Alban təqvimi

Alban təqvimi — Qafqaz Albaniyasında istifadə olunmuş sivil və dini təqvim. Bu təqvimin varlığını ilk dəfə 1832-ci ildə Mariy Brosse irəli sürmüşdür.Nouveau journal asiatique: ou recueil de mémoires, d'extraits et de Notices. Cild 10. Səh 527. Ananiya Şirakatsiyə aid 114 nömrəli əlyazmaya istinad edən Brosse bu təqvimdə 12 ay olduğunu göstərir. Təqvim avqust ayından başlayırdı. Ayların adları həm Udi dilində həm də Fars dilində izah olunur. Paris, Tbilisi həmçinin İrəvanda saxlanılan 12 fərqli əlyazmada bu aylar sıralanmışdır. Utili tarixçi Ovannes İmastaserin (1047–1129) qeydlərinə əsasən qədim Alban və Gürcü təqvimləri 29 Avqustda başlayırdı. Bu təqvimin əsasında Udi təqvimi hazırlanmışdır.

 Cənubi Qafqaz təqvimləri 
Qədim Gürcü, Erməni və Alban təqvimlərindəki ayların adları bənzər olmuşdur.
Erməni dilindəGürcü dilindəAlban dilindəQriqorian təqvimiնաւասարդ (navasardi)AxaltslisaNavasardosAvqustհոռի (horhi)SeteliT'uleSentyabrսահմի (sahmi)TeriatiNamos'Oktyabrտրէ (tre)TristiniÇilNoyabrքաղոց (kaqots)ApaniBokavonDekabrարաց (aratz)NovtzeniMareYanvarմեհեկան (maxetsi)NivnçaniBoceoneFevralարեգ (areq)İqaçayJ'qulMartահեկան (ahekan)VardupayBontokeAprelմարերի (mareri)MarçiniOriliMayմարգաց (marqaç)BubasExnaİyunհրոտից (hrotiç)KuralubanBaxnaİyul

 Aylar 

 Navasardun 
Alban təqvimində ilk ay olmuşdur. Əslən orta pəhləvi dilində olub "yeni il" mənasına gəlir.

 T'ule 
Alban təqviminin ikinci ayı. T'ul — albanca olub, "şərablıq üzüm" deməkdir.P. İnqorokva, "Jvel-kartuli c‘armartuli k‘alendari 2", Sakartvelos muzeumis moambe 7, 1931–32, səh.300 Udi dilində də üzüm mənasına gəlir.Səh. 211

 Namos' 
Alban təqviminin üçüncü ayı. Bu ad üçün iki ehtimal irəli sürülüb. Bir ehtimala görə o farsca ibadət mənasına gələn "namaz" sözündəndir, ikinci bir ehtimala görə isə bu yenə farsca olan "nəm" sözündən gəlir.

 Çil 
Təqvimin dördüncü ayıdır. Udi dilində "toxum" mənasına gəlir.Səh. 233

 Bokavon 
Təqvimin beşinci ayı. Udi dilindəki "yığmaq, dərmək" mənasına gələnSəh. 88 "bok'sun" sözündən yarandığı güman edilir.W. Schulze, Die Sprache der Uden in Nord-Azerbajdžan, Wiesbaden 1982, səh.284

 Altı və yeddinci aylar 
Alban təqviminin altıncı və yeddinci aylarının mənası barədə etimoloji təklif irəli sürülməmişdir.

 J'qul 
Alban təqviminin səkkizinci ayıdır. Udi dilində "yaz, bahar" mənasına gəlir.Səh. 114

 Doqquz və onuncu aylar 
Bu ayların adlarının mənası haqqında məlumat yoxdur və Udi dili ilə də açıqlanmır.

 Exna 
Alban təqviminin on birinci ayıdır. Udi dilində "ex" sözü "biçin" mənasına gəlir.Səh. 122Gürcü və Erməni təqvimindəki paralel aylar da "biçin ayı" mənası verir.E. Dulaurier, Recherches sur la chronologie arménienne, t.1, Paris 1859, səh. 167

 Baxna 
Alban təqviminin son ayıdır. Udi dilində be'q' sözü "günəş" mənasına gəlir.Səh. 78

 Mənbə 
 Jost Gippert, Annual of Armenian Linguistics 9, 1988, 35–46.

 İstinadlar 
Voroşil Qukasyan — Udincə-Azərbaycanca-Rusca lüğət, Bakı, "Elm", 1974:

Kateqoriya:Qafqaz Albaniyası