Qadınlara seçki hüququnun verilməsi

Qadınların seçki hüququ qadınların seçkilərdə səs vermək hüququdur. 19-cu əsrin ortalarından başlayaraq geniş əsaslı iqtisadi və siyasi bərabərlik və sosial islahatlar üçün gördüyü işlərdən başqa, qadınlar səsvermə hüququ qazanmaq üçün səsvermə qanunlarını dəyişdirməyə çalışdılar. Bu məqsədlə cəhdləri əlaqələndirmək üçün milli və beynəlxalq təşkilatlar yaradıldı. Xüsusilə Beynəlxalq Qadın Seçki Alyansı (1904-cü ildə Berlində , Almaniyada yaradılmışdır) qadınların bərabər vətəndaş hüquqları üçün yaradılmışdır.
Son əsrlərdə qadınlara səsvermə hüququ verildiyi, sonra isə onlardan məhrum edildiyi bir çox hallar baş verdi. Qadınlara seçki hüququnun verilməsi və qorunub saxlanılması üzrə dünyada ilk yer 1776-cı ildə Nyu-Cersi oldu (baxmayaraq ki, 1807-ci ildə bu, yalnız ağdərili kişilərin səs verə bilməsi üçün geri qaytarıldı).thumb|339x339px|1913-cü ildə Vaşinqtonda keçirilən Qadın Seçki Prosesi seçki hüququnun lideri Alice Paul tərəfindən başladılıb və təşkil edilib .Qadınlara davamlı olaraq səs verməyə icazə verən ilk əyalət 1838-ci ildə Pitkern adaları , ilk suveren ölkə isə 1913-cü ildə Norveç oldu, çünki 1840-cı ildə ilk növbədə ümumi seçki hüququna malik olan Havay Krallığı bunu 1852-ci ildə ləğv etdi və sonradan ona ilhaq edildi. 1898-ci ildə ABŞ . 1869-cu ildən sonrakı illərdə Britaniya və Rusiya imperiyalarının nəzarətində olan bir sıra əyalətlər qadınlara seçki hüququ verdi və onlardan bəziləri sonradan Yeni Zelandiya , Avstraliya və Finlandiya kimi suveren dövlətlərə çevrildi.. Mülk sahibi olan qadınlar 1881-ci ildə İnsan adasında səsvermə hüququ qazandılar və 1893-cü ildə o vaxtkı özünü idarə edən Britaniya koloniyası olan Yeni Zelandiyada qadınlara səsvermə hüququ verildi. Avstraliyada 1894–1911-ci illərdə (federal olaraq 1902-ci ildə) qeyri — aborigen qadınlar tədricən səsvermə hüququ qazandılar. Müstəqillikdən əvvəl Böyük Finlandiya Hersoqluğunda qadınlar 1906-cı ildə həm səsvermə, həm də namizəd kimi iştirak etmək hüququ, eyni zamanda irqi bərabərlik qazanan ilk insanlar idi. Əksər böyük Qərb dövlətləri müharibələrarası dövrdə qadınlara səsvermə hüquqlarını genişləndirdi ( Kanada (1917), İngiltərə və Almaniya (1918), Avstriya, Hollandiya (1919) və ABŞ (1920)). Avropada diqqət çəkən istisnalar Fransa ( qadınlar 1944-cü ilə qədər səs verə bilməyib), Yunanıstan (1952-ci ilə qədər qadınlar üçün bərabər səsvermə hüququ mövcud deyildi, baxmayaraq ki, 1930-cu ildən savadlı qadınlar yerli seçkilərdə səs verə bilərdilər) və İsveçrə (burada 1971-ci ildən qadınlar federal səviyyədə səs verə bilərdilər və 1959–1990-cı illərdə qadınlar yerli kanton səviyyəsində səsvermə hüququ əldə etdilər) olub. Qadınlara səsvermə hüququ verən son Avropa yurisdiksiyaları 1984-cü ildə Lixtenşteyn və 1990-cı ildə yerli səviyyədə İsveçrənin Appenzell Innerrhoden kantonu olub. Səudiyyə Ərəbistanı qadınlara səsvermə hüququ verdiyindən (2015), qadınlar seçkiləri olan hər bir ölkədə səs verə bilərlər.

Leslie Hume Birinci Dünya müharibəsinin populyar əhval-ruhiyyəni dəyişdirdiyini iddia edir :Müharibə qadınların iştirakı onların fiziki və əqli cəhətdən aşağı olması anlayışını puç etdi və qadınların həm konstitusiyaya, həm də xüsusiyyətinə görə səsvermə hüququna malik olmadığını müdafiə etməyi çətinləşdirdi. Əgər qadınlar silah-sursat fabriklərində işləyə bilirdilərsə, onlara səsvermə hüququ verməmək həm nankorluq, həm də məntiqsizlik kimi görünürdü . Lakin səsvermə hüququ müharibə əməyinin mükafatından daha artıq idi. Qadınların müharibədə iştirakı qadınların ictimai səhnəyə çıxması ilə bağlı yaranan qorxuları aradan qaldırmağa kömək edirdi. Həqiqətən də, Birinci Dünya müharibəsindən əvvəl qadınların seçki hüququnun əleyhdarları, məsələn, Böyük Britaniya Qadınların Milli Anti-Seçki Hüququ Liqası qadınların hərbi işlərdə nisbi təcrübəsizliyini və əhalinin əksəriyyətini təşkil etmələrini yerli seçkilərdə səs vermələrinin səbəbləri kimi göstərdilər, lakin onların milli seçkilərdə səs vermələrinə icazə vermək təhlükəli olardı.

Qadınlar və onların tərəfdarları tərəfindən genişlənmiş siyasi kampaniyalar, ümumiyyətlə, qadınların seçki hüququ üçün qanunvericilik və ya konstitusiyaya düzəlişlər əldə etmək üçün zəruri olmuşdur. Bir çox ölkələrdə qadınlar üçün məhdud seçki hüququ kişilər üçün ümumi seçki hüququndan əvvəl verilirdi; məsələn, savadlı qadınlara və ya mülk sahiblərinə bütün kişilərə seçki hüququ verilirdi. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı illərdə qadınların seçki hüququnu təşviq etdi və Qadınlara Qarşı Ayrı-seçkiliyin Bütün Formalarının Ləğv edilməsi haqqında Konvensiya (1979) əsas hüquq kimi müəyyən edildi və hazırda 189 ölkə bu konvensiyanın iştirakçısıdır.

 Tarix 
Tez- tez demokratiyanın doğulduğu yer kimi xatırlanan qədim Afinada yalnız torpaq sahibi olan yetkin kişi vətəndaşların səsverməsinə icazə verilirdi. Sonrakı əsrlər boyu Avropa, ümumiyyətlə, monarxlar tərəfindən idarə olundu, baxmayaraq ki, müxtəlif vaxtlarda parlamentin müxtəlif formaları yarandı. Katolik kilsəsində abbeslərə verilən yüksək imtiyaz bəzi qadınlara milli məclislərdə oturmaq və səs vermək hüququ verirdi — Orta əsr Almaniyasında imperiyanın müstəqil şahzadələri arasında yer alan müxtəlif yüksək rütbəli abbeslərdə olduğu kimi. Onların protestant varisləri demək olar ki, müasir dövrlərdə eyni imtiyazdan istifadə edirdilər.

XVII əsrdə Kanadanın yerli mənşəli xalqları ilə işləyən fransız rahibə Mari Guyart 1654-cü ildə İrokez qadınlarının seçki hüququ təcrübələri ilə bağlı yazırdı: "Bu qadın başçılar vəhşilər arasında olan qadınlardır və onların həlledici səsi var. Onlar da kişilər kimi orada qərarlar verirlər və sülhü müzakirə etmək üçün ilk səfirlər təyin edilmişlər". İrokezlər, Şimali Amerikadakı bir çox yerli mənşəli xalqları kimi, [ sitat tələb olunur ] ana xətti qohumluq sisteminə malik idilər. Mülkiyyət və nəsil qadın xətti ilə keçirdi. Qadın ağsaqqallar irsi kişi başçılarına səs verirdilər və onları vəzifədən uzaqlaşdıra bilirdilər.

İsveçdə qadınların şərti seçki hüququ Azadlıq dövründə (1718–1772) qüvvədə idi. Qadınlara seçki hüququ verən ilk "ölkə" üçün digər mümkün iddiaçılara Korsika Respublikası (1755), Pitkarn adaları (1838), İnsan Adası (1881) və Fransvil (1889–1890) aiddir. Bunlardan bəziləri müstəqil dövlətlər kimi qısa müddət ərzində fəaliyyət göstərmişlər, digərləri isə tam müstəqil deyildilər.

1756-cı ildə Lidiya Taft müstəmləkəçi Amerikada ilk qanuni qadın seçici oldu. Bu , Massaçusets koloniyasında Britaniya hakimiyyəti altında baş verdi . Massaçusets ştatının Uxbridge şəhərində New England şəhər yığıncağında o, ən azı üç dəfə səs verdi. Mülk sahibi olan subay ağ qadınlar 1776–1807-ci illərdə Nyu Cersidə səs verə bilərdilər .

1792-ci ildə Britaniyanın yeni koloniyası olan Sierra Leone seçkilərində bütün ailə başçıları səs verə bilərdi və üçdə biri etnik afrikalı qadınlar idi.

 19-cu əsr 
Pitkern adalarında yaşayan Bounty üsyançılarının qadın övladları 1838-ci ildən səs verə bilərdilər. Bu hüquq onlara 1856-cı ildə Norfolk adasına (indi Avstraliyanın xarici ərazisi) köçürüldükdən sonra verildi .

Müasir demokratiyanın yaranması, 1840-cı ildə cinsdən bəhs edilmədən ümumi seçki hüququnun tətbiq olunduğu Havay Krallığı istisna olmaqla, kişi vətəndaşların qadın vətəndaşlardan əvvəl səsvermə hüququ əldə etməsi ilə başladı; lakin 1852-ci ildə edilən konstitusiya dəyişikliyi qadınların səsvermə hüququnu ləğv etdi və kişilərin səsvermə hüququna mülkiyyət hüququ qoydu.

ABŞ-də ilk Qadın Hüquqları Konvensiyasının toxumu 1840-cı ildə Elizabeth Cady Stanton Londonda keçirilən Ümumdünya Anti-Köləlik Konvensiyasında Lucretia Mott ilə görüşdüyü zaman Nyu-Yorkun Seneca Falls şəhərində əkilmişdir. Konfrans, cinsinə görə Mott və ABŞ-dən gələn digər qadın nümayəndələrə yer verməkdən imtina etdi. 1851-ci ildə Stanton təmkinli işçi Syuzan B. Entoni ilə tanış oldu. 1868-ci ildə Antoni Nyu-Yorkda kişi həmkarlar ittifaqlarından kənarda qalan mətbəə və tikiş işlərində çalışan  qadınları İşçi Qadınlar Assosiasiyaları yaratmağa təşviq etdi. 1868-ci ildə Milli Əmək Konqresinin nümayəndəsi kimi Entoni qadın əməyi komitəsini qadınlara səs verməyə və bərabər iş üçün bərabər əmək haqqı tələb etməyə inandırdı. Konfransdakı kişilər səsvermə ilə bağlı istinadı sildilər. ABŞ-də Vayominq ərazisində qadınlara 1869-cu ildə həm səs vermək, həm də vəzifə tutmaq icazəsi verilmişdi. Sonralar Amerika seçki hüququ qrupları Milli Amerika Qadın Seçki Hüququ Assosiasiyası ilə tez-tez fikir ayrılığına düşürlər.ştatdan əyalət kampaniyası üçün mübahisə edir və Milli Qadın Partiyası ABŞ Konstitusiyasına düzəliş edilməsinə diqqət yetirir.

Havay Krallığının 1840-cı il konstitusiyası Nümayəndələr Palatasını təsis etdi, lakin onun seçkilərində kimin iştirak edə biləcəyini dəqiqləşdirmədi. Bəzi akademiklər iddia edirdilər ki, bu nöqsan qadınlara ilk seçkilərdə səs vermək imkanı verir. Bu zaman səslər petisiya üzərində imzalar vasitəsilə verilirdi, lakin bu təfsir mübahisəli olaraq qalırdı. 1852-ci ildə ikinci konstitusiya seçki hüququnun 20 yaşdan yuxarı kişilər üçün məhdudlaşdırıldığını qeyd etdi.

1849-cu ildə İtaliyanın Böyük Toskana Hersoqluğu İtaliyada artıq qeyri-rəsmi olaraq mövcud ənənəni qəbul edərək qadınların səsvermə hüququnu, inzibati seçkiləri nəzərdə tutan qanuna malik olan ilk Avropa dövləti idi.

Müasir Kolumbiya, Yeni Qranada Respublikasındakı Velez əyalətinin 1853-cü il Konstitusiyası evli qadınlara və ya 21 yaşdan yuxarı qadınlara əyalət daxilində səsvermə hüququ verirdi. Lakin sonradan 1856-cı ildə bu qanun Respublika Ali Məhkəməsi tərəfindən ləğv edildi və əyalət vətəndaşlarının ölkənin digər əyalətlərinin vətəndaşlarına artıq təminat verilmiş hüquqlardan daha çox hüquqa malik ola bilməyəcəyini əsas gətirərək, bu əyalətdə qadınların seçki hüququnu ləğv etdi.

1881-ci ildə Britaniya imperiyasının daxili özünüidarə edən asılı ərazisi olan İnsan Adası mülk sahibi olan qadınlara seçki hüququ verdi. Bununla o, Britaniya adalarında qadınların seçki hüququ üçün ilk hərəkəti təmin etdi .

Sakit okean kommunası Franceville (indiki Port Vila, Vanuatu) 1889–1890-cı illərdə müstəqilliyini qoruyub saxladı, cinsi və ya irqi fərq qoyulmadan ümumi seçki hüququnu qəbul edən ilk özünüidarə edən ölkə oldu, baxmayaraq ki, yalnız ağdərili kişilərin vəzifə tutmasına icazə verildi.

Mənşəyi özünü idarə edən koloniyalardan olan, lakin sonradan 20-ci əsrdə müstəqil dövlətlərə çevrilən ölkələrdən biri Yeni Zelandiya Koloniyası 1893-cü ildə, əsasən, Kate Sheppardın başçılıq etdiyi hərəkat sayəsində qadınların səsvermə hüququnu tanıyan ilk ölkə oldu. İngiltərənin Kuk adalarının protektoratı da 1893-cü ildə eyni hüququ verdi. Eyni onillikdə onun ardınca başqa bir Britaniya koloniyası olan Cənubi Avstraliya 1894-cü ildə nəinki qadınlara səs vermə hüququnu genişləndirdi, həm də qadınlara 1895-ci ildə keçiriləcək növbəti səsvermədə parlamentə seçilmək hüququ verən qanunlar qəbul etdi.

 20-ci əsr 
Yeni yaradılmış Avstraliya Federal Parlamenti 1902-ci ildən etibarən (bəzi ştatlarda aborigen qadınlar istisna olmaqla) milli seçkilərdə yetkin qadınlara səs verməyə və seçilməyə icazə verən qanunlar qəbul etdi.

Avropada qadınların seçki hüququnu tətbiq edən ilk yer 1906-cı ildə Finlandiya Böyük Hersoqluğu idi. O, eyni zamanda Avropada qitəsində qadınlar üçün irqi bərabər seçki hüququnu həyata keçirən ilk yer oldu. 1907-ci il parlament seçkiləri nəticəsində Finlandiya seçiciləri 19 qadını nümayəndə parlamentinin ilk qadın üzvü seçdilər. Bu, Rusiya tabeliyindəki Finlandiya knyazlığında rus qubernatoru ilə münaqişəyə səbəb oldu.1917-ci ildə Fin xalqı müstəqillik qazandı.
Birinci Dünya müharibəsindən əvvəlki illərdə Norveçdə qadınlar da səsvermə hüququ qazandılar. Birinci Dünya müharibəsi illərində Danimarka, Kanada, Rusiya, Almaniya və Polşa da qadınların səsvermə hüququnu tanıyıb. 1918-ci il Xalqların Nümayəndəliyi Aktı ilə 30 yaşdan yuxarı ingilis qadınları səsvermə hüququ qazanmış oldu. Hollandiyalı qadınlar 1919-cu ildə, amerikalı qadınlar isə 26 avqust 1920-ci ildə 19-cu Düzəlişin qəbulu ilə (1965-ci il Səsvermə Hüquqları Aktı irqi azlıqların səsvermə hüquqlarını təmin etdi) səsvermədə qalib gəldilər. 1922-ci il konstitusiyası ilə irlandiyalı qadınlar İrlandiya Azad Dövlətində kişilərlə eyni səsvermə hüququnu qazandılar. 1928-ci ildə Britaniya qadınları kişilərlə eyni şərtlərlə, yəni 21 və daha yuxarı yaşda olanlar üçün seçki hüququ qazandılar. Türk qadınlarına seçki hüququ 1930-cu ildə yerli seçkilərdə, 1934-cü ildə isə ümummilli seçkilərdə tətbiq edilmişdir.

Fransız qadınlara 1944-cü ilin iyulunda sürgündə olan Şarl de Qoll hökuməti tərəfindən 51 lehinə, 16 əleyhinə səsvermə ilə seçki hüququ verildiyi vaxtda Fransa seçki hüququna malik olmayan yeganə Qərb ölkəsi idi.

Qadınların səsvermə hüququ beynəlxalq hüquqa Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnsan Hüquqları Komissiyası tərəfindən seçilmişdir və onun sədri Eleanor Ruzvelt seçilmişdir. 1948-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsini qəbul etdi. 21-ci maddədə deyilirdi: "(1) Hər kəsin bilavasitə və ya azad şəkildə seçilmiş nümayəndələri vasitəsilə öz ölkəsinin idarə edilməsində iştirak etmək hüququ vardır. (3) Xalqın iradəsi hökumətin səlahiyyətinin əsasını təşkil edir; bu iradə ümumi və bərabər seçki hüququ ilə həyata keçirilən və gizli səsvermə yolu ilə və ya ona bərabər sərbəst səsvermə gedişatları ilə keçirilən dövri və həqiqi seçkilərdə ifadə edilməlidir."

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyası 1954-cü ildə qüvvəyə minmiş Qadınların Siyasi Hüquqları haqqında Konvensiyanı qəbul etdi və bununla da qadınların milli qanunlarla müəyyən edilmiş səsvermə, vəzifə tutma və dövlət xidmətlərindən istifadə hüquqlarını təmin etdi. Qadınların tam səsvermə hüququnu tanıyan ən son yurisdiksiyalardan biri 2008-ci ildə Butan olmuşdur (ilk milli seçkilər). Ən son, 2011-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanı Kralı Abdullah qadınların 2015-ci il yerli seçkilərində səs vermələrinə və Məşvərət Məclisinə təyin olunmasına icazə verdi .

 Seçki hüququ hərəkətləri 
Seçki hüququ hərəkatı geniş baxışlara malik qadın və kişilərdən ibarət idi. Müxtəliflik baxımından XX əsr qadın seçki hüququ hərəkatının ən böyük nailiyyəti onun son dərəcə geniş sinfi bazasının olması idi. Əsas bölmələrdən biri, xüsusən də Britaniyada, konstitusiyaya uyğun dəyişiklik yaratmağa çalışan suffragetlər və 1903-cü ildə daha döyüşkən Qadınların Sosial və Siyasi İttifaqını yaradan ingilis siyasi fəalı Emmeline Pankhurstun başçılıq etdiyi suffragetlər arasında idi . Pankhurst təşkilatın devizi olan "Sözlərlə deyil, əməllərlə" şüarı altinda qadınların hüquqlarının əldə edilməsi məsələsində fəaliyyətdən başqa heç nə ilə kifayətlənməyəcəkdi.
1873-cü ildə ABŞ-də yaradılmış Qadın Xristian Təvazökarlıq Birliyi (WCTU) bütün dünyada fahişələrin vəziyyətini yaxşılaşdırmaqla yanaşı, qadınların seçki hüququ üçün də kampaniya aparırdı. Frances Willardın rəhbərliyi altında WCTU öz dövrünün ən böyük qadın təşkilatına çevrildi və hazırda ABŞ-də davam edən ən qədim qadın təşkilatıdır.

"Qadın yeri" ilə bağlı da müxtəlif fikirlər var idi. Suffragist mövzuları tez-tez qadınların təbii olaraq daha mehriban, uşaqlar və qocalar haqqında daha çox narahat olduqları anlayışlarını əhatə edirdi. Kraditorun göstərdiyi kimi, tez-tez qadın seçicilərin məişət zorakılığına, içkiyə qarşı duraraq, təmizliyə və cəmiyyətə önəm verərək siyasətə sivilləşdirici təsir göstərəcəyi güman edilirdi. Kraditorun fikrincə, əks mövzu qadınların eyni əxlaq standartlarına malik olduğunu iddia edir. Onlar hər cəhətdən bərabər olmalıdırlar və qadının "təbii rolu" deyilən bir şey yoxdur.

Birləşmiş Ştatlarda qaradərili qadınlar üçün seçki hüququna nail olmaq öz irqindən olan kişilərin hüquqlarından məhrum edilməsinə qarşı durmağın bir yolu idi. Bu ruh düşkünlüyünə baxmayaraq, qaradərili suffragistlər bərabər siyasi hüquqlarında israr etməyə davam etdilər. 1890-cı illərdən başlayaraq afro-amerikalı qadınlar öz siyasi hüquqlarını öz klubları və seçki hüququ cəmiyyətləri daxilindən aqressiv şəkildə müdafiə etməyə başladılar. Alabama ştatının Tuskegee şəhərindən Adella Hunt Loqan iddia etdi: "Əgər ağdərili amerikalı qadınların bütün təbii və qazandıqları üstünlükləri ilə birlikdə seçki bülleteni lazımdırsa, qaradərili amerikalı qadın və kişilərin səsverməsinin güclü müdafiəsinə nə qədər ehtiyacı var? Yaşamaq, azadlıq və xoşbəxtliyə can atmaq hüquqlarını təmin etmək üçün?

 Zaman qrafiki 
Milli seçkilər dayandırılıb və ya başqa şəkildə keçirilmir.
ölkəQadınlara ilk dəfə milli səviyyədə seçki hüququ verildiyi ilQeydlərAlbaniya1945Alban qadınları ilk dəfə 1945-ci il seçkilərində səs veriblər.Amerika Birləşmiş Ştatları1920 (demək olar ki, hamısı)
1965 (hüquqi müdafiə)1920-ci ildə On Doqquzuncu Düzəlişin ratifikasiyasına qədər ayrı-ayrı ştatlar qadınlara müxtəlif növ seçkilərdə səs verməyə icazə verən qanunlar qəbul etmişdilər. Bəziləri qadınlara yalnız məktəb və ya bələdiyyə seçkilərində səs verməyə icazə verdi, bəziləri qadınların səs vermək istədikləri təqdirdə mülkiyyətə sahib olmalarını tələb etdi və bəziləri qadınların tam seçki hüququnu genişləndirdi, ancaq əyalət olduqdan sonra onu əlindən aldı. Bir çox ştatlar qadınlara səsvermə hüququ qazanmazdan əvvəl bir neçə vəzifə tutmağa icazə verdi. Qanuni olaraq səsvermə hüququ olsa da, 1965-ci ilə qədər bir çox cənubi ştatlarında qaradərili qadınların səsvermə hüququ faktiki olaraq rədd edildi.Amerika Birləşmiş Ştatları Virgin Adaları19361936-cı ildən başlayaraq qadınlar səs verə bilərdi. Lakin, bu səs kişilərdə olduğu kimi ildə 300 dollar və ya daha çox gəlir əldə etdiklərini sübut edə bilənlərlə məhdudlaşırdı.Andorra1970Anqola1975Argentina194723 sentyabr 1947-ci ildə Xuan Peron hökumətində Qadın Qeydiyyatı Aktı (13010 nömrəli) qəbul edildi.Avstraliya1902 (yalnız yerli olmayanlar)
1962 (tam)Cənubi Avstraliya koloniyası 1894, Qərbi Avstraliya koloniyası 1899, qeyri-yerli qadınlar üçün qalan Avstraliya ştatları 1902. Yerli avstraliyalı qadınlara (və kişilərə) 1895-ci ildə Cənubi Avstraliyada səsvermə hüququ verildi, lakin bu hüquq 1902-ci ildə istənilən aborigen üçün ləğv edildi. artıq qeydiyyatdan keçməmiş şəxs. Yerli avstraliyalılara 1962-ci ilə qədər bütün ştatlarda səsvermə hüququ verilməmişdirAvstriya1918Seçki Məcəlləsi 1918-ci ilin dekabrında dəyişdirildi. İlk seçki 1919-cu ilin fevralında oldu.Azərbaycan1918Şərqdə qadınlara ilk dəfə səsvermə hüququ verilən dövlət Azərbaycan olub.Baham adaları1960Banqladeş1971 (müstəqillik əldə etdikdən sonra)Barbados1950Belarus Xalq Respublikası1919Belçika1919/19481919-cu ildə konstitusiyaya ümumi səsvermə üçün verilmişdir. Əyalət şuralarına və milli parlamentə səsvermə hüququ yalnız 1948-ci ildə gəldi.Dahomey (Bu gün: Benin)1956Bermud adaları1944Bəhreyn20021973–2002-ci illər arasında Bəhreyndə heç bir seçki keçirilməyib.Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri2006Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində seçkilər milli səviyyədə keçirilir. Bununla belə, onların demokratik faydalılığı mübahisəlidir.Birləşmiş Krallıq1918 (qismən)
1928 (tam)1918-ci ildən 1928-ci ilə qədər qadınlar mülkiyyət hüququ olan 30 yaşında və ya Böyük Britaniya universitetlərinin məzunu kimi, kişilər isə 21 yaşında səs verə bilərdilər. 1928-ci ildən qadınlar kişilərlə bərabər seçki hüququna malik idilər.Birma1922Boliviya1938/19521938-ci ildə qadınların seçki hüququ məhdudlaşdırıldı (yalnız savadlı qadınlar və müəyyən gəlir səviyyəsi olanlar üçün). 1952-ci ildən kişilərlə bərabər şəkildə seçki hüququ verildi..Bolqarıstan Krallığı1937/1944Evli qadınlar (və şərti olaraq dul qadınlar) 1937-ci il yanvarın 18-də yerli seçkilərdə səsvermə hüququ qazandılar, lakin namizədlik irəli sürə bilmədilər. Subay qadınlar səsvermə hüququndan kənarlaşdırıldı. Tam səsvermə hüququ 1944-cü ilin sentyabrında kommunist rejimi tərəfindən verilmiş və 15 iyun 1945-ci ildə seçki qanunu islahatı ilə yenidən təsdiq edilmişdir.Botsvana1965Braziliya1932Britaniya Hondurası (Bu gün: Beliz)1954Britaniya Kamerunları (Bu gün: Kamerun)1946Britaniya Külək Adaları (Bu gün: Qrenada , Sent-Lüsiya , Sent Vinsent və Qrenadinlər , Dominika)1951Britaniya Livard Adaları (Bu gün: Antiqua və Barbuda , Britaniya Virgin Adaları , Montserrat , Sent Kitts və Nevis , Anguilla)1951Bruney1959Bruneydə milli seçkilər hazırda dayandırılıb. Həm kişilər, həm də qadınlar yalnız yerli seçkilərdə səsvermə hüququna malikdirlər.Burundi1961Butan1953Cape Verde1975 (müstəqillik əldə etdikdən sonra)Kayman adaları1957Mərkəzi Afrika Respublikası1986Cənubi Rodeziya (Bu gün: Zimbabve)1919 (yalnız ağlar)1978 (tam)Cənubi Yəmən (Bu gün: Yəmən)1967Çad1958Çili19491934-cü ildən 1949-cu ilə qədər qadınlar yerli seçkilərdə 25 yaşında, kişilər isə bütün seçkilərdə 21 yaşında səs verə bilərdilər. Hər iki halda savad tələb olunurdu.Çin (ÇXR)19491949-cu ildə Çin Xalq Respublikası (ÇXR) 1947-ci ildə Çin Respublikasının (ÇXR, Tayvan) əvvəlki Konstitusiyasına istinad edərək, kişi və qadınların bərabər hüquqlarını Çin Xalq Respublikasının (ÇXR) Konstitusiyasına daxil etdi. Seçkilər bəzi nümayəndələrin birbaşa , bəzilərinin isə dolayı yolla seçildiyi iyerarxik seçki sisteminə əsaslanır .Çexoslovakiya (Bu gün: Çexiya , Slovakiya)192029 fevral 1920-ci ildə qəbul edilmiş Çexoslovakiya Konstitusiyası hər bir vətəndaşın, o cümlədən qadınların hər bir seçkili orqana ümumi səs verməsini təmin etdi.Cibuti1946Dominik respublikası1942Ekvador1929/19671929-cu ildə Ekvador qadınlara seçki hüququ versə də (1917-ci ildə qadınlara seçki hüququ verən Uruqvay istisna olmaqla) Latın Amerikasının əksər müstəqil ölkələrindən daha erkən idi, Ekvadorda kişi və qadınların seçki hüququ arasındakı fərqlər yalnız 1967-ci ildə aradan qaldırıldı. Əvvəl qadınların səsverməsi istəyə bağlı idi, kişilərinki isə məcburi idi. 1967-ci ildən hər iki cins üçün məcburidir.Misir1956El Salvador1939/1950Qadınlar 1939-cu ildə savadlılıq və daha yüksək yaş tələb edən məhdudiyyətlərlə seçki hüququ əldə etdilər. 1950-ci ildə qadınların səsverməsinə icazə verən bütün məhdudiyyətlər aradan qaldırıldı, lakin qadınlar seçkilərdə iştirak etmək hüququnu yalnız 1961-ci ildə əldə etdilərEkvatorial Qvineya19631987-ci ildən Ekvatorial Qvineya Demokratik Partiyasının nəzdində effektiv bir partiyalı dövlət ; Ekvatorial Qvineyadakı seçkilər azad və ədalətli hesab edilmir.EritreyaSəsvermə yoxdurEritreya 1993-cü ildə müstəqillik qazandıqdan sonra bu ölkədə seçkilər keçirilməyib.Ermənistan1917 (Rusiya qanunvericiliyinin tətbiqi ilə)
1919-cu il mart (öz qanunvericiliyinin qəbulu ilə)1919-cu il iyunun 21 və 23-də Ermənistanda ümumi seçki hüququ əsasında ilk birbaşa parlament seçkiləri keçirildi.20 yaşına çatmış hər bir şəxs cinsindən, etnik mənsubiyyətindən və dini inancından asılı olmayaraq səsvermə hüququna malik idi. 80 yerlik qanunverici orqana üç qadın deputat daxildir: Katarine Zalyan-Manukyan , Perçuhi Partizpanyan-Barseqyan və Varvara Saakyan .Estoniya1917Ümumi seçki hüququ 15 mart 1917-ci ildə Rusiya Müvəqqəti Hökuməti (o vaxtkı Estoniya qubernatorluğuna nəzarət edən) tərəfindən elan edilmiş və Müəssislər Məclisinin seçkilərində tətbiq edilmişdir. 1918-ci ildə müstəqil olduqdan sonra Estoniya ümumi seçki hüququnu davam etdirdi.Eswatini (keçmiş: Svazilend)1968Esvatinidə seçkilər olsa da, ölkə mütləq monarxiyadır və ən son ümumi seçkilərdə fəallıq çox aşağı olub, bu da bəzilərinin ölkədəki demokratiyanı şübhə altına almasına səbəb olub.Efiopiya (Sonra Eritreya daxil olmaqla)1955Əfqanıstan1964Əlcəzair19621962-ci ildə Fransadan müstəqillik əldə etdikdən sonra Əlcəzair bütün kişilərə və qadınlara bərabər səsvermə hüququ verdi.Malaya Federasiyası (Bu gün: Malayziya)19551957-ci ildə müstəqillikdən iki il əvvəl Federal Qanunvericilik Şurasına ilk ümumi seçki keçirildi.Fici1963Finlandiya Böyük Hersoqluğu1906Finlandiya 1917-ci ildə Rusiyadan müstəqilliyini əldə edəndə qadınların səsvermə hüququ qorunub saxlanılıb .Toskana Böyük Hersoqluğu1848Surinam1948Fransa1944Qanun 1944-cü ildə qəbul edilib, lakin ilk seçkilər 1945-ci ildə keçirilib.Qabon1956Qambiya, The1960Almaniya1918Getmək1945Qana1954Yunanıstan1930 (Yerli Seçkilər, Yalnız Savadlılar) , 1952 (Qeyri-şərtsiz)Qrenlandiya1948Qvatemala1945/1965Qadınlar 1945-ci ildən ancaq savadlı olsalar səs verə bilərdilər. 1965-ci ildə qadınların seçki hüququna qoyulan məhdudiyyətlər aradan qaldırıldı.Qvineya1958Qvineya-Bisau1977Gürcüstan Demokratik Respublikası1918Qayana1953Haiti1950Hindistan (müstəqillik əldə etdikdən sonra)19471947-ci ildə Böyük Britaniyadan müstəqillik əldə etdikdən sonra Hindistan bütün kişilərə və qadınlara bərabər səsvermə hüququ verdi.Honduras1955Honq Konq1949Macarıstan Respublikası1919 (qismən)
1945 (tam)1919-cu ildən sonra kişilər 24 yaşından, qadınlar isə yalnız 30 yaşından səsvermə hüququ qazana bilirdilər. Hər iki cins üçün də təhsil və iqtisadi meyarlar müəyyən edilmişdi, lakin bütün meyarlar qadınlar üçün daha yüksək idi.
1945-ci ildən sonra həm kişilər, həm də qadınlar 20 yaşından etibarən ümumi seçki hüququ qazandılar.İndoneziya1937 (yalnız avropalılar üçün)
1945 (müstəqillikdən sonra verilən bütün vətəndaşlar üçün)İran19631945-ci ildə Azərbaycan Demokrat Partiyasının bir illik hakimiyyəti dövründə İran azərbaycanlı qadınlarına səs vermək və seçilmək icazəsi verilib.İraq1948ilk azad seçkilər 2005-ci ildə keçirilibİrlandiya1918 (qismən)
1922 (tam)1918-ci ildən Böyük Britaniyada qalan hissəsində qadınlar 30 yaşdan mülkiyyət hüququ ilə və ya universitet dairələrində səs verə bilər, kişilər isə 21 yaşında səs verə bilərdilər. 1922-ci ildə ayrıldıqdan sonra İrlandiya Azad Dövləti kişilərə və qadınlara bərabər səsvermə hüququ verdi.İnsan adası1881İsrail1948Qadınlara seçki hüququ müstəqillik elanı ilə verildi . Lakin bundan əvvəl Fələstindəki yəhudi qəsəbəsində seçki hüququ 1920-ci ildə verilmişdi.İtaliya1925 (qismən), 1945 (tam)1925-ci ildə yerli seçkilər. 1945-ci ildə tam seçki hüququ.Yamayka1944Yaponiya19461946-cı ildə Yaponiya ümumi seçkiləriCersi1919Franchise ilə bağlı məhdudiyyətlər 1945-ci ildə qurtuluşdan sonra kişi və qadınlara tətbiq edildi.İordaniya1974Kamboca Krallığı1955KanadaKanadanın çox hissəsi üçün 1917–1919; 1922-ci ildə Şahzadə Eduard adası; 1925-ci ildə Nyufaundlend; 1940-cı ildə Kvebek; 1960 Aborigenlər üçün əvvəlki kimi statuslarından imtina etmələrini tələb etmədənBirinci Dünya müharibəsi zamanı hərbi çağırış üçün mandat qazanmağa kömək etmək üçün federal mühafizəkar Robert Borden hökuməti 1917-ci ildə səsvermə hüququnu müharibə dullarına, xaricdə xidmət edən qadınlara və xaricdə xidmət edən kişilərin qadın qohumlarına verdi. Ancaq eyni qanunvericilik, Döyüş Zamanı Seçki Qanunu ilə 1902-ci ildən sonra Kanada vətəndaşlığına qəbul edilənləri seçki hüququndan məhrum etdi. Yaşı 21-dən yuxarı olan və "yad əcnəbi olmayan" və müəyyən mülkiyyət tələblərinə cavab verən qadınlara 1918-ci ildə federal seçkilərdə səs verməyə icazə verildi. Qadınlar ilk dəfə Manitoba, Saskaçevan əyalətlərində səsvermədə qalib gəldilər. 1916-cı ildə Alberta; 1917-ci ildə Britaniya Kolumbiyası və Ontario; 1918-ci ildə Yeni Şotlandiya; 1919-cu ildə Nyu-Brunsvik (qadınlar 1934-cü ilə qədər Nyu-Brunsvik əyalət ofisinə namizəd ola bilməzdilər); 1922-ci ildə Şahzadə Eduard adası; 1925-ci ildə Nyufaundlend (1949-cu ilə qədər Konfederasiyaya qoşulmadı); və 1940-cı ildə Kvebek.
Aborigen kişilərə və qadınlara 1960-cı ilə qədər səsvermə hüququ verilmədi; əvvəllər onlar yalnız müqavilə statusundan imtina etdikdə səs verə bilərdilər. Yalnız 1948-ci ildə Kanada BMT-nin Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsini imzalayanda aborigenlərə qarşı ayrı-seçkilik məsələsini araşdırmaq məcburiyyətində qaldı.Qazax SSR1924Keniya1963Danimarka Krallığı (Farer adaları və o dövrdə İslandiya daxil olmaqla)1908-ci ildə yerli seçkilərdə, 1915-ci ildə milli parlament seçkilərindəHavay Krallığı1840–1852Ümumdünya seçki hüququ 1840-cı ildə yaradılmışdır ki, bu da qadınların səs verə bilməsi demək idi. Müxalifətin 1852-ci il konstitusiyasında qadınların seçki hüququnun xüsusi inkarı ilə nəticələndi.Kipr1960Kiribati1967Kolumbiya1954Komor adaları1956Konqo Respublikası,1963Koreya, Şimali1946Koreya, Cənubi1948 (həm kişilər, həm də qadınlar üçün)Həm kişilərə, həm də qadınlara seçki hüququ ilk konstitusiya qanunu elan edildikdən dərhal sonra eyni tarixdə verildi. 1910-cu ilə qədər bu, despotik monarxiyaya malik Koreya imperiyası idi, buna görə də heç kimin seçki hüququ yox idi və 1910-cu ildən 1945-ci ilə qədər Koreya Yaponiyanın koloniyası idi, buna görə yenə də heç kimin Yapon İmperiyası üçün seçki hüququ yox idi. 1945-ci ildən 1948-ci ilə qədər Koreyanın cənubi hissəsi Koreyada yerləşən Birləşmiş Ştatların Ordusu Hərbi Hökuməti tərəfindən idarə olunurdu, buna görə də heç kimin hökumətə seçki hüququ yox idi. Koreyanın ilk konstitusiya qanunundan etibarən Koreya həm kişilərə, həm də qadınlara eyni vaxtda seçki hüququ verən bərabərlik prinsipini qəbul etdi.Kosta Rika1949Kot-d'İvuar1952Kuba1934Kuk adaları1893Küveyt2005Bütün seçicilər ən azı 20 il Küveyt vətəndaşı olmalıdır.Qırğızıstan SSR1918Laos Krallığı1958Latviya1917Livan19521952-ci ildə 30 illik seçki hüququ uğrunda mübarizədən sonra Livan qadınlarına səsvermə hüququ verən qanun layihəsi qəbul edildi. 1957-ci ildə səsvermə kişilər üçün məcburi olduğu kimi qadınların (kişilər deyil) səsvermədən əvvəl ibtidai təhsilə malik olması tələbi ləğv edildi.Lesoto1965Liberiya1946Liviya Krallığı1963 (1951 yerli)Lixtenşteyn1984Litva1918Lüksemburq1919Qadınlar 1919-cu il mayın 15-də Lüksemburq konstitusiyasının 52-ci maddəsinə dəyişiklik edilməklə səsvermə hüququ qazandılar.Madaqaskar1959Malavi1961Maldiv adaları1932Mali1956Malta1947Marşal adaları1979Mavritaniya1961Mavrikiy1956Meksika1953Mikroneziya, Federal Dövlətlər1979Moldova1929/1940Rumıniya Krallığının bir hissəsi olaraq, müəyyən tələblərə cavab verən qadınlara 1929-cu ildən başlayaraq yerli seçkilərdə səs verməyə icazə verilirdi. 1938-ci il Konstitusiyasından sonra 1939-cu il Seçki Qanunu ilə ümumi seçkilərdə qadınlara səsvermə hüququ verildi. 1940-cı ildə Moldova SSR -in yaranmasından sonra kişilərə və qadınlara bərabər səsvermə hüququ verildi.Monako1962Monqolustan Xalq Respublikası1924Mərakeş1963Mozambik Xalq Respublikası1975Namibiya1989 (müstəqillik əldə etdikdən sonra)Cənubi Afrikadan müstəqillik əldə edərkən.Nauru1968 Nepal1951 (Demokratiya əldə edildikdən sonra)Hollandiya19171919-cu ildən qadınlara səsvermə hüququ verilir. 1917-ci ildən qadınlara vəzifə səlahiyyətləri verilir.Hollandiya Antilləri (Bu gün: Aruba , Curaçao , Sint Maarten , Karib Hollandiyası)1949Yeni Zelandiya1893Yeni Zelandiya dünyada qadın seçiciləri olan ilk ölkə oldu.Nikaraqua1955Niger1948Nigeriya1958Norveç1913Oman1994Texniki cəhətdən Omanda seçkilər keçirilsə də , bu, yalnız səlahiyyəti olmayan bir məşvərət məclisini seçmək üçündür, çünki Oman mütləq monarxiyadır .Özbəkistan SSR1938Pakistan1947 (müstəqillik əldə etdikdən sonra)1947-ci ildə Hindistanın bölünməsi zamanı Pakistan kişilərə və qadınlara tam səsvermə hüququ verdi.Palau1979Fələstin1972Qadınlar (və kişilər) ilk dəfə 1972-ci ildə İordan çayının qərb sahilində yerli seçkilərdə səs veriblər. Qadınlar (və kişilər) ilk dəfə 1996-cı ildə Fələstin parlamentini seçiblər . Ancaq son ümumi seçki 2006-cı ildə edildi ; 2014-cü ildə başqa bir seçki olmalı idi, lakin seçkilər qeyri-müəyyən müddətə təxirə salındı.Panama1941/19461941-ci ildən qadınlar məhdud seçki hüququna (təhsil səviyyəsinə görə şərtlənir), 1946-cı ildən qadınların bərabər seçki hüququna malikdir.Papua Yeni Qvineya1964Paraqvay1961Peru1955Filippin1937Filippinli qadınlar 1937-ci ildə keçirilən plebissitdə səsvermə hüququna səs verdilər; Qadınlar ilk dəfə həmin ilin sonunda yerli seçkilərdə səs verdilər .Pitkern adaları1838Polşa1918Portuqaliya1911/1931/19761911-ci ildə məhdudiyyətlərlə, daha sonra 1931-ci ilə qədər məhdudiyyətlərlə bərpa olunana qədər yenidən qeyri-qanuni oldu, 1976-cı ildə yaş tələblərindən başqa məhdudiyyətlər qaldırıldıPuerto Riko1929/1935Qadınlar üçün məhdud seçki hüququ verilirdi, ancaq savadlı olanlar üçün. 1935-ci ildə qanunverici orqan bütün qadınlar üçün seçki hüququnu təsdiqlədi.Qətər1997Konstitusiyanın tələb etdiyi halda, ümumi seçkilər dəfələrlə təxirə salınmışdı. Bələdiyyə seçkiləri tez-tez keçirilirdi.Rumıniya1929/1939/19461929-cu ildən başlayaraq yerli seçkilərdə müəyyən tələblərə cavab verən qadınlara səs verməyə icazə verildi. 1938-ci il Konstitusiyasından sonra 1939-cu il Seçki Qanunu ilə ümumi seçkilərdə qadınlara səsvermə hüququ verildi. Qadınlar kişilərlə bərabər səs verə bilərdilər, lakin həm kişilər, həm də qadınlar məhdudiyyətlərə malik idi və məhdudiyyətlər kişilərdən daha çox qadınlara təsir edirdi. 1946-cı ildə kişilərə və qadınlara tam bərabər səsvermə hüququ verildi.Rusiya Respublikası19171917-ci il iyulun 20-də Müvəqqəti Hökumətin yanında .Ruanda1961Samoa1990Samoada seçkilər matay üçün namizədliyi məhdudlaşdırsa da, ümumi seçki hüququ var .San Marino1959San-Tome və Prinsipi1975Səudiyyə Ərəbistanı20152015-ci ilin dekabrında qadınlara ilk dəfə səs vermək və seçkilərdə iştirak etmək icazəsi verilib. Ancaq Səudiyyə Ərəbistanında milli seçkilər yoxdur . Ölkə mütləq monarxiyadır .Seneqal1945Seyşel adaları1948Şərqi Timor1976Sierra Leone19611790-cı illərdə, Sierra Leone hələ koloniya ikən, qadınlar seçkilərdə səs verirdilər.Şimali Yəmən (Bu gün: Yəmən)1970Sinqapur1947Solomon adaları1974Somali1956Cənubi Afrika1930 (Avropa və Asiya qadınları)
1994 (bütün qadınlar)1994-cü ildə bütün irqlərdən olan kişilərlə eyni vaxtda digər irqlərdən olan qadınlara françayzinq hüququ verildi.İspaniya1924 /1 oktyabr 1931 1977Qadınlar 1924-cü ildən 1926-cı ilə qədər qısa müddət ərzində səsvermə hüququna sahib idilər, lakin seçkilərin olmaması o deməkdir ki, seçkilərdən sonra qəbul edilmiş 1931-ci il Konstitusiyasında səsvermə hüququnu qazandıqdan sonra 1933-cü ilə qədər heç vaxt seçkiyə getmək imkanları olmayıb. Hökumət qadınların səs verə biləcəyi iki seçkidən sonra düşdü və Fransisko Frankonun ölümündən sonra heç kim yenidən səs verməyəcəkdi .Şri Lanka (keçmiş: Seylon)1931Sudan1964İsveç1919 İsveçrə1971-ci ildə federal səviyyədə, 1959–1990-cı illərdə yerli kanton səviyyəsindəQadınlar 1971-ci ildə milli seçkilərdə səsvermə hüququ əldə etdilər. Appenzell Ausserrhodendə (1989) və Appenzell Innerrhodendə (1990) istisna olmaqla, qadınlar 1959 (həmin ildə Vod və Neuşatel) və 1972-ci illər arasında yerli kanton səviyyəsində səsvermə hüququ əldə etdilər . Həmçinin İsveçrədə qadınların seçki hüququna baxın.Suriya1949Tayvan19471945-ci ildə Tayvan adası Yaponiyadan Çinə qaytarıldı. 1947-ci ildə qadınlar Çin Respublikasının Konstitusiyasına uyğun olaraq seçki hüququ qazandılar. 1949-cu ildə Çin Respublikası Hökuməti (ROC) materik Çini itirərək Tayvana köçdü.Tacikistan SSR1924Tanzaniya1959Tayland1932Tonqa1960Trinidad və Tobaqo1925Seçki hüququ ilk dəfə 1925-ci ildə hər iki cinsə, 21 yaşdan yuxarı kişilərə və 30 yaşdan yuxarı qadınlara Böyük Britaniyada olduğu kimi ("Ana Ölkə", o zamanlar Trinidad və Tobaqo hələ də müstəmləkə idi) verildi.) 1945-ci ildə qadınlara tam seçki hüququ verildi.Tunis1957Türkiyə1930 (yerli seçkilər üçün), 1934 (ümummilli seçkilər üçün)Türkmənistan SSR1924tuvalu1967Ukrayna1917 (Ukrayna Xalq Respublikası , 1918 (Qərbi Ukrayna Xalq Respublikası), 1919 (Ukrayna SSR)Ukrayna Xalq Respublikasında seçkilər 9 yanvar [ OS 27 dekabr] 1918-ci ildə keçirildi.Uqanda1962Uruqvay1917/1927Uruqvay bütün Amerikada qadınlara tam bərabər vətəndaş hüquqları və ümumi seçki hüququ verən ilk ölkə idi (1917-ci il Konstitusiyasında). Baxmayaraq ki, bu seçki hüququ ilk dəfə 1927-ci ildə plebisitdə həyata keçirilmişdir. Cerro Chato .Vanuatu1975 Vatikan şəhəriSəsvermə yoxdurGizli səsvermə yolu ilə bütün kişilərdən ibarət Kardinallar Kolleci tərəfindən seçilən Papa Katolik Kilsəsinin lideridir və Vatikan dövləti üzərində ex officio ali qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyətini həyata keçirir.Venesuela1946 (qismən)Venesuelada seçkilərin legitimliyi ilə bağlı mübahisələr olsa da , onlar milli səviyyədə davam edir.Vyetnam19461946-cı il Şimali Vyetnam qanunvericilik seçkiləriYuqoslaviya (Bu gün: Serbiya , Monteneqro , Xorvatiya , Sloveniya , Bosniya və Herseqovina , Kosovo , Şimali Makedoniya)1945Yuxarı Volta (Bu gün: Burkina Faso)1958Zair (Bu gün: Konqo Demokratik Respublikası)1967Zambiya1962 (sonra Şimali Rodeziya)1962-ci ildə Şimali Rodeziyada qadınlara seçki hüququ verilmişdir .

 Dində 

 Katoliklik 
Abbessin qadın katolik ofisi seçkilidir , seçim icmaya mənsub rahibələrin gizli səsləri ilə edilir. Katolik kilsəsi daxilində abbeslərə verilən yüksək rütbə əvvəllər bəzi abbeslərə milli məclislərdə oturmaq və səs vermək hüququ verirdi (Orta əsr Almaniyasında imperiyanın müstəqil şahzadələri arasında yer alan müxtəlif yüksək rütbəli abbeslərdə olduğu kimi). Onların protestant varisləri demək olar ki, müasir dövrlərdə eyni imtiyazdan istifadə edirdilər.

6 fevral 2021-ci ildə Papa Fransisk Natali Bekvartı Yepiskoplar Sinodunun müşaviri təyin etdi və onu Yepiskoplar Sinodunda səs vermək hüququna malik olan ilk qadın etdi.

 İslam 
Bəzi ölkələrdə bəzi məscidlərdə qadınların idarə heyəti seçkilərində səs verməsini qadağan edən konstitusiya var.

 Yəhudilik 
Mühafizəkar Yəhudilik, İslahat Yəhudiliyi və əksər Ortodoks Yəhudi hərəkatlarında qadınların səsvermə hüququ vardır. 1970-ci illərdən bəri getdikcə daha çox Müasir Pravoslav sinaqoqları və dini təşkilatlar qadınlara seçmək və onların rəhbər orqanlarına seçilmək hüququ verir. Bir neçə ultra-pravoslav yəhudi icmasında qadınlara səs vermək və ya nüfuzlu vəzifələrə seçilmək imkanından məhrum edilir.

 Azərbaycanda 
1918-ci il qurultayında Məhəmməd Əmin Rəsulzadə müsəlman qadınının azad edilməsini müsəlman xalqlarının milli-azadlıq mübarizəsinin ən mühüm məsələlərindən biri kimi qiymətləndirdi. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə deyirdi: "Bütün digər xalqların qadınları kişilərlə bərabər ictimai-siyasi hərəkatda iştirak etdiyi və bununla da öz millətinin uğurlarına kömək etdiyi bir vaxtda müsəlman qadın dustaqlıqda qala bilməz və qalmamalıdır". Bu fikirlər 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qəbul etdiyi İstiqlal Bəyannaməsinin IV bəndində bərabərhüquqluluq prinsipinin, seçmək və seçilmək hüququnun təsbit edilməsi ilə öz qanuni təsdiqini tapdı. Nəticədə, Azərbaycan Şərqdə qadınlara seçmək və seçilmək hüququ verən ilk ölkə oldu.

Müsəlman dünyasında ilk dəfə olaraq kişilərlə bərabər, qadınlara seçkilərdə iştirak etmək – seçmək və seçilmək hüququnun verilməsi tarixi nailiyyət hesab olunurdu. Bununla da, nəinki Şərqdə, hətta demokratiyanın beşiyi sayılan bir sıra Avropa ölkələrindən və ABŞ-dan əvvəl qadına cəmiyyət həyatında siyasi proseslərə qoşulmaq hüququ Azərbaycanda verilmiş oldu. Bu, Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət yaratmaq əzmində olduğunu bütün dünyaya nümayiş etdirdi.

Beləliklə, 1918-ci il dekabrın 8-də işə başlayan Azərbaycan parlamentinə seçkilərdə də azərbaycanlı qadınlar iştirak etmişdir. Lakin, təəssüflər olsun ki, parlamentdə qadınlar təmsil olunmamışdı, çünki onlar rəhbər vəzifələrə öz namizədliklərini irəli sürməkdən imtina etmişdilər.

Azərbaycanlı qadınların seçki hüquqlarının möhkəmləndirilməsi istiqamətində atılan növbəti addım bu hüquqların Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Müəssislər Məclisinə seçkilər haqqında Əsasnamədə təsbiti oldu. AXC-nin Müəssislər Məclisinə seçkilər çox vaxt və ciddi hazırlıq tələb edirdi, mürəkkəb siyasi vəziyyət isə hər gün yeni məsələlərin həllini irəli sürürdü. Buna baxmayaraq, parlament bir sıra hüquqi aktlar, o cümlədən "Müəssislər Məclisinə seçkilər haqqında" Qanun qəbul etdi. 1919-cu il iyulun 21-də qəbul edilən qanunda dövlətin hakimiyyət orqanlarına qadınların seçmək və seçilmək hüquqları bir daha öz təsdiqini tapdı. Əsasnamənin 1-ci fəslində deyilirdi: "Müəssislər Məclisi əhali tərəfindən cinsindən asılı olmayaraq və bərabər seçki hüququ əsasında, birbaşa və gizli səsvermə vasitəsilə, mütənasib nümayəndəlik əsasları təmin edilərək seçilən üzvlərdən ibarətdir". 2-ci fəsildə qeyd olunurdu ki, "Müəssislər Məclisinə seçkilərdə səsvermə gününədək 20 yaşı tamam olmuş hər iki cinsdən olan respublika vətəndaşları iştirak hüququna malikdirlər". Beləliklə, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti qadınlara aktiv seçki hüququ vermək niyyətini bir daha təsdiqlədi.

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 http://www.womeninworldhistory.com/TWR-13.html


 Həmçinin bax 
 Seçki hüququ
 Qabriela Mistral
 Mariya Mitçell

Kateqoriya:Qadın hüquqları