Yohannes Ştark

Yohannes Ştark (; ) – 1919-cu ildə "Ştark effekti"ni kəşf etdiyinə görə Fizika üzrə "Nobel" mükafatına layiq görülmüş alman fiziki.

1924-cü ildən Adolf Hitlerin tərəfdarı olan Ştark, digər Nobel mükafatçısı Filipp Lenard ilə birlikdə yəhudi fiziklərin Almaniya müəssisələrindən uzaqlaşdırılmasını hədəfləyən antisemit "Alman fizikası" hərəkatının əsas simalarından biri olmuşdur. 1947-ci ildə denasifikasiya məhkəməsi tərəfindən "baş cinayətkar" elan edilsə də, 1949-cu ildə apelyasiya şikayətindən sonra bu status "az əhəmiyyətli cinayətkar" dərəcəsinə endirilmişdir.

 Karyerası və elmi fəaliyyəti 

1900-cü ildə Ştark Göttingen Universitetində privat-dosent (maaşsız mühazirəçi) kimi fəaliyyətə başlamışdır. 1906-cı ildə Hannoverdə Kral Texniki Ali Məktəbinə (Königliche Technische Hochschule) qeyri-adi professor, 1909-cu ildə isə Aaxen Texniki Ali Məktəbinə (Technische Hochschule Aachen) professor təyin edilmişdir. 1917–1922-ci illər arasında Qrayfswald və Vürtsburq universitetlərində professor kimi çalışmışdır.

1919-cu ildə Ştark "kanal şüalarında Dopler effektinin kəşfinə və spektral xətlərin elektrik sahəsində parçalanmasına görə" (sonuncu kəşf "Ştark effekti" kimi tanınır) Fizika üzrə "Nobel" mükafatı ilə təltif edilmişdir.

1933-cü ildən 1939-cu ildə təqaüdə çıxanadək Ştark "Fizika-Texnika Reyx İnstitutu"nun (Physikalisch-Technische Reichsanstalt), həmçinin "Alman Elmi Təxirəsalınmaz Yardım Assosiasiyası"nın (Notgemeinschaft der Deutschen Wissenschaft) prezidenti vəzifələrini icra etmişdir.

Maraqlıdır ki, 1907-ci ildə "Radioaktivlik və Elektronika İlliyi" (Jahrbuch der Radioaktivität und Elektronik) jurnalının redaktoru olan Ştark, o zamanlar hələ kifayət qədər tanınmayan Albert Eynşteyndən nisbilik prinsipi haqqında icmal məqaləsi yazmağı xahiş etmişdi. Ştarkın 1907-ci ildə "Physikalische Zeitschrift" jurnalında dərc olunan məqaləsində "H. A. Lorents və A. Eynşteyn tərəfindən formullaşdırılmış nisbilik prinsipi"ndən və "Plankın M0 = E0/c2 münasibəti"ndən sitat gətirməsi, onun nisbilik nəzəriyyəsindən və Eynşteynin erkən işlərindən təsirləndiyini göstərirdi. O, həmin məqalədə sükunətdə olan elektronun kütləsi ilə bağlı enerji miqdarını, yəni "elementar enerji kvantını" hesablamaq üçün e0 = m0c2 tənliyindən istifadə etmişdi. Məhz həmin icmal üzərində işləyərkən Translated in Schwartz, H. M. (1977) Einstein's comprehensive 1907 essay on relativity, parts I, II, III , American Journal of Physics, June, September and October, 1977. Eynşteyn, sonradan ona dünya şöhrəti qazandıracaq ümumi nisbilik nəzəriyyəsinə aparan düşüncə silsiləsinə başlamışdı. Ştarkın sonradan "Alman fizikası" hərəkatı daxilində Eynşteyn əleyhdarı və anti-nisbilik təbliğatçısı kimi fəaliyyət göstərməsi bu tarixi faktı xüsusilə ironik edir.Norton, John D. "Einstein and Nordström: Some Lesser-Known Thought Experiments in Gravitation", John Earman, Michel Janssen, John D. Norton (eds.), Birkhäuser, 1993, pp. 3–29 (p. 6). 

Ştark, əsasən elektrik və digər əlaqəli mövzularda 300-dən çox elmi məqalə dərc etdirmişdir.

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

 Pictures of a Danish translation of Stark's Adolf Hitler: Aims and Personality
 Klaus Hentschel (ed.) Physics and National Socialism. An Anthology of Primary Sources., Birkhäuser-Verlag, Basel, 1996; 2. Aufl. 2011, .



Kateqoriya:Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatları
Kateqoriya:Almaniyalı Nobel mükafatı laureatları