Çumış

Çumış çayıJohn P Rafferty, ed. (2011). Rivers and Streams. The Rosen Publishing Group. pp. 217–218. ISBN 1-61530-411-8. — Rusiyanın Kemerov vilayəti və Altay diyarı ərazisindən axan çay. Ob çayının sağ qolunu təşkil edir.

 Coğrafi yerləşməsi 
Çayın uzunluğu 644 km, hövzəsinin sahəsi isə 23 900 km² təşkil edir. Öz başlanğıclarını Kemerov vilayətinin ərazisində Qara-Çumış və Tom-Çumış çaylarının birləşməsindən götürür. Mənsəbə yaxın iki qola ayrılır. Barnaul şəhərindən 88 km aşağıda Ob çayına tökülür.

 Hidrologiya 
Çumış çayı əsasən qar suları ilə qidalanır. İllik su sərfiyyatı mənsəbə 74 km qalmış 146 m³/s təşkil edir. Çay noyabrın birinciyarısında donur. Aprelin ikinci yarısında isə buzdan azad olur.

Çumış çayında illik su sərfiyyatı (m³/san). Ölçmələr Talmenka hidrometroloji stansiyasında aparılmışdır56 illik məlumat

 Gəmiçilik 
XXI əsrə olan məlumata görə Çumış çayında navuşiqasiya yoxdur. Ancaq XIX və XX əsrlərdə çayda sıx naviqasiya tətbib olunurdu.

 XIX əsr və XX əsrin birici yarısı 
XIX əsr və XX əsrin birici yarısı Çumış çayında atla hərəkətə gətirilən taxta barjalar mövcud olmuşdur. 1904-cü ilin yazında elə də böyük olmayan və Bodunova mənsub olan paraxod Zasevski kəndinə qədər hərəkət etmişdir. Paraxod özü ilə 30 sazemlik barjanı tartıb gətirməyə xidmət etmişdir. 1913-cü ildə Talmenka kəndinə Sedovun "Çumış""Сибирская жизнь" N207, 20 сентября 1913 г. teploxodu qalxmışdır

 XX əsrin ortaları 
XX əsrin ortaları Ob çayının hövzəsinin rəhbərliyi kiçik çaylarda naviqasiyanın həyata keçirilməsini təmin edirdi. Yataq dərinləşdirmə tədbirləri sayəsində burada çəkici BV tipli gəmilər və sərnişin daşımağa istiqamətli Zarya teploxodları burada meşə məhsullarının və sərnişinlərin daşınmasını gerçəkləşdirirdi. Çaylarda görülən işlər çox çətin və əvəzi ödənilməyən bir iş olması müəyyənləşmişdi.

 Yol infrastrukturu 
1960-cı illərdə çay boyunca və iri məntəqələr arasında avtomobil yolları çəkilmişdir. Bu illərdə Biysk—Martınovo—Novokuznesk, Barnaul—Toqul—Matınovo və Barnaul—Zarinsk—Zalesovo yolları çəkilmişdir. Bundan sonra isə artıq dib dərinləşdirmə işləri tam dayandırılmışdır.

 Hərəkət 
Çumış çayında dayaz sularda üzən gəmilər ancaq Yelsovka kəndinə qədər hərəkət edə bilir.

 Qolları 
Mənsəbə olsn məsafə
 44 km: Yelovka
 53 km: Kaşqaraixa (sol, uzunluğu 84 km)
 73 km: Talmenka (sağ, uzunluğu 99 km)
 101 km: Qryaznuxa
 121 km: İnyoşka
 128 km: Vidonovka
 142 km: Kamışenka
 157 km: adsız çay
 159 km: Talisa
 186 km: Tundrixa
 191 km: Kamenka (sağ, uzunluğu 78 km)
 200 km: Bezqolovnaya
 210 km: Federovka
 212 km: Melniçnaya
 215 km: Berdyujixa
 227 km: Matveevka
 232 km: Qonoşixa
 242 km: Tatarka (sağ, uzunluğu 62 km)
 250 km: Kazanka
 260 km: Alambay (sağ, uzunluğu 140 km)
 261 km: Kamışenka
 265 km: Krutaya
 271 km: Maksarixa
 285 km: Kamışenka
 294 km: Bolşeqorskaya
 305 km: Sunqay (sağ, uzunluğu 103 km)
 309 km: Naloboxa
 314 km: Petruşixa
 345 km: Taraba (sol, uzunluğu 70 km)
 370 km: Uksunay (sağ, uzunluğu 165 km)
 388 km: Solonovka
 398 km: Yama (sol, uzunluğu 67 km)
 399 km: Şalap
 408 km: Brajika
 434 km: Çesnokovka
 446 km: Anqurep (sol, uzunluğu 48 km)
 459 km: Anıştaixa
 484 km: Yelsovka
 517 km: Kaltık
 522 km: Kainsa
 538 km: Mostavaya
 540 km: Sarı-Çumış (sol, uzunluğu 98 km)
 579 km: Açiqus
 582 km: Kiçik Mostavaya
 592 km: Aylap
 598 km: Kuşkel
 610 km: Kondalep
 619 km: Beryozovaya
 627 km: Talovaya
 644 km: Qara-Çumış çayı (sol, uzunluğu 173 km)
 644 km: Tom-Çumış (sağ, uzunluğu 110 km)

 Ədəbiyyat 
 Силантьева М. М., Безматерных Д. М., Ирисова Н. Л., Бурмистров М. В., Жихарева О. Н., Митрофанова Е. Ю., Балашова В. А. Изучение биологического разнообразия в комплексном заказнике "Усть-Чумышский" Тальменского района Алтайского края // Особо охраняемые природные территории Алтайского края и сопредельных территорий, тактика сохранения видового разнообразия и генофонда: матер. конф. — Барнаул: АлтГУ, 2002. — С. 165–173.
 М. М. Силантьева, О. Н. Жихарева, Н. Л. Ирисова, А. А. Дубров, О. Я. Гармс, В. Б. Журавлев, Д. М. Безматерных, М. В. Бурмистров, В. А. Балашова Усть-Чумышский // Красная книга Алтайского края. Особо охраняемые территории. — Барнаул, 2009.  — С. 147–152.

 İstinadlar