Selenqa çayı

Selenqa və ya SeləngəДревнетюркский словарь, Ленинград, 1969 г. (стр. 465) "Seläŋä. Река Селенга" çayı (,  Реестр зарегистрированных в Государственном каталоге географических названий объектов по республике Бурятия . İstifadə tarixi:2015-11-5, ) - Monqolustandan başlayaraq Rusiya Federasiyası subyektlərindən olan Buryatiya Respublikası ərazisində yerləşən Baykal gölünə qədər axan çay. Uzunluğu 992 km, hövzəsinin sahəsi 447 000 km2-dir. Selenga adının monqol dilində "Göy qurşağı" mənasındadır.

 Etimalogiyası 

Buryat dilində sel-enge: enge-suyun töküldüyü göl, sel isə selin tökülməsi mənasındadırГидроним Селенга: этимология и ассоциация . İstifadə tarixi:2015-11-5. Monqol dilində isə sele üzən su mənasını ifadə edir.

 Tarixi 
Selenga çayının axdığı coğrafiyada VI-VIII əsrlərdə Birinci Göytürk xaqanlığı və İkinci Göytürk xaqanlığı, 744-840-cı illərdə Uyğur xaqanlığı, IX əsrin 40-cı illərindən X əsrin 10-cu illərinə qədər Yenisey qırğızları hökmranlıq etmişdir.  XI əsrdən etibarən bu bölgələr Monqol dilində danışan tayfaların əlinə keçmişdi.

 Coğrafiyası 
Rusiya Federasiyası ərazisində Buryatiya Respublikasının Ulan-Ude şəhər inzibat dairəsi və 7 rayon ərazisində axan çay. Buryatiya ərazisinə çayın 409 km-lik hissəsi daxildir. Hövzəsinin sahəsi 447 min km2-dır. Selenga çayı İder və Delgermoron çaylarının birləşməsindən əmələ gəlmişdir. Baykal gölünə töküldüyü ərazidə 680 km2-lik geniş deltaya təşkil edir. Baykal gölünə tökülən çayların gətirdiyi suyun təqribən 1/2 hissəsi Selenga çayının payına düşür.

 Hidrologiyası 
Selenga çayı qış aylarında (noyabrdan aprelədək) buzla örtülü olur. Yaz, yay və payızda daşqınlar, yağış günlərdə sellər müşahidə olunur.

Monqolustanla Rusiya arasındakı sərhəd bölgədə orta illik su sərfi 310 m3/s, 127 km uzaqlıqda isə 935 m3/s-dir Массив данных с гидропоста РЖД-Мостовой   сервер Юнеско. İstifadə tarixi:2015-11-6.

May və sentyabr aylarında isə təqribən 270 km-lik hissəsi gəmiçilik çün yararlı hala gəlir.CIA Factbook - Mongolia  monqol dilində. İstifadə tarixi:2015-11-6

 Qolları 
Selenga çayının əsas sol qolları:
 Temnik çayı
 Oronqoy çayı
 Djida çayı
 Eg çayı

Sağ qolları isə:
 Orxon çayı
 Çikoy çayı
 Xilok çayı
 Uda çayı
 İtantsa çayı

 Qalereya 

 Qeydlər 

 İstinadlar 

Kateqoriya:Monqolustan çayları
Kateqoriya:Rusiya çayları