Hospis

Hospis () — terminal mərhələdə olan xəstələrə palliativ qayğı göstərən, həyatının son mərhələsində olan insanların ağrı və əzablarını yüngülləşdirməyi, həyat keyfiyyətini artırmağı hədəfləyən xüsusi tibb və sosial qayğı müəssisəsidir.

 Missiya və prinsiplər 
 Ağrı və digər əzabverici simptomların effektiv idarə edilməsi
 Psixoloji, sosial və mənəvi dəstəyin təmin olunması
 Xəstənin şəxsi ləyaqətinin və muxtariyyətinin qorunması
 Qohumların və qulluqçuların dəstəklənməsi

 Tarix 
 Erkən dövr 
Hospisin ideyası eramızın VI əsrində zəvvar yolları boyu tikilən sığınacaq-evlərə gedib çıxır. Bu müəssisələr yorğun, xəstə və ya əldən düşmüş səyyahlara qida, sığınacaq və əsas tibbi yardım göstərirdi.

 Müasir dövr 
 1967 - Cicili Sondersin təşəbbüsü ilə ilk müasir hospis - St Kristofer Hospisi (London) yaradılmışdır
 1970-80-ci illər - hospis hərəkatı Avropaya və Şimali Amerikaya yayılır
 1990-cı illərdən - MDB məkanında ilk hospis proqramları işə düşür

 Xidmətlər 
 Tibbi komponent 
 Ağrıkəsicilərin daimi tənzimlənməsi (ÜST Üçpilləli Ağrı Ladderi)
 Oksigen, zond qidalanması, venadaxili maye terapiyası
 Simptomatik müalicə (qusa, dispne, dispozisiya və s.)

 Psixo-sosial komponent 
 Psixoloq, sosial işçi, keşiş/dini xidmətçi xidmətləri
 Ailə məsləhətçiliyi və dəstək qrupları
 İrəli həyat səviyyəsi planlaması (ADRT, vəsiyyət, vəkil təyinatı)

 İqtisadi effektivlik 
Tədqiqatlar göstərir ki, xəstəxanada intensiv terapiya ilə müqayisədə hospis xidməti:
 orta hesabla 25–40% ucuz başa gəlir
 xəstənin həyat keyfiyyətini 2–3 dəfə artırır
 ailə üzvlərində post-travmatik stress riskini azaldır

 Hospis və xəstəxana arasındakı fərq 
 Meyar Xəstəxana Hospis Məqsəd Müalicə, sağalma Rahatlıq, ağrısızlıq Xəstə qalma müddəti Qısa, intensiv Uzun, davamlı Ailə iştirakı Məhdud Təşviq olunur Psixoloji xidmət Zərurət olduqda Standart

 Hospis modelləri 
 Stasionar hospis - xəstə 24/7 müəssisədə qalır
 Ev hospisi - briqada xəstənin evinə gedir
 Xəstəxana daxili palliativ şöbə - xəstəxana binasında xüsusi bölmə
 Gün hospisi - gündüz reabilitasiya və dəstək mərkəzi

 Postsovet məkanındə vəziyyət 
 Azərbaycanda 2025-ci ilədək rəsmi stasionar hospis yoxdur
 Ukrayna, Gürcüstan və Ermənistanda 1-3 dövlət hospisi fəaliyyət göstərir
 Maliyyə çatışmazlığı, hüquqi çərçivənin olmaması və ictimai məlumatsızlıq əsas problemlərdir

 Xarici keçidlər 
 WHO Palliativ Qayğı Tərifi
 Hospice UK – Milli Assosiasiya

 İstinadlar 

 Həmçinin bax 
 Xəstəxana

Kateqoriya:Hospislər
Kateqoriya:Tibb müəssisələri