Dünya iqtisadiyyatı

Dünya iqtisadiyyatı — beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemi vasitəsilə beynəlxalq əmək bölgüsünün əsasında dünya ölkələrinin milli iqtisadiyyatlarını birləşdirən çoxmərhələli qlobal təsərrüfatçılıq sistemidir. Dünya miqyasında məhsuldar qüvvələrin sürətli inkişafı nəticəsində insan fəaliyyəti ölkədaxili çərçivədən ölkələrdaxili çərçivəsinə keçir, bütün ölkələri bütöv bir halda əhatə etməyə başlayır. Belə olan halda insanlar arasında meydana çıxan siyasi, iqtisadi, mədəni və s. əlaqələr, dövlətlər və regionlar arasında meydana çıxan yeni münasibətlərlə zənginləşir. Nəticədə insan fəaliyyəti mürəkkəbləşir, qarşılıqlı ziddiyyətlərlə zəngin olur. Bu ziddiyyətlərin həll edilməsi yolu isə bir ölkə daxilində baş verən ictimai istehsaldan yox, bütün planeti əhatə edən dünya istehsalından — beynəlxalq iqtisadiyyatdan keçir.
+Ölkə və dünya iqtisadiyyatlarının fərqləndirici cəhətləriÖlkə (bir dövlətin) iqtisadiyyatıDünya iqtisadiyyatıSərhədlə məhdudlaşırBütün dünyanı əhatə edirÖlkədaxili iqtisadi rayonların iqtisadiyyatının cəmidirDövlətlərin iqtisadiyyatının cəmidirDövlətin və dövlət strukturlarının fəaliyyətindən asılıdırDünyanın aparıcı ölkələrinin və dünya əhatəli strukturların fəaliyyətnidən asılıdırFərdi, xüsusi və ümumi əmək bölgüsü inkişaf etdikcə inkişaf edirBeynəlxalq əmək bölgüsü inkişaf etdikcə inkişaf edirBeynəlxalq vəziyyətin güclü təsiri yoxdurBeynəlxalq vəziyyətin güclü təsiri varDaxili bazarın qanunauyğunluqlarına görə inkişafDünya bazarının qanunauyğunluqlarına görə inkişafBazar iqtisadiyyatının obyektiv qanunlarından kənarlaşa bilərBazar iqtisadiyyatının obyektiv qanunlarına maksimum tabe olurQarşılıqlı ziddiyyətlər çox da güclü deyilQarşılıqlı ziddiyyətlər çox güclüdürQarşılıqlı əlaqələr sadədir, tez həll olunandırQarşılıqlı əlaqələr çox mürəkkəbdir. Çətin həll olunandırİnkişafa əsasən bir dövlətin siyasətindən asılıdırİnkişafı bütün dövlətlərin siyasətindən asılıdırÖlkə (bir dövlətin) iqtisadiyyatıdırDünya iqtisadiyyatı-bütün ölkələrin iqtisadiyyatıdırƏsasən bir dövlətin maraqlarına xidmət edirBütün dünyanın maraqlarına xidmət edirBir ölkədə yaşayanların tələbatlarının ödənilməsi qayğısına qalırDünya əhalisinin tələbatlarının ödənilməsi qayğısına qalmağa meyillidirLokal problemlərin həlli yollarını axtarırQlobal problemlərin həlli yollarını axtarırZəif, epizodik, dinamik inkişafa malikdirGüclü daimi dinamik inkişafa malikdirƏsasən ölkə ticarətinin təsiri altındadirDünya ticarətinin təsiri altındadırƏsasını maddi və mənəvi milli istehsal, onun bölgüsü, mübadiləsi və istehlakı təşkil edirƏsasını maddi və mənəvi varlığın beynəlxalq istehsalı, onun bölgüsü, mübadiləsi və istehlakı təşkil edirLokal təfəkkürlər üzərində qurulurQlobal təfəkkürlər üzərində qurulurMəhsuldar qüvvələri bir ölkə daxilində formalaşdırır və inkişaf etdirirPlanetar səviyyədə məhsuldar qüvvələri formalaşdırır və inkişaf etdirir

 Dünya iqtisadiyyatının inkişaf mərhələləri 
Dünya iqtisadiyyatının inkişafında bir neçə nəsil keçmişdir

İstehsaldan əvvəlki istehsal mərhələsi — XVII əsrin sonları dünya iqtisadiyyatı, sənayedən əvvəlki istehsal mərhələsində beynəlxalq ticarətin meydana çıxması ilə meydana gəldi və XVII əsrin sonlarına qədər formalaşdı.

XVIII əsrin əvvəlləri — XIX əsrin ortaları Artan kütləsi mütəmadi olaraq ölkələr arasında mübadilə olunan malların istehsalının daha da inkişafı ilə xarakterizə olunur; xarici ticarətin milli iqtisadiyyatın bir hissəsinə çevrilməsi; dünya bazarının yaranması — kapitalizmin ən yüksək nailiyyəti.

XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəlləri məhz bu dövrdə genişmiqyaslı maşın istehsalına əsaslanan dünya iqtisadi sisteminin formalaşması başa çatdı.

20-ci illərin sonları — XX əsrin 80-ci illərinin ortaları. Birinci Dünya müharibəsindən sonra dünya iqtisadiyyatı sistemində müstəmləkə sisteminin süqutu ilə bitən keyfiyyət dəyişiklikləri prosesi başladı. Dünya iqtisadiyyatı iki əsas sistemə bölündü — sosialist və kapitalist və özlərini xarici iqtisadi asılılıqdan qurtaran bir çox müstəmləkə ölkəsi ilə tamamlandı. Bu dövrdə bazar iqtisadiyyatı sosial idarəetmə istiqamətində əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmişdir. Bazar alətləri makro səviyyədə dövlət tənzimləməsi ilə daha sıx birləşməyə başladı. Məhsuldar qüvvələrin və iqtisadi münasibətlərin inkişafı ilə qarışıq iqtisadiyyat quruldu. XX əsrin 80-ci illərinin ortalarında dünya iqtisadiyyatının bazar sistemi. 30-dan çox sənaye cəhətdən inkişaf etmiş ölkə daxil olmaqla 160-dan çox ölkə təşkil etmişdir.

80-ci illərin sonları — XX əsrin 90-cı illərinin əvvəlləri. Bu mərhələnin fərqli bir xüsusiyyəti istehsaldakı inteqrasiya proseslərinin böyüməsi, müxtəlif ölkələrdə mal və komponent istehsalı ilə əlaqəli təşkilati və iqtisadi formalarının inkişafıdır. XX əsrin 90-cı illərində dünya iqtisadiyyatının formalaşması haqqında. Şərqi Avropa ölkələrinin əksəriyyətinin sosialist iqtisadi sistemdən təcrid olunması, Qarşılıqlı İqtisadi Yardım Şurasının — Qarşılıqlı İqtisadi Yardım Şurasının ləğvi və SSRİ-nin dağılması, yeni müstəqil dövlətlərin yaranmasından təsirləndi.

 Ölkə qrupu üzrə dünya iqtisadiyyatı 
Beynəlxalq Valyuta Fondunun təyin etdiyi ayrı-ayrı ölkələrlə ölkələrin qrupları.   IMF GDP 2018 Data (October 2019) G-20 əsas iqtisadiyyat qrupuna daxil olan ölkələr qalın mətnlə göstərilib. 2020-ci ilədək pik səviyyəsində ÜDM-ə (nominal) görə ölkələrin milyonlarla ABŞ dolları ilə qruplaşmalarının siyahısı ÜDM-ə (PPP) görə 2020-ci ildə milyonlarla ABŞ Dolları ilə ölkə qruplarının siyahısı+Ölkələr qrupuÜDM (nominal)Pik ilÖlkələrin sayıG20 iqtisadiyyatının üzvləri və / və ya ən geniş qrup (qarşılıqlı daxil olmaqla)Dünya 90,519,608 2020 194Əsas iqtisadiyyat üzrə inkişaf etmiş ölkələr (G7) 41,031,337 2020 7Asiyada yeni və inkişaf etməkdə olan ölkələr 21,955,580 2020 30Digər inkişaf etmiş iqtisadiyyatlar
(G7 istisna olmaqla inkişaf etmiş iqtisadiyyatlar) 12,423,442 2020 32Latın Amerikası və Karib dənizi 6,023,170 2013 33Yeni və inkişaf etməkdə olan Avropa 4,573,336 2013 16Orta Şərq və Mərkəzi Asiya 3,936,209 2020 31Səhra altı Afrika 1,808,531 2020 45+Ölkələr qrupuÜDM (nominal)Pik ilÖlkələrin sayıG20 iqtisadiyyatının üzvləri və / və ya ən geniş qrup (qarşılıqlı daxil olmaqla)Dünya 142,005,647 2019 194Asiyada yeni və inkişaf etməkdə olan ölkələr 49,253,893 2020 30Əsas iqtisadiyyat üzrə inkişaf etmiş ölkələr (G7) 42,166,597 2019 7Digər inkişaf etmiş iqtisadiyyatlar
(G7 istisna olmaqla inkişaf etmiş iqtisadiyyatlar) 15,111,357 2019 32Orta Şərq və Mərkəzi Asiya 11,459,098 2019 31Latın Amerikası və Karib dənizi 10,289,238 2019 33Yeni və inkişaf etməkdə olan Avropa 10,128,953 2019 16Səhra altı Afrika 4,401,081 2019 45

 ÜDM və qlobal iqtisadi artımdakı paya görə dünyanın ən böyük iqtisadiyyatlarının hazırkı Dünya İqtisadi Cədvəli 
ÜDM-ə görə ən böyük 25 iqtisadiyyat (nominal), 2019-cu ilədək ÜDM-ə görə ən böyük iqtisadiyyat (PPP). G-20 əsas iqtisadiyyatlarının üzvləri qalın mətnlədir. 25 ən böyük iqtisadiyyatın siyahısı
2020-ci ilədək ən yüksək səviyyəsində ÜDM ilə (nominal) milyonlarla ABŞ dolları  IMF GDP (Nominal) Data (October 2019) 25 ən böyük iqtisadiyyatın siyahısı
ÜDM (PPP) ilə 2020-ci ilədək ən yüksək səviyyəsində milyonlarla ABŞ dolları Ən yüksək 25 iqtisadiyyatın siyahısı
2020-ci ilədək adambaşına ÜDM (nominal) ən yüksək səviyyəsində ABŞ dollarında Ən yüksək 25 iqtisadiyyatın siyahısı
2020-ci ilədək adambaşına ÜDM (nominal) ən yüksək səviyyəsində ABŞ dollarında Sıra  Ölkə  Dəyər(USD$)  Pik ili—World90,519,6082020121,427,6752019—19,226,2352008215,269,942202036,203,212201243,982,235202053,202,183202063,085,300200772,929,983200882,613,979201192,400,2322008102,292,4642013111,846,5952013121,720,4892018131,641,5142008141,569,1042012151,322,4892020161,204,830202017951,766200818950,328201319786,522201820749,424202021642,928201722606,730202023603,031202024584,638201325577,2142011 Sıra  Ölkə  Dəyər(USD$)  Pik ili—World142,005,6472019127,804,9532020—22,825,2362019221,427,6752019311,321,280202045,711,929201954,443,569201964,389,960201973,778,134202083,480,546201993,162,4082019103,061,8152019112,616,2892019122,454,8092019132,361,7782019142,320,4982019151,923,6462019161,904,3932019171,900,8942019181,637,2152017191,427,4322020201,377,5352019211,362,0732019221,339,8122019231,287,2752019241,215,3892019251,201,6292019 Sıra  Ölkə  Dəyər(USD$)  Pik ili1120,44920142102,57720133101,9332012488,9032011586,9982014680,2652020779,1102008874,5152018968,43620121067,42720201164,82920201264,53120081360,61620131458,01520081553,74420081652,74420121751,91420081850,46020201950,31620072048,81420082148,63320122248,03620142347,77220122447,15520082545,7262012 Sıra  Ölkə  Dəyər(USD$)  Pik ili1146,98220122133,02120133112,04520204105,6892020592,0372004686,988 2020785,0112020879,6382020974,66420081071,03620131167,55820201267,42720201366,52820201460,29920201557,21420201656,97420201756,91220201855,98920201955,67520202055,30620202155,17220202254,79920202352,14420202451,99120202550,9052020

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Мировая экономика. Экономика зар. стран: Уч-к/Под ред В. П. Колесова — М.:Флинта, 2000.
 Международные экономические отношения: Уч-к/В. И. Троненк — К.:КиМУ, 2004.
 Мировое хозяйство и экономика стран мира : учеб. пособие для студентов, обучающихся по специальностям "Финансы и кредит", "Бухгалтерский учёт, анализ и аудит", "Мировая экономика" / В. П. Воронин, Г. В. Кандакова, И. М. Подмолодина; под ред. В. П. Воронина. — Москва : Финансы и статистика, 2007. — 237 с. : ил.,табл.; 21 см. ISBN 5-279-03150-X
 Транспорт в мировом хозяйстве : [транспорт как ведущая отрасль производственной инфраструктуры мирового хозяйства : транспортная инфраструктура и её роль в развитии мирового хозяйства] / Е. Г. Ефимова. — Москва : Анкил, 2007. — 350, [1] с. : табл.; 21 см. ISBN 978-5-86476-259-2
 Международная экономическая интеграция в мировом хозяйстве [Текст] : учебное пособие для студентов высших учебных заведений, обучающихся по направлению "Экономика" и экономическим специальностям / Л. В. Шкваря. — Москва : ИНФРА-М, 2011. — 313, [1] с. : ил., табл.; 22 см. — (Высшее образование). ISBN 978-5-16-004166-7
 Интеграция России в мировое хозяйство и её экономическая безопасность : монография / С. И. Горбань. — Москва : ЮНИТИ : Закон и право, 2008. — 350, [1] с.; 21 см. ISBN 978-5-238-01539-2
 Мироненко, Николай Семенович. Введение в географию мирового хозяйства. Международное разделение труда : учеб. пособие для студентов вузов, обучающихся по специальности 020401 (012500) География и по направлению 020400 (510800) География / Н. С. Мироненко. — Москва : Аспект Пресс, 2006. — 238, [1] с. : ил., табл.; 22 см.

Kateqoriya:Dünya iqtisadiyyatı