Osmanlı İmperiyasının zirehli döyüş gəmilərinin siyahısı

Osmanlı İmperatorluğunun zirehli döyüş gəmiləri siyahısı — Osmanlı İmperiyasına aid olan və olması planlanan döyüş gəmiləriTürk dənizçilik terminologiyasında "zirehli" sözü, İngiliscədəki "Battleship" sözünə qarşılıq gəlməkdədir. Bu maddə İngilis qaynaqlarda "Battleship" olaraq təyin olunan zirehli gəmi növünü əhatə edir. İronklad və mühafizə Kreyserindən bu məqalədə bəhs edilmir..Millətçi türklərin 1908-ci ildə Osmanlıda güc qazanmasından sonra İttihad və tərəqqi partiyası iqtidara gəldi; güclü bir Osmanlı Donanması hazırlamaq üçün planlara başlandı Langensiepen, Güleryüz və Cooper, s. 14. 1910-ci ildə edilən Osmanlı Donanması keçid mərasimində ciddi əskiklik açıqca görülmüşdü.Girişilən zirehli gəmi inşa işləri Abdül Kadirdə olduğu kimi müvəffəqiyyətsizliklə nəticələnmişdi,  bunun üçün Donanma Cəmiyyəti quruldu; yerli ianələr toplanması yolu ilə gəmi alışını hədəfləməktəydi. Bu səylərə baxmayaraq donanma pis vəziyyətdə qaldı. Donanmanın qeyri-kafiliyi, Birinci Balkan müharibəsinda qəti olaraq görüldü. Bu döyüşdə Osmanlı Donanması, Yunan Donanması tərəfindən İmroz və Mondros Dəniz Müharibəsində iki dəfə məğlubiyyətə uğradıldı.Hall, s. 64 - 65

Balkan müharibələrinin bitməsinin ardından, donanma mövzusunda Osmanlı İmperatorluğu ilə Yunanıstan Krallığı arasında bir yarış başladı. Donanmanın müvafiq hala gələ bilməsi üçün Donanma Cəmiyyətinin səyləri ilə Birləşmiş Krallıqdan Sultan I. Osman gəmisi və özü [[Reşadiye sinifi zirehli döyüş gəmiləri]]ndən iki gəmi daha sifariş edildi. Lakin Birləşmiş Krallıq, Birinci Dünya müharibəsinin təhlükəsini səbəb göstərərək pulu verilmiş olan gəmiyə əl qoydu.Zırhlılardan  Sultan I. Osman , HMS  Agincourt ;  Sultan Rəşad , HMS  Erin  adını aldı.Johnston, s. 76 Onların düzəltdikləri ianələr ilə bu döyüş gəmilərini maraqla gözləyən Osmanlı xalqı, gəmilərə əl qoyulduğunu eşidəndə qəzəbi alovlandı. Almaniya İmperiyası, bu hadisə üzərinə SMS  Goeben  müharibə kruvazörü ilə SMS  Breaslau  yüngül kruvazörünün Osmanlının paytaxtı İstanbula 1914-ci ildə göndərdi, iki döyüş gəmisi də Osmanlı Donanmasının mülkiyyətinə keçdi. Gəmilərin adları  Yavuz  və  Midilli  olaraq dəyişdirildi. Bu hadisə, bir neçə ay sonra Osmanlı İmperatorluğunun İttifaq Dövlətləri tərəfində I. Dünya Müharibəsinə girməsi üçün olduqca təsirli oldu.Xora, s. 145Hough s. 143 - 144

Birinci Dünya müharibəsində çox az sayda Osmanlı zirehli döyüş gəmisi aktiv oldu.Sondhaus, s. 218 Hələ çox pis vəziyyətdə olduqlarından, az qala hamısı də bağlı qaldı. Bir çox Osmanlı zirehli döyüş gəmisi daha döyüşün ilk zamanlarında istifadə edilə bilməyəcək hala gəldi.  Abdül Kadir  1914-də donanmadan çıxarıldı,Gardiner, s. 309  Barbaros Hayreddin  1915-ci ildə batdı.   Turqut Rəis  böyük dəniz müharibələrindən xilas oldu və 1950-ci illərdə donanmadan çıxarıldı.Gardiner və Gray, s. 390 Planlaşdırılan üç Reşadiye sinifi zirehli döyüş gəmisindən yalnız biri hazırlana bildi və ona da Birləşmiş Krallıq tərəfindən əl qoyuldu.Johnston, s. 76  Sultan Birinci Osman  gəmisini, ilk sifariş edən ölkə olan Braziliyanın pulunu ödəməməsi səbəbiylə Britanyada kirşədə qalmış və sonra Osmanlıya verilmiş, amma avqust 1914-də Birinci Dünya müharibəsi səbəbiylə bu gəmiyə də əl qoyulmuşdu.Hough, s. 143 - 144  Osmanlı donanmasının son gəmisi olan  Yavuz  isə döyüşdən ziyan almadan xilas olmuş və 1973-ci ildə donanmadan çıxarılmışdır.Staff, s. 20GRONER, s. 55

 Siyahı açarı 
 Əsas Silahlar Top sayı ve tipi Səfər Müharibə Halındakı Səfər İtələmə Qüvvəsi Val sayı, itələmə gücü və ən yüksək sürəti Xidmət Gəminin tikintisinə başlama və inşasını tamamlanma tarixləri ilə aqibəti Tikintiyə başlama Montaj işlərinə başlama tarixi Dənizə endirilmə Dənizə endirilmə tarixi Vəzifəyə başlama Vəzifəyə başlama tarixi
 Abdul Kadir 
 Abdül Kadir , Osmanlının ilk pre-dreadnought hərbi gəmisi olması planlanmışdı. Osmanlı donanmasında kiçik diametrli bir genişləmə var ikən, 1892-ci ildə tikintisi başlandı. Skelet istehsalı əsnasında işlər olduqca yavaşladı. 1900-cü illərin əvvəlindəki tək irəliləmə skeletin zireh ilə örtülməsi olmuşdur. Bundan əlavə işlər sonlandırıldı. İşlərə 1904-ci ildə davam edilməsi planlandı. Nəticədə gəmi inşasının artıq mümkün olmayacağı düşünüldü. 1914-cü ildə parçalanıb donanmadan çıxarıldı.Gardiner, s. 309

 Gəmi Əsas silahları Həcmi İtələmə qüvvəsi Xidmət Tikintiyə başlama Dənizə endirilmə Tapşırığa başlama Aqıbəti Abdul Kadir 4 x 20 cm  8.100  metrik ton  2 vallı, 18 kn (33 km/sa; 21 mil/sa)  1892  — — Dənizə endirilmədi ve 1914-də donanmadan çıxarıldı 

  Barbaros Hayreddin  və  Turqut Rəis  
Osmanlı zirehli döyüş gəmiləri  Barbaros Hayreddin  və  Turqut Rəis , orijinal adıyla və sırayla  Kurfürst Friedrich Wilhelm  və  Weissenburg ; Alman Brandenburg sinifi zirehli döyüş gəmisi mənsubu pre-dreadnought idilər. Okeana uyğun bu tip döyüş gəmiləri, Alman donanmasında xidmət etmək üzrə inşa edilmişdi. İlk ikisi  Brandenburg  və  WORTH  pre-dreadnought döyüş gəmilərinin ardından  Kurfürst Friedrich Wilhelm  ilə  Weissenburg  döyüş gəmiləri də inşa edildi. Bu iki döyüş gəmisi, polad baxımından daha irəli səviyyədəydi.Herwig, s. 25

1910-ci ildə  Kurfürst Friedrich Wilhelm  ilə  Weissenburg  gəmiləri Osmanlıya satıldı və adları sırasıyla  Barbaros Hayreddin  ilə  Turqut Rəis  olaraq dəyişdirildi. İki döyüş gəmisi Trablusqarp Döyüşündə nadir aktiv oldu və ümumiyyətlə Dardanel boğazını hər hansı bir İtalyan hücumuna qarşı qorumaq üzrə xidmət verdi.Langensiepen, Güleryüz və Cooper, s. 15  Barbaros Hayreddin  ilə  Turqut Rəis , Balkan Döyüşlərində olduqca aktiv oldusa da dekabr 1912-ci ildə və Yanvar 1913-cü ildə yunan donanmasının Çanaqqala mühasirəsinə mane ola bilmədi, Trakyada Osmanlı ordusuna topçu dəstəyi təmin etdi.Erickson, s. 264 8 Avqust 1915 tarixində - Birinci Dünya müharibəsidə - İngilis sualtı gəmisi, Çanaqqala Boğazında  Barbaros Hayreddini bombaladı və bir çox silahı ilə batırdı.Halperin, s. 119  Turqut Rəis  isə yavaş sürəti səbəbiylə I. Dünya müharibəsində uzun müddət istifadə olunmadı. 1924-ci ildə təhsil üçün istifadə edilməyə başlandı, 1956 - 1957-də isə parçalandı və donanmadan çıxarıldı.

 Gəmi Əsas silahları Həcmi İtələmə qüvvəsi Xidmət Tikintisinə başlama Dənizə endirilmə Tapşırığa başlama Aqibəti Barbaros Hayreddin 6 × 28 cm Gröner, s. 13 10.670 metrik ton 2 pərvanə, üçlü genləşmə tipli motorlar, 16.5 kn (30.6 km/sa; 19.0 mil/sa) May 1890Gardiner, Chesneau ve Kolesnik, s. 247 30 İyun 1891 29 Aprel 1894Gröner, s. 14 12 Sentyabr 1910-da Osmanlı donanmasına qatıldı, 8 Avqust 1915 tarixində batdı. Turqut Rəis 6 × 28 cm 10,670 metrik ton 2 pərvanə, üçlü genləşmə tipli motorlar, 16.5 kn (30.6 km/sa; 19.0 mil/sa) May 1890 30 İyun 1891 29 Aprel 1894Gröner, s. 14 12 Sentyabr 1910-da Osmanlı donanmasına qatıldı, 8 Avqust 1915 tarixində batdı. 1956 - 1957-də  donanmadan çıxarıldı.Gardiner ve Gray, s. 390

 Reşadiye sinifi 
Almaniyadan SMS  Kurfürst Friedrich Wilhelm  və SMS  Weissenburg  gəmilərinin alınmasının ardından, Osmanlı donanması yeni bir döyüş gəmisi sinifinə dair planlarına əhəmiyyət verdi və  Reşadiye  sinifi olaraq adlandırılan yeni bir döyüş gəmisi sinifi hazırlandı.  Reşadiye  sinifi üç döyüş gəmisindən meydana gələcəkdi;  Reşadiye ,  Rəşad-ül Hamid  və  Fatih . Planlaşdırılan üç gəmidən yalnız biri - "'Reşadiye' '- tamamlanabildi. Lakin bu döyüş gəmisinə də Birinci Dünya müharibəsinə az bir vaxt qalanda Britaniya əl qoydu, səbəb isə Osmanlının bu hərbi gəmi ilə İttifaq Dövlətlərinə dəstək verməsindən qorxmaları idi; gəminin adı HMS  Erin  olaraq dəyişdirildi və Britaniya donanmasına qatıldı.Langensiepen, Güleryüz və Cooper, s. 17 Gəmilərin sifarişi üçün ayrılan vəsait Osmanlı xalqından gələn ianələrlə meydana gəlirdi, hadisə Osmanlı xalqında narazılığa səbəb oldu. Bu hadisə, Osmanlı Dövlətinin Almaniya İmperiyası və müttəfiqləri yanında Birinci Dünya müharibəsinə qoşulması üçün çox təsirli oldu. Sinifin ikinci gəmisi olan "" Rəşad-ül Hamid , 1912-ci ildə ləğv edilmişdi. Onun yerinə  Sultan Birinci Osman  dreadnoughtu üçün işlər başlamışdı.Gardiner və Gray, s. 79 Üçüncü gəmi olan  Fatih , 1914-ci ildə inşa halındaykən ABŞa verildi, ABŞ isə gəmini Missisipi adı ilə Yunanıstana təhvil verdi. 1917-ci ildə tamamlanması gözlənilirdi, tamamlandığında  Rəşad-ül Hamiddən və  Reşadiye  hərbi gəmilərindən daha böyük bir gəmi olacaqdı. Lakin 1914-ci ildə inşası bitirilmədən parçalanıb donanmadan çıxarıldı.

Birinci Dünya müharibəsində HMS  Erin , 2. Döyüş donanmasının 1. Diviziyasına təyin edildi. Sonra "Jutland" Müharibəsində tapıldı. Müharibədən sonra, 1919-ci ildə ehtiyatda gözləyən bayraq gəmisi oldu və 1922-ci ildə "Vaşinqton Dəniz Müqaviləsinə" uyğun olaraq gəmi tamamilə parçalandı.

 Gəmi Əsas silahlar Həcmi İtələmə qüvvəsi Hizmet Tikintiyə başlama Dənizə endirilmə Tapşırığa başlama Aqıbəti Reşadiye 10 × 34 cm 27.900 metrik tonHore, s. 145  4 buxar turbini, 21 kn (39 km/sa; 24 mil/sa) 1 Avqust 1911 3 Sentyabr 1913 Avqust 1914 Avqust 1914-də Britaniya tərəfindən əl qoyuldu, 1922'de hurdaya çıkarıldı. Reşad-ül Hamid 10 × 34 cm27.800 metrik ton 4 buxar turbini, 21 kn (39 km/sa; 24 mil/sa) — — — 1912-də donanmadan çıxarıldı. Fatih 10 × 34 cm Bilinmir Fatih, eyni sinifdəki digər gəmilərdən daha böyük olacaqdı amma tapşırığa başlamadı (Bkz. Hore, s. 145) 4 buxar turbini, 21 kn (39 km/sa; 24 mil/sa) — — — 1914-də donanmadan çıxarıldı.

 Sultan I Osman 

 Gəmi  Əsas silahlar Həcmi İtələmə qüvvəsi Xidmət Tikintisinə başlama Dənizə endirilmə Tapşırığa başlama (Britaniya donanmasında) Aqıbəti Sultan I. Osman 14 × 12 cmGardiner ve Grey, s. 37 27.500 metrik tonSondhaus, s. 220 4 buhar türbini, 22 Babcock ve Wilcox su kazanı, 22 kn (41 km/sa, 25 mil/sa) Burt, s. 245, 250 14 Sentyabr 1911Burt, s. 245
  22 Yanvar 1913 7 Avqust 1914 Avqust 1914-də Britaniya tərəfindən əl qoyuldu ve adı HMS Agincourt olaraq dəyişdirildi. 1924-də donanmadan çıxarıldı.

 Yavuz Sultan Selim 
İlkin adı SMS  Goeben  olan  Yavuz  müharibə gəmisi,  Moltke  sinifi zirehli döyüş gəmisi idi.  Moltke  və  Goeben , sırayla 1908 - 1909 illərində hazırlanmışdı. Osmanlı donanmasına keçmədən əvvəl;  Goeben , Alman donanmasının Aralıq dənizi Flotuna bayraq gəmisi olaraq təyin edildi və Aralıq dənizinə gəldi. Birinci Dünya müharibəsi əvvəlində,  Goeben  və ona yoldaşlıq edən yüngül kreyser  SMS  Breaslau  təqibdə olan İngilis donanmasından qaçma təşəbbüsü etdi.Xora, s. 72 İttifaq dövlətlərindən Avstriya-Macarıstan İmperatorluğu donanmasının da köməyi ilə iki Alman döyüş gəmisi 11 Avqust 1914 tarixində inamla İstanbula çatdı.Langensiepen, Güleryüz və Cooper, s. 28 Daha sonra Osmanlı donanmasına qatıldılar. Bundan sonra SMS  Goeben ,  Yavuz Sultan Səlim ; SMS  Breslau  isə  Midilli  olaraq ad dəyişdirdi. Eyni ayda Britaniya hökuməti, Osmanlıya təslim ediləcək olan iki döyüş gəmisinə əl qoymuşdu və bu hadisənin də olması ilə Osmanlı xalqındakı Alman simpatiyası artdı və İttifaq Dövlətləri yanında Birinci Dünya müharibəsinə girməsinə çox təsirli oldu.  Yavuz Sultan Səlim  gəmisi Sevastopolda yerləşən Rus Qara dəniz Desantına hücum etdi. 1918-ci ildə,  Yavuz Sultan Səlim  gəmisi Çanaqqala boğazı yaxınlarında İmroz Dəniz müharibəsinə qatıldı və üç dəniz minasına dəydi. İngilis bomba hücumları altında sahilə çatmağı bacardı və baxım işlərinə alındı​​. 1927 - 1930 arasında gəmiyə bir çox baxım çalışması edilmişdir.Brice, s. 277 1936-ci ildə gəminin adı qısaldıldı və  Yavuz '' oldu. İkinci Dünya müharibəsi əsnasında da Türk donanmasında idi, 1941-ci ildə zenit sistemləri ilə təchiz edildi. 20 Dekabr 1950 tarixində xidməti sona çatdı, 14 Noyabr 1954 tarixində də Türk Dəniz Qüvvələri tərəfindən donanma inventarına düşmüşdü.Gardiner və Gray, s. 391 1973-ci ildə donanmadan çıxarıldı.

 Gəmi Əsas silahlar Həcmi İtələmə qüvvəsi Xidmət Tikintiyə başlama Dənizə endirilmə Tapşırıq Aqibəti Yavuz Sultan Selim 10 × 28 cm Gröner, s. 54 25.400 metrik ton 4 pərvanə, buxar turbinli, 28 kn (52 km/sa; 32 mil/sa) 28 Avqust 1909Staff, s. 12 28 Mart 1911 2 İyul 1912 16 Avqust 1914 tarixinde Osmanlı donanmasına qatıldı, 1973-də donanmadan çıxarıldıGröner, s. 55

Qeydlər

 İstinadlar 

Kateqoriya:Osmanlı imperiyası