Kürdili

Kürdili və ya Kür dili — Xəzər dənizində Azərbaycana məxsus ada. Aran iqtisadi-coğrafi rayonunun şərqində yerləşir. İnzibati cəhətdən isə adanın şərqi Neftçala, qərbi isə Lənkəran inzibati rayonlarına məxsusdur. Neftçala şəhərindən 33 km, Bakıdan isə 150 km cənubda yerləşir. Ada Azərbaycanın sahəsinə görə ən böyük adasıdır.

Adada mövcud olmuş Kürdili kəndinin adı adanın adından götürülmüşdür."Azərbaycan toponimlərinin ensiklopedik lüğəti". İki cilddə. I cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 2007.

 Coğrafiyası 
Ada Kürün tarixi deltasında yerləşir. Belə ki, gətirmə suxurların mənsəbə yığılması nəticəsində əmələ gəlmişdir. Hazırda isə Kürün deltası yarımadadan 35–40 km şimalda yerləşir. Xəzər dənizinin qalxıb enməsi ilə əlaqədar yarımada və ada arasında tərəddüd edir. Son zamanlar səviyyənin qalxması ilə əlaqədar adaya çevrilmişdir. Sahəsi 43 km² təşkil edir. Uzunluğu 11,8 km, eni isə 5,2 km-dir. Yarımsəhra və quru çöl iqliminə malikdir. Qızılağac qoruğunun bir hissəsi yarımadanın ərazisinə düşür. Şərqdə Xəzər dənizi, qərbdə isə Qızılağac körfəzi onun sahillərini yuyur. Kür daşı adası adanın şərqində yerləşir. İddiaya görə hər il ada 50–100 metr arasında əriyir.

 Tarixi 
XX əsrin əvvəllərində əraziyə ruslar, kazaklar və molokanlar köçürülmüşdür. 1911-ci ildə adada ilk mayak istifadəyə verilib. Mayak 1966-cı ilə qədər fəaliyyət göstərib

Azərbaycan SSR dövründə adada Neftçala rayonu inzibati ərazisinə daxil olan iki kənd (Kürdili, Şirvanlı) mövcud olub. 2 kənddə 3 minə qədər adam yaşayıb. Adada məktəb, mədəniyyət evi, kinozallar, kitabxanalar olub. Məhsuldar torpaqda üzüm və nar yetişdirilirdi, burada atçılıq və heyvandarlıq fermaları yerləşirdi.

1981-ci ildə Xəzər dənizində suyun qalxması nəticəsində Neftçala rayonu ərazisindən bu əraziyə olan yol dağılmış və yarımada adaya çevrilmişdir. 1982-ci ildə kəndə quru yolu ilə getmək mümkün deyildi. Ada əhalisi SSRİ dağıldıqdan sonra Rusiyaya və başqa ölkələrə, həmçinin Neftçala rayonu ərazisində yeni tikilmiş evlərə köçürülmüşdür. 2013-cü ildə adada 4 ailə qalmışdı. 2019-cu ildə adada cəmi 1 nəfər — Vitali Pronin yaşayırdı.

 Fauna 
1929-cu ildə adanın qərb sahillərinin də daxil olduğu ərazidə Qızılağac qoruğu yaradılmışdır. Bu hissədə canlılar qorunurdu. Əsasən su quşları və balıqlarla zəngindir. Sovet dövründə burada atçılıq fermaları olub. Sovetlər təzə qurulanda burada yetişdirilən atlar müxtəlif rayonlara, kəndlərə göndərilirmiş ki, əkin-biçində istifadə olunsun. Su qalxıb kolxoz dağılanda, bu atları buraxıblar. Sürü şəklində gəzən bu atlar artıq vəhşi atlara çevrilib. Adada vəhşi həyat tərzi keçirən qaban və inəklər də mövcuddur.

 Filmoqrafiya 
Ada haqqında "Əriyən ada"Azərbaycan filmi Kazan festivalının qalibi olub: [Tatarıstanın paytaxtında keçirilən IX Beynəlxalq Müsəlman Kinosu Festivalında rejissor Fariz Əhmədovun "Əriyən ada" sənədli filmi "Ən yaxşı qısametrajlı sənədli film" nominasiyasının qalibi olmuşdur] //Mədəniyyət.- 2013.- 13 sentyabr.- S. 3., SonuncuAzərbaycan kinosunun Moskvada ilk retrospektivi "Sonuncu" sənədli filminin nümayişi ilə açılıb və Daxildəki ada adlı filmlər çəkilmişdir.

 Mənbə 
 Kür deltası

 İstinadlar 

 Həmçinin bax 
 Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğu
 Qızılağac körfəzi
 Kür dili mayakı
 Kür deltası
 Əriyən ada (film, 2013)

 Xarici keçidlər 

 Azərbaycanın "Robinzon"u: "Bu adada beş qəbir olacaq, beşinci mənim…" 


Kateqoriya:Azərbaycan adaları
Kateqoriya:Xəzər dənizi adaları