Todur Zanet

Todur Zanet (, ) — tanınmış qaqauz şairi, dramaturqu və ictimai xadimiƏfsanə Bayramqızı. Qaqauz şairinin "Ana dilim" adlı kitabı Bakıda nəşr edilib . "Xalq qəzeti", 08.06.2010 

 Həyatı 
14 iyun 1958-ci ildə Moldovada – Qaqauziyanın Konqaz kəndində anadan olmuşdur.

1965–1975-ci illərdə Konqaz orta məktəbində, 1976–1981-ci illərdə Kişinyov Politexnik İnstitutunda oxumuşdur.Ramiz Əsgər. "Əbədi yaşasın millətim" . "Xalq Cəbhəsi" qəzeti. 18 may 2010, səh. 14, anl.az 

1985–1987-ci illərdə Moldovanın KP MK yanında olan Marksizm-Leninizm Universitetində təhsil almışdır.

 "Ana sözü" 

Uzun müddət mətbuatda çalışmış, hətta ilk qaqauz qəzeti olan "Ana sözü" onun əməyi sayəsində işıq üzü görmüşdür. Belə ki, o, 1986–1990-cı illərdə "Bucağın dalğasında" adlı kanalda redaktor işləmiş, qaqauz dilində TV və radio verilişləri hazırlamışdır. 1988–1994-cü illərdə ilk qaqauz qəzeti "Ana sözü"nü çıxarmışdır. 1999-cu ildən bu günədək həmin qəzetin və "Kırlanğac" () jurnalının baş redaktorudur.

1989-cu ildən SSRİ Jurnalistlər İttifaqı və Moldova Jurnalistlər Birliyinin, 1990-cı ildən SSRİ Yazıçılar İttifaqı və Moldova Yazarlar Birliyinin, 1992-ci ildən isə Türk Dünyası Yazarlar Birliyinin üzvüdür.

Qaqauziyada latın qrafikasına keçmək sahəsində ilk addımları ataraq əvvəlcə "Ana sözü"nün səhifələrində alışdırma yazıları verib, 1993-cü ilin sentyabr ayının 25-dən etibarən qəzetini bütünlüklə latın qrafikasında çıxarmağa başladı.

1991–1993-cü illərdə Todur Zanet Kişinyov İncəsənət İnstitutunda qaqauz aktyorlarına qaqauz dilində dərs deyib. Həmin illərdə Jan Rassinin "Bəyazid" mənzum pyesini, E. Georgitanın "İki gəlinli qaynana", M. Baciyevin "Şənbə axşamı" əsərlərini qaqauz dilinə tərcümə edib. Bu pyeslər onun tələbələri tərəfindən tamaşaya qoyulub.

 Qaqauz Milli Himni 

Todur Zanet eyni zamanda Qaqauz Milli Himninin müəllifidir. Onun yazdığı Himn Qaqauz Xalq Konqresi tərəfindən 22 iyul 1990-cı ildə Qaqauz Respublikasının himni olaraq 411 səslə qəbul edilmişdir.

 Yaradıcılığı 

 Poeziya 
Şairin nəşr olunan şeir kitabları onu çağdaş qaqauz ədəbiyyatının ən məşhur simalarından biri kimi tanıtmışdır. O, "Mali" adlı ilk şeirini 1977-ci ildə yazmışdır. Onun "Gun aydın, evim!" (1989, 1990), "Qarışqalıq" (1989), "Axardı batıya gunəş" (1993), "Qıcırdayar qafamın çarxları" (1993), "Axar ulduz" (1998) kitabları oxucular arasında çox populyardır. Uşaqlar üçün qələmə aldığı "Bocəcik" (1991) kitabı isə Moldova Təhsil və Elm Nazirliyi tərəfindən uşaq bağçaları və ibtidai siniflər üçün vəsait olaraq qəbul edilmişdir.

Todur Zanetin bədii yaradıcılığı, xüsusilə poeziyası zəngin və çoxşaxəlidir. Mövzu baxımından onun şeirlərini iki əsas qrupda toplamaq mümkündür:
 sosial-siyasi məzmunlu şeirlər.
 məhəbbət lirikası.

İlk qrupa daxil olan əsərlərində şair doğma xalqının şərəfli və keşməkeşli tarixini, onun yaşadığı faciə və fəlakətləri, xoşbəxt həyat və azadlıq uğrunda mübarizəsini, verdiyi qurbanları vətəndaş qeyrəti və yanğısı ilə təsvir edir, qaqauzların gələcəyi, dili, mədəniyyəti ilə bağlı düşüncə, əndişə və arzularını dilə gətirir, hamını birliyə, həmrəyliyə səsləyir. Bu baxımdan onun "Qaqauzluq yox olmaz!", "Bozqurd haqqında nəğmələr", "Kiminmiş bu torpaq", "Yaşa, xalqım", "Ana dilim", "Ayrılma dilindən, xalqım", "Mən bilirəm" və s. şeirləri diqqəti xüsusilə cəlb edir.

Todur Zanetin poeziyasına xas olan bir cəhət də ondan ibarətdir ki, o, qafiyədən az istifadə edir, cinas işlətmir.QAQAUZ ŞAİRİNİN "ANA DİLİM" KİTABI AZƏRBAYCAN DİLİNDƏ NƏŞR OLUNMUŞDUR . azertag.az, 13.03.2010  Bu, bir tərəfdən çağdaş qaqauz poeziyasının inkişaf meyilləri ilə əlaqədardırsa, digər tərəfdən onun Avropa və türk şeiri ilə bağlılığının məhsuludur.

Todur Zanetin bir çox şeirinə musiqi bəstələnib. Onların əksəriyyəti xalq mahnısına çevrilib: "Şən oynar qaqauzlar", "Yaşa, xalqım!", "Vətən", "Sən Cadır, gozəl Cadır", "Sənə sevdam" və s.

 Dramaturgiya 
O, öz qələmini dramaturgiya sahəsində sınamış və iki pyes yazmışdır:
 "Aclıq qurbanları" (1998)
 "Sehrli mağaza" (2004).

Bu əsərlər Mixail Cakır adına Qaqauz Milli Teatrı tərəfindən səhnələşdirilmişdir.

Ədibin "Aclıq qurbanları" adlı pyesi rumın dilinə çevrilib və 2006-cı ildə "Viağa Besarabiei" jurnalında yayılıb.

 Mükafatları 
 Dramaturgiya sahəsində xidmətlərinə görə Todur Zanetə 2006-cı ildə Kişinyevdə keçirilən Uluslararası kitab sərgisinin və Moldova Milli Kitabxanasının diplomu verilmişdir.
 2000-ci və 2009-cu illərdə qaqauzluq qarşısında xidmətlərinə və qaqauz dovlətinin qurulması uğrunda coşğun fəaliyyətinə görə Qaqauziyanın medalları ilə təltif edilib.
 2003-cü ilin may ayında ədəbiyyat və jurnalistika sahəsində fəaliyyətinə görə Todur Zanetə Amerika Birləşmiş Ştatlarının Kentukki ştatının Louisville şəhərinin fəxri vətəndaşı adı verilib.
 2007-ci ildə KIBATEK ədəbiyyat ödülünə layiq görülüb.

 Həmçinin bax 
 Ana sözü (qəzet)

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 anasozu.com

Kateqoriya:Qaqauz şairləri
Kateqoriya:SSRİ şairləri
Kateqoriya:Moldova şairləri
Kateqoriya:XX əsr şairləri
Kateqoriya:XXI əsr şairləri
Kateqoriya:SSRİ yazıçıları
Kateqoriya:Moldova yazıçıları
Kateqoriya:XX əsr yazıçıları
Kateqoriya:XXI əsr yazıçıları
Kateqoriya:Moldova dramaturqları
Kateqoriya:XX əsr dramaturqları
Kateqoriya:XXI əsr dramaturqları
Kateqoriya:SSRİ jurnalistləri
Kateqoriya:Moldova jurnalistləri
Kateqoriya:XX əsr jurnalistləri
Kateqoriya:XXI əsr jurnalistləri
Kateqoriya:SSRİ publisistləri
Kateqoriya:Moldova publisistləri
Kateqoriya:XX əsr publisistləri
Kateqoriya:XXI əsr publisistləri
Kateqoriya:Moldova tərcüməçiləri
Kateqoriya:XXI əsr tərcüməçiləri
Kateqoriya:Moldova Dövlət Universitetinin məzunları
Kateqoriya:Moldova qəzet redaktorları