Qazaxıstan təngəsi

Qazaxıstan təngəsi — Qazaxıstanın milli valyutası. Təngə 100 tiyinə bölünür (тиын, tiyin və ya tijin kimi də tərcümə olunur).  ISO-4217 kodu KZT-dir.

 Etimologiyası 
Təngə sözü Qazax dilində və bir çox türk dillərində tərəzi mənasını verir(qədim özbəkcə tənga və ya tacik dilində tanga borc götümək terminidir). Sözün mənşəyi bərabər, balans mənasında olan türkcə teŋ- hissəciyindən gəlir. Bu valyutanın adı funt, lira, pesoya oxşardır. Valyutanın adı rus dilinə türk dilindən keçmiş  pul sözü ilə bağlıdır.

 Simvol 
80px|thumb|left|Qazaxıstan təngəsi üçün yeni simvol.
Novruz bayramından iki gün əvvəl 20 mart 2007-ci ildə, Qazaxıstan Milli Bankı Təngə üçün əyani simvolu təsdiqlədi 10px. Simvol 2008-ci ildə Unicodedə kodlaşdırma üçün təklif olunub. 2006-cı ilin payızında Qazaxıstan Milli Bankı Qazaxıstan təngəsinin şəkli üçün yarışma təşkil edib və 30,000-dən çox müraciət qəbul olunub. 29 mart 2007-ci ildə Qazaxıstan Milli Bankı Qazaxıstan təngəsinin yaradılması uğrunda qalib kimi Almatıdan Vadim Davıdenko və Sanjar Əmirxanov adlı iki dizaynerin adını açıqlayıb. Onlar mükafat kimi 1 milyon təngə və Qazaxıstan təngəsi simvolunun "valideynləri" adını bölüşüblər.Press-reliz  Qazaxıstan Respublikasının Milli Bankı 29.03.2007 il tarixli № 12.. Bu bir növ Yapon poçt markasını xatırladır.

Sikkələr 
Sikkələr əvvəllər Almaniyada zərb olunurdu, hazırkı sikkələr isə Öskəməndə yerləşən Qazaxıstan sikkəxanası tərəfindən ölkə daxilində zərb olunur.

 Birinci seriya (1993)
1993-cü ildə,  2, 5, 10, 20 və 50 tıyın nominallı sikkələrin birinci seriyası milli emblem həkk olunmuş şəkildə bürüncdən zərb olundu. 1, 3, 5, 10 və 20 təngə mifik heyvanlar təsvir olunmuş şəkildə mis-nikel qarışığından zərb olundu. Bu dövrün sikkələri aşağı nominallı kağız təngələrlə yanaşı dövriyyə olundu.
 Şəkil Nominal Material Diametr, mm Qalınlıq, mm Kütlə, q Kənar Dövriyyə vaxtı <center>120px <center><big>2 tıyın <center>bürünc L-80 <center>17,27 <center>1,3 <center>2,26 <center>hamar <center>1 mart 1994  <center>120px <center><big>5 tıyın <center>120px <center><big>10 tıyın <center>19,56 <center>1,6 <center>3,48 <center>120px <center><big>20 tıyın <center>21,87 <center>1,7 <center>4,71 <center>120px <center><big>50 tıyın <center>25 <center>2 <center>7,43 <center>120px <center><big>1 təngə <center>Nikel-gümüş <center>17,27 <center>1,3 <center>2,26 <center>hamar <center>25 oktyabr 1995 -1 oktyabr 2001 <center>120px <center><big>3 təngə <center>19,56 <center>1,6 <center>3,48 <center>120px <center><big>5 təngə <center>21,87 <center>1,7 <center>4,71 <center>120px <center><big>10 təngə <center>25 <center>2 <center>7,43 <center>120px <center><big>20 təngə <center>31 <center>11,37 <center> kəsik-kəsik+

İkinci seriya (1995) 
1998-ci ildə sikkələrin yeni seriyası təqdim olundu. 100 təngə özünə bərabər kağız pulu əvəz edərək 2002-ci ildə təqdim olunub. 2013-cü ildə aşağı nominallı sikkələrin xəlitələri dəyişib. Hazırda dövriyyədə olan sikkələr aşağıdakılardır:

Qazax təngəsinin ikinci seriyası(1997–bu günədək)Qazaxıstan Milli Bankı. Valyuta. Olan :http://www.nationalbank.kz/?docid=29&cat_id=7  Şəkil  Dəyər  Texniki parametrlər  Təsvir  Vaxtı  Diametr  Çəkisi  Tərkib  Haşiyə  Üst tərəf  Əks tərəf  zərb olunma  buraxılma  120px 1 təngə 15 mm 1,63qNikel gümüş xəlitəsi, sarı rəngliDüzDəyəriİl, Qazaxıstan gerbi1997~günümüzədək11 Noyabr 1998 120px 2 təngə 16 mm 1,84 q120px 5 təngə 17,27 mm 2,18 q  120px 10 təngə 19,56 mm 2,81 q 120px 20 təngə 18,27 mm 2,9 qNikel gümüş xəlitəsi, ağ rəngli NovşəkilliDəyəriİl, Qazaxıstan gerbi1997~günümüzədək11 Noyabr 1998 120px 50 təngə 23 mm 4,7 q 120px 100 təngə 24,5 mm 6,65 q Daxili halqa: Nikel gümüş xəlitəsi, ağ rəngliXarici halqa: nikel və misin xəlitəsi, sarı rəng. Novşəkilli - «СТО ТЕНГЕ - ЖYЗ ТЕҢГЕ» (100 təngə) 2002~günümüzədək 1 İyul 2002

 Xatirə sikkələri 
Xatirə sikkələri 20, 50, 100, 500, 1,000, 2,500, 5,000 və 10,000 təngə nominalında buraxılıb. Qızıl və gümüş külçə sikkələr  1, 2, 5, 10, 20, 50 və 100 təngə nominalında mövcud olub. 20 və 50 təngə xatirə sikkələrinin çoxu mis-nikeldən zərb olunurdu. 
 Əsginaslar 
1993-cü il seriyası
15 noyabr 1993-cü ildə Qazaxıstan Milli Bankı 1, 2, 5, 10, 20 və 50 tıyın, 1, 3, 5, 10, 20, və 50 təngə adlı pulları dövriyyəyə buraxıb. 100 təndə bundan qısa müddət sonra buraxılıb. Bunun ardınca isə 200, 500, 1000 təndə kağız pullar buraxılıb. 2000 təngə kağız pul 1996-cı, 5000 təngə 1999-cu, 10000 təngə isə 28 iyul 2003-cü ildə təqdim edilib. Hazırda dövriyyədə olan kağız pullar aşağıdakılardır:
200 təngə Əbunəsr Farabinin portreti
500 tenge Əbunəsr Farabinin portreti, Əhməd Yasəvi türbəsidən fraqment
1,000 Əbunəsr Farabinin portreti
2,000 Əbunəsr Farabinin portreti
5,000 Əbunəsr Farabinin portreti
10,000 Əbunəsr Farabinin portreti, İrbisin şəkli.

Maraqlıdır ki, 200 təngə əsginasın arxa tərəfində mətn Qazax dilində yazılıb, digər əsginasların arxa tərəfində mətn Rus dilində yazılıb.

 1993 Seriyası Şəkil  Dəyər  Əsas rəng  Təsvir  Vaxt Üst tərəf  Əks tərəf  Üst tərəfi  Əks tərəf  Üst tərəf  Əks tərəf  buraxılma  ləğv edilmə 100px 100px1 tiın  Qazax dilində nominalın adı, qeyri-adi həndəsi dizayn fonlu  qazax dilində nominalın adı, Qazaxıstan gerbi, qeyri-adi həndəsi dizayn fonlu 1993 2001 100px 100px2 tıyın  100px 100px5 tıyın  100px 100px10 tıyın  100px 100px20 tıyın  100px 100px50 tıyın  100px 100px1 təngətünd göy rəngliçəhrayıƏbunəsr Farabinin portretiƏbunəsr Farabinin həndəsi formulları və çertyojları 2012-2018 100px 100px3 təngəyaşəl, qəhvəyiyaşılSüyinbay Aronulının portretiAlataunun mənzərəsi 100px 100px5 təngəqəhvəyi sarı, qırmızıQurmanğazı Sağırbayulının portretiMəqbərə 100px 100px10 təngətünd göy rəngliçəhrayıÇokan Vəlixanovun portretiOqjetpes dağı 100px 100px20 təngətünd qəhvəyi rəngliqəhvəyiAbay Qunanbayulının portetiAbay Qunanbayulının əsərlərindən götürülmüş insanla berkutun illüstrasiyaları 100px 100px50 təngəaçıq qəhvəyiqəhvəyiƏbilxayır xanın portreti Manğıstau vilayətindən qayaüstü rəsmlər 100px 100px100 təngəbənövşəyi çəhrayıAbılay xanın portetiƏhməd Yasəvi türbəsi 100px 100px200 təngəqəhvəyi, qırmızısarı, göy Əbunəsr Farabinin portretiƏhməd Yasəvi türbəsi1994 100px 100px500 təngətünd göy, göygöy, bənövşəyiƏbunəsr Farabinin portretiƏhməd Yasəvi türbəsi 100px 100px1,000 təngəyaşıl, qırmızıyaşıl, göy, qırmızıƏbunəsr Farabinin portretiƏhməd Yasəvi türbəsi 100px 100px2,000 təngəyaşıl, göyyaşıl, qəhvəyiƏbunəsr Farabinin portretiƏhməd Yasəvi türbəsi1996 100px 100px5,000 təngəqəhvəyi bənövşəyiqəhvəyiƏbunəsr Farabinin portretiƏhməd Yasəvi türbəsi1998 100px 100px10,000 təngəgöygöy, qəhvəyiƏbunəsr Farabinin portretiDağların fonunda təsvir olunmuş İrbis2003

 2006-cı il seriyası  
Qazaxıstan Milli Bankı 2006-cı ildə əsginasların yeni seriyasını buraxdı. Onlar əvvəllər mövcud olmuş əsginaslar kimi eyni dəyərə malik idilər. Əsginasların 2006 seriyası sələflərindən daha ekzotik görünüşə malik idi. Üst tərəfində nominalın dəyəri şaquli istiqamətdə yazılıb. Bütün əsginasların üzərində Astana Bayterek abidəsi, Qazaxıstan bayrağı, gerbi, açıq ovuc içərisində prezident Nazarbayevin imzası və himndən fraqmentlər təsvir olunub. Hər bir əsginasdakı əsas fərqlər yalnız rəng, dəyər və naxışlardır.

Əsginasın əks tərəfindəki fərqlər daha çox nəzərə çarpır. Əsginasın dəyəri rus dilində yazılıb. Hər bir əsginasda Qazaxıstan sərhədləri daxilində Qazaxıstanın coğrafiyası və Qazaxıstandakı nadir binalar göstərilir.

2006-cı ildə buraxılan 2000 və 5000 kağız təngələrin birinci çapı zamanı "bank" sözündə orfoqrafik səhv var idi. Orfoqrafik səhv Qazax dilinin mədəni və siyası önəmliyinə görə siyasi cəhətdən həssas məsələ idi.

 2006-cı il seriyası  Şəkil  Dəyər  Əsas rəng  Təsvir  Buraxılma vaxtı Üst tərəf  Əks tərəf  Üst tərəf Əks tərəf 110px 110px 200 təngə narıncı  Astana Bayterek abidəsi, Qazaxıstan bayrağı, gerbi, açıq ovuc içərisində prezident Nazarbayevin imzası və himndən fraqmentlər, Kazax dilində sözlə və rəqəmlə dəyər, buraxan bankın adı, Qazax dilində olan yazıda deyilir ki, saxta əsginaslar qanuna ziddir. İşim çayı üzərindəki körpüdə qanadlı İrbis və Nəqliyyat və Rabitə Nazirliyi, Müdafiə Nazirliyinin binası və fonda Qazaxıstan çöllükləri, Rus dilində dəyər, Kazax dilində bankın adı, bankın loqosu, rus dilində olan yazıda deyilir ki, saxta əsginaslar qanuna ziddir.  2006 110px 110px 500 təngə göy Maliyyə Nazirliyi və Astana Akimatının binası , fonda Qazaxıstanın xəritəsinin konturu üzərində dəniz üzərində təsvir olunmuş qağayılar, Rus dilində dəyər, Kazax dilində bankın adı, bankın loqosu, rus dilində olan yazıda deyilir ki, saxta əsginaslar qanuna ziddir. 110px 110px 1,000 təngə qəhvəyi Prezident mədəniyyət mərkəzinin binası, fonda Qazaxıstan xəritəsinin konturu üzərində dağlar, Rus dilində dəyər, Kazax dilində bankın adı, bankın loqosu, rus dilində olan yazıda deyilir ki, saxta əsginaslar qanuna ziddir. 110px 110px 2,000 təngə yaşıl Abay Opera binası, fonda Qazaxıstan xəritəsinin konturu üzərində dağ gölü, Rus dilində dəyər, Kazax dilində bankın adı, bankın loqosu, rus dilində olan yazıda deyilir ki, saxta əsginaslar qanuna ziddir. 110px 110px 5,000 təngə qırmızı İstiqlal Abidəsi və Qazaxıstan Mehmanxanası, fonda Qazaxıstan xəritəsinin konturu üzərində dağlar, Rus dilində dəyər, Kazax dilində bankın adı, bankın loqosu, rus dilində olan yazıda deyilir ki, saxta əsginaslar qanuna ziddir. 110px 110px 10,000 təngə bənövşəyi   Ak Orda Prezident Sarayı,fonda Qazaxıstan xəritəsinin konturu üzərində kanyonlar, Rus dilində dəyər, Kazax dilində bankın adı, bankın loqosu, rus dilində olan yazıda deyilir ki, saxta əsginaslar qanuna ziddir.

 Xatirə əsginasları 
5,000 təngə (2001)
5,000 təngə 2001-ci ildə SSRİ-dən ayrılmasının 10-cu ildönümünə görə buraxılıb.
5,000 təngə (2008)
5,000 təngə 2008-ci ildə Qazaxıstan təngəsinin 15 illiyinə xatirə kimi buraxılıb.
1,000 təngə  (2010)

1,000 təngə (2011)
2,000 təngə (2011)
2,000 təngə əsginaslar 2011-ci ildə Astanada 7-ci Asiya Qış Oyunlarına xatirə kimi buraxılıb.
10,000 təngə (2011)
10,000 təngə əsginaslar 2011-ci ildə SSRİ-dən ayrılmasının 20-cu ildönümünə görə buraxılıb.
1,000 təngə (2013)
1,000 təngə əsginaslar 2013-cü ildə  “Kul Tigin”ə xatirə kimi buraxılıb (Qədim Türk yazısı abidəsi).

2011-2014-cü il seriyası 
Qazaxıstan Milli Bankı 2011, 2012, 2013 və 2014-cü illərdə  1,000, 2,000, 5,000, və 10,000-təngə əsginasların yeni seriyasını buraxdı.Kazakhstan new date (2012) non-commemorative 10,000-tengé note confirmed  BanknoteNews.com. 23 iyun, 2012.  İstifadə tarixi 29-03-2015.Kazakhstan new 5,000-tengé note confirmed  BanknoteNews.com. 12 fevral, 2012. İstifadə tarixi 29-03-2015.Kazakhstan new 2,000-tenge note confirmed  BanknoteNews.com. 8 aprel, 2013.  İstifadə tarixi 29-03-2015.Kazakhstan new 1,000-tenge note confirmed  BanknoteNews.com. 5 yanvar, 2015.  İstifadə tarixi 29-03-2015.

2008-ci ildən etibarən Astananın ev sahibliyi etdiyi 2011 Asiya Qış Oyunlarının şərəfinə xatirə dizaynlı kağız əsginaslar buraxılıb.

Mübadilə dərəcəsi və inflyasiya
2014-cü il fevralın 11-də Qazaxıstan Milli Bankı Rusiya rublunun zəifləməsinə cavab olaraq ABŞ dollarına nisbətən 19%-dək təngənin devalvasiyasını seçdi.Kazakhstan devalues tenge by almost 20% , 11 Fevral 2014

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Qazaxıstanda valyuta mübadiləsi məzənnələri 
 Qazaxıstan Milli Bankından xəbərlər 
 Qazaxıstanın yeni əsginasları və sikkələri yeniləyir 
 Qazaxıstan sikkələri
 Qazaxıstan əsginasları

Kateqoriya:Qazaxıstan
Kateqoriya:Pul vahidləri