Böyük Moğol imperiyası hökmdarlarının siyahısı

Böyük Moğol imperiyasının hökmdarlarının siyahısı – Böyük Moğol imperiyasını idarə etmiş hökmdarların ümumi siyahısı. Böyük Moğol imperiyasının əsası 1526-cı ildə qoyulmuşdur. Dövlətin ilk hökmdarı Babur şahıdır. Sonuncu hökmdar isə II Bahadır Şah olmuşdur. Böyük Moğol imperiyası mövcud olduğu 332 il ərzində 19 hökmdar tərəfindən idarə edilmişdir.

 Baburilərin mənşəyi haqqında 
Böyük Moğol imperiyasının əsası Zahirəddin Məhəmməd Babur ( ; al-ṣultānu 'l-ʿazam wa 'l-ḫāqān al-mukkarram bādshāh-e ġāzī)Emperors new names (title) Mirza , the title of Mirza and not Khan or Padishah, which were the titles of the Mongol rulers. tərəfindən qoyulmuşdur.Richards, John F. (1995), The Mughal Empire,  Cambridge University Press, p. 6, ISBN 978-0-521-56603-2Schimmel, Annemarie (2004), The Empire of the Great Mughals: History, Art and Culture, Reaktion Books , p. 22, ISBN 978-1-86189-185-3Balabanlilar, Lisa (15 January 2012), Imperial Identity in Mughal Empire: Memory and Dynastic Politics in Early Modern Central Asia , I. B. Tauris, p. 2, ISBN 978-1-84885-726-1Bose, Sugata Bose; Ayesha Jalal (2004). Modern South Asia: History , Culture, Political Economy. Routledge. p. 28. ISBN 978-0-203-71253-5. Babur ata tərəfdən Teymurilər sülaləsindən, ana tərəfdən isə Çingizlilər sülaləsindəndir. Baburun atası Əmir Teymurun nəvəsi olan Ömər Şeyx Mirzə Barlas idi."Mirza Muhammad Haidar". Silk Road Seattle. University of Washington. "On the occasion of the birth of Babar Padishah (the son of Omar Shaikh)" Baburun anası isə Çingizlilər nəslindən olan Yunus xanınThe Babur Nama in Englis, Zahiru'd-din Mubammad Babur Padshah Ghdzt, ANNETTE SUSANNAH BEVERIDGE qızı Qutluq Nigar xanım idi.Lal, Ruby (2005). Domesticity and power in the early Mughal world. Cambridge: Cambridge University Press. p. 69. ISBN 9780521850223.

Baburun ata tərəfdən mənsub olduğu Teymurilər sülaləsinin əsasını qoyan Əmir Teymur əslən barlas boyundandı. Barlaslar Orta Asiyada yaşayan türkləşmişEncyclopædia Britannica, "Timur" , Online Academic Edition, 2007. Quotation: "Timur was a member of the Turkicized Barlas tribe, a Mongol subgroup that had settled in Transoxania (now roughly corresponding to Uzbekistan) after taking part in Genghis Khan's son Chagatai's campaigns in that region. Timur thus grew up in what was known as the Chagatai khanate." …G. R. Garthwaite, "The Persians", Malden, ISBN 978-1-55786-860-2, MA: Blackwell Pub., 2007. (p.148 ) monqolB. F. Manz, The rise and rule of Tamerlan, Cambridge University Press, Cambridge 1989, p. 28: "… We know definitely that the leading clan of the Barlas tribe traced its origin to Qarchar Barlas, head of one of Chaghadai's regiments … These then were the most prominent members of the Ulus Chaghadai: the old Mongolian tribes — Barlas, Arlat, Soldus and Jalayir …"M. S. Asimov & C. E. Bosworth, History of Civilizations of Central Asia, UNESCO Regional Office, 1998, ISBN 92-3-103467-7, p. 320: "… One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkish population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …" boyu idi. Monqolların gizli tarixi () adlı əsərə görə barlaslar boruciginlərlə bir soydan gəlir. Karçar barlaslar barlas boyunun qurucu əcdadlarıdır. Monqolların gizli tarixi XIII əsrdə Ögedey xana yazılmış epik əsərdir. Bu əsərdə göstərilir ki, Karçar barlaslar eyni zamanda Çingiz xanın əcdadı olan əfsanəvi monqol lideri Bodonçirin nəslindən gəlir.The Secret History of the Mongols, transl. by I. De Rachewiltz, Chapter I 

Orta Asiyanın yerli əhaliləri ilə sıx əlaqələrə görə barlaslar arasında İslam dinindən başqa digər dinlərə (Buddizm, Şamanizm) də inananlar yaşayırdı. Bu sıx əlaqələr mədəni cəhətdən bir-birlərindən təsirlənmələrinə və qarışmalarına səbəb olmuşdu. Bu kimi səbəblərdən monqol mənşəli boy olan barlaslar monqol dilindən başqa çağataycanı da (Türk dillərinin uyğur mənşəli bir növü; ərəb və fars dillərindən də təsirlənmişG. Doerfer, "Chaghatay" , in Encyclopædia Iranica və çağdaş özbəkcəninAllworth, Edward (1994). Central Asia: 130 Years of Russian Dominance, a Historical Overview. Duke University Press, 72. ISBN 0-8223-1521-1Khayrulla Ismatulla, "Modern literary Uzbek", Bloomington, Indiana University Press. 1995 yaranmasında rol oynamışdı) geniş şəkildə istifadə edirdilər. Baburun ölümündən sonra çağataycanın istifadə olunması getdikcə azalmış və əvəzinə fars dili, daha sonra da urdu dilindən istifadə olunmuşdur.Robert L. Canfield, Robert L. (1991). Turko-Persia in historical perspective, Cambridge University Press, p.20. "The Mughals-Persianized Turks who invaded from Central Asia and claimed descent from both Timur and Genghis – strengthened the Persianate culture of Muslim India".

 Siyahı 
 Portret Hökmdar Tam adı Anadan olub Hakimiyyəti Ölüb Qeydlər80pxBaburQazi Zahirəddin Məhəmməd Babur23 fevral 148330 aprel 1526 – 26 dekabr 153026 dekabr 1530  (47 yaşında) Ömər Şeyx Mirzə Barlasın oğlu;"Mirza Muhammad Haidar". Silk Road Seattle. University of Washington. "On the occasion of the birth of Babar Padishah (the son of Omar Shaikh)"
 Dövlətin əsasını qoymuşdur.80pxHümayun Nəsirəddin Məhəmməd Hümayun17 mart 150826 dekabr 1530 – 17 may 1540  22 fevral 1555 – 27 yanvar 155627 yanvar 1556  (47 yaşında) Babur və Maham Bəyimin oğlu;
 Sultan Hümayun 1540-cı ildə Suri xanları ilə mübarizədə məğlub olub hakimiyyətini itirdi. Daha sonra Səfəvi hökmdarı I Təhmasibin dəstəyi ilə 1555-ci ildə hakimiyyətini bərpa etdi.80pxBöyük Əkbər Cəlaləddin Məhəmməd Əkbər14 oktyabr 154227 yanvar 1556 – 27 oktyabr 160527 oktyabr 1605  (63 yaşında) Sultan Hümayun və Həmidə Banu Bəyimin oğlu;
 Onun hakimiyyəti illərində Din-i Ilahi (1582–1605) rəsmi din olmuşdur.80pxCahangirNurəddin Məhəmməd Səlim20 sentyabr 156915 oktyabr 1605 – 8 noyabr 16278 noyabr 1627  (58 yaşında) Böyük Əkbər və Məryəm uz-Zamaninin oğlu.80pxCahan şahŞahabəddin Məhəmməd Xürrəm5 yanvar 15928 noyabr 1627 – 2 avqust 165822 yanvar 1666  (74 yaşında) Sultan Cahangir və Tac Bibi Bilqeys Məkaninin oğlu.80pxAləmgirƏbül Müzəffər Məhiyəddin Məhəmməd Övrəngzeb 4 noyabr 161831 iyul 1658 – 3 mart 17073 mart 1707  (88 yaşında) Cahan şah və Mümtaz Mahalın oğlu.80pxƏzəm şahƏbül Faiz Qütbəddin Məhəmməd Əzəm28 iyun 165314 mart 1707 – 8 iyun 17078 iyun 1707  (53 yaşında) Aləmgir və Dilras Banu Bəyimin oğlu.80pxBahadır şahQütbəddin Məhəmməd Müəzzəm14 oktyabr 164319 iyun 1707 – 27 fevral 1712  (4 il, 253 gün)27 fevral 1712  (68 yaşında) Əzəm şah və Rəhmət ün-Nisənin oğlu.80pxCahandar şahMazuddin Cahandar şah Bahadır9 may 166127 fevral 1712 – 11 fevral 1713  (350 gün)12 fevral 1713  (51 yaşında) Bahadır şah və Nizam Bəyimin oğlu;
 Baş vəziri olan Zülfüqar xanın ona güclü təsiri vardı.80pxFərruxsiyarƏbül Müzəffər Muinuddin Fərruxsiyar20 avqust 168511 yanvar 1713 – 28 fevral 1719  (6 il, 48 gün)29 aprel 1719  (33 yaşında) Əzim uş-Şan və Sahibə Nizvanın oğlu.80pxRafi ud-DarajatRafi ud-Darajat30 noyabr 169928 fevral 1719 – 6 iyun 1719  (98 gün)9 iyun 1719  (19 yaşında) Rafi uş-Şan və Raziyət un-Nisə Bəyimin oğlu.80pxII Cahan şahRafi ud-Daulahiyun 16966 iyun 1719 – 19 sentyabr 1719  (105 gün)19 sentyabr 1719  (23 yaşında) Rafi uş-Şan və Nurunisə Bəyimin oğlu.80pxMəhəmməd şahNəsirəddin Məhəmməd şah17 avqust 170227 sentyabr 1719 – 26 aprel 1748  (28 il, 212 gün)26 aprel 1748  (45 yaşında) Cahan şah və Qüdsiyə Bəyimin oğlu.80pxƏhməd şahƏhməd şah Bahadır23 dekabr 172526 aprel 1748 – 2 iyun 1754  (6 il, 37 gün)1 yanvar 1775  (49 yaşında) Məhəmməd şah və Qüdsiyə Bəyimin oğlu.80pxII Aləmgir şahƏzizəddin Aləmgir6 iyun 16992 iyun 1754 – 29 noyabr 1759  (5 il, 180 gün)29 noyabr 1759  (60 yaşında) Cahandar şahın oğlu.80pxIII Cahan şahMuhi ül-Millət171110 dekabr 1759 – 10 oktyabr 17601772 Muhi us-Sünnət Mirzə və Ruşqimi Bəyimin oğlu80pxII Aləm şahƏli Gövhər25 iyun 172824 dekabr 1759 – 19 noyabr 1806  (46 il, 330 gün)19 noyabr 1806  (78 yaşında) II Aləmgir şah və Nəvab Zinət Mahal Sahibənin oğlu80pxII Əkbər şahƏbu Nəsr Muinuddin Məhəmməd Əkbər şah22 aprel 176019 noyabr 1806 – 28 sentyabr 183728 sentyabr 1837  (77 yaşında) II Aləm şah və Qüdsiyə Bəyimin oğlu.
 Hakimiyyəti illərində faktiki olaraq Böyük Britaniyadan asılı olub.80pxII Bahadır şahƏbu Zəfər Siracuddin Məhəmməd Bahadır şah Zəfər24 oktyabr 177528 sentyabr 1837 – 14 sentyabr 1857 (19 il, 351 gün)7 noyabr 1862 II Əkbər şah və Lalbainin oğlu.
 Hakimiyyəti illərində faktiki olaraq Böyük Britaniyadan asılı olub. Sipahilər üsyanına rəhbərlik etməyə məcbur edildi. Üsyan məğlub olduqdan sonra ailəsi ilə birlikdə Birmaya sürgün edildi.
 Böyük Moğol imperiyasının sonuncu hökmdarıdır.

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Aurangzeb, as he was according to Mughal Records
 British India