Atatürk islahatları

Kvebek əyalətindən bir qadın, türk qadınının səs vermək hüququna malik olduğunu öyrənir. Kvebekli qadınlar 25 aprel 1940-cı ildə səs verməyə haqq qazandı.
Atatürk islahatları () — Mustafa Kamal Atatürkün rəhbərliyi altında və Kamalizm ideologiyasına uyğun olaraq, yeni yaranmış Türkiyə Respublikasını sekulyar, müasir milli dövlətə çevirmək üçün siyasi, hüquqi, mədəni, sosial və iqtisadi siyasətdə edilən dəyişikliklərdir. Bu islahatların əsas ideyası türk cəmiyyətinin müasirləşə bilmək üçün özünü siyasi və mədəni baxımdan qərbləşdirməsi idi.S. N. Eisenstadt, "The Kemalist Regime and Modernization: Some Comparative and Analytical Remarks," in J. Landau, ed., Atatürk and the Modernization of Turkey, Boulder, Colorado: Westview Press, 1984, 3–16. Siyasi islahatlar bir çox ənənələrə son qoyan fundamental institusional dəyişikliklərin aparılması ilə müşayiət olunmuş və əsrlər boyu formalaşan mürəkkəb sistemi açmağa yönəlmiş planlı proqram icra edilmişdir.Jacob M. Landau "Atatürk and the Modernization of Turkey" page 57.

İslahatlar konstitusiyanın modernizasiyası ilə, o cümlədən, 1921-ci il konstitusiyasını əvəz edən 1924-cü il konstitusiyasının qəbulu və yeni respublikanın ehtiyacları üçün Avropa qanunlarının və hüququnun tətbiqi ilə başlamışdır. Bunun ardınca dövlət idarəetmə aparatının tam sekulyarizasiyası və müasirləşdirilməsi aparılmış, təhsil sisteminə xüsusi diqqət yetirilmişdir.

Atatürk islahatlarının Osmanlı İmperiyasında 1839-cu ildə başlayan və 1876-cı ildə birinci konstitusiya dövrü ilə başa çatan Tənzimat dövrünün yenilik və modernləşmə hərəkətlərinin davamı olduğunu düşünmək geniş yayılmışdır.Yılmaz, Yalçın. "Atatürk, Türk Kimliği ve Ötekileştirme". Atatürk Devrimlerinde Yöntem I:Ortam ve Lider", Belgi Dergisi, PAÜ Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi, sayı:3. Ancaq Mustafa Kamal Atatürk konstitusiya ziyalılarının hədəfləri ilə razılaşmadı; modernistlərin təklif etdiyi latın qrafikasının qəbulu, Qərbdən mülki hüquq (medeni hukuk) alınması, mədrəsələrin və təkkələrin bağlanması təkliflərinin ötəsinə keçərək respublikanın elanı, xilafətin qaldırılması, sekulyarizm ve qadınların siyasi hüquqların tanınması islahatlarını da həyata keçirmişdir.

Atatürkün rəhbərliyi altındakı bəzi islahatlar müsəlman məmləkətlərində mühafizəkar və islamçı qruplar tərəfindən tənqid olundu və anti-dini olma ilə ittiham edildi. Pakistanın ilk xarici işlər naziri Məhəmməd Zafirullah Xan, 1951-ci ildə Pakistan baş nazirinin təlimatı üzərinə Türkiyəyə rəsmi bir ziyarətdə tapıldı. Özü xatirələrində Atatürk sonrası Türkiyəni belə izah etməkdədir: "Atatürk inqilabından sonra, İslam ölkələrinin ümumi fikri, Türkiyədə dini dəyərlərə hörmətsizlik edilir şəklində idi. Amma mənim gördüklərim bunun tam tərsiydi və söz-söhbətlərin yalnız bir ittiham olduğunu gördüm."Sir Mohammad Zafrullah Han, Tahdis-i Ni’met, Tahir Composing Centre, Gaba Bilding, Railpark, Lahore, 1994. səh. 594

 Əhəmiyyətli hadisələr 

 1920-ci illər 
 Siyasi: 1 noyabr 1922: Osmanlı sultanlığının ləğv edilməsi
 Siyasi: 29 oktyabr 1923: Türkiyə Respublikasının elan olunması
 Siyasi: 3 mart 1924: Osmanlı xilafətinin ləğv edilməsi
 İqtisadi: 24 iyul 1923: Lozanna müqaviləsi ilə kapitulasiyaların ləğvi
 Təhsil: 3 mart 1924: Təhsilin mərkəzləşdirilməsi
 Hüquqi: 8 aprel 1924: Şəriət məhkəmələrinin ləğvi
 İqtisadi: 1924: Həftəsonu Qanunu
 Sosial: 25 noyabr 1925: Kişilər üçün geyimin dəyişilməsi
 Sosial: 30 noyabr 1925: Dini monastırların və dərviş evlərinin bağlanması
 İqtisadi: 1925: Nümunəvi fermaların yaradılması; (məs.: Atatürk Meşə Ferması)
 İqtisadi: 1925: Beynəlxalq vaxt və təqvim sistemi (Qriqorian təqvimi və vaxt zonası)
 Hüquqi: 1 mart 1926: İtaliya cinayət məcəlləsi əsasında hazırlanmış cinayət məcəlləsinin qəbulu
 Hüquqi: 4 oktyabr 1926: İsveçrə mülki məcəlləsi əsasında yeni mülki məcəllənin qəbulu
 Hüquqi: 1926: Öhdəliklər qanunu
 Hüquqi: 1926: Kommersiya qanunu
 İqtisadi: 31 may 1927: Türkiyə Dövlət Dəmiryolları
 Təhsil: 1 yanvar 1928: Türkiyə Təhsil Assosiasiyasının qurulması
 Təhsil: 1 noyabr 1928: Yeni türk əlifbasının tətbiqi

 1930-cu illər 
 Təhsil: 1931: Tarixi araşdırma üçün Türk Tarix Cəmiyyətinin qurulması
 Təhsil: 12 iyul 1932: Türk dilinin tənzimlənməsi üçün Türk Dil Cəmiyyətinin yaradılması
 İqtisadi: 1933: Beynəlxalq vahidlər sisteminin qəbulu
 İqtisadi: 1 dekabr 1933: İlk beş illik inkişaf planı (planlaşdırılan iqtisadiyyat)
 Təhsil: 31 may 1933: Universitetin təhsilinin tənzimlənməsi
 Sosial: 21 iyun 1934: Soyad Qanunu
 Sosial: 26 noyabr 1934: Müəlliflərin və adların ləğv edilməsi
 Təhsil: 5 dekabr 1934: Qadınların səs verməsi və seçilməsi üçün tam siyasi hüquqlar.
 Sosial: 14 oktyabr 1935: Mason lojalarının bağlanması"TURKISH BAN ON FREEMASONS. All Lodges To Be Abolished ". Malaya Tribune, 14 October 1935, p. 5. The Government has decided to abolish all Masonic lodges in Turkey on the ground that Masonic principles are incompatible with nationalistic policy.Atatürk Döneminde Masonluk ve Masonlarla İlişkilere Dair Bazı Arşiv Belgeleri , Kemal Özcan
 Təhsil: 5 fevral 1937: Konstitusiyada sekulyarizm prinsipinin daxil edilməsi.
 İqtisadi: 1937: İkinci Beş İllik İnkişaf Planı (planlaşdırılan iqtisadiyyat)

 Həmçinin bax 
 Mustafa Kamal Atatürk
 Kamalizm

 Qeydlər 

 Mövzu üzrə ədəbiyyat 
 Bein, Amit. Ottoman Ulema, Turkish Republic: Agents of Change and Guardians of Tradition (2011) Amazon.com
 Ergin, Murat. "Cultural encounters in the social sciences and humanities: western émigré scholars in Turkey," History of the Human Sciences, Feb 2009, Vol. 22 Issue 1, pp 105–130
 Hansen, Craig C. "Are We Doing Theory Ethnocentrically? A Comparison of Modernization Theory and Kemalism," Journal of Developing Societies (0169796X), 1989, Vol. 5 Issue 2, pp 175–187
 Hanioğlu, M. Şükrü. Atatürk: An Intellectual Biography (2011) Amazon.com
 Kazancıgil, Ali and Ergun Özbudun. Atatürk: Founder of a Modern State (1982) 243pp
 Ward, Robert, and Dankwart Rustow, eds. Political Modernization in Japan and Turkey (1964).
 Yavuz, M. Hakan. Islamic Political Identity in Turkey (2003) Amazon.com
 Zürcher, Erik. Turkey: A Modern History (2004) Amazon.com

 Xarici keçidlər 
link=|alt=|16x16px VikiAnbarda Atatürk islahatları ilə əlaqəli mediafayllar var.

Kateqoriya:Mustafa Kamal Atatürk
Kateqoriya:Atatürkçülük
Kateqoriya:Türkiyə tarixi
Kateqoriya:Atatürk islahatları