Şiveylər

Şiveylər (, bu cür də yazılırdı: 失韋 shīwéi) — Monqol dilli Л. Н. Гумилёв «Древние тюрки», 2003, стр.22 köçəri xalq.

 Tarixi 
Erkən orta çağdakı Şi-veylərlə bağlı bilgiləri də yenə biz Çin qaynaqlarından öyrənirik. Uygur və ya digər Türk yazılarında Şi-veylər ilə əlaqəli Şi-vey ya da onun Türkcə qarşılığı haqqında hər hansı bir ada rastlanılmamışdır.

Uyğur dönəminin əvvəllərində Şi-vey tayfaları olduqca güclü və müstəqil bir şəkildə yaşadılar. Çünki bu sıralarda Tanq imperiyası və Uyğur dövlətinin onlarla məşğul olacaq boş zamanları yox idi. Çin qaynaqlarında uyğurlar haqqında; “şərqdə Şi-vey, qərbdə Altay dağları, cənubda Qobi çölü Uyğur dövlətinin sərhəd-sınırları içinə girdi. Yəni uyğurlar bütün göytürklərin torpaqlarına sahib oldular”,Çandarlıoğlu, Ötüken Bölgesindeki ..., s. 31; Chang, a.g.t., s. 205. deyilməkdədir. Bu bilgidən, uyğurların Uzaq Şərqdə Göytürk mirasının tamamını toplayamadıqları, bu arada Şi-veyləri hakimiyətləri altına alamadıqları anlaşılır.Gökalp, a.g.t., s. 92. Beləcə Uyğur dönəminin başlangıcında, Şi-veylər şərqdəki Monqol əsllı xalqları təmsil edərək Çin qaynaqlarında yer almışdır.

Bu dönəmlərdə, Şi-vey, Kerulen çayının cənubunda yaşayırdı. Şimal hüdudu bu qaynaqda bildirilməmiş, amma hərhalda xaqan hüdudun, Orkun çayının axdığı Baykal gölünə qədər uzandığını təsəvvür edirdi.Sinor, a.g.e., s. 431.

Şi-veylər bu illərdə digər köçəbə tayfalar kimi çinlilərlə bir münasibət qurub, barış bağlamağa çalışdılar. Çünki VIII əsrin ilk yarılarına qədər, Çin salnamələrində, Şi-veylər hər il dəyişik zamanlarda Çin paytaxtına xərac verməklə gəldilər”,Gökalp, a.g.t., s. 21, 25. deyilməkdədir.

Uyğurların iç qovgasından zəfərlə çıxan Moyan-Çur xaqan (S. Göməçə görə Börü-Kun) 750-ci ilin ilkbaharında şimal-qərbi Mancuriyadakı Şi-veyləri məğlub etdi.Qumilyev, Qədim türklər, s.452. Fəqət Şi-veylər bu hadisədən sonra Uyğur dövlətinin itaət altına girməmiş kimi görünürlər. Çünki qaynaqlara baxdığımızda onlar uyğurlardan olduqca müstəqil bir xarici siyasət izləməkdədir. Bəlgələrdə; 773-cü ildə, birdənbirə heç gözlənilməz bir anda yenə elçi göndərdilər və hədiyələr təqdim etdilər,Gökalp, a.g.t., s. 21. 780-ci illərdə on bir dəfə Çin sarayına gəldilər,Yenə orda deyilən qeydlər vardır.

 Şiveylərin qolları 
Dagui
Da (Great) Ruzhe
Dong (Eastern) Shiwei
Hejie
Huangtou (Yellow-head)
Lingxi
Luozu Shiwei 
Luotuo
Nali
Nebeizhi
Powo
Saiezhi
Shanbei
Wusugu
Xi (Western) Shiwei
Xiao (Lesser) Ruzhe
Yisaimo

 Ədəbiyyat 
Иакинф (Бичурин), Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена: в 3 ч. — СПб, 1851.
Delgerjargal, P.,“Shi-wei Aimguudiin Ugsaa-Tüühiin Zarım Asuudal”. MUİS. NUF-iin EShB, № 8 (174) Ulaanbaatar, 2001.

 İstinadlar 

 Həmçinin bax 
 Xitaylar

 Xarici keçidlər 

Kateqoriya:Monqol tayfaları
Kateqoriya:Çində yaşayan etnik qruplar