Mesopotamiya tanrılarının siyahısı

Mesopotamiya tanrıları — qədim Mesopotamiya xalqlarının ibadət etdiyi tanrıların, və fövqəltəbii mifik varlıqların siyahısıdır.

Mesopotamiya inanclarında çoxlu tanrılar və fövqəltəbii mifik varlıqlar olmuşdur. Bu siyahıda onların bəziləri verilmişdir.

 Tanrının adı  Adının mənası  Əsas vəzifəsi An  Şumer dilində “göy” deməkdir. Akkadca – Anum  Hərəkətsis göy qübbəsinin və ulduzlu göyün tanrısı; tanrıların başçısı Anzu Mifik quş. Onun başı aslanın, dırnaqları isə qartalındır  İnsanların taleyini həll edir; Uruk və Laqaş şəhərlərinin hökmdarlarının himayəçisidir; Babilistanda və Assuriyada şeytani varlıq kimi qəbul edilmişdir Anunnak'lar  Şumercə a-nun-na-ke-ne "Hökmdarın toxumu"  Şumerlərdə tanrıların məclisi; Babilistanda və assurilərdə yeraltı dünyanın tanrıları, ölülərin hakimidir Asarluhi  Bilinmir  Sümerlərdə Enkinin oğlu; cadugərliyin və təbabətin himayəçisi Assur  Bilinmir  Assurilərin baş tanrısı, Assur şəhərinin himayəçisi Assurit  Bilinmir  Assurun arvadı Bəl  “Hökmdar”, “cənab”  Akkad mətnlərində Sümer tanrısı Enlil, yaxud Babil tanrısı Mərduk bu adla adlandırılır Bəlit Bilinmir  Akkad mətnlərində Sümer tanrısı Enlilin zövcəsi Ninlil, yaxud Babil tanrısı Mərdukun zövcəsi Sarpanitu bu adla adlandırılır Qatunduq  Bilinmir  Laqaş şəhərinin həyat və analıq tanrısı Geştinanna  Şumercə “göyün üzum meynəsi”  Şərabçılığın himayəçisi, Dumuzinin bacısı Gilqameş  Şumercə “hər şeyi bilmiş”  Şumer-babil dastanının qəhrəmanı, Uruk şəhərinin tanrılaşdırılmış çarı. Ölmündən sonra, tanrılar məclisi ona yeraltı dünyanın başçısı vəzifəsinə təyin etmişdir Girra  Bilinmir  Od tanrısı Qula  Şumercə “gu-la” - ulu deməkdir  Cadugərlik və təbabətin ilahəsi Damkina  Şumercə “dam-gi-na” - əsil arvad  Enkinin arvadı Dumuzi  Sümercə “dumu-zid” "əsl oğul" (akkadca Təmmuz)  İnannanın əri; bahar və bahar qurbanının tanrısı; qoyunların çobanı; təbiətin ölən və dirilən tanrısı Zababa  Bilinmir  Kiş şəhərinin baş tanrısı; savaş tanrısı İgig(lər)  Bilinmir  Göy tanrılarıdır İnanna  Ola bilsin, "nin-an-na" - göy hökmdarı  Şumerlərdə Uruk şəhərinin himayəçisi; Anın qızı savaş və məhəbbət ehtirasının ilahəsidir. Babildə İştar və ‘Ereşkigal’lla eyniləşib İştaran  Bilinmir  Diplomatiya və ədalət məhkəməsinin himayəçisi İşkur  Bilinmir (samilərdə Adad)  Yağış, külək, şimşək və boran tanrısı İştar Bilinmir  Sevgi və savaş ehtirası tanrıcası İşhara  Bilinmir  Sevgi və quruculuq ilahəsi Kulla  Bilinmir  Sümerlərin kərpic və inşaat tanrısı Mərduk  Bilinmir  Enki’nin oğlu; Babilistan şəhərinin baş tanrısı; günəş tanrısı Nəbu  Akkadca “ad” və ya “mənbə” deməkdir  Mərduk’un oğlu, babillilər və assurluların müdriklik və savadlılıq tanrısı Nammu  Bilinmir  Eredu və Ur şəhərlərinin ilahəsi; ‘Enki’nin anası; ilkin hərcmərcliyin (xaosun) tanrıcası Nanna  Ola bilsin sümercə. en-an-na - "Göy hökmdarı" deməkdir  Sümerlərdə ay tanrısı; Ur şəhərinin himayəçisi; Babilistanda ‘Sin’lə eyniləşmişdir Nanşe (ya da Nina)  Bilinmir  ‘Enki’nin qızı; yoxsul və məzlumların himayəçisi; yuxuların yozucusu Naru  Şumercə en-uru-gal "Böyük şəhərin hökmdarı" (yəni ölülər şəhərinin hökmdarı); Akkadca "na'ir kala(ma)" (yəni hər şeyin qatili)  Yeraltı dünyanın tanrısı; Ereşkiqalın əridir Ninazu  Şumercə "Təbibliyin xanımı"  Şumerlərdə ölən və dirilən təbiət tanrılarından biri Ningirima  Şumercə “su mənbələrinin xanımı”  Cadu və sehrin tanrısı Ningirsu  Bilinmir  Lagaş şəhərinin himayəçisi; hərb və əkinçilik tanrıcası. Vəzifələri Ninurta ilə təxminən eynidir Ningişzida  Şumercə "əsil ağacın xanımı"  Yeraltı dünyanın tanrıcalardan biri Ninzadim  Şumercə "zərgərlərin xanımı"  Zərgərlik sənətinin ilahəsi Ninigilamqa  Bilinmir  Dülgərlik sənətinin himayəçisi Ninhursaq(ya da Aruru, Ninmah, Dingirmah)   Bilinmir  Ana Tanrıca. Ondan tanrılar və insanlar doğulmuşdur Ninqarraq  Bilinmir  Təbiblik tanrılarından biri Ninlil  Bilinmir  Enlilin arvadı; Nippur şəhərinin himayəçisi Ninmeşarra  Şumercə "bütün "ME"lərin xanımı"  Enmeçarranın arvadı Ninurta  Bilinmir  Hərb və əkinçilik tanrısı; Enlilin oğlu Ninşubur  Şumercə "donuz xanım" və ya "Subartu (ölkədir) xanımı"; akkad mətnlərində - Papsukkal  An və İnannanın nökəri; qadın və kişi cinsində ola bilir Nisaba  Şumercə "arpa payının xanımı" Sümerlərdə arpa və buğda hesabının tanrısı; sonrakı dövrlərdə (o cümlədən Babil dövründə) məktəb və savad tanrısı; Anın qızı Nusku  Bilinmir  Şumer tanrısı; Nippur şəhərində Ninurta məbədinin inzibatçısı Pabilsaq  Bilinmir  Şumer tanrısıdır. Babil və Assurda vəzifələri Ninurta və Nergal ilə eynilik təşkil edirdi Utu  Bilinmir. Akkadca "Şamaş" (günəş)  Günəşin və ədalət məhkəməsinin tanrısı Hendursaqqa  Bilinmir. Akkadca “İşum”  Saturn planetinin tanrısı; yeraltı dünyanın qapıçısı Sarpanitu  Bilinmir. Akkadca  “bəzənmiş” deməkdir  Nümunə <center>Şara || Bilinmir || Savaş tanrısı, İnannanın oğlu, Umma şəhərinin himayəçisi
|-
| Ea || Bilinmir || Mesopotamiyada su tanrısı
|-
| Enlil || Şumercə "havanın hökmdarı"; akkadca Ellil || Havanın, yad ərazilərin tanrısı; çar hakimiyyətinin himayəçisi; Nippur  şəhərinin himayəçisi
|-
| Enbilulu || Bilinmir || Sümerdə suvarma işlərinin tanrısı
|-
| Enki || Şumercə en-ki "yerin hökmdarı"; samilərdə Həya (Ea') || Yeraltı şirin suların tanrısı; cadugərliyin və sənətlərin himayəçisi; bəşəriyyətin yaradıcısı və himayəçisi; Eredu şəhərinin himayəçisi
|-
| Enkidu || Sümercə en-ki-du "yaxşı yerin hökmdarı"; akkadca en-ki-du "Enki yaradıb" || Dastanlarda Gilqameşin dostu və nökəri
|-
| Enmeşarra || Şumercə "Bütün ‘ME’lərin hökmdarı" || Babil mətnlərində Anın ulubabası, yeraltı dünyada yaşayan ən qədim tanrılardan biri
|-
| Ennuqi || Bilinmir || Yeraltı dünyanın tanrısı
|-
| Ereşkiqal || Şumercə "Böyük yerin xanımı"''  Nərqalın zövcəsi; yeraltı dünyanın tanrıcası Erra  Bilinmir  Taun, qətl və dağıdılmanın tanrısı

 Həmçinin bax 
 Qədim Mesopotamiya dini
 Babil dini
 Assuriyada din

 Mənbə 
 Aydın Əlizadə. Qədim Şumer-Akkad dini və onun digər dünya dinlərinə təsiri  // Dövlət və Din ictimai fikir toplusu. - 2008. - N 4. - S. 91-93.

 Ədəbiyyat 
 Leick, G. A Dictionary of Ancient Near Eastern Mythology. Routledge, 2002

Kateqoriya:Şumer