Rəfiqə Əliyeva

Əliyeva Rəfiqə Əlirza qızı () — kimya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (akademik) (2014), "Şöhrət" ordeni laureatı, əməkdar elm xadimi.

 Həyatı 
Rəfiqə Əliyeva 20 sentyabr 1932-ci ildə Naxçıvan şəhərində anadan olmuşdur.

 Fəxriyyə Xələfovanın anasıdır.
 Heydər Əliyevin bacısıdır.
 Rafiq Xələfovun həyat yoldaşıdır.

Rəfiqə Əliyeva 6 may 2017-ci ildə 85 yaşında vəfat etmişdir. Vida mərasimi AMEA-nın dairəvi zalında olmuşdur. Alim I Fəxri Xiyabanda torpağa tapşırılıb.

 Təhsili 
1956-cı ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (hazırlıq BDU) kimya fakültəsini bitirmiş, 1970-ci ildə "Germaniumun bəzi üzvi reaktivlərlə əmələ gətirdiyi birləşmələrin spektrofotometrik tədqiqi və onun fotometrik metodla təyini" mövzusunda namizədlik dissertasiyasını,1999-cu ildə "d-, f-elementləri və germaniumun tərkibinə N-, S-, O- olan liqandlarla müxtəlifliqandlı kompleksləri və onların analitik tətbiqi" mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.

Əliyeva Rəfiqə Bakı Dövlət Universiteti " Analitik kimya" kafedrasının professorudur, 2001-ci ildən təşkil edilmiş "Ekoloji kimya və ətraf mühitin mühafizəsi"elmi-tədqiqat laboratoriyasını rəhbərlik edir. Bakı Dövlət Universitetinin nəzdindəki 02.00.02, 02.00.03,02.00.04 ixtisasları üzrə Dissertasiya Müdafiə Şurasının sədr müavini, BDU-nun və Kimya fakültəsinin Elmi Şurasının üzvüdür.

 Təhsili, elmi dərəcə və elmi adları 
 1952–1956-tələbə BDU
 1970-Kimya elmləri namizədi "Analitik kimya"
 1999-Kimya elmləri doktoru "Analitik kimya"

 Əmək fəaliyyəti 
 1956-kimya problemləri İnstitutunda elmi işçi
 1960–1963-aspirant BDU
 Analitik kimya(bakalavrlar üçün)və Kompleksbirləşmələr kimyasi (magistrlar üçün)
 450 məqalənin müəllifidir
 2 monoqrafiyanın
 20 dərs vəsaiti
 3 tərcümə kitabının
 17 patentin müəllifidir
 18 elmlər namizədi və 2 elmlər doktoruna rəhbərlik etmişdir

 Elmi nailiyyətləri 
Professor R. Ə. Əliyeva tərəfindən ilk dəfə olaraq β- diketonlar əsasında azobirləşmələr sintez edilmiş və fotometrik reagent kimi tətbiq edilməsi təklif edilmişdir. Onun rəhbərliyi altında sintez edilmiş üzvi reagentlərdə kvantkimyəvi hesablamalara görə elektron sıxlığı hesablanmış və alınan nəticəyə əsasən bu reagentlərin bir-birinə nəzərən nə dərəcədə analitik effekt verməsi qabaqcadan proqnozlaşdırılmışdır.
Professor R. Ə. Əliyeva qarışıqliqandlı kompleks birləşmələrin tədqiqi sahəsində geniş işlər aparmışdır. O ilk dəfə olaraq liqand-liqand qarşılıqlı təsirini müxtəlif fiziki-kimyəvi metadlarla öyrənməklə qarışıqliqandlı kompleks birləşmələrin alınmasında üçüncü komponentin seçilmə prinsipi haqqında müəyyən fikirlər irəli sürmüşdür. O təcrübi faktların analizinə əsasən müəyyən etmişdir ki, qarışıqliqandlı kompleks birləşmələrin alınmasında əgər binar sistemə əlavə edilən üşüncü komponent metala koordinasiya edərsə, onda kompleks birləşmələrin davamlığı artır, bu isə seçiciliyin artmasına səbəb olur. Əgər üçüncü komponent liqandla qarşılıqlı təsirdə olarsa, onda çox vaxt kompleksəmələgəlmə reaksiyalarının həssaslığı artmış olur.
Professor R. Ə. Əliyevanın rəhbərliyi altında malein anhidridi və stirolun birgə sopolimeri əsasında sintez edilmiş sorbentdən istifadə etməklə Cu, Cd, Zn, Fe, Ni, Co, U və fenol tipli birləşmələrin qatılaşdırılmasının optimal şəraiti işlənib hazırlanmışdır. Bu sinif sorbentlərdən neftayırma zavodlarından alınan çirkab sularında, axıntı və lay sularında metalların qatılaşdırılması üçün istifadə edilməsi təklif olunmuşdur.

 Tədqiqat sahəsi 
Fotometrik metod vasitəsilə üzvi reaktivlərdən istifadə etməklə metalların təyini metodikasının işlənilməsi və mürəkkəb obyektlərdə tətbiqi. Molein anhidridi və stirol əsasında sintez edilmiş sorbentlərdən istifadə etməklə bir sıra metalların sorbsiya imkanlarının oyrənilməsi

 Elmi əsərlərin adları 
 Əliyeva R. Ə., Hacıyeva S. R., Çıraqov F. M., Mahmudov K. T. Misin (II) təyinində 3-[2-hidroksi-3,5-disulfofenilazo] pentadion-2,4 analitik reagent kimi //Azərbaycan Kimya Jurnalı, 2003, № 4, s.130–135
 Əliyeva R. Ə., Hacıyeva S. R., Çıraqov F. M., Mahmudov K. T. Funksional qrupların asetilasetonun azotörəmələrinin mis (II) ilə əmələ gətirdiyi komplekslərin davamlılığına təsiri // Bakı Universitetinin xəbərləri, 2004, № 4, s.25–29
 Əliyeva R. Ə., Çıraqov F. M., Bayramov Q. İ., Mahmudov K. T. Mis (II) ionunun neft şlamlarında təyini // V Bakı Beynəlxalq "Məmmədəliyev Neftkimya" konfransı. Bakı, 2002, s. 115
 Əliyeva R. Ə., Hacıyeva S. R., Çıraqov F. M., Mahmudov K. T. Asetilasetonun azotörəmələrinin bir sıra metallarla kompleks-əmələgətirməsinin tədqiqi // AMEA-nın məruzələri, 2003, C.59, № 5–6, s.146–151
 Алиева Р.А., Чырагов Ф. М., Бабанлы И. М., Махмудов К. Т., Бабанлы М.Б. Определение термодинамических характеристик реакций коплексообразования некоторых металлов с 3-[5-сульфонафтилазо] пентадионом-2,4 в водном растворе // Журнал неорганической химии, 2004, Т.49, № 9, с.1580–1583
 Алиева Р.А., Чырагов Ф. М., Махмудов К. Т. Фотометрического определение меди (II) в нефтяных шламох // Журнал заводская лаборатория, 2004, Т.70, № 9, с.22–25
 Алиева Р.А., Чырагов Ф. М., Махмудов К. Т. Азопроизводное 2-теноилтрифторацетона как реагент для фотометрического определения меди (II) // Журнал аналитической химии, 2005, Т.60, № 2, с.157–161
 Алиева Р.А., Чырагов Ф. М., Махмудов К. Т., Бабанлы М.Б. Термодинамическая характеристика комплексообразования некоторых металлов с 3-[4-сульфофенилазо] пентадионом-2,4 в водном растворе // Журнал неорганической химии, 2005, Т.50 № 1, с.137–140
 Гаджиева С. Р., Алиева Р.А., Чырагов Ф. М., Махмудов К. Т. Новый реагент для фотометрического определения меди (II) в горных породах / Материалы и тезисы докладов III региональной научной конференции "Проблемы теоретической и экспериментальной аналитической химии". Пермь: Пермского Университета, 2004, с.103
 Alieva R., Hadjieva S., Chyraqov F., Mahmudov K. Azoderivative of benzoylacetone as an analytical raegent in the photometric determination of copper (II). / XVIII Ulusal Kimya Kongresi. Turtey: Kars, 2004, p. 100
 Alieva R., Hamidov S. Z., Azizov A. A., Chiraqov F. M. Preparation of xelat adsorbent contains arsenate group and study of adsorbtion of this adsorbent with Cd (II) ion /XVIII Ulusal Kimya Kongresi, Kars, 2004, p. 1191
 Əliyeva R. Ə., Həmidov S. Z., Alosmanov R. M., Əzizov A. Ə., Çıraqov F. M. Asetilaseton fraqmentli polimer sorbentin alınması və sorbsiya xassələrinin tədqiqi //Azərbaycan Kimya Jurnalı, 2004, № 3, s.18–21
 Алиева Р.А., Гамидов С.З., Азизов А.А. Хелатообразующий сорбент для концентрирование ионов Cd (II) и Zn (II)/ V Республиканская конференция по химии. Тбилиси, 2004, с.134
 Алиева Р.А., Гамидов С.З., Чырагов Ф. М., Азизов А.А. Предварительное концентрирование кадмия и цинка на хелатообразующем сорбенте перед определением пламенным атомно-абсорбционным методом // Журнал аналит. химии. 2005, Т.60, № 12, с.1251–1254
 Alieva R., Hamidov S. Z., Azizov A. A., Chiraqov F. M. Determination of ionzation constants of polymer sorbents by potentiometric titration method / International Congress on Analytical Sciences, Moscow 2006, p. 665
 Алиева Р.А., Гамидов С.З., Чырагов Ф. М., Азизов А.А. Твердофазная экстракция с применением нового полимерного сорбента в анализе пластовых вод / III Международная конференция "Экстракция органических соединений", Воронеж, 2005, с.241
 Алиева Р.А., Гамидов С.З., Чырагов Ф. М. Концентрирование и определение ионов Cd (II), Zn (II) и U (VI) полимерным сорбентом / Седмой международный конгресс "Вода: экология и технология", Москва, 2006, с.979
 Əliyeva R. Ə., Həmidov S. Z., Çıraqov F. M. Kimyəvi modifikasiya olunmuş sintetik sorbentlə Zn(II) ionunun sorbsiyasının öyrənilməsi // BDU-nun xəbərləri, 2007, № 2, s. 28–34
 Алиева Р.А., Гусейнов Ф.Э., Чырагов Ф. М. Спектрофотометрическое исследование комплексов РЗЭ с азопроизводными пирогаллола и хромотроповой кислотой. Аналитика России 2004, Всерос. конф. по аналит. химии. с.122
 Алиева Р.А., Алиева Ф. С., Чырагов Ф. М. Спектрофотометрическое определение комплексообразования галлия (III) с 2,3,4-тригидрокси-4-фторазобензолом в присутствии уротропина и дифенилгуанидина. Журнал цветная металлургия. Москва 2006, № 3, с.24–28

 Beynəlxalq və xarici ölkələrin elmi qurumlarında üzvlüyü 
Nyu-York Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, 2000

 Təltif və mükafatlar 
Azərbaycanda təhsilin və elmin inkişafındakı xidmətlərinə görə 30 oktyabr 2009-cu ildə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilmişdir.

 Əməkdar elm xadimi — 2000,
 Akademik Y. Məmmədəliyev adına mükafat — 2000,
 "2001-ci ilin adamı" və "2001-ci ilin işgüzar qadını" −2001,
 Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin "Fəxri Fərmanı" — 2003–2004,
 Bakı Dövlət Universiteti "İlin alimi" — 2005,
 Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Heydər Əliyev adına mükafatı — 2005,
 Dünya Azərbaycan Qadınları Birliyinin Fəxri sədri.

 Xatirəsi 
2018-ci ilin mayında qəbirüstü abidə kompleksinin açılışı olub. Qranitdən hazırlanan heykəlin müəllifi Natiq Əliyevdir.

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 http://www.gender-az.org/index_az.shtml?id_main=19&id_sub=76&id_sub_sub=113

Kateqoriya:Azərbaycanın qadın kimyaçıları
Kateqoriya:AMEA-nın həqiqi üzvləri
Kateqoriya:Bakı Dövlət Universitetinin məzunları
Kateqoriya:Bakı Dövlət Universitetinin professorları
Kateqoriya:Kimya elmləri doktorları
Kateqoriya:Naxçıvanda doğulanlar
Kateqoriya:Əliyevlər
Kateqoriya:Birinci Fəxri xiyabanda dəfn olunanlar
Kateqoriya:AMEA-nın qadın həqiqi üzvləri