, qızıldan və mis-nikel ərintisindən yubiley sikkələrinin 1994-cü ildən başlayaraq buraxılışını həyata keçirir. 2012-ci ilin sentyabr ayına görə sikkələrin 180 növü — mis-nikel ərintisindən 4-ü, bürünclı örtülmüş poladdan 11-i, 125-i gümüşdən (1–585 əyarlı, 89–925 əyarlı və 35–999 əyarlı) və 44-ü qızıldan (2–585 əyarlı, 35–900 əyarlı, 7–999 əyarlı) buraxılmışdır. Hal-hazırda buraxılan yubiley sikkələrinin tam siyahısı Mərkəzi Bankın saytında yerləşdirilmişdir.Collector coins of the Republic of Armenia , сайт ЦБ РА.

 Əsginaslar 

 1993–1998-ci ilin əsginas nümunələri 
 1993–1995-ci il seriyası Təsvir Nominal(dram) Ölçü(mm) Təsvir Mübadiləyədaxili Mübadilədənçıxarılma Ön tərəfi Arxa tərəfi Ön tərəfi Arxa tərəfi 125px 125px <big>10 125×62 İrəvanın dəmiryol vağzalındakı David Sasunskinin abidəsi Ağrı dağı 1993 1 aprel2004 125px 125px <big>25 Erebuni qalasındakı mixi yazılı lövhəcikdəki dişi şirin təsviri ornament 125px 125px <big>50 İrəvandakı Milli Tarix Muzeyinin binası Parlament binası 135px 135px <big>100 135×65 Zvartnos məbədiAğrı dağı Opera və Balet Teatrının binası 135px 135px <big>200 Üçkilsədəki Müqəddəs Ripsime kilsəsi ornament 135px 135px <big>500 Ağrı dağındakı çar Böyük II Tiqranın tetradraxması Erməni əlifbasının birinci hərfi ilə açılmış kitab 31 avqust2005 145px 145px <big>1000 145×68 Erməni maarifçisi Mesrop Maştosanın heykəliMatenadaranın fasadı Sünik mərzi, Ağudidəki qəbiristanlıq 1994 29 fevral2004 145px 145px <big>5000 145×71 Gərni məbədi Məhsuldarlıq ilahəsi Anahitin büstü 1995 30 iyun2005<small>Təsvirlərin miqyası — millimetrə 1,0 piksel.+

 1998–2017-ci ilin əsginas nümunələri 
Əsginaslardan 50, 100 və 500 nominallı dramlar hal-hazırda mübadilədə istifadə olunur.

Əsginasların daha sonra çıxan versiyaları saxtalardan yaxşılaşdırılmış müdafiəylə əvvəl olanlardan fərqlənir.

50 000 dram nominallı əsginaslar 6 iyun 2001-ci ildə Ermənistanın dövlət dini kimi xristianlığın qəbul olunmasının 1700 illiyinin qeyd edilməsi münasibətilə buraxılmışdı.

2009-cu ildə çar V Abqarın təsviriylə 100 000 nominallı dram əsginasları buraxıldı.

 1998–2009-cu il seriyası Təsvir Nominal(dram) Ölçü(mm) Əsas rənglər Təsvir Möhürili Mübadilədənçıxarılma Ön tərəfi Arxa tərəfi Ön tərəfi Arxa tərəfi 122px 122px <big>50 122×65 çəhrayı bəstəkar Aram Xaçaturyan və İrəvandakı Opera və Balet Teatrı "Qayane" baletindən epizodAğrı dağı 1998 1 aprel2004 122px 122px <big>100 mavi аstrofizik Viktor Ambartzumyankosmosun təsviri Byurakanskaya rəsədxanasıteleskop 129px 129px <big>500 129×72 bozqırmızı аrxitektor Aleksandr Tamanyan Ermənistan Respublikasının Hökumət binası	 1999 136px 136px <big>1000 136×72 yaşılçəhrayı yazıçı Yegişe ÇarensAğrı dağı arabaya qoşulmuş at  İrəvan qədim binanın fonunda 1999 20012011 2015 mübadilədə 143px 143px <big>5000 143×72 qəhvəyiyaşıl yazıçı Hovannes Tumanyan Martiros Saryanın şəkliLoru mərzinin təbiətinin təsviri 1999 20032009 2012 150px 150px <big>10 000 150×72 bənövşəyi yazıçı Avetik İsaakyan Gümrü XX əsrin əvvəllərində 2003 20062008 2012 150px 150px <big>20 000 155×72 sarıqəhvəyinarıncı rəssam Martiros Saryan Martiros Saryanın "Ermənistan" mənzərəsi 1999 20072009 2012 160px 160px <big>50 000 160×79 qəhvəyiboz Üçkilsə kafedralı Müqəddəs Qriqorinin və çar Böyük Trdatın təsviriAğrı dağının təsviriKeçaris monastrında xaçkar 2001 160px 160px <big>100 000 160×72 göyqəhvəyi çar V Abqar apostol Faddey qalın kətana V Abqarın hökmünü köçürür 2009<small>Təsvirlərin miqyası — millimetrə 1,0 piksel.+

 Valyuta məzənnəsi rejimi 


 İl 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Ümumi dövriyyə (mln dram) 1,2 11,1 25,7 37,1 42,2 45,3 45,5 61,9 66,7 92,1 96,8+

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

 Central Bank of Armenia
 Armenian Currency Exchange 
 Central Bank of Armenia next day USD to AMD exchange rate prediction Engine 
 Armemian Dram Sign History, shape, and promotion of Armenian Dram Sign
 Coin Types from Armenia Lists, pictures, and values of Armenian coin types

Kateqoriya:Dram
Kateqoriya:Ermənistan pulları
Kateqoriya:Dağlıq Qarabağ Respublikası pulları
Kateqoriya:Asiya valyutaları
Kateqoriya:Ermənistan iqtisadiyyatı