Haynan

Haynan (; dənizin cənubu) — Çinin cənubunda yerləşən Cənubi Çin dənizində yerləşən ada. Adada eyniadlı vilayət yerləşir. Adanın və vilayətin mərkəzi Haykou şəhəridir. Son iyirmi il ərzində adı əlayət şəhərindən 1,5 milyon əhalisi olan meqapolisə çevrilmişdir. Digər iri şəhərləri isə Sanya, Dunfan, Dançjoy və Syonhay şəhərləridir.

Vilayətin əhalisi 8 671 518 nəfər təşkil edir. 2010-cu il məlumatına görə vilayət əhali sayı baxımından Çinin 29 əyalətidir.

 Coğrafiyası 
Tropik ada olaraq Çinin cənubunda yerləşir. Havay adaları ilə eyni enlikdə yerləşir. Bu səbəbdən bu adanı "Şərqi Havay" adlandırırlar. Adanın sahəsi 33 920 km² təşkil edir. Haynan bütünlüklə Cənubi Çin dənizinin suları ilə yuyulur.

Adanın ən məşhur coğrafi obyekt Ма An vulkanıdır. Vulkan Haykoudan 15 km aralıda yerləşir. Krateri geniş olan vulkanın ətəkləri boyunca tropik meşələrlə örtülmüşdür.

Mərkəzi və cənub hisəlırdə nisbətə quru meşələrlə örtülmüşdür. Adada yayılmış canlıların çoxu endemikdir. Bir çox fauna və flora növləri UNESKO-nun siyahısına daxil edilmişdir. Əsasən kakos palması, kauçuk, ançar ağacı adanın (ağacdan alınan şirə həşərat dişləmələrinə qarşı istifadə edilir) gəlir mənbəyidir. Adanın fauna və florası əsasən botanik bağlarda qorunur. Çay və kofe dağ yamaclarında, adanın mərkəz rayonlarında əkilir.

Adanın cənubunda il boyu fəaliyyət göstərən Sanya kurort şəhərçiyi yerləşir. Sanyanın ətrafında üç körfəzin sahilində (Sanya körfəzi, Əjdaha körfəzi və Böyük Şərqi dəniz körfəzi) adada yerləşən otellərin böyük əksəriyyəti yerləşir.

 İqlimi 
Haynan Çində ölçüsünə görə Tayvandan (rəsmən Çinin ərazisi deyil) sonra ikinci böyük adasıdır. İqlimi subekvatorialdır. Orta illk temperaturu +24°S təşkil edir. Sahillərində suyunun temperaturu isə +26°S olur. İlin 300 günündən çoxu günəşli olur.

Saat qurşağı — UTC+8.

 Tarixi 
Xan idarəçiliyi dönəmində ada Çinin mərkəzləşdirilmiş dövlətinə tabe ediıir. Çinlilərin adada əsas yerləşim yerləri adanın şimalında yerləşirdi. Bu vəziyyət Tan sülaləsinin dönəmində dəyişir.

Ada öz adını monqol Yoan sülaləsi dönəmində verilir. 1370-ci ildə ada Quandunun tərkibinə daxil edilir. Haynanın Çinlilər tərəfindən kolonizasiyalaşdırılmasl XVI və XVII əsrlər dönəmində baş vermişdir. Materikdən gələnlər tuzemliləri adanın cənubuna sıxışdırırlar. 1906-cı ildə Sun Yatsenin təklifi ilə adada özünü idarə sistemi yaradılır. Den Syaopin adada ölkənin ən iri Azad iqtisadi zonasını yaradır.

 Əhalisi 
Xan — 7 139 531 nəfər. (84 %), Li — 1 370 346 nəfər. (14,7 %), Myao — 71 718 nəf. (0,7 %), Hueyszu — 36 382 nəf.

 İnzibati bölgüsü 
Əyalət səviyəsiUezd səviyəsiAzərbaycanca adıÇinçə adı Şəhər əyaləti Haykou海口市Hǎikǒu Shì Rayon Lunxua  龙华区  Lónghuá Qū Rayon Syouin  秀英区  Xiùyīng Qū Rayon Syonşan  琼山区  Qióngshān Qū Rayon Meylan  美兰区  Měilán Qū Şəhər əyaləti Sanya şəhəri三亚市Sānyà ShìUezd səviyəsində yaşayış məntəqəsi yoxdur. Vilayət 2 komiteti və 6 qəsəbəyə bölünür. Yaşayış məntəqəsiuezd səviyəsi Şəhər uezdi Vençan 文昌市  Wénchāng Shì Şəhər uezdi Syonxay 琼海市  Qiónghǎi Shì Şəhər uezdi Vannin 万宁市  Wànníng Shì Şəhər uezdi Uçjişan 五指山市  Wǔzhǐshān Shì Şəhər uezdi Dunfan 东方市  Dōngfāng Shì Şəhər uezdi Dançjoy 儋州市  Dānzhōu Shì Uezd Linqao  临高县  Língāo Xiàn Uezd Çenmay  澄迈县  Chéngmài Xiàn Uezd Dinan  定安县  Dìng'ān Xiàn Uezd Tunçxan  屯昌县  Túnchāng Xiàn Çanszyan-Lis muxtar uezdi  昌江黎族自治县  Chāngjiāng Lízú Zìzhìxiàn Bayşa-Lis muxtar uezdi  白沙黎族自治县  Báishā Lízú Zìzhìxiàn Şyonçjun-Li-Myaosin muxtar uezdi  琼中黎族苗族自治县  Qióngzhōng Lízú Miáozú Zìzhìxiàn Lnşuy-Lis muxtar uezdi  陵水黎族自治县  Língshuǐ Lízú Zìzhìxiàn Baotin-Li-Myaosin muxtar uezdi  保亭黎族苗族自治县  Bǎotíng Lízú Miáozú Zìzhìxiàn Ledun-Lis muxtar uezdi  乐东黎族自治县  Lèdōng Lízú Zìzhìxiàn Ümumi yaşayış məntəqələriSanşa (Parasel adaları, Spratli adaları və Mak-Klesfild adaları)海南省西沙群岛、南沙群岛、中沙群岛办事处Hǎinánshěn Xīshā Qúndǎo, Nánshā Qúndǎo, Zhōngshā Qúndǎo Bànshìchù

 İqtisadiyyat 
Adada Manqo, Banan, Çay, Kakos və Kofe plantasiyaları vardır. Sənayenin böyük üismi adanın şimalında Haykou şəhəri və ətrafında cəmləşmişdir. Turizm sahəsi Sanya şəhərində cəmləşmışdir. 2014-cü ildə Vençan kosmodromunun tikintisi başa catmışdır. Bu isə Çinin kosmik proqramına əsasən yaradılmışdır.

 Abidələri 
Dunşan dağında iri daşların kompleksi vardır. Bu daşların hərəsinin öz forması və kataloqda öz nömrəsi vardır. Vençan şəhəri ətrafında nəhəng kakos plantasiyası yerləşir. Yalunvan buxtası rayonund Tropik dəniz canlıları muzeyi və Kəpənək bağı yerləşir.

Sanya şəhərindən 40 km aralıda "Nanşan" ("Cənub Dağı") dağlarında, 50 km² sahəsi olan Nanşan turizm zonası vardır. Bura 1999-cu ildə açılıb. Buddizmə aid abidələr burada toplanmışdır. Məbədlərin birində Quan İn ilahəsinin 140 kq-lıq qızıl heykəli vardır. Bu abidə Asiyanın ən böyük qızıl heykəli olaraq Ginnesin Rekordlar Kitabına daxil edilmişdir. 2005-ci ildə Quan İn ilahəsinin 108 metrlik heykəli qurulmuşdur.

Haykoy şəhərində XVI əsrdə yaşamış inadcıl fermer Hay Juyanın şərəfinə heykəl kompleksi qurulmuşdur.

Adada hərbi yeraltı tunellər kompleksi vardır. Bu kompleksin hazırda yerləşməsi və adı hərbi sirr olaraq gizlədilir.

 Qalereya 

 İstinadlar 

 Mənbə 
 Vilayətin rəsmi saytı çincə 
  Vilayətin rəsmi saytı ingiliscə 

Kateqoriya:Çin adaları
Kateqoriya:Cənubi Çin dənizi adaları