Hepbörn sistemi

Hepbörn sistemi ( hebon-şiki, ) — yapon dilinin latın qrafikası ilə transkripsiya edilməsi üçün qaydalar. Sistemi Ceyms Hepbörn 1867-ci ildə çap etdiyi yapon-ingilis lüğəti üçün tərtib edib məşhurlaşdırmışdı. Sonradan bu sistem yenidən baxılıb 修正ヘボン式 Süsey Hebon-şiki adlandırıldı. Bu sistemi həm də 標準式 Hözün-şiki — "standart sistem" adlandırırlar.

Hepbörn sistemi bu günə qədər yapon dilinin latinizasiyasının ən məşhur üsuludur. İngilisdillilər üçün bu sistem yapon sözlərinin tələffüzü haqqda maksimal təsvir yaradır.

 Hüquqi status 
Hepbörn sistemi ingilis dilinin fonologiyası əsasında qurulduğundan Yaponiyada qarşılığlarla qəbul dildi. 21 sentyabr 1937-ci ildə yapon hökuməti kunrey-şiki kimi tanınan sistemdən istifadə etmək tələb edən fərman buraxmışdı. Bu fərman 1945-ci ildə Yaponiyanın zəbti zamanı amerikalılar tərəfindən ləğv olunmuşdu və zəbtin bitməsindən iki il sonra 1954-cü ildə bir qədər dəyişmiş halda yenidən qüvvəyə mindi.

1972-ci ildə Hepbörn sistemi ANSI tərəfindən Z39.11–1972 amerikan standartı elan olundu. 1989-cu ildə ISO tərəfindən 3602 standartı kimi təklif olundu, lakin kunrey-şiki standart kimi qəbul olundu. 6 oktyabr 1994-də Z39.11–1972 standartı da ləğv olundu.

 Hepbörn sisteminin qaydaları 

 Əsas hecalar 
 あ / ア а い / イ i う / ウ u え / エ e お / オ o  か / カ ka き / キ ki く / ク ku け / ケ ke こ / コ ko きゃ / キャ kya きゅ / キュ kyu きょ / キョ kyo さ / サ sa し / シ shi す / ス su せ / セ se そ / ソ so しゃ / シャ sha しゅ / シュ shu しょ / ショ sho た / タ ta ち / チ chi つ / ツ tsu て / テ te と / ト to ちゃ / チャ cha ちゅ / チュ chu ちょ / チョ cho な / ナ na に / ニ ni ぬ / ヌ nu ね / ネ ne の / ノ no にゃ / ニャ nya にゅ / ニュ nyu にょ / ニョ nyo は / ハ ha ひ / ヒ hi ふ / フ fu へ / ヘ he ほ / ホ ho ひゃ / ヒャ hya ひゅ / ヒュ hyu ひょ / ヒョ hyo ま / マ ma み / ミ mi む / ム mu め / メ me も / モ mo みゃ / ミャ mya みゅ / ミュ myu みょ / ミョ myo や / ヤ ya  ゆ / ユ yu  よ / ヨ yo  ら / ラ ra り / リ ri る / ル ru れ / レ re ろ / ロ ro りゃ / リャ rya りゅ / リュ ryu りょ / リョ ryo わ / ワ wa  を / ヲ wo  ん / ン n   が / ガ ga ぎ / ギ gi ぐ / グ gu げ / ゲ ge ご / ゴ go ぎゃ / ギャ gya ぎゅ / ギュ gyu ぎょ / ギョ gyo ざ / ザ za じ / ジ ji ず / ズ zu ぜ / ゼ ze ぞ / ゾ zo じゃ / ジャ ja じゅ / ジュ ju じょ / ジョ jo だ / ダ da ぢ / ヂ ji づ / ヅ zu で / デ de ど / ド do ぢゃ / ジャ ja ぢゅ / ジュ ju ぢょ / ジョ jo ば / バ ba び / ビ bi ぶ / ブ bu べ / ベ be ぼ / ボ bo びゃ / ビャ bya びゅ / ビュ byu びょ / ビョ byo ぱ / パ pa ぴ / ピ pi ぷ / プ pu ぺ / ペ pe ぽ / ポ po ぴゃ / ピャ pya ぴゅ / ピュ pyu ぴょ / ピョ pyo

 Genişlənmiş katakana 
Bu işarələr əsasən sözlərin başqa dillərdə tələffüzü üçün istifadə olunur. Çoxsu standartlaşmış deyl, bəziləri isə nadir istifadə olunur.
イェ ye|bgcolor="#F7F7F7"|
|-bgcolor="#E8E8E8" valign=top align="center"
|bgcolor="#F7F7F7"|
|ウィ wiウェ we|ウォ woヷ va|ヸ viヹ ve|ヺ voヴァ va|ヴィ viヴ vu|ヴェ veヴォ vo|-bgcolor="#E8E8E8" valign=top align="center"
|bgcolor="#F7F7F7" colspan="3"|
|シェ sheジェ je|bgcolor="#F7F7F7"|
|-bgcolor="#E8E8E8" valign=top align="center"
|bgcolor="#F7F7F7" colspan="3"|
|チェ cheティ ti|トゥ tuテュ tyu|bgcolor="#F7F7F7" colspan="2"|
|-bgcolor="#E8E8E8" valign=top align="center"
|bgcolor="#F7F7F7"|
|ディ diドゥ du|bgcolor="#F7F7F7" colspan="2"|
|-bgcolor="#E8E8E8" valign=top align="center"
|bgcolor="#F7F7F7" colspan="2"|
|デュ dyuツァ tsa|ツィ tsiツェ tse|ツォ tsoファ fa|フィ fiフェ fe|フォ foフュ fyu'''''

 Həmçinin bax 
 Romaci
 Hiraqana
 Katakana
 Kanci
 Yapon dili
 Transliterasiya

 Xarici keçidlər 
 ilk redaktənin orijinal lüğəti 
 üçüncü redaktənin orijinal lüğəti 

Kateqoriya:Yapon dilinin romanizasiyası
Kateqoriya:Yapon yazı sistemi