Əmiraslan xan Qırxlı-Avşar

Əmiraslan xan Qırxlı-Avşar (1738-1748) — Azərbaycan hakimi , Əfşarlar sülaləsi dönəmində sərkərdə, ordu generalı.

 Həyatı 

Qırxlı oymağının səsli əmirlərindən biri də Əmiraslan xandır. Əmiraslan xan Nadirqulu xanın bibisioğlu idi və ona xidmət etmişdi. Nadirqulu xan şah olandan sonra Əmiraslan xanı ölmüş qardaşının, İbrahim xan Zəhirüddövlənin yerinə, 1738-ci ildə Azərbaycana sərdar (ordu generalı) təyin etmişdi.

Əmiraslan  xan  Qırxlı-Avşar Nadir şahın ölümündən sonra qoşunla  Ərdəbilə  yürüş  edib,  Sam  mirzəni  tutdu. Edam  edib,  Təbrizə    gəldi. Məhəmmədkazım xan Qaradağlını  özünə  həmfikir  edib,  şahlıq  eşqinə  düşdü. İran şahlıq taxtının iddiaçılarında şübhə doğurmamaq üçün, ehtiyatlı hərəkət edərək öz adından deyil, İmam Rza adından sikkə kəsdirməyə başladı. 

Əli  şah  adı  ilə  taxta  çıxan  Əliqulu xan Qırxlı-Avşar  (1747-1748) Əmiraslan  xana  elçi  göndərib,  onu  şah  kimi  tanımağı  təklif  etdi. Əmiraslan  xan  Əli şahın  elçisini  öldürdü  və  asılılığını  bildirmədi. Onun  ən  yaxın  silahdaşı  Məhəmmədkazım xan  idi. Qaradağ  qoşunundan  istifadə  edib,  qonşu  hakimləri  tələb-təhdidlə,  savaşla  özündan  asılı  biçimə  saldı. Sonra Muğan və Ərdəbil vilayətlərini ələ keçirdi. Şahsevənlərin gücündən bəhrələndi. Rzaqulu xanı Gilana Rəşt şəhərini zəbt etməyə göndərdi. Qarabağ xanı Pənahəli bəyə öncə sultan, sonra xan ünvanı verib öz tərəfinə çəkdi.    

1748-ci ilin  sonunda  qardaşı  Əli şahı  taxtdan  salıb,  gözlərinə  mil  çəkən    İbrahim mirzə  özünü  şah  elan  etdi. İbrahim şah  ilk  növbədə  qorxulu  rəqib  saydığı   Əmiraslan  xana  qarşı  mübarizəyə  başladı. Əmiraslan  xan ilk  döyüşdə  məğlub  olub  həmfikiri  Məhəmmədkazım xanla  Qaradağa  qaçdı. Məhəmmədkazım xan  İbrahim şahın  intiqamından  çəkinib,  Əmiraslan  xanı  tutuqlu  biçimdə  Təbrizə  yolladı. İbrahim şah  Məhəmmədkazım xana  xeyli  ənam-ərmağan  və  hakimlik  fərmanı  göndərdi. Tarixçi  Məhəmmədhüseyn  Quddusi  bu  olay  haqqında  yazır:  «Əmiraslan  xanın  qoşunları  məğlub  olub  dağılmışdı,  özü  də  dostu  Məhəmmədkazım xan Qaradağlı  ilə  Qaradağa  qaçdı. Amma  Məhəmmədkazım xan  bəhanə  ilə  onu  tutdu. İbrahim xanın  əmrilə  onu  və  qardaşı  Sarı xanla  birlikdə   Təbrizdə  öldürdülər.M. Quddusi,  Nadir  şah,  Bakı,  1999, səh. 214-215.

Əmiraslan xanın qardaşı Sarıaslan xan İbrahim şahdan qardaşının əhf etməsini istədi. Yalvarıb, bağışlanmasını xahiş etdi. Əmiraslan xan təbiətən cəsur, qəyyur bir adam idi. Qardaşının hərəkətindən, yalvarışlarından rahatsız olub, dedi:

-Bir abırlı ölü, yüz diri abırsızdan yaxşıdı.

İbrahim şah Əmiraslan xanla üzbəüz gələndə rişxəndlə dilləndi:

-Sən də şahlıq eşqinə düşmüşdün?

Əmiraslan xan şaha üz tutub qayıtdı:

-Get, Qara Mehdi Avşarın canına dua elə ki, başının üstündə durub, can-başla hökmünü yerinə yetirir, mənim kimi aslanı sənin kimi tülküyə söz yeri eləyib. Beş günlük dünyada nə qədər ki, uğur  səninlədi, get kefini çək. İndi bu başı vur, hökm sənindir!

Əmiraslan xan 1748-ci ildə   öldürüldü.

Mənbə

''' Ənvər Çingizoğlu, Aydın Avşar, Avşarlar, Bakı, "Şuşa", 2008,
Ənvər Çingizoğlu, Əmiraslan xan Qırxlı-Avşar, "Soy" еlmi-kütləvi dərgi, 2008, №8, səh.30-33

 İstinadlar 

Həmçinin bax
Nadir şah
Avşar eli
Avşarlar sülaləsi

 Xarici keçidlər 

Kateqoriya:Əfşarlar imperiyası
Kateqoriya:Cənubi Azərbaycan tarixi
Kateqoriya:Təbriz xanları
Kateqoriya:Xorasanda doğulanlar
Kateqoriya:Təbrizdə vəfat edənlər
Kateqoriya:XVIII əsr tarixi
Kateqoriya:Azərbaycan generalları
Kateqoriya:Azərbaycanlı generallar
Kateqoriya:Qətl qurbanları