Feyzi Hindi

Əbül-Feyz ibn Şeyx Mübarək əl-Məhdəvi (d.24 sentyabr 1547 - ö. 5 oktyabr 1595)— Hindistan şairi.

 Həyatı 

Əbülfeyz 24 sentyabr 1547-ci ildə  Aqrada (Əkbərabad) doğuldu. Ailəsi Ərəb əsilli olub, Yəməndən Sində, daha sonra da Hindistana köç edərək Racastandakı Nagora yerləşmişdi. 1505-ci ildə  burada dünyaya gələn atası Şeyx Mübarək ibn Xızır gəncliyində Qucarata gedib Əbül-Fazl-ı Kazəruni və Mövlanə İmad-i Lari kimi tanınmış alimlər yanında təhsil gördü. 1543-cü ildə getdiyi Aqrada evləndi. Feyzi təhsilini atasının yanında aldı. İmamiyyə şiəsinə mənsub olan ata ilə oğul mülhidliklə ittiham edilərək öldürülmələrinə qərar verildi. Ölümdən ancaq gizlənərək qurtula bilən Feyzi və Şeyx Mübarək, Əkbər şahın süd qardaşı Mirzə Əziz vasitəsiylə Əkbərlə tanış olma imkanını tapdılar (1566).Əbül-Fəzl Əllami, Əkbərnamə, Kəlkütə, 1873-1887, III, bax. İndeks. Əkbər tərəfindən çox yaxşı qarşılanan Feyzi yazdığı bir qəsidə ilə hökmdarın könlünü fəth etdi və saraya alındı. Ondan öncə sarayda “məliküş-şüəra” ünvanını daşıyan Qəzali-i Məşhədi ölüncə onun yerinə keçdi (1576). Feyziyə ayrıca dövlət işləriylə bağlı vəzifələr də verildi. Özəlliklə mənsəbdarlıq vəzifəsi ona bir çox imtiyaz verdi. Məliküş-şüəra ünvanına layiq olduğunu göstərmək üçün 1579-cu ildə Nizami Gəncəvinin ünlü Xəmsəsinə nazirə olaraq bir Xəmsə yazmağı qərara aldı.Əbül-Fəzl Əllami, Hərsədəftər-i Əbül-Fəżl, Ləknəv, 1292/1875, s. 138 vd., 202-214. Ancaq bu düşüncəsini qismən gerçəkləşdirə bildi. Eyni il Əkbər şahın oğlu şahzadə Daniyal mirzənin lələliyinə təyin edildi. Əkbər şahın İslamiyət, Xristianlıq, Zərdüştilik, Hinduizm və Buddizm kimi müxtəlif inanc sistemlərini birləşdirərək “din-i ilahi” adıyla yeni bir din qurmasında Feyzi-i Hindi, atası Şeyx Mübarək və qardaşı Əbül-Fəzl əl-Əllami təsirli olmuşdur. Məşhur tarixçi Əbdülqadir əl-Bədauni və digər bəzi alimlər onları, Əkbər şahın dinə bağlılığını sarsıtdıqları üçün şiddətli tənqid edirlər.Bədauni, Müntəxabüt-təvarix, Bibliothəca Indica, II, 393-394, 405 vd.

Fəyzi 1585-ci ildə Pəşavərdəki yusufzaylara qarşı edilən səfərə qatıldı. 1588-ci ildə Əkbər şah ilə birlikdə Kəşmirə getdi. İki il sonra elçi olaraq Dəkkəndə Handeş hökmdarı Raca Əli xan və Əhmədnaqar hökmdarı Burhan Nizamşahın saraylarına göndərildi. İşini tamamladıqdan sonra paytaxt Fatehpur Sikriyə döndü (1592).Əbül-Fəzl Əllami, Ain-i Əkbəri (trc. Blochmann), Calcutta, 1939, s. 112 vd., 490 vd., 548-550, 618 vd.

5 oktyabr 1595-ci ildə Aqrada vəfat edən Feyzi-i Hindi atasının yanına gömüldü. Kitabxanasında olan çoxlu müəllifin xətti ilə  4600 cild kitabın böyük bir bölümü ölümündən sonra Əkbər şahın əmriylə imperatorluk kitabxanasına köçürülmüşdü. Feyzi ölümünə yaxın, eyni təxəllüsü işlədən digər şairlərlə qarışdırılmaqdan əndişə etdiyi üçün Fəyyazi təxəllüsünü işlətmişdi.M. Hüseyn Azad, Dərbar-i Əkbəri, Lahor 1927, s. 359-418.

 Əsərləri 

Ərəbcə və Farscanı çox yaxşı bildiyi anlaşılan Feyzinin 101 əsər yazdığı söylənirsə də, bunun doğruluğu şübhəlidir. Feyzinin Divanından (Dehli, 1261; Tehran, 1362 hş.) başqa yazmağı planladığı Xəmsədə yer alacaq "Mərkəz-i Ədvar", "Sülüyman ü Bilqis", "Nəl ü Dəmən", "Həft Kişvər" və "Əkbərnamə" adlı məsnəvilərindən sadəcə "Mərkəz-i Ədvar" (Kəlkütə, 1831) ilə "Nəl ü Dəmən" (Ləknəv, 1846) tamamlana bilmişdir.Storey, Persian Literature, I/l, s. 540Browne, LHP, IV, 242-245.

 Ədəbiyyat 

 Z. A. Desai, “Life and Works of Faidi”, Indo-Iranica, XVI/3, Calcutta 1963; 
 H. Beveridge, “Feyzi Şeyx”, İA, IV, 592-593; 
 A. S. Bazmee Ansari, “Fayđī”, El2 (İng.), II, 870-872.

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

Kateqoriya:XVI əsr elm adamları
Kateqoriya:Hindistan şairləri
Kateqoriya:Hindistan alimləri
Kateqoriya:Hindistan diplomatları
Kateqoriya:Fars dilində yazan şairlər
Kateqoriya:XVI əsr şairləri
Kateqoriya:Fars şairlər