Aristarxus Samoslu

Samoslu Aristarxus (yun. Ἀρίσταρχος ὁ Σάμιος, ) — qədim yunan riyaziyyatçısısı, astronomu və filosofu. Peripatetik məktəbin təmsilçisi, Stratonun ən tanınmış öyrəncilərindən biri idi. İlk dəfə yerin günəşin ətrafında fırlandığını iddia etmiş, yerdən günəşlə aya qədər məsafəni ölçməyə cəhd etmişdir.

Aristarxus, İskəndəriyyədə yaşamışdır. O, astronomiya elmi ilə məşğul idi. "Günəş və ayın məsafələri və kəmiyyətləri" adlı kitabın müəllifi olmuşdur.

 Astronomik araşdırmaları 

Aristarxus həndəsi yolla yerdən aya və günəşə qədər məsafəni, eləcə də kosmik cisimlərin ölçülərini ölçməyə çalışmışdırПлутарх. О лике, видимом на диске луны / Перевод Г. А. Иванова // Философия природы в античности и средние века.  М.: Прогресс-Традиция, 2000, s. 140.. Bunun üçün o, tamamilə doğru düşünmüşdür ki, yerdən ayın yarısı görüldükdə, o günəş və yerlə düzbucaqlı üçbucaq təşkil edir. Beləliklə, yer-günəş-ay üçbucağını həndəsi yolla izah edərək, Aristarxus belə nəticəyə gəlmişdir ki, ayın radiusu yerin radiusundan üç dəfə kiçikdir; yerdən günəşə qədər məsafə isə aya qədər olan məsafədən 18 dəfə çoxdurПротасов В. Ю. Геометрия звездного неба  // «Квант» № 2, 2010..

Bu nəticələr onu Aristotelin yermərkəzçi (geosentrik) sisteminin inkar edilməsinə gətirib çıxartmışdır. Aristarxusun fikrincə planetlərin hərəkəti ilə bağlı bütün çətinliklər onların günəş ətrafında fırlanması nəzəriyyəsini qəbul edəndən sonra aradan qalxır. Beləliklə o, günəşmərkəzçilik (heliosentrik) sistemini əsaslandırmağa çalışmışdırB. L. van der Waerden, The heliocentric system in Greek, Persian and Hindu astronomy.  From deferent to equant: A Volume of Studies in the History of Science in the Ancient and Medieval Near East in Honor of E.S. Kennedy. Annals of the of Sciences, Volume 500, June 1987 pp. 525-545.. Yer isə günəş ətrafında fırlanaraq, həm də öz oxu ətrafında fırlanırПлутарх. О лике, видимом на диске луны / Перевод Г. А. Иванова // Философия природы в античности и средние века. М.: Прогресс-Традиция, 2000, s. 137.. Ancaq onun bu fikirləri qədim zamanlarda qəbul olunmamışdır. Sonralar Kopernik bu nəzəriyyəni yenidən dirçəldə bilmişdir.

Bu kimi fikirlərin irəli sürməsinə görə Aristarxusu tanrılara qarşı çıxmaqda ittiham etmişlər, buna görə də o, Afinanı tərk etməyə məcbur olmuşdurАристарх Самосский // Философская Энциклопедия. В 5-х т.  М.: Советская энциклопедия. Под редакцией Ф. В. Константинова. 1960-1970..

 Mənbə 

 Qaynaqlar 
 Аристарх Самосский. О размерах и взаимных расстояниях Солнца и Луны (русский перевод включен в статью Веселовского, 1961) (рус.). Архивировано из первоисточника 18 августа 2011.

 Araşdırmalar 
 Боннар А. Греческая цивилизация. Гл. XII. Александрийская наука. Астрономия. Аристарх Самосский  (рус.)
 Aristarchus of Samos (The MacTutor History of Mathematics archive)   (англ.)
 The Moon’s Distance by Aristarchus  (англ.)
 Dennis Rawlins Contributions. Содержит краткое описание изысканий Денниса Роулинза о творчестве Аристарха Самосского  (англ.)
 Aristarchus and the Size of the Moon
 Gomez, A. G. (2013). Aristarchos of Samos, the Polymath. AuthorHouse. ISBN 9781496994233.
 Stahl, William (1970). "Aristarchus of Samos". Dictionary of Scientific Biography. 1. New York: Charles Scribner's Sons. pp. 246–250. ISBN 0-684-10114-9.

 Həmçinin bax: 
 Peripatetizm

 İstinadlar 

Kateqoriya:E.ə. 320-ci ildə doğulanlar
Kateqoriya:E.ə. 250-ci ildə vəfat edənlər
Kateqoriya:Fəlsəfə tarixi
Kateqoriya:Antik fəlsəfə
Kateqoriya:Yunanıstan filosofları
Kateqoriya:İdeyalar tarixi