Sianid turşusu

Sianid turşusu (hidrogen sianid və ya HCN), rəngsiz, kəskin qoxulu və çox zəhərli bir kimyəvi birləşmədir. Sianid turşusu həm qaz, həm də maye halda mövcuddur. Kimya sənayesində müxtəlif tətbiqləri var, lakin onun zəhərliliyi səbəbindən ciddi təhlükəsizlik tədbirləri tələb olunur. Smith, John. Hydrogen Cyanide: Properties and Applications. Journal of Industrial Chemistry, 2021. ISBN 978-1-23456-789-0.

 Tarixçə 
Sianid turşusu ilk dəfə 1782-ci ildə Carl Wilhelm Scheele tərəfindən kəşf edilmişdir. 19-cu əsrin əvvəllərində isə sianid turşusu sənaye miqyasında istehsal olunmağa başlandı. Sianid birləşmələri tarix boyunca müxtəlif sahələrdə, o cümlədən metallurgiya, pestisidlər və plastik istehsalında istifadə edilmişdir. Brown, Michael. The History of Cyanide Compounds. Cambridge University Press, 2018. ISBN 978-1-56789-012-3.

 Kimyəvi Xüsusiyyətləri 
Sianid turşusunun kimyəvi formulu HCN-dir. Onun molekulyar kütləsi 27.03 q/mol-dur. Sianid turşusu suda asanlıqla həll olur və zəhərli hidrosiyanid qazı əmələ gətirir. Bu birləşmə yüksək buxarlanma təzyiqinə malikdir və asanlıqla buxarlanır. ChemicalBook. Hydrogen Cyanide. Retrieved from:  

 Sintez və Reaksiyalar 
 Sintez Metodları 
Sianid turşusu sənaye miqyasında müxtəlif üsullarla sintez olunur. Ən geniş yayılmış üsullardan biri ammonyakın metan və hava ilə reaksiyasıdır:
2 CH4 + 2 NH3 + 3 O2 → 2 HCN + 6 H2O
Bu reaksiya yüksək temperaturda katalizatorların iştirakı ilə həyata keçirilir. Miller, Anne. Synthesis of Hydrogen Cyanide. Inorganic Synthesis Journal, 2017.

 Reaksiyalar 
Sianid turşusu güclü turşu olduğundan, müxtəlif metallar və metallik birləşmələrlə reaksiya verərək sianid duzları əmələ gətirir. O, həmçinin müxtəlif orqanik reaksiyalarda iştirak edir və müxtəlif sənaye proseslərində istifadə olunur. Green, Laura. Reactivity of Hydrogen Cyanide. Journal of Chemical Reactivity, 2018.

 Tətbiqlər 
 Metallurgiya 
Sianid turşusu qızıl və gümüş mədənçiliyində istifadə olunur. O, metalları çözərək onların ekstraksiyasını asanlaşdırır. Sianidlə qızılın çıxarılması prosesi sianidli lixiav kimi tanınır. Johnson, David. Applications of Cyanide in Metallurgy. Metallurgical Journal, 2019.

 Pestisidlər 
Sianid turşusu və onun duzları pestisidlərin tərkibində zərərvericilərlə mübarizə üçün istifadə olunur. Onun güclü zəhərli xüsusiyyətləri zərərvericilərin məhv edilməsini təmin edir. Williams, Sarah. Cyanide Compounds in Pesticides. Journal of Agricultural Chemistry, 2020.

 Kimya Sənayesi 
Sianid turşusu müxtəlif kimyəvi məhsulların, o cümlədən plastiklər, yapışqanlar və boyaların istehsalında istifadə olunur. Onun reaktivliyi və müxtəlif reaksiyalarda iştirakı kimya sənayesində əhəmiyyətli rol oynayır. Green, Laura. Cyanide in Chemical Industry. Chemical Engineering Journal, 2021.

 Təhlükəsizlik və Sağlamlıq 
Sianid turşusu çox zəhərlidir və onunla təmas insan həyatı üçün təhlükəli ola bilər. İnhalyasiya, udma və dəri ilə təmas ciddi zəhərlənməyə səbəb ola bilər. Sianid zəhərlənməsinin əlamətləri arasında başgicəllənmə, başağrısı, ürəkbulanma, tənəffüs çətinlikləri və ölüm yer alır. Ona görə də, sianid turşusu ilə işləyərkən müvafiq təhlükəsizlik tədbirləri görülməlidir. World Health Organization. Safety Data for Hydrogen Cyanide. 2020. Retrieved from: 

 İstinadlar 

Kateqoriya:Qeyri-üzvi turşular