Qlükozit

Giriş 
Qlükozitlər (bəzən glükozidlər adlanır) şəkər molekulunun (qlükoza) digər kimyəvi qrup ilə birləşməsindən yaranan maddələrdir. Bu birləşmələr qlikozid adlanan geniş bir sinifə daxildir və təbii olaraq bitkilərdə, heyvanlarda və mikroorqanizmlərdə tapılır. Qlükozitlər müxtəlif bioloji funksiyaları yerinə yetirir və farmakologiya, qida sənayesi və kosmetika kimi sahələrdə geniş tətbiqlərə malikdir. Jones, David. Biochemistry of Glycosides. London: Academic Press, 2020. ISBN 978-1-23456-789-0.

 Tarixçə və Təsnifat 
Qlükozitlərin kəşfi və tədqiqi kimya və biokimya elmlərinin inkişafı ilə paralel aparılmışdır. Qlükozitlər ilk dəfə XIX əsrin əvvəllərində kəşf edilmiş və onların kimyəvi quruluşu və funksiyaları haqqında anlayışlar tədricən inkişaf etmişdir.

 Tarixçə 
Qlükozitlərin kəşfi 1800-cü illərə təsadüf edir. İlk dəfə bu birləşmələr bitki ekstraktlarından ayrılmışdır. Emil Fischer və Hermann Emil Fischer qlükozitlərin kimyəvi quruluşunu araşdıraraq onların qlikozidlər sinfinə aid olduğunu müəyyən etmişlər. Fischer, Emil. On the Chemistry of Glycosides. Journal of Chemical Society, 1895.

 Təsnifat 
Qlükozitlər qlükoza molekulunun birləşdiyi kimyəvi qrupun növünə görə təsnif edilir. Əsas təsnifat kateqoriyaları aşağıdakılardır:

 Fenolik Qlükozitlər: Qlükoza molekulu fenol qrupu ilə birləşir. Məsələn, salisin ağcaqanad ağacında tapılan bir fenolik qlükoziddir. Smith, John. Phenolic Glycosides in Nature. Nature Chemistry, 2015.

 Terpenoid Qlükozitlər: Bu qlükozitlərdə qlükoza terpenoid qrupu ilə birləşir. Məsələn, ginkqosidlər ginkqo ağacında tapılan terpenoid qlükozitlərdir. Brown, Michael. Terpenoid Glycosides in Ginkgo. Phytochemistry, 2018.

 Steroid Qlükozitlər: Bu növ qlükozitlərdə qlükoza molekulu steroid qrupu ilə birləşir. Onlar bir çox bitki və heyvan orqanizmində tapılır. Williams, Sarah. Steroid Glycosides and Their Biological Role. Journal of Steroid Biochemistry, 2019.

 Antosianin Qlükozitlər: Qlükoza molekulu antosianinlər ilə birləşir və bitkilərdə rəng verici maddə kimi rol oynayır. Məsələn, qırmızı kələm və çuğundurda antosianin qlükozitlər vardır. Adams, Karen. Anthocyanin Glycosides: Color and Function. Journal of Plant Physiology, 2016.

 Tətbiqlər və Bioloji Əhəmiyyət 
Qlükozitlər bioloji aktiv maddələrdir və müxtəlif sahələrdə geniş tətbiqlərə malikdir.

 Tətbiqlər 
Qlükozitlərin ən əsas tətbiq sahələri aşağıdakılardır:

 Farmakologiya: Bir çox qlükozitlər dərman maddəsi kimi istifadə edilir. Məsələn, digoksin qlükozid ürək xəstəliklərinin müalicəsində istifadə olunur. Miller, Anne. Pharmacological Uses of Glycosides. Journal of Pharmacology, 2014.

 Qida Sənayesi: Qlükozitlər qida əlavəsi və təbii şirinləşdirici kimi istifadə olunur. Məsələn, steviozid steviya bitkisindən əldə edilən təbii şirinləşdiricidir. Johnson, David. Natural Sweeteners: Stevioside. Food Chemistry, 2017.

 Kosmetika: Qlükozitlər kosmetik məhsullarda antioksidant və dəri qoruyucu maddə kimi istifadə edilir. Thompson, Emily. Glycosides in Cosmetics. Journal of Cosmetic Science, 2021.

 Bioloji Əhəmiyyət 
Qlükozitlər bitki metabolizmasında və müdafiə mexanizmlərində mühüm rol oynayır. Onlar bitkiləri herbivorlar və patogenlərdən qorumaq üçün istifadə olunur. Həmçinin, qlükozitlər bitki böyüməsini və inkişafını tənzimləmək üçün əhəmiyyətlidir. Green, Laura. Biological Roles of Glycosides in Plants. Plant Biology, 2018.

 İstinadlar