Azərbaycan dilinin dialektləri

300px|thumb|right|Qarabağ ləhcəsi və folkloru haqqında. Ceyhun bəy Hacıbəyli, 1933-cü il
300px|thumb|right|Dağıstanda Aşağı Qatrux ləhcəsində şeirin videosu
Azərbaycan dilinin dialektləri — kompakt şəkildə əsasən tarixi Azərbaycan ərazisində yaşayan etnik azərbaycanlıların danışdıqları şivələrin məcmusudur. 2015–ci il etibarı ilə Azərbaycan dilində danışanların sayı 30 milyon nəfərdən çoxdur.
 Məskunlaşma və say 

Ana dili olaraq Azərbaycan dilində danışan əhali geniş coğrafiyada kompakt şəkildə məskunlaşmışdır.
 İranda 
200px|thumb|right|2010-cu ildə İran Mədəniyyət Nazirliyinin həyata keçirdiyi ölkə miqyaslı sorğuya əsasən danışanların ana dili əsasında İran azərbaycanlılarının (Türklərin) məskun olduqları ostanlar və həmin ostanlarda əhali içində nisbətləri.

Şahın xahişi ilə Rusiyadan hərbi məsləhətçi qismində göndərilmiş general–mayor qraf İvan Osipoviç Simoniçin yavəri olaraq 1837–1840–cı illərdə İranda olmuş podpolkovnik İvan Fyodoroviç Blaramberq bu dövlətdə müxtəlif rəsmi və qeyri–rəsmi şəxslərdən duyduğu məlumatları təhlil edir və belə qənaətə gəlir ki, İranın ümumi əhalisi 5 milyon nəfərdən çox deyil.Статистическое обозрение Персии, составленное подполковником И. Ф. Бларамбергом в 1841 году, стр. 22. // Записки Императорского Русского географического общества. Кн. VII. СПб., 1853

Alman əsilli şərqşünas Yulius Sezar Hentşenin 1869–cu ildə istinad etdiyi mənbəni göstərmədən qeyd edir ki, 5 milyon nəfərdən ibarət İran əhalisinin 1 milyon nəfərini türktatarlar, 125 min nəfərini isə türkmənlər təşkil edir.XVII. Specialstatistik von Persien . — Von Dr. Julius Cäsar Häntzsche in Dresden, seiten 431 . // Zeitschrift der Gesellschaft für Erdkunde zu Berlin. Als Fortsetzung der Zeitschrift Für Allgemeine erdkunde im auftrage der gesellschaft herausgegeben von Prof. Dr. W. Koner. Vierter Band. Mit VIII karten. Berlin: Verlag von Dietrich Reamer, 1869, 658 seiten.

Türkmanlar xaric bütün İran türklərini həm də azərbaycanlılar adlandıran, Budapeştdə (Avstriya–Macarıstan) doğulmuş və müasir İran ərazisindən keçərək 1861–1864–cü illərdə Orta Asiyaya səfər etmiş yəhudi əsilli türkoloq və şərqşünas Armin Vamberi 1885–ci ildə nəşr edilmiş "Türk xalqı" kitabında İranda onların sayını 2 milyon nəfər təxmin edir.V. Westtürken. — Iranische Türken oder Azerbaidschaner, seite 593. // Das Türkenvolk, in seinen ethnologischen und ethnographischen Beziehungen geschildert von Hermann Vámbéry. Leipzig: F. A. Brockhaus, 1885, XII+638 seiten.Eyni kitabda (səh. 593) Armin Vamberi Transqafqaziya və İranda yaşayan bütün Azərbaycan türklərini 3 milyon nəfər hesab edir ("...so glaunben wir keinesfalls zu irren, wenn wir die Gesammtzahl der Türken in Iran, wozu der König sammt Familie gehört, auf 2 Millionen, oder unter Hinzurechnung der kaukasischen Azerbaidschaner auf 3 Millionen Seelen veranschlagen."). Rus əsilli şərqşünas və etnoqraf  isə iddia edir ki, Vamberiyə görə bu say İran əhalisinin üçdə birinə bərabər idi.Выпускь III и IV. — Отдѣль I. Изслѣдованiя, наблюденiя и рассужденiя. — 3. Замѣтки обь этническомь составѣ тюркскихь племень и народностей и свѣдѣнiя обь ихь численности Н. А. Аристова, стр. 413. // Живая старина: периодiческое изданiе отделѣнiя этнографiи Императорскаго Русскаго географическаго общества подь редакцiею Предсѣдательствующаго вь Отдѣленiи Этнографiи В. И. Ламанскаго. Годь шестой: выпускь I — IV . С.–Петербургь: Типографiя С. Н. Худекова, 1896, 542 стр.

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə İran türkləri haqqında 1912–ci ildə qələmə aldığı yazılarında qeyd edirdi ki, türklər ən aşağı ehtimalla İran əhalisinin üçdə birini təşkil edirlər.İran türkləri I, səhifə 11. // İran türkləri . Müəllif: Məhəmməd Əmin Rəsulzadə. İşləyib çap edəni: Yadigar Türkel. Bakı: "Təknur", 2013, 100 səhifə. ISBN 9789952445378

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentində millət vəkili olmuş və 1920–ci ildən 1971–ci ildə vəfatı tarixinədək Türkiyədə mühacir həyatı yaşamış yazıçı  Mirzə Məmmədsadıq Axundzadənin təxmininə görə 1939–1940–cı illərdə təqribən 10 milyonİranın Umumi Nüfusu 10 milyondur, sayfa 11. // İran Türkleri. Yazan: San'an Azer. İstanbul: Cumhuriyet Matbaası, 1942, 44 sayfa . nəfər olan İran əhalisinin 5 milyon nəfərini türklər təşkil edirdi.İran Türkleri. Yazan: San'an Azer. İstanbul: Cumhuriyet Matbaası, 1942, sayfa 12.

Rusiya Elmlər Akademiyasının Asiya Xaqları İnstitutu tərəfindən yayımlanan "Qısa hesabatlar"ın 77–ci buraxılışında nəşr edilmiş S. M. Əliyevin "Müasir İranda milli məsələ"К национальному вопросу в современном Иране. — С. М. Алиев, стр. 45–60. // Краткие сообщения Института народов Азии АН СССР. № 77. Москва: Наука, 1964, 138 стр. məqaləsində olan məlumatlara görəNo. 1. — The Problems of Nationalities in Contemporary Persia, p. 62. // Central Asian Review. Volume XIV . Issued by the Central Asian Research Centre in association with St. Antony's College (Oxford) Soviet Affairs Study Group. Editors: Geoffrey Wheeler, Max Hayward, Harry Willetts. London: The Eastern Press Limited of London and Reading, 1966, 369 pages. general–leytenant Hüseyn Əli Razmaranın (; ) redaktorluğu ilə 1949–1953–cü illərdə nəşr edilmiş 10 cildlik "İranın coğrafi lüğəti"nə (;  Fərhəng-i cuğrafiya-yi İran)Nümunə olaraq bax: bəzi cildlər haqqında məlumat əsasən sovet iranşünası G. M. Petrovun () tərtib etdiyi cədvələ görə 18.612.800 nəfər olan İran əhalisinin 4.525.200 nəfərini azərbaycanlılar, 237.800 nəfərini qaşqaylar, 227.600 nəfərini türkmənlər və 97.400 nəfərini əfşarlar təşkil edirdi.No. 1. — The Problems of Nationalities in Contemporary Persia, p. 64. // Central Asian Review. Volume XIV . Issued by the Central Asian Research Centre in association with St. Antony's College (Oxford) Soviet Affairs Study Group. Editors: Geoffrey Wheeler, Max Hayward, Harry Willetts. London: The Eastern Press Limited of London and Reading, 1966, 369 pages. Bu hesablamaya əsasən türkmənlər xaric azərbaycanlı, qaşqay və əfşar kimi ayrıca təsnifləndirilmişlər birlikdə ümumi İran əhalsi içərisində 26.11 %, təkcə azərbaycanlılar kimi təsnifləndirilmiş əhali isə 24.31 % olmuşdur. Qaşqaylar dil olaraq Azərbaycan dilinə olduqca yaxın, İranda yaşayan əfşarlar isə Azərbaycan dilində danışırlar.No. 4. — Persia. Part II, page 419. // Central Asian Review. Volume IV . Issued by the Central Asian Research Centre in association with St. Antony's College (Oxford) Soviet Affairs Study Group. Editors: Geoffrey Wheeler, Max Hayward, Harry Willetts. London: The Eastern Press Limited of London and Reading, 1956, 452 pages.Üçüncü Bölüm: Kafkasya ve İran Türkleri. — III. İran Türkleri. — 2. Kaşkaylar, sayfa 65–66. // Türk Kavimleri. İkinci Baskı. Yazar: Prof. Dr. Ahmet Caferoğlu. İstanbul: Enderun Kitabevi, 1988, 96 sayfa. ISBN 9757658049Большая советская энциклопедия. Третье издание. В 30 томах. Главный редактор: А. М. Прохоров. Том 1: А — Ангоб. Москва: Государственное научное издательство "Большая Советская Энциклопедия", 1969, стр. 277.

Hüseyn Nihal Atsız hesab edirdi ki, 25 milyon nəfər olan İran əhalisinin 12 milyon nəfərini etnik türklər təşkil edir..

Dr. Mustafa Kafalı 1972–ci ildə "Törə jurnalı"nda nəşr edilmiş "Azərbaycan və Azəri türkləri" adlı məqaləsində yazır ki, "İranda təqribən 10 milyon nəfər türk yaşayır ki, onlardan da minimum 6 milyon nəfəri Cənubi Azərbaycanda məskundur".Azerbeycan ve Azeri Türkleri (yazar Dr. Mustafa Kafalı), sayfa 44. // Töre: Aylık Fikir ve Sanat Dergisi. Yıl: 4. Sayı: 16. Devre 2. Sahip ve Neşriyat Müdürü: Emine Işınsu Öksüz. Ankara: Güneş Matbaacılık T.A.Ş., Eylül 1972, 49 sayfa.

Ethnologue 1978–ci ildə gerçəkləşmiş IX nəşrində azərbaycan dilində danışanların sayını 6 milyon nəfəri İranda, 4.38 milyon nəfəri isə Azərbaycan SSR–də olmaqla cəmi 10.38 milyon nəfər təxmin etmişdir.III. Tableaux de statistiques. — Données multinationales, p. 794 . // Composition linguistique des nations du monde. 5. L'Europe et l'URSS. Directeurs de l'edition: Heinz Kloss et Grant D. McConnell. Centre international de recherches sur le bilinguisme. Québec: Les Presses de l'Université Laval, 1984, 862 pages. ISBN 9782763770444

Kolumbiya Universitetinin professoru Şahruğ Arxavi 1980-ci ildə ABŞ-də nəşr edilmiş kitabında Ayətullah Xomeyni ilə Ayətullah Kazım Şəriətmədari arasındakı fikir ayrılığından danışarkən sonuncunun əsli "Azərbaycan türkü" olan, Azərbaycan, Zəncan, Gilan və digər əyalətlərdə yaşayan 14 milyon İranlı tərəfindən dəstəkləndiyini vurğulayır.Chapter Six: The `Ulama, Islamic Government and The Collapse of the Bureaucratic State, page 168. // Religion and Politics in Contemporary Iran: Clergy–State Relations in the Pahlavi Period. Author: Shahrough Akhavi. Albany: State University of New York Press, 1980, XIX+255 pages. ISBN 0873954084

Fransız əsilli türkoloq və şərqşünas Jan-Pol Ruya () görə İran əhalisinin 30%–ini türk dillərində danışan xalqlar təşkil edir.XV. Bölüm. — İran Türkleri, sayfa 461. // (Histoire des Turcs: Deux mille ans du Pacifique à la méditerranée. Librairie Artheme Fayard, 1984–2000) Türklerin Tarihi: Pasifikten Akdenize 2000 Yıl. — Jean-Paul Roux. Çevirenler: Prof. Dr. Aykut Kazancıgil, Lale Arslan–Özcan. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, Beşinci Basım, Nisan 2008, 562 sayfa. ISBN 9759970910 Bu xalqlardan ən böyüyü İran əhalisinin 20%–ini təşkil edən azərbaycanlılardır; türkmənlər, qaşqaylar və digər türkcə danışan xalqlar isə ölkə əhalisinin 10%–ni təşkil edirlər.

 antropologiya üzrə professoru Patrisia C. Higgins () 1984–cü ildə nəşr edilmiş "Müasir İranda azlıq–dövlət münasibətləri" adlı məqaləsində İranda 1956, 1966 və 1976–cı illərdəki siyahıyaalınmalar zamanı əhalinin etnik mənsubiyyəti və ana dili haqqında qeydlərin, həmçinin əhalinin danışdığı dillər haqda rəsmi araşdırmaların olmamasını vurğulayır və bir neçə ikinci dərəcəli mənbəyə əsaslanaraq 1977–ci ildə İranın 33.393 milyon nəfər olan ümumi əhalisindən 9 milyon nəfərini azərbaycanlıların, 400 min nəfərini qaşqayların, 500 min nəfərini isə türkmənlərin təşkil etdiyini təxmin edir.Minority-State Relations in Contemporary Iran (author Patricia J. Higgins). — Table 1. Ethnic groups of Iran, p. 48. // Iranian Studies. Volume XVII, № 1. Published by Taylor & Francis Limited Liability Company on behalf of International Society of Iranian Studies. Winter 1984, VI+148 pages.

İranda əhalinin siyahıyaalınmaları tarixində ilk və hələ ki, son dəfə 1986–cı ildə sorğu anketinə şəxsin fars dilini bilmə səviyyəsi ilə əlaqədar sual daxil edilmişdir.Fascicle 3. — Demography (authors Bernard Hourcade and Daniel Balland), pp. 258–276. // Encyclopaedia Iranica. Volume VI: Coffeehouse–Dara. Edited by Ehsan Yarshater. New York: Bibliotheca Persica Press, 1993, 672 pages. ISBN 9781568590073 Siyahıyaalınmanın yekunlarına görə ölkə əhalisinin 82.70%–i fars dilini bildiyini iddia edirdi.Numéro  638–639. — «La recomposition des identités et des territoires en Iran islamique»  (auteur Bernard Hourcade), pp. 511–530. // Annales de Géographie (ISSN: 0003-4010). Tome 113: n°635–640. Paris: Armand Colin, 2004, 664 pages.Volume 2. Dabbagh – Kuwait University. — Iran, page 1111. // Encyclopedia of Modern Middle East & North Africa. Second Edition. Volume 1 — 4. Editor in Chief: Philip Mattar. Associate Editors: Charles E. Butterworth, Neil Caplan, Michael R. Fischbach, Eric Hooglund, Laurie King–Irani, John Ruedy. Farmington Hills: Gale, 2004, 2936 pages. ISBN 9780028657691

Nəyə əsaslandığını qeyd etməyən alman əsilli türkoloq Gerhard Dörferə görə İran əhalisinin 41%–ni farslar, 29%–ni digər iranlılar (kürdlər, gilanlılar və sairə), 4%–ni ərəblər, 26%–ni isə türklər təşkil edir.16. Turkic Languages of İran (author Gerhard Doerfer), p. 276. // The Turkic Languages. Edited by Lars Johanson and Éva Á. Csató. Routledge Language Family Series. London and New York: Routledge, 1998, 474 pages. ISBN 9780415082006

"İnsan haqlarını izləmə təşkilatı"nın () 1997–ci ildə yayımladığı İranla bağlı "Dini və etnik azlıqlar: qanunlarda və praktikada ayrı-seçkilik" () adlı hesabatına görə İranın 60 milyonBackground, p. 6. // Iran: Religious and Ethnic Minorities: Discrimination in Law and Practice. — Human Rights Watch.  nəfərdən çox olan əhalisinin 15–20 milyonEthnic Minorities. — Azaris, p. 27. // Iran: Religious and Ethnic Minorities: Discrimination in Law and Practice. — Human Rights Watch. September 1997 Vol. 9, No. 7 (E), 33 pages. nəfərini, yəni 25%–33%–ni azərbaycanlılar təşkil edirdi.

Baş redaktoru ABŞ–lı tarixçi,  politologiya üzrə professoru  olan və iki cild şəklində 2000–ci ildə ABŞ–ın San-Diyeqo şəhərində nəşr edilmiş "Millətçilik Ensiklopediyası"na görə azərbaycanlılar və türk tayfa qrupları İran əhalisinin 25%–30%–ni, türkmənlər isə 2%–ni təşkil edirlər.Iran, Nationalism in, page 236. // Encyclopedia of Nationalism: Leaders, Movements, and Concepts. Volume 2.  Editor in Chief: Alexander J. Motyl. San Diego: Academic Press, 2000 , XIV+605 pages. ISBN 9780080545240

Ceyms Minahan müəllifi olduğu və 2000–ci ildə ABŞ–ın Konnektikut ştatının  şəhərində nəşr edilmiş "Vahid Avropa, çoxlu millətlər: Avropanın milli qruplarının tarixi lüğəti" adlı kitabında qeyd edir ki, "İran Azərbaycanı adlanan regionda 15 ilə 20 milyon nəfər arası azərbaycanlı yaşayır".Azeris, page 73. // One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups . Author: James Minahan. Westport: Greenwood Press, 2000, 781 pages. ISBN 9780313309847

Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, iqtisad elmləri doktoru, professor  redaktorluğu ilə 2001–ci ildə Oksfordda nəşr edilmiş "Xəzər dənizi regionunda təhlükəsizlik" adlı kitabda işıq üzü görən "Xəzər regionunda Azərbaycanın strateji seçimi" adlı məqaləsində Sabit Bağırov qeyd edir ki, "Azərbaycanlıların çoxluğu Azərbaycanda yox İranda yaşayır; əslində İranda azərbaycanlıların sayı bu ölkənin hakim etnik qrupu olan farslarla müqayisə edilə bilər; müxtəlif mütəxəssislərin fikrincə onların sayı müstəqil Azərbaycanda olandan 1.5–2.8 dəfə daha çox, 20 ilə 30 milyon nəfər arasındadır."Part II. National perspectives on security in the Caspian Sea region. — 10. Azerbaijan's strategic choice in the Caspian region (author Sabit Bagirov), pp. 186–187. // The Security of the Caspian Sea Region . Edited by Gennady Chufrin. Typeset and originated by Stockholm International Peace Research Institute. Oxford: Oxford University Press, 2001, XVI+375 pages. ISBN 9780199250202

2009–cu ildə Nyu York şəhərində nəşr edilmiş "Afrika və Yaxın Şərq xalqlarının ensiklopediyası"na () görə "hazırda etnik azərbaycanlıların təxminən 75%–i İranda, qalan qisminin əksəriyyəti isə Azərbaycanda yaşayır; Ərdəbil, Şərqi Azərbaycan, Qərbi Azərbaycan, Zəncan, Həmədan, Astara və Qəzvin əyalətlərində əhalinin 90%–ini etnik azərbaycanlılar təşkil edir; Azərbaycanlıların İranda üstünlük təşkil etdikləri ərazi 65.6 min mil² (≈ 169.9 min km²)1 mil² = 2.589988 km² olduğu halda Azərbaycan Respublikası cəmi 33.4 min mil² (≈ 86.5 min km²) ərazini əhatə edir; İran azərbaycanlıları İran əhalisinin təxminən dörddə birini və ya 16 milyon nəfərini təşkil edirlər".Entries A to Z. — Azeris (Azerbaijanis), p. 78. // Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East . Editor: Jamie Stokes. Historical consultants: Anthony Gorman and Andrew Newman. New York: Infobase Publishing, 2009, 821 pages. ISBN 9781438126760

ABŞ–da doğulmuş, ABŞ–la yanaşı həm də əsasən İsraildə elmi, pedoqoji və ictimai fəaliyyətini davam etdirən alim, Tel-Əviv Universitetinin Tarix Məktəbinin fəlsəfə doktoru, politologiya professoru Brenda Şafferə görə İranda azərbaycanlılar ölkə əhalisinin təqribən üçdə birini və ya 20 milyon nəfərini təşkil edirlər.Republic of Azerbaijan. — Introduction (author Brenda Shaffer), page 16. // Political Organization in Central Asia and Azerbaijan: Sources and Documents . Editors: Vladimir Babak, Demian Vaisman, Aryeh Wasserman. London: Frank Cass Publishers, 2004, XIII+450 pages. ISBN 9781135776817Azerbaijanis (author Brenda Shaffer), page 205. // Encyclopaedia of Modern Asia. Volume 1: Abacus to China . Editors: David Levinson and Karen Christensen. New York: Charles Scribner's Sons, 2002, LXVII+ 529 pages. ISBN 9780684312422

Alabama ştatının Mobil şəhərində yerləşən  "Politologiya və ədliyyə cinayəti kafedrası"nın () rəhbəri, professor Nadir Əntəssara görə İranda ölkə əhalisinin 17 milyon nəfərini və ya təqribən üçdə birini azərbaycanlılar təşkil edir.6. Azeri Nationalism in the Former Soviet Union and Iran (author Nader Entessar), page 133. // The Rising Tide of Cultural Pluralism: The Nation-state at Bay ? . Edited by Crawford Young. Madison: University of Wisconsin Press, 1993, XII+305 pages. ISBN 9780299138844 

 Məlumat Xidməti Qrupunda məlumat araşdırma mütəxəssisi olan Hüseyn D. Həsən Amerika Birləşmiş Ştatları Konqresi üçün hazırladığı hesabtda qeyd edir ki, "təqribən hər dördüncü İran sakini azərbaycanlıdır, bu isə onları sayı 18 milyonu aşan ən böyük etnik azlıq edir".Major Ethnic Minority Groups. — Azeris, page 5. // Iran: Ethnic and Religious Minorities . CRS Report for Congress. Author: Hussein D. Hassan Information Research Specialist Knowledge Services Group. Collingdale: DIANE Publishing , 2010, 11 pages. ISBN 9781437938067

Kəvn Boyl () və Cüliət Şin () tərəfindən yazılmış və ilk dəfə 1997–ci ildə Londonda nəşr edilmiş "Din və inanc azadlığı: Ümumdünya hesabatı" kitabında İrandan bəhs edilərkən qeyd edilir ki, "Bir neçə şimal–qərb və mərkəzi əyalətlərdə yaşayan azərbaycanlıların sayı rəsmi əhalinin 27%–i qədər və ya 16 milyon nəfərdən çox təxmin edilir; Bu isə Qafqazdakı keçmiş sovet respublikası olan Azərbaycan əhalisindən 2 dəfədən də çoxdur; Ümumi sayları təqribən 25 % olan digər azlıqlarla bərabər dominant farsdilli icma özü də azlıqdır".5. Middle East. — Iran, page 418. // Freedom of Religion and Belief: A World Report . Edited by Kevin Boyle and Juliet Sheen. First published in 1997 by Routledge. New York: Routledge, 2013, XXXII+512 pages. ISBN 9781134722297

Minnesota Universitetinin antropologiya üzrə professoru  2008–ci ildə Çikaqo şəhərində nəşr edilmiş "Böyük şeytan və dəli mollarlar: ABŞ və İran bir–birini necə iblis kimi göstərir" adlı kitabında yazır: "Ayətullah Seyid Kazım Şəriət-Mədari bənzər bir taleyi yaşadı. Ayətullah Şəriət-Mədari İranda şahın devrilməsi ilə nəticələnən hadisələr zamanı inqilabın İranda yaşayan əsas dini lideri qəbul edilir. O, İran əhalisinin bəlkə də 30%–ni təşkil edən Azərbaycanın türkləri arasında güclü dəstəklənirdi."6. Images of the Mad Mullah, pp. 76–77 . // The "Great Satan" Vs. the "Mad Mullahs": How the United States and Iran Demonize Each Other.  Author: William O. Beeman. Chicago: University of Chicago Press, 2008, 298 pages. ISBN 9780226041476

Maykl P. Kruassan və Bülent Arasın redaktorluğu ilə 1999–cu ildə ABŞ–ın Konnektikut ştatının Vestport şəhərində nəşr edilmiş "Xəzər dənizi regionunda neft və geosiyasət" adlı kitabda işıq üzü görən "Azərbaycan: ölkənin gələcəyində neft və siyasət" adlı məqaləsində tarix elmləri doktoru, 1992–1994–cü illərdə Azərbaycan Respublikasının İran İslam Respublikasında Fövqəladə və Səlahiyyətli Səfiri olmuş Nəsib Nəsibli iddia edir ki, azərbaycanlılar İran əhalisinin üçdə birini təşkil edirlər.5. Azerbaijan: Oil and Politics in the Country's Future (author Nasib Nassibli), page 114. // Oil and Geopolitics in the Caspian Sea Region . Edited by Michael P. Croissant and Bülent Aras; Foreword by Patrick Clawson. Westport: Greenwood Publishing Group, 1999, 305 pages. ISBN 9780275963958 Eyni müəllif "Azərbaycan – İran münasibətləri: çətinliklər və perspektivlər" adlı məqaləsində bu nisbəti 40 % olaraq göstərmişdir..

Coan Makevoy və Brendan Olerinin redaktorluğu ilə 2013–cü ildə ABŞ–ın Pensilvaniya ştatının Filadelfiya şəhərində nəşr edilmiş "Dərindən bölünmüş yerlərdə güc paylaşımı" adlı kitabda işıq üzü görən "Bölünmüş imperiyalarda kompromis mənbəyi kimi dinin müvəffəqiyyəti: Osmanlılar və Səfəvilər, keçmişdə və indi" adlı məqaləsində Bencamin Broudə yazır: "Yaxın Şərq dövlətlərinin subdominant əhalisini təxmin etmək çox çətindir, lakin İranda azəri əhalini əksər müşahidəçilər təqribən 25 %, bəziləri isə üçdə bir kimi yüksək nisbətdə qəbul edirlər ...".Part II. Historical and Conceptual Forays into Power Sharing. — 6. The Success of Religion as a Source for Compromise in Divided Empires: Ottoman and Safavid, Past and Present (author Benjamin Braude), page 191 . // Power Sharing in Deeply Divided Places . Edited by Joanne McEvoy and Brendan O'Leary. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2013, 436 pages. ISBN 9780812245011

təqribən 25%–ni təşkil edirlər.Chapter 3. Iran, page 45 . // The Middle East in Turmoil: Conflict, Revolution, and Change. Author: William Mark Habeeb. Contributions by Rafael D Frankel and Mina Al-Oraibi. Santa Barbara: ABC-CLIO, 2012, XVIII+227 pages. ISBN 9780313085147

Dr. Rəcəb Albayraq Hacaloğlu 2013–cü ildə Ankarada nəşr edilmiş "Türklərin İranı" adlı kitabında qeyd edir ki, "rəsmi dili farsca olan İranda əhalinin etnik tərkibi olduqca qarışıqdır; ölkədəki türk əhalinin sayı 30–31 milyon olduğu üçün, ana dili kimi türkcə danışaların nisbəti 43 % olsa da, ümumi ölkə əhalisinin 55–60 faizdən çoxu bu dili bilir".Türklerin İranı: Yakın Gelecek. 1. Cilt. Yazar: Dr. Recep Albayrak Hacaloğlu. Ankara: Berikan Yayınları, 2013, sayfa 28. ISBN 9789752677135 İranda türklərin sayını hesablamağa çalışmış müəllifə görə 2006–cı ildə 70.049.262 nəfər olan ölkə əhalisinin təqribən 30.855.205 nəfərini türklər təşkil edirdi.Türklerin İranı: Yakın Gelecek. 1. Cilt. Yazar: Dr. Recep Albayrak Hacaloğlu. Ankara: Berikan Yayınları, 2013, sayfa 370. ISBN 9789752677135

F. Stiven Larrabi və Əlirza Nadir tərəfindən ABŞ–ın Milli Kəşfiyyat Şurası üçün hazırlanmış və 2013–cü ildə Kaliforniya ştatının Santa Monika şəhərində nəşr edilmiş kitabçada Gülnaz İsfəndiyarinin hesabatına istinadən yazılıb: "İran və Azərbaycanın xüsusiylə gərgin münasibətləri var. İran əhalisinin 25%–ə qədərini təşkil edən Azərbaycan türkləridən çoxu İslam Respublikasının siyasi və mədəni siyasətindən narazıdır".Chapter Four. — Central Asia and the Caucasus, page 17.  // Turkish-Iranian Relations in a Changing Middle East . Authors: F. Stephen Larrabee, Alireza Nader. Prepared for the National Intelligence Council. Santa Monica: Rand Corporation, 2013, 58 pages. ISBN 9780833080356

2001–ci ildə İngiltərənin   olan  nəşr edilmiş və müəllifləri xristian misseonerlər Pətrik Constn, Ceysn Mandrik və Robin Constn olan "Dünyanın işi: biz dua edərkən Tanrı çalışır (21–ci əsr nəşri)" adlı kitabda iddia edilir ki, İran əhalisinin 14 milyon 955 min nəfərini və ya 22%–ini etnik türklər təşkil edir: onlardan 11.224 milyon nəfəri azərbaycanlılar, 1.003 milyon nəfəri türkmənlər, 962 min nəfəri qaşqaylar, 773 min nəfəri Xorasan türkləri, 687 min nəfəri həzaralar (dari dilində danışırlar), 206 min nəfəri teymurlar və 100 min nəfəri şahsevənlərdir.Iran, page 352. // Operation World: When We Pray God Works: 21st Century Edition. Authors: Patrick Johnstone and Jason Mandryk with Robyn Johnstone. Carlisle: Paternoster Lifestyle, 2001, XXIII+798 pages. ISBN 9781850783572 Ethnologue 2009–cu ildə gerçəkləşən XVI nəşrində İranda yaşayan azərbaycandilli əhalinin sayını təxmin edərkən bu kitaba istinad etmişdir.Azerbaijani, South // Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. Edited by M. Paul Lewis. Dallas, Texas: SIL International, 1248 pages. ISBN 9781556712166

İran İslam Respublikasının Yunanıstandakı səfirliyinin 2011–ci ildə yaydığı məlumatda İranın 70 milyonluq əhalisinin 20%–ni azərbaycanlıların təşkil etdiyi qeyd edilir və bu saya şahsevənlər, əfşarlar və qaşqaylar daxil edilmir. İranın Almaniyadakı səfirliyinin də məlumatında bənzər bir şəkildə ölkədəki azərbaycanlıların ölkə əhalisinin 20%–ni təşkil etdiyi göstərilib.

Britannika Ensiklopediyasının XX və XXI əsrlərdəki nəşrlərində İran əhalisinin etnik tərkibi və ya danışdığı dillərdən bəhs edərkən nəşr illərindən asılı olaraq kəskin fərqlənən məlumatlar təqdim edilmişdir: beləki azərbaycanlıların sayının İran əhalisi içində nisbəti 1983–ci ildə 16.80 %, 2000–ci ildə 15.90 % olaraq qələmə verilir.

Tarix elmləri doktoru, professor Saleh Əliyev 2004–cü ildə Moskvada nəşr edilmiş "İranın tarixi: XX əsr" adlı kitabında yazır: "İranda türk qrupunun özəyini təşkil edən Azərbaycan türkləri hesablamalarımıza əsəsən ölkə əhalisinin 26–28%–ni, bəzi mütəxəssislərin məlumatlarına əsasən isə üçdə birini təşkil edir".Общие сведения об Иране, стр. 25. // История Ирана. XX век. Автор: Салех Мамедоглы Алиев. Серия: История стран Востока. XX век. Ответственный редактор тома А. З. Егорин; Редактор издания Г. В. Миронова. Москва: Издательство «Институт востоковедения РАН» – «Крафт+», 2004, 643 страниц. ISBN 5892821846 (ИВ РАН), ISBN 5936750752 (Крафт+)

Corc Tomas Kyuriənin redaktorluğu ilə çox sayda müəllif tərəfindən hazırlanmış və 2006–cı ildə Nyu–Yorkda nəşr edilmiş "Dünyanın millətləri və mədəniyyətləri Ensiklopediyası"da İran əhalisinin etnik tərkibindən bəhs edilərkən qeyd edilir ki, bütün əhalinin təqribən üçdən birini müxtəlif türkdillilər təşkil edir.Encyclopedia of the World’s Nations and Cultures. Revised edition . Editor: George Thomas Kurian; Contributors: Twenty-four authors. New York: Facts On File, 2007, p. 1100. ISBN 0816063079, ISBN 9781438129273 Yenə həmin mənbədə ölkədə danışılan dillərlə bağlı izahda türkcə danışaların nisbəti ölkə əhalisinin dördə biri qədər göstərilmişdir.

 Azərbaycanda 
250px|thumb|right|2009–cu il siyahıyaalınmasının yekunlarına əsasən etnik azərbaycanlıların (türklərin) Azərbaycan Respublikası rayonlarının və respublika tabeli şəhərlərinin ümumi əhalisi içində nisbətlərini əks etdirən xəritə.

1959–cu il siyahıyaalınması zamanı ölkədə qeydə alınmış etnik azərbaycanlıların sayı 2.494.381 nəfər, onlardan azərbaycan dilini ana dili hesab edənlərin sayı 2.445.829 nəfər; 1970–ci il siyahıyaalınması zamanı ölkədə qeydə alınmış etnik azərbaycanlıların sayı 3.776.778 nəfər, onlardan azərbaycan dilini ana dili hesab edənlərin sayı 3.734.062 nəfər; 1979–cu il siyahıyaalınması zamanı ölkədə qeydə alınmış etnik azərbaycanlıların sayı 4.708.832 nəfər, onlardan azərbaycan dilini ana dili hesab edənlərin sayı isə 4.647.611 nəfər olmuşdu.III. Tableaux de statistiques. — Union des républiques socialistes soviétiques. — RSS d'Azerbaïdjan, p. 699 . // Composition linguistique des nations du monde. 5. L'Europe et l'URSS . Directeurs de l'edition: Heinz Kloss et Grant D. McConnell. Centre international de recherches sur le bilinguisme. Québec: Les Presses de l'Université Laval, 1984, 862 pages. ISBN 9782763770444

1970–ci il siyahıyaalınmasına görə bütün SSRİ-də yaşayan 4.379.937 etnik azərbaycanlıdan 4.301.299 nəfəri və ya 98.2%–i, 1979–cu il siyahıyaalınmasına görə isə 5.477.330 etnik azərbaycanlıdan 5.359.033I. Introduction. — 3. Langues dans le Caucasie, de l'Asie centrale soviétique et de la Sibérie. — 3.1. Liste des langues, page 45 . // Composition linguistique des nations du monde. 5. L'Europe et l'URSS. Directeurs de l'edition: Heinz Kloss et Grant D. McConnell. Centre international de recherches sur le bilinguisme. Québec: Les Presses de l'Université Laval, 1984, 862 pages. ISBN 9782763770444 nəfəri və ya 97.9%–i ana dili olaraq azərbaycan dilində danışırdı.

SSRİ–nin dağılmasından öncə 1989–cu ildə keçirilən son siyahıyaalınma zamanı bütün ittifaq ölkələrində 6.770.403György Hazai. La question linguistique dans le monde turc actuel, p. 8 . // 1992. nəfər (o cümlədən Azərbaycan SSR–də 5.804.980. nəfər) etnik azərbaycanlı qeydə alınmışdı və onlardan 6.614.262 nəfəri (o cümlədən Azərbaycan SSR–də 5.754.212 nəfəri) azərbaycan dilini ana dili olaraq göstərmişdi.

13–22 aprel 2009–cu il Azərbaycan əhalisinin siyahıyaalınmasının rəsmən elan olunmuş yekunlarına görə siyahıyaalınma tarixində bütün ölkə əhalisinin sayı 8.922.447 nəfər (4.414.398 nəfəri kişilər, 4.508.049 nəfəri qadınlar) olmuşdur. Ancaq faktiki olaraq siyahıyaalınma tarixində qeydə alınmış əhali sayı 8.802.361AzStat–ın məlumatına görə: 1989-cü il əhalinin siyahıyaalınmasının yekunları əsasında aparılan ekspert hesablamalar nəticəsində Dağlıq Qarabağ regionunda yaşayan erməni əsilli Azərbaycan vətəndaşlarının sayı 120086 nəfər (kişilər 57904, qadınlar 62182) təşkil edib. 2009-cu ildə keçirilən sonuncu əhalinin siyahıyaalınmasının yekunlarına əsasən, Dağlıq Qarabağ istisna olmaqla ölkənin digər ərazilərində yaşayan erməni əsilli Azərbaycan vətəndaşlarının sayı 220 (kişilər 17, qadınlar 203) nəfər olub. (Bax); Rəsmən elan olunmuş nəticələrə görə Azərbaycandakı ermənilərin sayı 120.306 (yəni 120086+220) nəfər olmuşdur. nəfər (4.356.494 nəfəri kişilər, 4.445.867 nəfəri qadınlar) idi. Bu əhalidən 8.172.809 nəfəri (4.101.575 nəfəri kişilər, 4.151.621 nəfəri qadınlar) və ya 92.85%–i öz etnik mənsubiyyətini azərbaycanlı olaraq göstərmiş, etnik azərbaycanlı əhalinin isə 99.70%–i Azərbaycan dilini ana dili hesab etmişdir. Ümumən etnik mənsubiyyətindən asılı olmayaraq Azərbaycan dilini ana dili olaraq göstərənlər isə toplam 8.253.196 nəfər (4.101.575 nəfəri kişilər, 4.151.621 nəfəri qadınlar) və ya faktiki qeydə alınmış 8.802.361 nəfərin 93.76%–i olmuşdur. Yenə həmin siyahıyaalınmanın yekunlarına əsasən 8.922.447 nəfər olan de–yuri əhalinin 4.739.123 nəfəri (2.330.527 nəfəri kişilər, 2.408.596 nəfəri qadınlar) və ya 53.11%–i şəhər, 4.183.324 nəfəri (2.083.871 nəfəri kişilər, 2.099.453 nəfəri qadınlar) və ya 46.89%–i isə kənd əhalisidir; Şəhər əhalisindən 4.418.361 nəfərin (2.189.970 nəfəri kişilər, 2.228.391 nəfəri qadınlar), kənd əhalisindən isə 3.834.835 nəfərin (1.911.605 nəfəri kişilər, 1.923.230 nəfəri qadınlar) ana dili azərbaycan dilidir.

AzRDSK–nın rəsmi məlumatına əsasən 1 yanvar 2016–cı il tarixinə ölkə əhalisi 9705.6 min nəfərdir.

 Türkiyədə 

Britannika Ensiklopediyasına görə 2000–ci ilə olan məlumata əsasən Türkiyə əhalisinin 1%–ni etnik azərbaycanlılar təşkil edir.World Data. — Turkey, p. 718. // Britannica Book of the Year 2010. Director and Editor: Karen Jacobs Sparks. Chicago: Encyclopaedia Britannica, Inc., 880 pages. ISBN 9781615353668

Əli Tayyar Öndər "Türkiyənin etnik tərkibi: xalqımızın kökü və gerçəklər" adlı kitabında qeyd edir ki, Türkiyənin əhalisi 2006–cı ildə təqribən 74 milyon nəfər idi.Türkiye Etnik Bir Mozaik Değildir. — II. Türkiye'de Etnik Nüfus Dağılımı (2006), sayfa 46. // Türkiyenin Etnik Yapısı: Halkımızın Kökenleri ve Gerçekler. Yazar: Ali Tayyar Önder. Araştırma & İnceleme Serisi: 1, Yayın No: 1. Genişletilmiş 16. Baskı. Ankara: Fark Yayınları, 2007, 407 sayfa. ISBN 9789756424049 A. T. Önderə görə ölkədə əksəriyyəti "Azərbaycan türkləri" olan 300 min nəfər Türkiyə vətəndaşı şiə əhali yaşayır, bundan əlavə əhalinin 500 min nəfərini isə İran vətəndaşı olan "Azərbaycan türkləri" təşkil edir.Aleviler. — Şiiler (Caferi), sayfa 121. // Türkiyenin Etnik Yapısı: Halkımızın Kökenleri ve Gerçekler. Yazar: Ali Tayyar Önder. Araştırma & İnceleme Serisi: 1, Yayın No: 1. Genişletilmiş 16. Baskı. Ankara: Fark Yayınları, 2007, 407 sayfa. ISBN 9789756424049 ABŞ Dövlət Departamentinin və Azlıqların Hüquqları Üzrə Beynəlxalq Qrupun hesabatlarına əsasən Türkiyədəki şiə (cəfəri) əhalinin sayı 500.000 və ya 3.000.000 nəfərdir.

"Qarapapq" və "tərəkəmə" anlayışları əksər vaxt eyni toplumu ifadə edir.Giriş. — Kars Terekemeleri (Karapapaklar), sayfa 41. // Kars İli Ağızları: Ses Bilgisi. Yazar: Dr. Ahmet B. Ercilasun. Gazi Üniversitesi Yayın No: 29; Gazi Eğitim Fakültesi Yayın No: 2. Ankara: Gazi Üniversitesi Yayınları, 1983, 386 sayfa. Bu iki anlayışın arasında cüzi fərqlər var: beləki Ərdəhan – Qars – İğdır illərində "qarapapaq" deyimi 1828–ci ildən sonra gəlmiş və Çıldır bölgəsi kəndlərində yerləşmiş oturaq əhalini bildirmək üçün, "tərəkəmə" deyimi isə 1921–ci ildən sonra gəlmiş və Səlim – Sarıqamış – Gölə – Arpaçay bölgələrindəki kəndlərdə yerləşmiş və XX əsrin 60–cı illərinə qədər köçəri həyat tərzini saxlamış əhalini bildirmək üçün istifadə olunur. Beləliklə, bu iki ayrı adın biri eyni toplumun oturaq digəri isə köçəri olan hissəsini bildirir.

+Qars ilində qarapapaqlar, 1970–ci il İlçə Yaşayış məntəqəsi Əhalinin sayı Cəmi Kişilər QdınlarMərkəz ilçə Qars 53 338 30 819 22 519Çıldır ilçəsi Çıldır 2 637 1 942		 695 Əskibəyrəxatun 1 044		 518 526 Kənarbel 969		 436 533 Aşağıcanbaz 697	 348 349 Yuxarıcanbaz 978		 447		 531	 Başköy 272 134 138 Damlıca 380 187 193 Eşməpınar 869		 417		 452 Gölbelen 974 455 519 Gülyüzü 1 192 532 660 Güvənocaq 1 009 491 518 Qaraqala 790 373 417 Qoçgüdən 486 212 274 Məryəmköy 624 290 334 Saymalı 516 258 258 Sazlısu 785 379 406 Daşdəyirman 1 218 571 647 Yaxınsu 2 901 1 374 1 527 Yenibəyrexatun 415 190 225 Doğruyol 2 114 947 1 167 Ağcaqala 454 214 240 Aydıngün 779 377 402 Çanağsu 600 246 354 Göldalı 1 037 488 549 Kakaç 433 202 231 Daşkörpü 591 269 322 Göləbaxan 758 374 384 Bozyiyit 468 249 219 İldırımtəpə 738 348 390Arpaçay ilçəsi Arpaçay 3 111 1 947 1 164 Axmazdam 362 162 200 Aslanoğlu 686 309 377 Bardaqlı 624 280 344 Burcalı 187 90 97 Carcıoğlu 324 156 168 Dağköyü 536 252 284 Gönülalan 625 296 329 Həsənçavuş 168 73 95 Qaraqala 726 301 425 Qardaştəpə 714 315 399 Qıraç 591 261 330 Köçköyü 2 089 964 1 125 Polatköy 972 469 503 Daşbaşı 755 346 409 Tomarlı 1 499 672 827 Ağyaka 2 869 1 796 1 073 Boyundaş 1 072 487 585 Cəbəci 947 483 464 Qaraxan 956 476 480 Süngüdərəsi 249 126 123 Sulakbaxça 658 302 356 Üçpınar 1 113 507 606 Yerlikavak 705 323 382 Başgediklər 894 415 479 Ayaqgediklər 294 112 182 Duraklı 1 041 465 576 Quyucuq 1 078 523 555 Ortagediklər 499 237 262 Gediksatılmış 610 270 340 Güvərcin 1 274 598 676 Küçükçatma 513 238 275 Kümbət 1 356 589 767 Söyüdlü 383 173 210 Qalxanqala 726 394 332 Həmzəgərək 825 372 453 Kürəkdərə 678 332 346 Oğuzlu 1 006 442 564 Əsənkənd 799 377 422Susuz ilçəsi Çamçavuş 938 474 464 İncəsu 1 044 481 563 Yolboyu   1 409 673 736 Kiziroğlu 986 446 540 Porsuqlu 1 569 750 819Göle ilçəsi Boğatəpə 601 318 283 Çullu 313 151 162 Küçükbuğatəpə 419  218 201 Yenidəmirqapı 636 346 290 Əskidəmirqapı 524 259 265 Yiyitqonağı 851 401 450 Uğurdaşı 986 466 520

 İraqda 

Qəzənfər Paşayev qeyd edir ki, "Kərküklülər özlərini də, bizi də türkman adlandırırlar".Altı il Dəclə – Fərat sahillərində. Bakı: "Yazıçı", 1987, səhifə 360. // Qəzənfər Paşayev. Seçilmiş əsərləri. Yeddi cilddə. I cild. Bakı: "Təhsil", 2012, 568 səhifə. Türkmanlar Azərbaycan dilində danışırlar.Ön Söz, sayfa VII–VIII. // Prof. Dr. Muharrem Ergin. Azeri Türkçesi. İstanbul Üniversitesi Edebiyyat Fakültesi Yayınları No 1633. İstanbul: Edebiyyat Fakültesi Basımevi, 1971, XII+255 sayfa.İrak Türkmen Türkçesi, sayfa 329. // İrak Türkmen Türkçesi. Ataturk Kültür, Dil ve Tarih Yuksek Kurumu, Türk Dil Kurumu yayınları: 664. Hazırlayan: Prof. Dr. Hidayet Kemal Bayatlı; İnceleyenler: Prof. Dr. Kemal Eraslan, Prof. Dr. Hamza Zulfikar. Ankara: Bizim Büro Basımevi, 1996, XX+410 sayfa. ISBN 9789751608338Yüksek Öğretimde Türk Dili Yazılı ve Sözlü Anlatım. 1. Baskı. Yazarlar: Prof. Dr. Mustafa Özkan, Doç. Dr. Hatice Tören, Osman Esin. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2001, sayfa 197. ISBN 9756682220Birinci Bölüm: 1. İrak Türkmenlerin Ağız Özellikleri. — 1.1. Türkmen Lehçesi, sayfa 12. // Irak Türkmen Atasözleri Üzerine Bir Inceleme . T.C. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Yüksek Lisan Tezi. Tezi Yöneten: Prof. Dr. Mustafa Özkan. Tezi Hazırlayan: Rasheed Ali Hassan. İstanbul — 2006, 330 sayfa. Britannika Ensiklopediyasına görə 2000–ci ilə olan məlumata əsasən İraq əhalisinin 6.80%–ni türkmanlar təşkil edir.World Data. — Iraq, pp. 604. // Britannica Book of the Year 2010. Director and Editor Karen Jacobs Sparks. Chicago: Encyclopaedia Britannica, Inc., 2010, 880 pages. ISBN 9781615353668

Ceyms Minahan müəllifi olduğu "Dövlətsiz Millətlər Ensiklopediyası: Dünya üzrə etnik və milli qruplar" adlı kitabında qeyd edir ki, "Yaxın Şərqdə təqribən (2002-ci il) 2.840 milyon türkman var, az sayda İranın, Suriyanın və Türkiyənin qonşu ərazilərində olmaqla, Şimali İraqda cəmləşiblər".Turkomans, pp. 1928. // Encyclopedia of the Stateless Nations: Ethnic and National Groups Around the World. Volume IV (S–Z) . Author: James Minahan. Westport: Greenwood Press, 2002, 2241 pages. ISBN 9780313323843 

 Gürcüstanda 

1959–cu il siyahıyaalınması zamanı ölkədə qeydə alınmış etnik azərbaycanlıların sayı 153.600 nəfər, onlardan azərbaycan dilini ana dili hesab edənlərin sayı 151.034 nəfər; 1970–ci il siyahıyaalınması zamanı ölkədə qeydə alınmış etnik azərbaycanlıların sayı 217.758 nəfər, onlardan azərbaycan dilini ana dili hesab edənlərin sayı 212.436 nəfər; 1979–cu il siyahıyaalınması zamanı ölkədə qeydə alınmış etnik azərbaycanlıların sayı 255.678 nəfər, onlardan azərbaycan dilini ana dili hesab edənlərin sayı isə 250.663 nəfər olmuşdu.III. Tableaux de statistiques. — Union des républiques socialistes soviétiques. — RSS de Géorgie, p. 713. // Composition linguistique des nations du monde. 5. L'Europe et l'URSS . Directeurs de l'edition: Heinz Kloss et Grant D. McConnell. Centre international de recherches sur le bilinguisme. Québec: Les Presses de l'Université Laval, 1984, 862 pages. ISBN 9782763770444

17–24 yanvar 2002–ci il Gürcüstan əhalisinin siyahıyaalınmasının rəsmən elan olunmuş yekunlarına görə siyahıyaalınma tarixində bütün ölkə əhalisinin sayı 4.371.535 nəfər olmuşdur.საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის შედეგები: ტომი I. მთავარი რედაქტორი: თეიმურაზ ბერიძე. თბილისი: საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური, 2003, გვერდი 52. ISBN 99928-0-768-7 Bu əhalidən 284.761. nəfəri və ya 6.51%–i öz etnik mənsubiyyətini azərbaycanlı olaraq göstərmiş, etnik azərbaycanlı əhalinin isə 283.414 nəfəri və ya 99.53%–i Azərbaycan dilini ana dili hesab etmişdir. Bundan başqa etnik mənsubiyyətini digər qeyri–azərbaycanlı olaraq göstərmiş 218 nəfər də ana dilinin Azərbaycan dili olduğunu göstərmişdir, yəni siyahıyaalınma tarixində ümumi ölkə əhalisinin 283.632 nəfərinin və ya 6.49%–inin ana dili Azərbaycan dili idi.

 Rusiyada 

1959–cu il siyahıyaalınması zamanı ölkədə qeydə alınmış etnik azərbaycanlıların sayı 70.947 nəfər, onlardan azərbaycan dilini ana dili hesab edənlərin sayı 63.651 nəfər olmuşdu.III. Tableaux de statistiques. — Union des républiques socialistes soviétiques. — RSFS de Russie, p. 673 . // Composition linguistique des nations du monde. 5. L'Europe et l'URSS . Directeurs de l'edition: Heinz Kloss et Grant D. McConnell. Centre international de recherches sur le bilinguisme. Québec: Les Presses de l'Université Laval, 1984, 862 pages. ISBN 9782763770444

Rusiya Federasiyasında 14–25 oktyabr 2010–cu il siyahıyaalınması zamanı etnik mənsubiyyətini göstərmiş  137.227.107 nəfər əhalidən 603.070 nəfəri və ya 0.44%–i azərbaycanlılar idi. Həmçinin, siyahıyaalınmanın yekunlarına əsasən bütün ölkə üzrə Azərbaycan dilini bilən əhalinin sayı 473.044 nəfər olmuşdur.

 Əfqanıstanda 

Sankt–Peterburqda 1911–1915–ci illərdə 18 cild şəklində nəşr edilmiş "Hərbi Ensiklopediya"da Əfqanıstandan bəhs edilərkən bu ölkənin ümumi əhalisi təqribən 5 milyon nəfər təxmin edilmiş, türk əsilli qızılbaşların sayı isə 150 min nəfər göstərilmişdir.Военная энциклопедия. Том III: Аральская флотилия – Афонское сражение . 1911, стр. 272

Özbək və türkmənlərdən sonra Əfqanıstanda üçüncü ən böyük türk qrupu qızılbaşlardır.Chapter 1. From Tribal Confederacy to National Coalescence, page 20. // Modern Afghanistan: A History of Struggle and Survival . Revised edition. First published in 2004 by I. B. Tauris & Co Ltd. — (Author) Amin Saikal with assistance Ravan Farhadi and Kirill Nourzhanov. London: I. B. Tauris, 2012, 416 pages. ISBN 9781780761220 4 yanvar 2004–cü ildə qəbul edilmiş konstitusiyanın I bölmə, IV maddəsinə əsasən qızılbaşlar etnik qrup kimi Əfqanıstan dövləti tərəfindən tanınır.The Constitution of Afghanistan – Year 1382,Chapter One, Article Four or read in pashto and dari XVIII əsrdə Nadir şah Əfşar tərəfindən Əfqanıstana köçürülüblər.Глава пятая: Зарубежная Азия. — Афганистан, стр. 381–382. // Население мира. Этнодемографический справочник.  Автор: Соломон Ильич Брук. Ответственный редактор: доктор исторических наук, профессор П. И. Пучков. Академии наук СССР. Институт этнографии имени Н. Н. Миклухо–Маклая. Москва: Издательство «Наука», 1981, 880 стр.5. The Rise of Afghanistan, page 124 // Afghanistan: A Military History from Alexander the Great to the War Against the Taliban . Author: Stephen Tanner. First published in 2002 by Da Capo Press; (revised edition) reprinted in 2009. Philadelphia: Da Capo Press, 2009, 375 pages. ISBN 9780306818264 The Dictionary. — N. — Nadir Shah Afshar, page 305 – 306. // Historical Dictionary of Afghanistan . Fourth edition. Author: Ludwig W. Adamec. Lanham: Scarecrow Press, 2012, XCV+569 pages. ISBN 9780810878150  On iki imam şiəsi olan qızılbaşların hamısı ikidillidir.. Bu ölkədəki qızılbaşlar əfşar, bayat, şahsevən, ənsarlıƏnsarlı və ya Ənsaroğlu adlı tayfa əvvəllər Bayat tayfasından ayrılmış qəbilə olmuşdur, sonrdan artaraq tayfaya çevrildi., şahağası, şamlı və cavanşir tayfalarından ibarətdir, əsas dil kimi əksəriyyəti dari dilində, əfşar tayfasından olanların bir hissəsi isə Azərbaycan dilinə yaxın dialektdə danışır.. Əsas dil olaraq dəricə danışanların ikinci dili şimali Azərbaycanda danışılan dialektlərdir..

Əfqanıstanda yaşayan etnik qrupların sayı haqqında məlumat siyahıyaalınma keçirilmədiyi üçün təxminlərə əsaslanır. 1996–cı ilə olan təxminə əsasən qızılbaşlar Əfqanıstan əhalisinin təxminən 1.00%–ni təşkil edirlər.Social Structure. — Ethnic Groups, page 104. // Afghanistan: A Country Study . Editors: Richard F. Nyrop, Donald M. Seekins. Baton Rouge: Claitor's Law Books and Publishing Division, 2001, 226 pages. ISBN 9781579807443 Əfqanıstan Mərkəzi Statistika Təşkilatının 21 martHicri-şəmsi təqviminə əsasən 1 fərvərdin 1394–cü il tarixi Qriqori təqvimi ilə 21 mart 2015–ci il tarixinə uyğun gəlir (bax ). 2015–ci ilə olan məlumatına əsasən ölkənin oturaq əhalisinin sayı 27.101.365 nəfərdir.. Oturaq əhalidən əlavə ölkədə təxminən 1.5 milyon nəfərBMT sisteminə daxil olan "Dünya Qida Proqramı" təşkilatının məlumatına görə ("Köçərilərin milli çoxsahəli qiymətləndirilməsi"nə əsasən) 2004–cü il etibarı ilə Əfqanıstanda (əksəriyyəti etnik puştun olan) aktiv köçəri əhalinin sayı 1.5 milyon dur. Həmçinin, Əfqanıstan Mərkəzi Statistika Təşkilatının 2009–cu, 2010–cu, 2011–ci, 2012–ci, 2013–cü və 2014–cü illər üçün hazırladığı "Statistik məcmuə"lərdə köçərilərin sayı dəyişilmədən 1.5 milyon nəfər olaraq göstərilib. köçəri () yaşayır və beləliklə ölkənin faktiki əhalisi qeyd edilən tarixə təxminən 28.6 milyon nəfərdən çoxdur.BMT 2012–ci ilə Əfqanıstan əhalisini 29.825 milyon nəfər təxmin etmişdir. Yenə BMT–yə görə 2010–2015–ci illərdə Əfqanıstanda əhalinin illik orta artımı 2.40 % təşkil edəcəkdir. Buna əsaslanaraq ehtimal etmək olar ki, 2015–ci ildə Əfqanıstan əhalisi 32.024 milyon nəfər təşkil edə bilər.  — Bu məlumatlar üçün istinad olaraq baxın: Country profiles. — Afghanistan, page 3. // World Statistics Pocketbook, 2014 edition. Department of Economic and Social Affairs Statistics Division, Series V, No. 38. New York: United Nations, 2014, 241 pages. ISBN 9789211615869.

Beləliklə, 2015-ci ildə Əfqanıstanda qızılbaşların sayının 286 min nəfərdən çox olduğunu təxmin etmək mümkündür.Əfqanıstanda yaşayan qızılbaşların sayının 30 mindən 1 milyonadək olduğuna dair müxtəlif təxminlər mövcuddur.

 Suriyada 

Berlində doğulmuş, yəhudi əsilli şərqşünas Qeybril Bəənin () qeydlərinə görə Suriya Respublikası (1930–1958) dövründə hazırlanmış 1952–c il üçün statistik məcmuəyə əsasən 1945–ci ildə Suriya əhalisinin 3%–inin ana dili türk dili idi.B. The Communal Structure of the Arab Countries. — 5. Syria, page 109. // International Library of Sociology — Volume 68: Population and Society in the Arab East . Author: Gabriel Baer. Translated from the Hebrew by Hanna Szke. English translation first published in 1964 by Routledge. London: Routledge and Kegan Paul, 2013, 288 pages. ISBN 9781136236228Introduction, p. 15. // Philip Shukry Khoury. Syria and the French Mandate: The Politics of Arab Nationalism, 1920–1945. Series: Princeton Studies on the Near East. Reprinted Edition. Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 1989, XXI+698 pages. ISBN 0691008434

 Ukraynada 
1959–cu il siyahıyaalınması zamanı ölkədə qeydə alınmış etnik azərbaycanlıların sayı 6.680 nəfər, onlardan azərbaycan dilini ana dili hesab edənlərin sayı 4.621 nəfər; 1970–ci il siyahıyaalınması zamanı ölkədə qeydə alınmış etnik azərbaycanlıların sayı 10.769 nəfər, onlardan azərbaycan dilini ana dili hesab edənlərin sayı 6.426 nəfər olmuşdu.III. Tableaux de statistiques. — Union des républiques socialistes soviétiques. — RSS d'Ukraine, p. 747 . // Composition linguistique des nations du monde. 5. L'Europe et l'URSS. Directeurs de l'edition: Heinz Kloss et Grant D. McConnell. Centre international de recherches sur le bilinguisme. Québec: Les Presses de l'Université Laval, 1984, 862 pages. ISBN 9782763770444

 Qırğızıstanda 
1959–cu il siyahıyaalınması zamanı ölkədə qeydə alınmış etnik azərbaycanlıların sayı 10.428 nəfər, onlardan azərbaycan dilini ana dili hesab edənlərin sayı 9.843 nəfər; 1970–ci il siyahıyaalınması zamanı ölkədə qeydə alınmış etnik azərbaycanlıların sayı 12.536 nəfər, onlardan azərbaycan dilini ana dili hesab edənlərin sayı 11.987 nəfər olmuşdu.III. Tableaux de statistiques. — Union des républiques socialistes soviétiques. — RSS de Kirghizistan, p. 725 . // Composition linguistique des nations du monde. 5. L'Europe et l'URSS. Directeurs de l'edition: Heinz Kloss et Grant D. McConnell. Centre international de recherches sur le bilinguisme. Québec: Les Presses de l'Université Laval, 1984, 862 pages. ISBN 9782763770444

 Livanda 

 Ermənistanda 

1959–cu il siyahıyaalınması zamanı ölkədə qeydə alınmış etnik azərbaycanlıların sayı 107.748 nəfər, onlardan azərbaycan dilini ana dili hesab edənlərin sayı 107.006 nəfər; 1970–ci il siyahıyaalınması zamanı ölkədə qeydə alınmış etnik azərbaycanlıların sayı 148.189 nəfər, onlardan azərbaycan dilini ana dili hesab edənlərin sayı 147.546 nəfər; 1979–cu il siyahıyaalınması zamanı ölkədə qeydə alınmış etnik azərbaycanlıların sayı 160.841 nəfər, onlardan azərbaycan dilini ana dili hesab edənlərin sayı isə 159.709 nəfər olmuşdu.III. Tableaux de statistiques. — Union des républiques socialistes soviétiques. — RSS d'Arménie, p. 697 . // Composition linguistique des nations du monde. 5. L'Europe et l'URSS. Directeurs de l'edition: Heinz Kloss et Grant D. McConnell. Centre international de recherches sur le bilinguisme. Québec: Les Presses de l'Université Laval, 1984, 862 pages. ISBN 9782763770444

 Belarusda 
1959–cu il siyahıyaalınması zamanı ölkədə qeydə alınmış etnik azərbaycanlıların sayı 1.402 nəfər, onlardan azərbaycan dilini ana dili hesab edənlərin sayı 1.267 nəfər olmuşdu.III. Tableaux de statistiques. — Union des républiques socialistes soviétiques. — RSS de Biélorussie, p. 705. // Composition linguistique des nations du monde. 5. L'Europe et l'URSS. Directeurs de l'edition: Heinz Kloss et Grant D. McConnell. Centre international de recherches sur le bilinguisme. Québec: Les Presses de l'Université Laval, 1984, 862 pages. ISBN 9782763770444

14–24 oktyabr 2009–cu il siyahıyaalınmasına əsasən Belarusda qeydə alınmış 9.503.807 nəfərdən 5.567 nəfəri (3.807 nəfəri kişilər, 1.760 nəfəri qadınlar) və ya 0.06%–i etnik azərbaycanlıdır. Onlardan 4.426 nəfəri şəhər, 1.141 nəfəri kənd əhalisidir. Siyahıyaalınmanın yekunlarına əsasən etnik azərbaycanlılardan 3.427 nəfəri azərbaycan dilini, 1.798 nəfəri rus dilini, 137 nəfəri belarus dilini, 205 nəfəri isə digər dilləri ana dili olaraq göstərmişdir.

 Təsnifi 
Filologiya elmləri doktoru Məmmədağa Şirəliyev tarixi–coğrafi prinsip əsasında Azərbaycan dilinin dialekt və şivələrini 4 qrupda cəmləşdirir:Azərbaycan dili dialekt və şivələrinin təsnifi, səh. 19 // Azərbaycan dialektologiyasının əsasları: Ali məktəblər üçün dərs vəsaiti. Müəllif: Məmmədağa Şirəliyev. Bakı: "Marif", 1967, 424 səh. — Təkrar nəşr. Buraxılışa məsul: Əziz Güləliyev. Bakı: "Şərq–Qərb", 2008, 416 səh. ISBN 9789952341836Языки народов Советского Союза. — Алтайские языки. — Тюркские языки, стр. 79. // Сто тридцать равноправных: о языках народов СССР. Автор: М. И. Исаев. Ответственный редактор: член–корреспондент АН СССР Ф. П. Филин. Академии наук СССР. Институт языкознания. Научно-популярная серия. Москва: Издательство «Наука», 1970, 192 стр.Глава III. Народы и языки Советского Союза. — 2. Алтайская семья. — Тюркские языки, стр. 118. // О языках народов СССР. Автор: М. И. Исаев. Ответственный редактор: член–корреспондент АН СССР Ф. П. Филин. Академии наук СССР. Научно-популярная серия. Москва: Издательство «Наука», 1978, 222 стр.Introduction, page XIX. // Elementary Azerbaijani . Author: Kurtuluş Öztopçu. Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi. Santa Monica (State of California) — Istanbul: Sanat Kitabevi, 2003, XXIII+381 pages. ISBN 9789759377304 

 I. Şərq qrupu:
 1. Quba dialekti
 2. Bakı dialekti
 3. Şamaxı dialekti
 4. Muğan şivəsi
 5. Lənkəran şivəsi

 II. Qərb qrupu:
 1. Qazax dialekti
 2. Qarabağ dialekti
 3. Gəncə dialekti
 4. Ayrım şivəsi

 III. Şimal qrupu:
 1. Şəki dialekti
 2. Zaqatala–Qax şivəsi

 IV. Cənub qrupu:
 1. Naxçıvan dialekti
 2. Ordubad dialekti
 3. Təbriz dialekti
 4. İrəvan şivəsi

Filologiya elmləri doktoru Elbrus Əzizov Azərbaycan dilinin şivələrini üç dialektdə qruplaşdırır:Языкознание. — Диалектная система азербайджанского языка. — Теймурлу З., стр. 67. // Ученые записки Таврического национального университета имени В. И. Вернадского. — Серия: Филология. Социальная коммуникация. Том 25 (64). № 2, часть 2. Главный редактор: д. г. н, проф, академик НАН Украины Багров Н. В. Симферополь, 2012 г., 214 стр.

 I. Şimali–şərq dialekti:
 1. Şamaxı–Bakı qrupu şivələri
 2. Quba qrupu şivələri
 3. Dərbənd qrupu şivələri

 II. Qərb dialekti:
 1. Qarabağ qrupu şivələri
 2. Qazax–Borçalı qrupu şivələri
 3. Gəncə dialekti
 4. Ayrım şivəsi

 III. Cənub dialekti:
 1. Təbriz qrupu şivələri
 2. Ərdəbil qrupu şivələri
 3. Lənkəran qrupu şivələri
 4. Urmiya qrupu şivələri
 5. Naxçıvan qrupu şivələri və s.

Alman əsilli altayşünas və türkoloq Gerhard Dörfer Azərbaycan dilinin dialektlərini 14 qrupda cəmləşdirir:Fascicle 3. — VIII. Azeri Turkish (author G. Doerfer), pp. 245–248. // Encyclopaedia Iranica. Volume III: Atas-Bayhaqi, Zahir-Al-Din. Edited by Ehsan Yarshater. New York: Bibliotheca Persica Press, 1989, 896 pages. ISBN 9780710091215

 I. Şərq qrupu:
 1. Dərbənd dialekti
 2. Quba dialekti
 3. Şamaxı dialekti
 4. Bakı dialekti
 5. Salyan dialekti
 6. Lənkəran dialekti

 II. Qərb qrupu:
 1. Qazax dialekti
 2. Ayrım dialekti
 3. Borçalı dialekti

 III. Şimal qrupu:
 1. Zaqatala dialekti
 2. Nuxa dialekti
 3. Qutqaşen dialekti

 IV. Cənub qrupu:
 1. İrəvan dialekti
 2. Naxçıvan dialekti
 3. Ordubad dialekti
 4. Lənkəran dialekti

 V. Mərkəzi qrup:
 1. Gəncə dialekti
 2. Şuşa dialekti

 VI. Şimali İraq dialektləri.

 VII. Şimali–qərbi İran dialektləri:
 1. Təbriz dialekti
 2. Rezaiye (Urmiya) dialekti və şərqdə Qəzvinədəkuzanan sairə dialektlər. 

 VIII. Cənubi–şərqi Xəzər dialekti (Gəlugah).

 IX. Şərqi Anadolu dialekti.

 X. Qaşqay dialekti.

 XI. Aynallu dialekti.

 XII. Sonqur dialekti.

 XIII. Qumun cənubundakı dialektlər.

 XIV. Kabil Əfşar dialekti.

Tədqiqatçı–yazar və hüquq müdafiəçisi Böyük Rəsuloğlunun apardığı araşdırmaya əsasən Cənubi Azərbaycan coğrafiyasında Azərbaycan dilinin 9 dialekti var:Güney Azərbaycan Ləhcələri. — Böyük Rəsuloğlu – Yaz 1995 // Güney Azərbaycan Milli Birlik Şurasının sitəsiTürk Dili ve Edebiyyatı. — Türk Dili Araştırmaları. — Güney Azerbaycan'da Türk Lehçeleri. — Büyük Resuloğlu, sayfa 381–386. // Yeni Türkiye Stratejik Araştırma Merkezi, Yeni Türkiye Dergisi, Sayı 43, Ankara, 2002, 672 sayfa. ISBN 13004174

 I. Təbriz dialekti
 II. Qaradağ dialekti
 III. Yamçı dialekti

 IV. Uyğur dialekti
 V. Marağa dialekti
 VI. Ərdəbil dialekti

 VII. Zəncan dialekti
 VIII. Həmədan dialekti
 IX. Xələc dialekti

İsveçli dilçi və türkoloq Lars Yohanson Azərbaycan dilinin dialektlərini 3 qrup halında cəmləşdirir:Azerbaijanian — L. Johanson (Johannes Gutenberg University, Mainz, Germany, 2006.), pp. 112–113. // Concise Encyclopedia of Languages of the World. Coordinating editor — Keith Brown (University of Cambridge), co–editor — Sarah Ogilvie (University of Oxford). First edition. Amsterdam: Elsevier Ltd., 2009, XXXVI+1283 pages. ISBN 9780080877747

 I. Şimal qrupu dilaketləri (əsasən Azərbaycanda danışılır)
 1. Qərb yarımqrupu dialektləri
 — Gəncə dialekti
 — Şuşa dialekti
 — Qazax dialekti
 — Qarapapaq dialekti
 — Qarabağ dialekti
 — Ayrım dialekti
 2. Şərq yarımqrupu dialektləri
 — Dərbənd dialekti
 — Quba dialekti
 — Şamaxı dialekti
 — Bakı dialekti
 — Salyan dialekti
 — Muğan dialekti
 — Lənkəran dialekti
 3. Şimal yarımqrupu dialektləri
 — Zaqatala dialekti
 — Nuxa dialekti
 — Qutqaşen dialekti
 4. Cənub yarımqrupu dialektləri
 — Naxçıvan dialekti
 — Ordubad dialekti

 II. Cənub qrupu dialektləri (əsasən şimali–qərbi İranda danışılır)
 — Təbriz dialekti
 — Urmiya dialekti
 — Quşçu dialekti
 — Xoy dialekti
 — Marağa dialekti
 — Mərənd dialekti
 — Öryantəpə dialekti
 — Türkmənçay dialekti
 — Ərdəbil dialekti
 — Sərab dialekti
 — Miyana dialekti
 — Galugah dialekti
 — Dərgəz dialekti
 — Lütfabad dialekti
 III. Qərb qrupu dialektləri (şərqi Anadoluda danışılır)
—Erzurum-Erzincan dialekti: Qərbi Azərbaycan türkcəsinə yaxın, çoxlu qədim türk sözləri saxlamışdır. Səslərdə sərtlik və qısa vurğular diqqət çəkir.
 —Kars-Iğdır dialekti: Qafqaz türkcəsinin təsiri ilə formalaşmış, azərbaycan türkcəsinə ən yaxın olan dialektlərdəndir. İranizmlər və köhnə türkcə qalıqları qorunmuşdur.
 — Cənub-şərqi Anadolu (Bitlis, Diyarbakır, Mardin) türkmən dialekti: Qızılbaş və türkmən mənşəli icmalar arasında danışılır. Leksik baxımdan Azərbaycan türkcəsinin cənub şivəsinə çox yaxındır, amma bəzi arap və kürd mənşəli sözlər də daxil olmuşdur. İfadə formaları sadə, fonetikası güclü və aydındır. Nümunəvi bölgələr: Mardin, Diyarbekir, Bitlis dağlıq əraziləri.

 Linqvistik xüsusiyyətlər 

 Şimal-şərq ləhcəsi 
Bu ləhcə Xəzərin qərb sahili zonasının şimal-şərq hissəsinin (Dərbənd, Quba, Bakı, Şamaxı, Salyan) şivələrini əhatə edir. Üç şivə qrupu fərqlənir: 1) Bakı-Şamaxı, 2) Quba, 3) Dərbənd. Şimal-şərq ləhcəsinin əsas spesifik xüsusiyyətləri bunlardır:

 Sözün birinci hecasında y səsinin qarşısında açıq a sai-tinin yarımqapalı e saitinə keçidi: qeyiş, qeyçi, qeymağ, qeyin, qeynana, qeynata. 
 Sözün birinci və ikinci hecalarında açıq ə saitinin ya-rımqapalı e saitinə keçidi: çekmə, degirman, əleg, ineg. 
 Arxasıra saitlər ahənginin daha çox pozulması: yazi, dayi, anasi, ağaci, qapiyə, başdiyib, almiyəndə, durdi. 
 Dilarxası nǀ (velyar nǀ) samitinin işlənməməsi. 
 Söz ortasında dilortası kipləşən g samitinin işlənməsi: ignə, igdə, igid, igirmi, dügi, dügmə, gögərti, gögərçin. 
 Söz ortasında və söz sonunda kipləşən cingiltili b sa-mitinin sabitliyi: çoban, qabığ, qab, corab, baxıb, bilib. 
 İndiki zamanda -ır, -ir şəkilçisindən başqa -adu, -ədü; -a (-ə) durur, -a (ə) var formalarının da işlənməsi: aladu, gələ-dü; ala durur, gələ durur; ala var, gələ var. 
 Şərt şəklinin ikinci şəxs cəmində şəkil əlamətinin və şəxs şəkilçisinin -soz, -söz, -so:uꞌz, -söüꞌz formalarında işlənməsi: alsoz, gəlsöz, also:uꞌz, gəlsö:üꞌz. 
 Sual cümlələrində xüsusi intonasiyanın olması. 
 Səciyyəvi sözlər: becid “tez, cəld”, peyğəmbəri, peyğəmbərbuğda “qarğıdalı”, toğay//tuğay “çay kənarında sıx ağaclıq, meşə”, meşmeşi “ərik”, küdri “su çıxmayan yer”, xay “sakit (havaya aiddir).

 Qərb ləhcəsi 
Azərbcaycanın Kür və Araz çayları arasındakı ərazisinin mühüm hissəsinin (Qarabağ, Gəncə, Şəmkir, Qazax, Daşkəsən, Gədəbəy, Kəlbə¬cər, Laçın), Gürcüstanın bəzi rayonlarının (Borçalı: Marneuli, Qardabani, Bolnisi, Dmanisi) şivələrini əhatə edir. Bu ləhcədə 3 şivə qrupu fərqlənir: 1) Qarabağ, 2) Qazax-Borçalı, 3) Ayrım şivəsi. Qərb ləhcəsinin əsas spesifik xüsusiyyətləri bunlardır:

 Sözün birinci hecasında y səsinin qarşısında a saitinin sabit qalması: qayış, qayçı, qaymax, qayın, qaynana, qaynata.
 Sözün birinci və ikinci hecalarında açıq ə saitinin sabit qalması: çəhmə, dəyirman, ələxꞌ, inəxꞌ.
 Saitlər ahənginin möhkəmliyi: a) Damaq ahənginə tabe olmayan bəzi sözlərin damaq ahənginə uyğun şəkillərinin işlənməsi: ılıx, ılxı, ışıx (ədəbi dil-də: ilıq, ilxı, işıq); b) Dodaq ahənginin inkişaf etməsi: doğruyur, gözdüyür, oxumuyuf//oxumoyuf, görmüyüf//görmöyüf, olor, görör, doldo-ror.
 Dilarxası nǀ (velyar nǀ) samitinin işlənməsi: tənǀəx, əlinǀ, əlinǀiz, aldınǀ.
 Söz ortasında kipləşən g samitinin novlu y samitinə keçidi: iyit, əyər<əgər, büyünkü<bugünkü. Bu hadisənin qərb ləhcəsindəki iydə, iynə, düyü, düymə, dəyirman, iyirmi, göyərti, göyərçin və s. kimi faktları ədəbi di-lin normasına uyğun gəlir.
 Kipləşən cingilitili b samitinin dəyişməsi:a) Söz ortasında və təkhecalı sözlərin sonunda kipləşən b samitinin novlu v samitinə keçidi: bava, çovan, qavıx, qav, civ; b) Çoxhecalı sözlərin sonunda kipləşən b samitinin zəif-ləyərək novlu f samitinə keçidi: coraf, boşqaf, kitaf, alıf, gəlif.
 Çoxhecalı sözlərdə saitlər arasında və təkhecalı sözlər-də saitdən sonra qovuşuq c samitinin dezaffrikatlaşma (bəsitləş-mə) hadisəsinə uğraması: ajı, bajı, qoja, alajax, gələjəxꞌ, aj, saj.
 Mən, sən əvəzliklərinin yönlük halında manǀa, sanǀa formalarının işlənməsi.
 Saitlə bitən isimlərin təsirlik halında -yı, -yi, -yu, -yü şəkilçisinin mövcudluğu: qapıyı, dəriyi, quzuyu, sürüyü.
 İndiki zamanda ədəbi dillə uyğun gələn dördvariantlı -ır, -ir, -ur, -ür şəkilçisindən başqa -er//-e:r, -or//-o:r, -ör//-ö:r şəkilçisinin də işlənməsi: aler//ale:r, gəler//gəle:r, duror// duro:r, görör//görö:r.
 Şərt şəklinin ikinci şəxs cəmində şəkil əlamətinin və şəxs şəkilçisinin -sanǀız, -sənǀiz formasında işlənməsi: alsanǀız, gəlsənǀiz.
 Sual cümlələrinin sual ədatı ilə düzələn növünün ge-niş yayılması: –Məytəvə getdinǀmi? –Suyu qaynatdınǀmı?
 Səciyyəvi sözlər: qəlbi “hündür”, so:rux “döşəkağı”, məhrəba//məhrava “əl-üz dəsmalı”, mama “bibi, atanın bacısı”, ayıbalası “çiy kərpic”, usdufca “yavaşca”, puçur “tumurcuq”, quzulamax “rütubətdən ovulub tökülmək”, ismarramax “sifariş, xəbər göndərmək”Əzizov E. Azərbaycan dilinin tarixi dialektologiyası. Bakı: “Elm və təhsil”, 2016, 348 s..

 Cənub ləhcəsi 
Cənubi Azərbaycan, Naxçıvan və Lənkəran regionlarını əha¬tə edir və bir sıra şivə qruplarına ayrılır: 1) Təbriz, 2) Ərdəbil, 3) Urmiya, 4) Naxçıvan, 5) Lənkəran və s. Cənub ləhcəsinin əsas spesifik xüsusiyyətləri bunlardır:

 Sözün birinci hecasında y səsinin qarşısında a səsinin ə səsinə keçidinin yayılması: qəyiş, qəyçi, qəyin, qəynata.
 Sözün birinci hecasında yarımqapalı e saitinin açıq ə saitinə keçidi: dəyil, həybə, gənə<yenə.
 Saitlər ahənginin pozulmasında incə saitlərdən sonra qalın saitlərin gəlməsinin yayılması: gəlmax, pişirmağ, gedax, gəldıx, dedux, demişux, pişirmişuğ, əkirux, dedığı.
 Dilarxası nǀ (velyar nǀ) səsinin düşməsi nəticəsində bəzi şəkilçilərdə saitlərin burun variantlarının əmələ gəlməsi (Bu xüsusiyyət Naxçıvan qrupu şivələrində daha çox yayılmış-dır): əluã, əlũ:, əlı̃:z, yaxşısũz, gəldũ:z.
 Söz ortasında dilortası y, g samitlərinin işlənməsi ilə yanaşı olaraq bəzi sözlərdə həmin mövqedə dodaq-diş v samiti-nin işlənməsi: gövərti, gövərçin, şivit//şüvid.
 Samitlərin incələşməsi və affrikatlaşması meyli ilə bağlı olan səs dəyişmələrinin mövcudluğu:a) ç > ts: tsay, tsadır, tsəmən; b) Dilortası kipləşən k, g samitlərinin qovuşuq ç, c samit-lərinə keçidi. k > ç: çöçə, çörpü, çüçə; g > c: cəl, cül, cün, cilas;c) Novlu ş samitinin qovuşuq ç samitinə keçidi: yaxçı // yaxçi.
 İndiki zamanda -ır, -ir, -ur, -ür şəkilçisi ilə yanaşı ola-raq -ıy, -iy, -uy, -üy; -ey; -er; -ı, -i şəkilçilərinin də işlənməsi: alıy, gəliy; aley, gəley; açer, oler, geder, görer; başlanı, gedi, bili.
 İndiki zamanın ikinci şəxsində zaman şəkilçisinin -ı, -i, -u, -ü formasında işlənməsi: alısan, gəlisən, görisən, gəlisiz, görüsü:z.
 Şərt şəklinin ikinci şəxs cəmində şəkil əlamətinin və şəxs şəkilçisinin -sa:z, -sə:z, -su:z//-suz formalarında işlənməsi: alsa:z, gəlsə:z, istəsu:z, desuz.
 Səciyyəvi sözlər: məkə, məkəbuğda “qarğıdalı”, təlis “torba, kisə; əl-üz dəsmalı”, girdəkan “qoz”, vərdənə “yoğun oxlov”, zir//zirə//ziri “nəlbəki”Şirəliyev M. Azərbaycan dialektologiyasının əsasları. Bakı: “Şərq-Qərb”, 2008, 415 s..

 Qarışıq tipli şimal-qərb şivələri 
Qarışıq tipli şimal-qərb şivələri (Şəki, Oğuz, Qax, Zaqatala, Balakən) şivələri bir sıra yerli əlamətlərlə yanaşı (şimal xüsusiyyətləri, substrat elementlər), Azərbaycan dilinin cənub və qərb ləhcələri üçün səciyyəvi olan xüsusiyyətlərə də malikdir. Bu şivələri aralıq şivələrdən fərqləndirən cəhət onların ərazi baxımından cənub ləhcəsi ilə birbaşa əlaqədə olmaması və Qafqaz dil mühitində yerləşməsidir. Şimal-qərb şivələrinin fonetik, leksik və qrammatik xüsusiyyətləri bunlardır:

 Dilarxası nǀ (velyar nǀ) samitinin qismən saxlanması: ütunǀ, ütunǀuz, cavansınǀız, manǀa, sanǀa, gəlcasınǀız, gessanǀız, donquz (Ş), qonǀax, özünǀa, disonǀ (Oğ.), dənqiz, donğuz (Q.), götürərdınǀız (Zaq.).
 Dilarxası burun sonoru nǀ-nın tələffüzdən çxıması nəti-cəsində saitlərin burun variantlarının əmələ gəlməsi: gözüã, də-dã:, əlũ, özũ:z, didĩ:z, gəlsã:z.
 Sözün birinci hecasında açıq ə saitinin yarımqapalı e saitinə keçidi: et, ses, tezə (Ş., Q.), gelin (Ş., Q., Zaq.), dedə, te-zə (Oğ.), men, sen (Q., Zaq., Bal.) Bu xüsusiyyət şimal-şərq ləhcəsinin Bakı, Quba, Dərbənd şivələrində geniş yayılmışdır.
 Yarımqapalı e saitinin qapalı i saitinə keçidi: di, yi, giy. Belə səs dəyişməsi Bakı, Quba, Dərbənd şivələrinin sə-ciyyəvi xüsusiyyətidir.
 Saitlərin dəyişməsində qalınlaşma hadisəsinin olması. ə>a: qavır, xavar (Ş.), dars (Zaq.), kǀant<kənd (Q.), sa-burlu (Bal.). ü>u: supurqa (Zaq.), qun, uçun (Bal.), qul<gül, tuşman (Q.), şurfa, zulmat (Ş.). ö>o: qoq, qoqartı, xorakǀ (Q.), qoq, oz (Bal.), kohna (Zaq.).
 Saitlər ahənginin pozulmasında incə saitlərdən sonra qalın saitlərin gəlməsinin yayılması: gəlmax, gidax, disax, di-məlisũz.
 Dilortası k samitinin yerinə dilarxası kǀ samitinin işlən-məsi: kǀor, kǀol, kǀomur, inakǀ (Zaq., Q.).
 Dilortası g səsinin dilarxası q səsinə keçidi: qoq, qo-qartı, qormax, qöz (Q.), qun//qün, qördi (Zaq.), qun, qoqarmış-dı (Bal.-Kərəkli). g>q hadisəsi Dərbənd və ayrım şivələrinin səciyyəvi xü-susiyyətlərindəndir.
 Söz ortasında y>v uyğunluğunun olması: güvərçin (Oğ.-Baş Daşağıl, Muxas), qövərti, qövərçin (Q.-Güllük), həviş < höyüş (Q.-İlisu).
 Söz ortasında y>v uyğunluğu Azərbaycan dilinin cənub şivələrinə, qismən isə onlarla qonşu şivələrə xas olan bir xüsu-siyyətdir. Bu hadisəyə Təbriz, Zəncan, Naxçıvan qrupu, Lerik, İmişli, Cəbrayıl şivələrində təsadüf edilmişdir.
 Söz ortasında saitlər arasında kipləşən b samitinin novlu v samitinə keçidi: bava, çovan, qavıx (Ş., Oğ., Zaq., Bal.).
 Çoxhecalı sözlərin sonunda həm cingiltili b, həm də kar p, f samitlərinin işlənməsi: corab (Bal., Zaq., Q.), corap // coraf (Zaq., Oğ.), coraf, boşqaf, alıf, gəlif (Ş.).
 Zaqatala-Qax şivələrində alınma sözlərdə novlu f sa-mitinin kipləşən p samitinə keçidi: pəhlə, Patma, telpun.
 Söz ortasında və söz sonunda qovuşuq c samitinin novlu j samitinə keçidi: bajı, gejə, qoja, aj, saj (Oğ., Ş., Bal.).
 Mən, sən əvəzliklərinin yönlük halda mağa, sağa (Zaq., Q.), manǀa, sanǀa (Bal., Zaq., Q., Ş.), mã:, sã: (Ş., Oğ.), mə:, sə: (Ş., Qəb.) formalarında işlənməsi.
 Ho, hu, habu//habı, həblə işarə əvəzliklərinin işlən-məsi.
 Nəqli keçmiş zamanın üçüncü şəxsində -ıtdı; -ıfdı; -ıbdı; -ıpdı şəkilçilərinin işlənməsi: alıtdı, gəlitdi (Ş., Oğ., Zaq.), alıfdı, gəlifdi (Ş., Oğ., Zaq., Bal.), alıbdı, gəlibdi (Bal., Zaq., Q., Qəb.), alıpdı, gəlipdi (Zaq., Q., Qəb.). Nəqli keçmiş zamanın üçüncü şəxsində özünü göstərən -ıtdı forması Quba, Qusar, Xaçmaz, Dərbənd, Tabasaran şivələ-rində və Cənubi Azərbaycanın Səlmas və Sofiyan şivələrində işlənir.
 İndiki zamanda -a (-ə) durur analitik formasının ol-ması: baxa durur, qaynıya durur (Q.). İndiki zamanda -a (-ə) dur forması Dərbəndin bəzi kənd şivələrində də işlənir.
 İndiki zamanda -ıy, -iy, -uy, -üy şəkilçisinin olması: alıy, gəliy, duruy, görüy (Q., Ş.). -ıy, -iy -uy, -üy şəkilçisi cənubda daha geniş ərazinin şi-vələrində yayılmışdır (Ərdəbil, Astara, Təbriz, Səlmas, Lerik, Yardımlı, Cəlilabad, Zəngilan-Vejnəli, Dərə Gilətağ, Şərur-Qarabağlar k.).
 İndiki zamanın ikinci şəxsində -ır, -ir, -ur, -ür şəkil-çisinin r səsi düşmüş formasının (-ı, -i, -u, -ü) işlənməsi: gəli-sən, gəlũ:suz, görüsən (Ş.) Bu xüsusiyyət əsas etibarilə Cənubi Azərbaycan (Təbriz, Səlmas), Ordubad, Zəngilan, Lənkəran şivələrində mövcuddur.
 Ya bölüşdürmə bağlayıcısının inkarlıq bildirməsi: –Ya yazır, ya oxuyur (“Nə yazır, nə oxuyur”). Bu xüsusiyyət Quba, Xaçmaz, Dərbənd şivələrində də var.
 İkinci növ təyini söz birləşmələrinin ikinci tərəfinin mənsubiyyət şəkilçisiz işlənməsi: baş ağrı, qolxoz idarə (Zaq., Q.).
 Leksik tərkibdə tabun “tayfa, nəsil”, marxal “qar uç-qunu”, çəmirə “duman, çən”, ləmbə “keçilməz kolluq, cəngəl-lik”, palankeş “aşsüzən” kimi spesifik sözlərlə yanaşı şimal-şərq şivələrində yayılan gimgə “camaatın söhbət üçün yığışdığı yer”, qərb şivələri üçün səciyyəvi olan mama “bibi”, fızıllıx “sıx kolluq”, balatı “xəmir mayası”, bölmə “nəlbəki”, cənub şi-vələri ilə uyğun gələn əmə “bibi” (Təbriz, Naxçıvan şivələrin-də: əmmə), zirə (Ş.-Oxud) “nəlbəki” (Ərdəbil şivəsində: zir//zi-rə, Naçxıvan qrupu və Yardımlı şivələrində: zir), noruza (Ş.) “novruzgülü” (Cənubi Azərbaycan şivələrində: no:ruzi), qıtmır (Ş.) “xəsis” (Təbriz şivəsində qıtmır, Naxçıvan şivəsində qit-mir) sözlərinin işlənməsi.
Şimal-qərb şivələrində dialekt xüsusiyyətlərinin kəmiy-yətcə çoxluğu həmin şivələrin qarışıq xarakterdə olmasının bir əlamətidir.

 Keçid (aralıq) şivələr  
Azərbaycan dilçiliyində keçid şivələr termini altında aralıq şivələr nəzərdə tutulur. 
M.Şirəliyev Azərbaycan dilində üç keçid şivə göstərir: 
Ağdaş 
Göyçay 
Cəbrayıl keçid şivələri.

Əgər dildə müxtəlif ləhcələr şivə qrupları mövcuddursa, onda əsas ləhcələr arasında keçid (aralıq) şivələr zolağı yerləşməlidir və bu zona heç də 3-4 rayonun ərazisini deyil, əsas ləhcələrin və müxtəlif şivə qruplarının sərhədində olan ərazini əhatə etməlidir. Bundan başqa, keçid şivələrin yayıldığı zona müasir inzibati bölgülərlə uyğun gəlməyə bilər. Beləliklə, dialektloloji araşdırmalara görə, Mingəçevir, Ağdaş, Göyçay, Ucar, Zərdab, Cəlilabad, İmişli, Cəbrayıl, Qubadlı, Qarakilsə rayonlarının ərazisində keçid (aralıq) xarakterli şivələr yerləşir. Aralıq şivələr, başlıca olaraq, Kür çayının sol sahili boyunca və Azərbaycan Respublikasının cənub rayonları zonasında əmələ gəlmişdir. Aydındır ki, aralıq şivələr zolağı əsas ləhcələrin sərhədini göstərir.

 Mənbə 
 Азəрбайҹан дилинин муған групу шивəлəри. Редактору Р. Ə. Рүстəмов. Бакы: Азәрбајҹан ССР Элмләр Академиясы Нәшрийяты, 1955, 262 сəh.
 Языки народов Советского Союза. — Алтайские языки. — Тюркские языки, стр. 78–80. // Сто тридцать равноправных: о языках народов СССР. Автор: М. И. Исаев. Ответственный редактор: член–корреспондент АН СССР Ф. П. Филин. Академии наук СССР. Институт языкознания. Москва: Издательство «Наука», 1970, 192 стр.
 Kabil Avşar Ağzı (yazar Mehmet Fuat Bozkurt), sayfa 205–261. // Türk Dili Araştırmaları Yıllığı: Belleten, 1977. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1978, 448 sayfa.
 Azeri Türkçesi. 2. Baskı. Yazar: Muharrem Ergin. İstanbul: Ebru Yayınları, 1981, XII+256 sayfa.
 Giriş. — Kars Azerileri, sayfa 46–49. // Kars İli Ağızları: Ses Bilgisi. Yazar: Dr. Ahmet B. Ercilasun. Gazi Üniversitesi Yayın No: 29; Gazi Eğitim Fakültesi Yayın No: 2. Ankara: Gazi Üniversitesi Yayınları, 1983, 386 sayfa.
 Metinler. — Kars Azerileri Ağzı Metinleri, sayfa 264–322. // Kars İli Ağızları: Ses Bilgisi. Yazar: Dr. Ahmet B. Ercilasun. Gazi Üniversitesi Yayın No: 29; Gazi Eğitim Fakültesi Yayın No: 2. Ankara: Gazi Üniversitesi Yayınları, 1983, 386 sayfa.
 Metinler. — Kars Terekemeleri Ağzı Metinleri, sayfa 323–371. // Kars İli Ağızları: Ses Bilgisi. Yazar: Dr. Ahmet B. Ercilasun. Gazi Üniversitesi Yayın No: 29; Gazi Eğitim Fakültesi Yayın No: 2. Ankara: Gazi Üniversitesi Yayınları, 1983, 386 sayfa.
 Fascicle 3. — VIII. Azeri Turkish (author G. Doerfer), pp. 245–248. // Encyclopaedia Iranica. Volume III: Atas-Bayhaqi, Zahir-Al-Din. Edited by Ehsan Yarshater. New York: Bibliotheca Persica Press, 1989, 896 pages. ISBN 9780710091215
 Numéro 3. —  «La pratique des langues locales en Iran»  (auteur Mehdi Amani), pp. 752–756. // Population (ISSN: 0032-4663). Tome 51: n°1–6. Paris: Institut National d'Etudes Démographiques, 1996, 1267 pages.
 1. The Speakers of Turkic Languages (author Hendrik Boeschoten), pp. 1–15. // The Turkic Languages. Edited by Lars Johanson and Éva Á. CsatóTam adı: Éva Ágnes Csató Johanson. Routledge Language Family Series. London and New York: Routledge, 1998, 474 pages. ISBN 9780415082006
 14. Azerbaijanian (author Claus Shönig), pp. 248–260. // The Turkic Languages. Edited by Lars Johanson and Éva Á. Csató. Routledge Language Family Series. London and New York: Routledge, 1998, 474 pages. ISBN 9780415082006
 16. Turkic Languages of İran (author Gerhard Doerfer), pp. 273–282. // The Turkic Languages. Edited by Lars Johanson and Éva Á. Csató. Routledge Language Family Series. London and New York: Routledge, 1998, 474 pages. ISBN 9780415082006
 Azərbaycan dilinin tarixi dialektologiyası: Dialekt sisteminin təşəkkülü və inkişafı. Müəllif: Əzizov Elbrus. Bakı: Bakı Universiteti Nəşriyyatı, 1999, 352 səhifə. 
 Türk Dili ve Edebiyyatı. — Türk Dili Araştırmaları. — Güney Azerbaycan'da Türk Lehçeleri. — Büyük Resuloğlu, sayfa 381–386. // Yeni Türkiye Stratejik Araştırma Merkezi, Yeni Türkiye Dergisi, Sayı 43, Ankara, 2002, 672 sayfa. ISBN 13004174
 Fascicle 4. — Turkic Languages, pp. 396–401. // Encyclopaedia Iranica. Volume XIII: Illuminationism — Isfahan VIII. Edited by Ehsan Yarshater. New York: Bibliotheca Persica Press, 2006, 675 pages. ISBN 9780933273955
 Əhali. Xalq. Dil. Din. — Dil, səh. 151–152. // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. 25 cilddə. Məsul katib akademik T. M. Nağıyev. "Azərbaycan" cildi. Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2007, 884 səh. ISBN 9789952441017
 İran Azerbaycan Türkçesi: Toplumdilbilimsel Bir Inceleme. Yazar: Sonel Bosnalı. Dil ve Edebiyyat Dizisi 7. İstanbul: Kebikeç Yayınları, 2007, 227 sayfa. ISBN 9789757981374
 Azərbaycan dialektologiyasının əsasları: Ali məktəblər üçün dərs vəsaiti. Müəllif: Məmmədağa Şirəliyev. Bakı: "Marif", 1967, 424 səh. — Təkrar nəşr. Buraxılışa məsul: Əziz Güləliyev. Bakı: "Şərq–Qərb", 2008, 416 səh. ISBN 9789952341836
 Encyclopaedia Iranica: Qašqāʾi tribal confederacy. — II. Language (author Michael Knüppel). Originally Published: July 15, 2009.
 Azerbaijanian — L. Johanson (Johannes Gutenberg University, Mainz, Germany, 2006.), pp. 110–113. // Concise Encyclopedia of Languages of the World. Coordinating editor — Keith Brown (University of Cambridge), co–editor — Sarah Ogilvie (University of Oxford). First edition. Amsterdam: Elsevier Ltd., 2009, XXXVI+1283 pages. ISBN 9780080877747
 Ağrı İli Ağızları (Yazar: Süleyman Efendioğlu), sayfa 808–840.// Turkish Studies (ISSN: 1308-2140): International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. — Academic journal. Editor: Sibel Üst. Volume 4/3 Summer 2009. Ankara: Alko Dijital Baskı Merkezi, 2009, 2472 pages. 
 Turkic languages of Persia: an overview (author Michael Knüppel).
 Türk dilləri və ləhcələrinin tarixi. I kitab. Müəllif: Cavad Heyət. Tərcümə edən: Dr. M. Rıza Heyət. Redaktor: Xeybər Göyallı. Bakı: "Təhsil", 2011, 352 səh.
 Türk dilləri və ləhcələrinin tarixi. II kitab. Müəllif: Cavad Heyət. Tərcümə edən: Dr. M. Rıza Heyət. Redaktor: Sevinc Nuruqızı. Bakı: "Təhsil", 2011, 176 səh.
 Fascicle 6. — II. Ḵalaji Language(author Michael Knüppel), pp. 364–365. // Encyclopaedia Iranica. Volume XV: Joči–Kāšḡari, Saʿd-al-Dini. Edited by Ehsan Yarshater. New York: Bibliotheca Persica Press, 2011, 675 pages. ISBN 9781934283295
 Hamse Türkleri ve Ağzı, sayfa 1–9. // 2011.
 Urmiye Ağızları ile Doğu Grubu Ağızlarında Ortak Fonetik ve Morfolojik Özellikler Üzerine // 2011
 Azerbaycan Türkçesi İle Doğu Anadolu Ağızlarındaki Ortaklıklar Üzerine // 2012
 Языкознание. — Диалектная система азербайджанского языка. —  Теймурлу З.Теймурлу Забита. — Кавказский Университет, Баку., стр. 64–69. // Ученые записки  Таврического национального университета имени В. И. Вернадского. — Серия: Филология. Социальная коммуникация. Том 25 (64). № 2, часть 2. Главный редактор: д. г. н, проф, академик НАН Украины Багров Н. В. Симферополь, 2012 г., 214 стр.
 İraq – Türkman folkloru. Bakı: "Yazıçı", 1992, səhifə 7–298. // Qəzənfər Paşayev. Seçilmiş əsərləri. Yeddi cilddə. I cild. Bakı: "Təhsil", 2012, 568 səhifə.
 Altı il Dəclə – Fərat sahillərində. Bakı: "Yazıçı", 1987, səhifə 299–536. // Qəzənfər Paşayev. Seçilmiş əsərləri. Yeddi cilddə. I cild. Bakı: "Təhsil", 2012, 568 səhifə.
 Türklerin İranı: Yakın Gelecek. 1. Cilt. Yazar: Dr. Recep Albayrak Hacaloğlu. Ankara: Berikan Yayınları, 2013, 688 sayfa. ISBN 9789752677135
 Türklerin İranı: Yakın Gelecek. 2. Cilt. Yazar: Dr. Recep Albayrak Hacaloğlu. Ankara: Berikan Yayınları, 2013, 688 sayfa. ISBN 9789752677142


 Şərhlər 

 Qeydlər 

 İstinadlar 

 Həmçinin bax 

 Xarici keçidlər 


Kateqoriya:Azərbaycan dilinin dialektləri
Kateqoriya:Dialektlər