Şalimar bağları

Şalimar bağları — Pakistanın Lahor şəhərində yerləşən Moğol bağları kompleksi. 1641-ci ildə tikinti işlərinə başlanılmışŞalimar bağları  Gardens of the Mughal Empire. Retrieved 20 June 2012 növbəti ildə isə tamamlanmışdır. Layihənin idarə olunması Şahcahan sarayının əyanı, Əlimərdan Xan və Molla Alaul Maulk Tuni ilə əməkdaşlıq edən Xəlilullah xanın nəzarəti altında həyata keçirilib. Şalimar sözünün mənası sirli olaraq qalır, ancaq güman ki, nın "Lahoru sevmək: şərq şəhərinin topofiliyası" kitabında irəli sürdüyü kimi söz  Ərəb və ya Fars mənşəli ola bilər.  Şalimar bağları Lahor şəhərinin əsas hissəsindən təxminən 5 km şimal – şərqdə olan  böyük magistral yol boyu Baqbanpura yaxınlığında yerləşir. Şalimar bağlarının yaradılması üçün ilham mənbəyi olan əsasən beş coğrafi məkan var: Mərkəzi Asiya , Kəşmir, Pəncab, İran və Dehli sultanlığı.

 Tarixi 
Şalimar bağlarının yeri Arain qəbiləsindən olan Mian ailəsinə məxsusdur. Ailəyə imperiyadakı xidmətlərinə görə Moğol imperatoru tərəfindən Mian kral titulu verilib. Mian ailəsinin başçısı Məhəmməd Yusif təzyiqlərdən sonra imperator Şahcahana yaxşı vəziyyəti və torpağı olan İshaq Puranı verib. Şahcahan isə bunun əvəzində Şalimar bağlarını ailənin idarəsinə verib.  Bağlar 350 ildən artıq müddətdə bu ailənin qəyyumluğu altında qalıb.

1962-ci ildə Pakistanda hərbi vəziyyət Mian ailəsinin üzvlərinə qarşı çıxdığı üçün prezident Eyyub xan Şalimar bağlarını milliləşdirib.

Mela Çirağan festivalı 1958-ci ildə Eyyub xanın qadağasına qədər Şalimar bağlarında təşkil olunurdu.

 Memarlığı 
Şalimar bağları hündür kərpic divarları əhatə edən uzunsov paraleloqram formasında uzanır. Bağlar həmçinin özünün məşhur birləşdirilmiş dekorativ dizaynı ilə  tanınır. Bağın ölçüləri şimaldan cənuba 658 metr, şərqdən qərbə 258 metrdir.  1981-ci ildə Şalimar bağları 1972-ci ildə dünyanın mədəni və təbii irsi abidələrinin qorunması ilə bağlı olan YUNESKO konvensiyası altında Lahor qalası ilə yanaşı Ümumdünya irsi siyahısına əlavə edilib.

 Bağların üç  səviyyəli terrasları 
Şalimar bağları biri digərindən 4-5 metr hündür olmaqla üç səviyyəli terrasdan təşkil olunub. Terraslara uyğun adlar aşağıdakı siyahıda göstərilib:
Üst səviyyə və ya üçüncü səviyyə Fərəh Bakş adlanır (zövq gətirən mənasında)
Orta səviyyə və ya ikinci səviyyə Faiz Bakş adlanır (səxavət gətirən mənasında) 
Aşağı səviyəli terras Hayat Bakş adlanır (həyat verən mənasında)

 Fəvvarələr 
Fəvvarələr aşağıdakı kimi bölünür:
Üst səviyyəli terrasda 105 fəvvarə var
Orta səviyyəli terrasda 152 fəvvarə var
Aşağı səviyyəli terrasda 153 fəvvarə var
Ümumilikdə isə bağlarda 410 fəvvarə var.

 Bağdakı ağaclar 
Şalimar bağlarında olan ağacların bəziləri aşağıdakılardır:

 Badam
 Alma
 Ərik
 Albalı
 Manqo
 Tut Şaftalı
 Qavalı
 Tumsuz heyva
 Sərv ağacı
 Kol bitkiləri
 Turş və şirin portağal Ətirli, ətirli olmayan və meyvə gətirən çoxlu digər ağaclar da var.

 İstinadlar 


 Xarici keçidlər 

UNESCO Ümumdünya irsi
Səttar Sikander, Şalimar: Tipik müsəlman bağları,  İslam Ekoloji Araşdırmalar Mərkəzinin Layihələndirilməsi 

Kateqoriya:Pakistandakı ümumdünya irsi
Kateqoriya:Təhlükədə olan ümumdünya irsi
Kateqoriya:İslam memarlığı