Çulım

Çulım və yaxud İyus (qətim türkcə. «qaçan qar») —  Rusiya ərazisindən axan çay Obun sağ qolunu təşkil edir. Xakasiya ərazisindən başlayan çay Krasnoyarsk diyarı və Tomsk vilayəti ərszisindən axaraq mənsəbinə tökülür.

 Coğrafiyası 
Çayın uzunluğu 1799 km, hövzəsinin sahəsi 134 min km² təşkil edir.

Çulım çayı.
Ağ İyos və Qara İyos çayalının birləşməsindən yaranır. Başlanğıcını Xakasiya ərazisindən Kuzneski Alatau silsiləsindən Malıy Syotik qəsəbəsindən 40 km cənubdan başlayır. Mənbədən Açinsk şəhərinə qədər çay dağlıq ərazilərdən axır. Leqostayevo qəsəbəsi yaxınlığında (Krasnoyarsk diyarı, Novoselskaya rayonu) Lena çayı ilə Çulım arasında məsafə cəmi 7,5 km təşkil edir.

Yuxarı axarlarda çayın eni az olsa da, aşağı axarlarda onun eni 10 km-i keçir. Düzənlik ərazilərdə meandırlar əmələ gətirir. Bu hissələrdə Çulım düzənliyindən axır.

 Hidrologiyası 
Çay əsasən qar suları ilə qaidalanır. Gursululuq dövrü maydan iyul ayına qədər davam edir. İllik su sərfiyatı 785 m³/s; ən böyük sərfiyyat 131-ci km-də  8220 m³/s, ən az sərfiyyat — 108 m³/s təşkil edir. Noyabrın əvvəlləri donur, aprelin sonları mayın əvvəli isə donu açılır. İllik axının həcmi 2100,000 t təşkil edir.

 Əhəmiyyati 
Sahillərində Nazarovo, Açinsk, Boqotol, Asino və Pervomayskoye.
Açinskdən mənsəbədək 1173 km gəmiçilik üçün yararlıdır.

Orta və aşağı axarlarda sayları elə də çox olmayan türk soylu  Çulumlar yayılmışdır.

 Qolları 
(Mənsəbdən olan məsafə)

 19 km: Kurmaqira
 36 km: Starisa Koloberqa
 43 km: Puqanda
 55 km: Xar 
 74 km: Xar (Leydeqa)
 80 km: Sraromudrinskaya  
 84 km: Böyük Çuqoyka
 99 km: Tuzeyqa 
 101 km: Lamееvkа
 108 km: Yormet 
 118 km: Krıskulskaya Stranisa
 131 km: Lay (Kiçik Lay)
 150 km: Sayqa
 160 km: Anqa
 172 km: Zaxarkins
 172 km: Uluyol
 177 km: adsız qol
 180 km: Böyük Yoksa
 186 km: Desyatka
 209 km: Çiçkayol 
 211 km: Kiçik Yoska
 221 km: Maqalınqa 
 236 km: Kurya
 247 km: Balaqaçevka 
 247 km: Tazırbak
 255 km: Kujerbak
 276 km: Çuqundat
 294 km: Altarık
 314 km: Krasnaya Kurya
 İtatka 
 317 km: Kuendat
 339 km: Yaya 
 366 km: Berla
 376 km: Kiya 
 427 km: Аrbаqаç
 452 km: Zareçnaya
 466 km: Тuyla 
 468 km: Munı
 491 km: Turalı
 529 km: adsız çay
 535 km: adsız çay
 559 km: Aşağı Kitat
 560 km: Yuxarı Kitat
 574 km: adsız çay
 584 km: adsız çay
 599 km: Kultepka
 620 km: Kelik
 637 km: Ostenka
 645 km: Aşurqa
 648 km: Arbatur
 652 km: Kulement
 671 km: Çiçka-Yos
 679 km: adsız
 689 km: Jujuy 
 710 km: Çulka
 725 km: Çindat
 753 km: adsız çay
 778 km: Çiçkis 
 801 km: Kostinka
 816 km: Kilçekovskaya
 820 km: adsız çay
 822 km: Adımat
 838 km: Kapidetskaya
 846 km: Kalveçskaya
 862 km: Ladoq
 868 km: adsız çay
 876 km: adsız çay
 886 km: Xazin
 901 km: İdet
 905 km: Aqspka 
 911 km: adsız çay
 938 km: Kemçuq
 949 km: Tunuy
 985 km: Tyoхtеt
 1001 km: adsız çay
 1002 km: Koçetat
 1013 km: Kiçik Kamçala
 1025 km: Kamçala
 1034 km: İşimka
 1036 km: Kumırka
 1045 km: Kumırka (2)
 1060 km: Böyük Uluy
 1079 km: Orta-Suçkovka
 1088 km: Okol
 1110 km: Uluy
 1120 km: Kiryoşka
 1121 km: Salırka
 1121 km: Salır
 1130 km: Теptyatka 
 1131 km: Mazulka
 1133 km: adsız çay
 1161 km: adsız çay
 1211 km: Bityatka
 1239 km: Kosul
 1247 km: İtatka (Yuxarı axar)
 1256 km: Tuyol
 1261 km: Kubitet
 1264 km: Berezovka
 1266 km: Uryop 
 1273 km: Berezovka 
 1341 km: Altatka
 1341 km: Elnik
 1360 km: Bryoxanovka
 1380 km: Adadım
 1412 km: Barabanovka
 1417 km: Serej 
 1442 km: Karaçakovka
 1458 km: Çimjul
 1465 km: Balaxton
 1471 km: Böyük Edik
 1487 km: Ammala
 1491 km: Toylok
 1500 km: Mostovaya
 1504 km: Barsuk
 1508 km: Borsuk
 1510 km: Aqata
 1519 km: Tamojenka
 1521 km: Bereyozоvаya
 1528 km: Bereyoznaya
 1535 km: Kızılka 
 1543 km: adsız çay
 1548 km: Toyluk 
 1554 km: adsız çay
 1562 km: Sır
 1574 km: adsız çay
 1586 km: Sır
 1606 km: Balaxta
 1620 km: Jura 
 1623 km: Tumna
 1643 km: Besprozvannıy 
 1704 km: Kızıncul
 1713 km: Çernavka 
 1718 km: Kuzurba
 1731 km: Tanqa
 1751 km: Paşpanak  
 1789 km: Şalabolka 
 1799 km: Ağ İyos
 1799 km: Qara İyos

 Qalereya 

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Евсеева Н. С. География Томской области. (Природные условия и ресурсы.). — Томск: Изд-во Томского ун-та, 2001. — 223 с. —  ISBN|5-7511-1930-X

 Mənbə 
 Bölgənin şəkilləri 
 Çulım