Yaponiya bankı

Yaponiya bankı (yapon dilində: 日本銀行 Нихон гинко) — Yaponiyanın mərkəzi bankı.

 Tarixi 
Yaponiya Bankı 1882-ci ildə 30 illik müddətə, öz banknotlarını buraxan böyük sayda şəxsi bankların əmələ gətirdiyi inflyasiyanın qarşısının alınması üçün yaradılmışdır. Sonra bankın fəaliyyət müddəti daha 30 ilə uzadılmış, 1942-ci ildə isə qanun qəbul edilmişdir. Bu qanuna görə, Yaponiya Bankı hökumət tərəfindən nəzarət olunur, maliyyə naziri isə bankın qanuni aktlarını müstəqil şəkildə dəyişmək hüququnu əldə edirdi. 1949-cu ildə Siyasi şura yaradıldı. Siyasi şura dövlətin monetar tənzimlənmə sahəsindəki maraqlarını müəyyənləşdirməyə başladı. 1979-cu ildə Bank haqqında qanun modernləşdirilmiş, Mərkəzi bank isə uzunmüddətlilik statusu qazanmışdır. 1988-ci il 1 apreldə Yaponiya Bankı haqqında yeni qanun qüvvəyə mindi. Bu qanuna görə, bank Maliyyə nazirliyindən asılı deyildir.

 Ümumi məlumat 
Yaponiya Bankı öz statusuna görə, inzibati orqan yox, səhmdar şirkətdir. Onun kapitalının 55%-i hökumətə, 45%-i maliyyə institutlarına, sığorta şirkətlərinə və digər şəxsi səhmdarlara məxsusdur. Səhmdarlara 4%-lik ölçüdə dividentlərin verilməsi təmin edilir. Bank tərəfindən yüksək mənfəətin əldə edildiyi halda bu dividendlər 5%-ə qədər artırıla bilər. Qalan mənfəət dövlət büdcəsinə toplanır.

 Bankın idarəedilməsi və funksiyaları 
Yaponiya Bankının rəhbər orqanı Siyasi şuradır. Yeni bank qanununun qəbulundan sonra Siyasi şuranın funksiyaları və strukturu bir qədər dəyişmişdir. 1998-ci l apreldən başlayaraq, Siyasi şura doqquz üzvdən ibarətdir. Bunlar təyin olunan altı şura üzvü, bankın sədri və onun iki müavinidir. Şuradan başqa, Bank idarəsinə üç icraçı auditor, üç icraçı direktor və səkkiz məsləhətçi daxildir. Siyasi şuranın öhdəliklərinə aşağıdakılar daxildir:
 faizin uçot dərəcəsinin, digər faiz dərəcələrinin, veksellərin diskont edilmə şərtlərinin və tiplərinin müəyyənləşdirilməsi;
 borclar üzrə faiz dərəcəsinin müəyyənləşdirilməsi;
 məcburi bank ehtiyatları normalarının müəyyənləşdirilməsi və ya ləğv edilməsi;
 pul bazarına nəzarətin strateji xəttinin müəyyənləşdirilməsi. Tətbiq olunan nəzarət tədbirləri: əsasən açıq bazarda aparılan əməliyyatlar, istiqraz və veksellərin alqısı və satqısı;
 Yaponiya Bankının valyuta nəzarəti və pul bazarına nəzarət məsələləri üzrə rəsmi mövqeyinin dəyişilməsi barədə qanunun qəbul edilməsi;
 satış obyektlərinin müəyyənləşdirilməsi və maliyyə bazarlarında satışın həyata keçirilmə müddəti barədə qərarın qəbul edilməsi;
 şöbələrin, ofislərin, agentliklərin və Bankın bigər daxili struktur obyektlərinin yaradılması, köçürülməsi və ləğv edilməsi. Şuranın sədri Siyasi şuranın qəbul etdiyi qərarlara uyğun olaraq, Bankın fəaliyyətinə ümumi nəzarəti həyata keçirir. Yaponiya bankının sədri və onun müavinləri parlamentin hər iki palatasının razılığı ilə Nazirlər Kabineti tərəfindən təyin olunurlar. Sədrin, onun müavinlərinin, Siyasi şuranın qalan üzvlərinin səlahiyyət müddəti 5 ildir.

Siyasi şura zəruri hallarda və şura sədrinin göstərişi ilə toplanır. Iclas şura üzvlərinin üçdə birinin və ya daha çoxunun təşəbbüsü ilə də çağırıla bilər. Şura sədrinin və ya üzvlərin üçdə birindən çoxunun iştirak etmədiyi halda iclaslar və səsvermələr keçirilə bilməz. Qərarlar səs çoxluğu ilə qəbul edilir. Yalnız iclasda olanlar səsvermədə iştirak edir. Əgər səslər yarıya bölünmüşdürsə, qərarı sədr verir. Maliyyə nazirliyinin və Iqtisadi planlaşdırma Agentliyinin məmurları Siyasi şuranın iclaslarında iştirak etmək hüququna malikdirlər. Onlar monetar tənzimləmə barədə hər hansı bir məsələnin təxirə salınmaz şəkildə nəzərdən keçirilməsini şuradan istəmək hüququna malikdirlər. Əgər iclasda iştirak edənlər hər hansı bir məsələnin müzakirəsinin təxirə salınmasını istəyirlərsə, şura səsvermə ilə qərar çıxarır.

Icraçı auditorlar Bankın fəaliyyətini təftiş edirlər. Onlar öz hesabatlarını Maliyyə nazirliyinə və ya Siyasi şuraya göndərirlər. Icraçı auditorlar və icraçı direktorlar Nazirlər kabineti tərəfindən 4 illik müddətə təyin olunurlar.
Yaponiya bankı mərkəzi bank kimi aşağıdakı funksiyaları yerinə yetirir.
 Banknotların buraxılması. Mərkəzi bank ölkədə pulları çap etmək hüququna malik olan yeganə bankdır. Mərkəzi bank hələ 1889-cu ildə fidusiar banknot emissiya hüququna sahib olmuşdur. Dövriyyədəki pulların miqdarı 1999-cu ildə 7,4% artmışdır. Ölkədəki pulların miqdarı ÜDM-dən daha sürətlə artır, lakin pullar əmanətlərdə yatıb qalır.
 Yaponiya bankının növbəti funksiyası pul-kredit siyasətinin reallaşdırılmasıdır. Bu siyasətin üç əsas aləti aşağıdakılardır:
 məcburi bank ehtiyatları normasının dəyişdirilməsi,
 maliyyə bazarlarındakı əməliyyatlar,
 faizin uçot dərəcəsi.

3. Məcburi ehtiyat saxlama sistemi Yaponiyada 1957-ci ildən başlayaraq fəaliyyət göstərir. Kredit müəssisələri ehtiyat depozitlərin müəyyən məbləğini Yaponiya Bankında yerləşdirməyə borcludurlar. Yaponiya Bankı kommersiya banklarının öz hesablarındakı ehtiyatlarını aşağı sala bilərdi ki, onlar kredit ekspansiyasına başlasınlar. Kommersiya bankları kredit ekspansiyasını həyata keçirmək iqtidarında deyillər, çünki onların kredit portfellərində həddən çox qaytarılmayan borclar var. Onlar sərbəst pulları riskli, lakin mənfəət gətirən aktivlərə – fond bazarı alətlərinə yatırırlar.

 Siyasi şuranın sədrləri 
 #  Şuranın sədri  Təyin olunmuşdur  Azad edilmişdir 1  Yoshihara Shigetoşi  6 oktyabr, 1882  19 dekabr, 1887 2  Tomita Tetsunosuke  21 fevral, 1888  3 sentyabr, 1889 3  Kavada Koichiro  3 sentyabr, 1889  7 noyabr, 1896 4  Ivasaki Yanosuke  11 noyabr, 1896  20 oktyabr, 1898 5  Tatsuo Yamamoto  20 oktyabr, 1898  19 oktyabr, 1903 6  Shigeyoşi Matsuo  20 oktyabr, 1903  1 iyun, 1911 7  Korekiyo Takahaşi  1 iyun, 1911  20 fevral, 1913 8  Yatarō Mişima  28 fevral, 1913  7 mart, 1919Masaoka, Naoichi. (1914).  Japan to America, p. 127.  9  Junnosuke Inoue (Birinci) 13 mart, 1919  2 sentyabr, 1923 10  Otohiko Ichiki  5 sentyabr, 1923  10 may, 1927 11  Junnosuke Inoue (İkinci) 10 may, 1927  1 iyun, 1928 12  Hisaakira Hijikata  12 iyun, 1928  4 iyun, 1935 13  Eigo Fukai  4 iyun, 1935  9 fevral, 1937 14  Seihin Ikeda  9 fevral, 1937  27 iyul, 1937 15  Toyotaro Yuki  27 iyul, 1937  18 mart, 1944 16  Keizo Şibusava  18 mart, 1944  9 oktyabr, 1945 17  Eikichi Araki (Birinci)  9 oktyabr, 1945  1 iyun, 1946 18  Hisato Ichimada  1 iyun, 1946  10 dekabr, 1954 19  Eikichi Araki (İkinci) 11 dekabr, 1954  30 noyabr, 1956 20  Masamichi Yamagiva 30 noyabr, 1956  17 dekabr, 1964 21  Makoto Usami  17 dekabr, 1964  16 dekabr, 1969 22  Tadaşi Sasaki  17 dekabr, 1969  16 dekabr, 1974 23  Teiichiro Morinaga  17 dekabr, 1974  16 dekabr, 1979 24  Haruo Maekava  17 dekabr, 1979  16 dekabr, 1984 25  Satoşi Sumita  17 dekabr, 1984  16 dekabr, 1989 26  Yasuşi Mieno  17 dekabr, 1989  16 dekabr, 1994 27  Yasuo Matsuşita  17 dekabr, 1994  20 mart, 1998 28  Masaru Hayami  20 mart, 1998  19 mart, 2003 29  Toşihiko Fukui  20 mart, 2003  19 mart, 2008 30  Masaaki Şirakawa  9 aprel, 2008  19 mart, 2013 31  Haruhiko Kuroda  20 mart, 2013 

 Mənbə 
 Щенин Р. К. Банковские системы стран мира. — М.: КноРус, 2010.
 Андрюшин С. А. Банковские системы: учебное пособие. — М.: Альфа-М, Инфра-М, 2011
 Алексеев А. М. Военные финансы капиталистических государств. — 2-е. — М: Госполитиздат, 1952.
 Большая советская энциклопедия / Под редакцией А. М. Прохорова. — 3-е издание. — М.: Советская энциклопедия, 1969–1978.

 İstinadlar 


Kateqoriya:Meyci dövrünün tikililəri