Pirə Məhəmməd xan Ustaclı

Pirə Məhəmməd xan Ustaclı (?-1581) — qızılbaş sərkərdəsi, Ərdəbil hakimi.

 Həyatı 
Pirə  Məhəmməd  bəy  şahın  oğlu  İmamqulu  mirzənin  lələsi  idi.

O dönəmlər Ərdəbil bəylərbəyliyinin payına düşən Tarum vilayəti Səfəvilər dövlətinin ilk illərində ustaclılar tərəfindən məskunlaşdırılmışdı. Sonralar bu mahalı Ustaclı elinin nümayəndələri tərəfindən idarə olunurdu. İskəndər bəy Münşi yazır: "Tarum, Xalxal və bəzi [digər] mahallar Pirə Məhəmməd xana tapşırıldı".

Pirə  Məhəmməd  bəy  I  Şah  Təhmasibin  fərmanı  ilə  1571-ci  ildə  Gilan  əyalətinin  Biyəpiş  vilayətinin hakimi  təyin  olunmuşdu. İskəndər bəy Münşi yazır:  "Əzəmətli əmirlər [isə belə özbaşına hərəkətə yol verdiklərinə görə] ittiham edildilər. Allahqulu sultan Gilan əyalətindən kənar olundu, o vilayətin var-yoxu cavan şahzadə İmamqulu mirzənin lələsi Pirə Məhəmməd xan Ustaclıya verildi".İskəndər bəy Münşi, Tarixi-aləm-arayi-Abbasi, Bakı, "Şərq-Qərb", 2010, 999 səh. s.228.

II Şah İsmayıl  ilk  növbədə   yerinə  keçə  biləcək  şahzadələri  məhv  etməyi  qərara  aldı. O,  bu  məqsədlə  Mustafa  mirzəni  «himayə  etməyi»  adlı-sanlı  ustaclı  əmirlərindən  olan  Pirə  Məhəmməd  xana  tapşırdı. Ustaclı  həmtayfaları  başa  düşürdülər  ki,  şah  onların  «taxt-taca  sədaqətini»  sınaqdan  keçirmək  üçün  dəhşətli  üsul  düşünmüşdür. İskəndər  bəy  Münşinin  dediyi  kimi,  Pirə  Məhəmməd  öz  əlini  şah  sülaləsi  nümayəndəsinin  qanına  bulamaq  istəməsə  də  qəzəbli  şahın  əmrindən  boyun  da  qaçıra  bilməzdi. Çünki  o,  öz  tayfasının  şah  qarşısındakı  günahını  yumaq  istəyirdi. Beləliklə,  Mustafa mirzə Pirə  Məhəmməd  xanın  evinə  çatdırıldı  və  bir  neçə  gündən  sonra  boğulub  öldürüldü. İskəndər bəy Münşi yazır:"[Sultan Mustafa] bütün işlərdə Sultan Heydərlə müttəfiq idi. Cənnətməkan şahın vəfatından sonra ustaclı əmirləri Sultan Heydər Mirzəni şah etmək üçün ona birləşib dövlətxanaya hücum etdikləri vaxt cənab [Sultan Mustafa mirzə] də onlarla birlikdə idi.

Sultan Heydər mirzənin öldürülməsindən sonra onun təbəələri arasında təfriqə düşdüyü zaman cənab mirzə Qəzvindən çıxaraq özünə mülazimlik edən bayat elinə doğru üz tutdu. Hacı Üveys Sultan Bayat onu tutub İsmayıl mirzənin yanına gətirdi və mirzəni Pirə Məhəmməd xan Ustaclıya tapşırdılar. Ustaclı əmirləri özlərinin xilasını o şahzadənin edam olunmasında görüb, o cavan şahzadəni Pirə Məhəmməd xanın evində həlak etdilər ki, bu barədə İsmayıl mirzənin padşahlığının təsviri zamanı danışılacaqdır".İskəndər bəy Münşi, Tarixi-aləm-arayi-Abbasi, Bakı, "Şərq-Qərb", 2010, 999 səh. s.260.

Pirə  Məhəmməd  xan  Şah  Sultan Məhəmməd  Xudabəndənin  hakimiyyəti  illərinin  ilk  çağında, 1578-ci ildə  xan  ünvanı  ilə  Ərdəbil  hakimi  təyin  edildi.  Bir  müddətdən  sonra, 1580-ci ildə  saraya  çağrıldı.

Pirə  Məhəmməd  xan  1581-ci ildə vəfat etdi.

Pirə  Məhəmməd  xan  II Şah İsmayılın qaynatası idi. Başqa qızı Əmir xan Mosullu-Türkmanın oğlu Murad xanın həyat yoldaşı idi.

Pirə  Məhəmməd  bəyin Əlixan bəy adlı oğlu vardı.

 Mənbə 
 Ənvər Çingizoğlu. Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998.–  192 səh.
Ənvər Çingizoğlu,Qaradağlılar. Bakı, "Şuşa" nəşriyatı, 2008. – 160 səh.
Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Sərkərdələr
Kateqoriya:Ustaclılar