İonik order

İonik order — () Qədim Yunanıstanda mövcud olan klassik orderlərdən biri. Daha qədim dorik orderdən zərifliyinə və mürəkkəbliyinə görə fərqlənir. Buna görə də  Qədim Yunanıstanda onu dorik orderdən («kişi») fərqli olaraq  "qadına" bənzədirlər Dekorativliyinə və kapitelin görünüşünə görə diqqəti cəlb edir.

 Tarixi
İonik orderin vətəni İoniya hesab olunur. İoniyalılarda, dorilər, axeylər və eoliyalılar kimi Qədim Yunan tayfalarından biri hesab olnur. İlk ionik order nümunəsi  e.ə. VI əsrə təsadüf edilir.

Vitruviyə görə bu order ilk dəfə  «Dünyanın yeddi möcüzəsi»ndən biri hesab olunan Artemida məbədidinin tikintisi zamanı tətbiq olunub. Digər fikirlərə görə ilk ionik order nümunələrindən biri Samos adasında olan Heranın məbədi hesab olunur. Hansı ki, zəlzələ zamanı dağılmışdır. Tədricən ionik order bütün Qədim Yunanıstana yayıldı.

İonik üslub daha çox lotos stilini xatırladır. Hansı ki, ilk dəfə Misirdə Qədim padşahlıqda tətbiq olunmuşdurCharles Freeman, L'héritage de l'ancienne Eygpte, éd Celiv, 1997, page 144. İntibah dövründə ionik order  interpretasiya edilərək kitabxanaların, məhkəmələrin və digər binaların inşasında istifadə edilmişdirSummerson. 1963.

 Xüsusiyyətləri 
Digər memarlıq orderlərindən ionik order hissələrinin daha dəqiq  nisbətinə  və zərif dekorativ elementlərinin çoxluğuna görə fərqlənirДжесси Рассел «Ионический ордер».Изд."VSD" (2013).ISBN 978-5-5096-1714-0. Orderin diqqət çəkən cəhətlərdən biridə sütunun üç hissəyə bölünməsi və kapitelin özünə məxsus formaya malik olmasıdır. İonik orderin sütunu təməl, gövdə və kapiteldən ibarətdir. Stunların hündürlüyü onun aşağı hissəsinin diametrinin yeddi və ya onqatına bərabərdir.

Sütunun təməl hissəsi pedestal üzərində və ya onsuz olur. İonik orderin təməl hissəsi öz mürəkkəbliyi ilə fərqlənir. Təməl hissədə olan iki, üç dairəvi-qabarıq vallar tədricən gövdəyə birləşir.

Sütunun gövdə hissəsi horizontal novlardan (yiv) ibarətdir. Bu novlara memarlıqda kannelyura () deyilirКаннелюра // Крысин Л.П. Толковый словарь иноязычных слов. — М.: Эксмо, 2008. — 944 с. İlk dəfə kannelure Qədim Misirdə tətbiq olunub. Sonradan bütün antik memarlıq orderlərində istifadə edilirdi. Bir tək toskaniya orderində olmur. Dorik orderdə 20 kannelura olsa da, ionik orderdə bu say 24 - də çatdırılıb

Kapitelin özəlliyi hər iki tərfdən spiral şəkilli ornametdən ibarət olmasıdır. Bu ornament adətən «voluta» ( — spiral, burğu) adlandırılır. Kənarlardan «voluta» balastura ilə hüdudlanır ki, buda ionik kapitelə məxsus fərqli formadır. Kapitelin hissələrindən biridə exindir. O abaka ilə sütun arasında yerləşir və adətən ionik ornamentlə bəzədilir.

Antablement erkən dövürlərdə ancaq arxitrav və karnizdən ibarət olmuşdur. Arxitravın əsasını isə bir-birinin üzərində yerləşən üç fasya təşkil edir. İonik orderin sonrakı formalarında karnizdən sonra friz hissəsinində olması xarakterikdir. Antablement adətən üçbucaq şəkilli fronton ilə bitir.

 Formaları 
İonik orderin iki fərqli formalası var: Kiçikasiya və attik. Birincisi əsas order hesab olunur, digəri isə onun modifikasiya olunmuş formasıdır.

 Kiçikasiya ionik orderi 
Bu orderin təməlinin əsasını iki hissə təşkil edir: 
 Silindirşəkilli təməl.
 Torus.

Təməl demək olar ki, aşağıya doğru genişlənmir və quruluşu yetərincə mürəkkəbdir. Antablement karniz və arxitravdan ibarətdir. Başqa fərqləndirici cəhətlərdən biri də sima hissəsinin zəngin ornament nümunələri ilə bəzədilməsidir.

 Attik ionik order 
Bu stilin formalaşmasının stimulu Attika memearlarığından gəlmişdir. Kiçikasiya variantından fərqli olaraq attik ionik orderin təməli aşağıya doğru genişlənir. Buda yükün aşağıya ötürülməsinə şərait yaradır. Onunda təməli iki hissədən ibarət olub əlavə olaraq iki ayrı torus seksiyasından təşkil olunub. Bura da plint vacib element sayılmır.

Antablement kiçikasiya orderindən fərqli olaraq üç hissədən ibarətdir. Attik orderdə friz triqlif və metopaya ayrılmır. Sütunların forması demək olar ki, kiçikasiya sütunlarından fərqlənmirВиньола. Правило пяти ордеров архитектуры. М.: Архитектура-С, 2005.

 İstinadlar 


 Xarici keçidlər 
 Дорический, ионический и коринфский ордеры колонн 
 Ионийский  ордер

 Həmçinin bax 
 Dorik order
 Kornif orderi
 Toskaniya orderi

Kateqoriya:Memarlıq elementləri