Qış sarayının Hərbi qalereyası

Hərbi Qalereya () - Sankt-Peterburqdakı Qış sarayındakı qalereyalardan biridir. Qalereya 1812-ci il Vətən müharibəsində iştirak etmiş 332 rus generalının portretindən təşkil olunmuşdur. Portretlərin müəllifləri ingilis rəssamı Corc Dou, onun assisentləri Aleksandr Polyakov və Vilhelm Avqust Qolikedir.

1830-cu illərdə Dou, Polyakov və Qolike tərəfindən işlənmiş portretlərdən başqa qalereyada imperator I Aleksandr, onun müttəfiqləri Prussiya kralı III Fridrix Vilhelm, Avstriya imperatoru II Fransın da at üzərində iri portretləri asılmışdır. Həmin üç portretdən ilk ikisi Berlin saray rəssamı Frans Krüger, üçüncüsü isə Peter Kraft tərəfindən çəkilmişdir.

Sovet dövründə qalereya, 1827-ci ildə veteranlar evinin mühafizəsi üçün yaradılmış xüsusi hərbiçilər birləşməsi qrenaderlərdən dördünün portreti ilə tamamlanmışdır. Bu portretlərin də müəllifi Corc Doudur. Sonradan qalereyada Peter fon Qessin iki əsəri də asılmışdır:"Borodino döyüşü" və "Fransızların Berezina çayı ilə geri çəkilməsi".

Qalereyanın yerləşdiyi zal 1826-cı ilin iyun-noyabr aylarında  memar Karl Rossinin layihəsi əsasında inşa edilmişdir. Sarayın əsas blokunda – Ağ zal və Böyük taxt zalının arasında, saray kilsəsinin yaxınlığında yerləşən zal bir neçə kiçik otağa bölünmüşdü. Zalın üç pəncərəli tavanı C. Skottinin eskizləri əsasında rəsmlərlə bəzədilmişdir. Zalın təntənəli açılış mərasimi 25 dekabr 1826-cı ildə baş tutmuşdur. Zalın açılışı zamanı portretlərin bir çoxu hələ hazır deyildi və hazır olmayan portretlərin yerinə yaşıl parça çəkilmiş çərçivələr asılmışdı ki, bu çərçivələrdə də portreti olacaq hərbçilərin  adları yazılmışdı. Sonradan portretlər tamamlandıqca yerlərinə asılmışdır. Portretlərin əksəri naturadan çəkilmiş dünyasını dəyişmiş hərbçilərin portretləri isə onların əvvəlki portretləri əsasında işlənmişdir. Lakin 1812–ci il qəhrəmanlarından on üçünün portreti tapılmadığından, onların portretləri yerinə yaşıl atlaslı çərçivələr asılmışdır.

17 dekabr 1837-ci ildə Qış sarayında baş vermiş yanğın nəticəsində sarayın bütün otaqlarının, o cümlədən, Hərbi Qalereyasının urbanlaşması pozulmuşdur. Lakin portretlərdən heç biri zədələnməmişdir. Qalereyanın yeni görünüşü Vasili Stasovun cizgiləri əsasında işlənmişdir. Memarın keçmiş dizayna etdiyi bəzi dəyişikliklər qalereyaya daha təntənəli-ciddi və təsiredici görünüş vermişdir: Qalereyanın uzunluğu təxminən 6 metr arıtılmışdır, karnizlərin altında isə şinlər yerlərşdirilmişdir.

 Hərbi Qalereyadakı portretlərin siyahısının formalaşdırılması 

Qalereyada 1812-1814-cü illərdə Napoleon ordusuna qarşı müharibədə general rütbəsində mübarizə aparmış və ya müharibədən sonra göstərdiyi qəhrəmanlıqlara görə rütbə almış hərbçilərin portretləri asılmışdır. Baş Qərargahın İnspeksiya Departamenti Hərbi Qalereyaya dı düşməyə layiq olan hərbiçilərin ilkin siyahısını hazırlamışdı. 1819-cu ildə həmin siyahı Baş Qərargahda 18 (30) avqust 1814-cü ildə Hərbi Qalereyaya adı düşəcək generalların siyahısının attestasiya edilməsi üçün xüsusi olaraq yaradılmış  komitəyə təqdim edilmişdi. 1820-ci ilin avqustunda attestasiya komitəsi öz işini tamamlamışdı. Lakin heç də Hərbi Qalereyaya adının düşməsi üçün bütün kriteriyalara cavab verən generallar bu şərəfə nail olmamışdır. Məsələn, general-mayor qraf M. A. Dmitriyev-Mamonovun namizəliyinə heç baxılmamışdır, çünki, attestasiya komitəsi onu formulyar siyahıya salmamışdı, Parisin alınmasına görə 1814-cü ildə general-mayor rütbəsi almış M. F. Arlovun namizədliyi isə naməlum səbəbdən attestasiya komitəsi tərəfindən rədd edilmişdi, P. P. Passek isə şəxsən imperator I Aleksandr tərəfindən səbəbi izah edilmədən siyahıdan çıxarılmışdır. Buna baxmayaraq, müharibə zamanı təchizat və tətbiqi məsələlər üzə cavabdeh olan, lakin aktiv hərbi əməliyyatlarda iştirak etməyən A. A. Arakçeyev siyahıya salınmışdı.

General-leytenant A. V. Sibirskinin Hərbi Qalereyaya daxil edilməsi 1822-ci ildə təsdiqlənmişdir. 1826-cı ildə qalereyanın açılışı zamanı onun portreti hələ hazır deyildi və yerində yaşıl parçalı çərçivə asılmışdı. 22 noyabr 1833-cü ildə İmperator sarayı naziri P. M. Volkonski imperator I Nikolayın əmrinə əsasən Sibirskinin portreti üzərində işin başlamamasını buyurmuşdu. Buna görə də boş çərçivə qalereyada saxlanılmışdı. 3 Yanvar 1836-cı ildə “Ən yüksək əmrə əsasən” hələ də çəkilməmiş A. V. Sibirskinin portretinin yerində A. B. Fokun portreti asılmışdır. Bir sıra tarixçilərin, məsələn, V. M. Qlinkanın fikrincə Sibirskinin adı, P. İ. Pestel, N. İ. Lorer və P. V. Avramov kimi dekabristlərlə işlədiyinə görə çıxarılmışdı.Глинка В.М., Помарнацкий А.В. Военная галерея // Военная галерея Зимнего дворца. — 3-е изд. — Л.: Искусство, 1981. Tarixçi A. A. Podmazo isə qeyd edir ki, əgər imperator dekabristlərə “simpatiya”sına görə Krımskini cəzalandırmaq istəsəydi, bunun üçün on il gözləməzdi. Podmazonun fikrincə general-leytenantın adının Hərbi Qalereyadan çıxarılmasının səbəbi onun xəzinə pulunun həddən artıq xərclənməsinə görə məhkəməyə verilməsi olmuşdur.

Dekabristlər hərəkatının aktiv üzvlərindən biri, general-mayor S. Q. Volkonskinin adı Hərbi Qalereyada portreti asılacaq hərbiçilərin siyahısına salınmışdı. 1823-cü ildə çəkilmiş portret 7 sentyabr 1825-ci ildə Corc Dounun emalatxanasından imperator sarayının qofmarşalına verilmişdir. İddiaya görə, həmçinin tarixçilərin ümumi rəyinə əsasən, dekabristlərin üsyanının başlamasından sonra portret qalereyadan çıxarılmış, boş çərçivə isə parça ilə tamamlanmışdır. Lakin Hərbi Qalereyanın layihələşdirilməsinə 1826-cı ildə, Senat meydanındakı hadisələrdən bir neçə ay sonra başlanılmışdır. Hərbi Qalereyanın inşasına 1826-cı ildə başlanmışdır ki, həmin vaxt da Bolkonski artıq ölüm cəzasına məhkum edilmişdi (bu cəza iyirmi illik latorqa cəzası ilə əvəzlənmişdi). Əlbəttə ki, dövlət cinayətinin törədilməsində günahkar olan bir şəxsin portretini Vətən müharibəsi qəhrəmanları ilə bir sırada asmağı planlaşdırmazdılar. Çəkilmiş portret Qış sarayının zirzəmisində saxlanılmış və yalnız XX əsrdə aşkarlanmışdır ki, bu zaman da həm cəmiyyətdə, həm də hakimiyyətdə dekabristlərə münasibət dəyişmişdi. 1903-cü ildə Volkonskinin portreti qalereyada səhvən «Г. В. Грековъ 8й, Г. М.» yazılmış boş çərçivə yerinə asılmışdı.

 Portretlərin asılma cədvəli 
 Cədvəl 1 
 Sol divar  Sağ divar5-ci cərgə4-cü cərgə 3-cü cərgə 2-ci cərgə 1-ci cərgə 1-ci cərgə2-ci cərgə 3-cü cərgə 4-йcü cərgə 5-ci cərgə75pxİ.N.Essen75pxV.D.İlovayski75pxİ.İ.Alekseyev75px Y.Vürtemberq75pxA.P.Ojarovski75pxD.V.Vasilçikov 75pxİ.M.Duka75pxV.Q.Kostenetski75pxS.X.Stavrakov75pxA.P.Kutuzov75pxM.F.Vlodek75pxD.İ.Pışnitski75pxA.Talzin75px A.F.Mişo75pxM.İ.Platov75pxA.Vürtemberq 75pxF.F.Dovre75pxP.A.Filisov75pxİ.P.Rossi75pxA.Koloqrivov75pxA.A.Protasov75pxK.B.Knorrinq75pxA.V.Voeykov75px A.A.Arekçeyev75pxP.M.Volkonski75pxP.K.Suxtelen 75pxP.A.Kozen75pxN.Q.Şerbatov75pxİ.D.Pançul75pxA.B.Fok75pxZ.D.Olsufyev75pxR.E.Renni75pxP.İ.İveliç75px F.F.Leviz75pxM.A.Miloradoviç75pxN.M.Borozdin 75pxD.P.Rezvıy75pxX.İ.Truzson75pxA.P.Nikitin75pxN.V.Kretov75pxH.A.Şostakov75pxN.D.Olfusyev75pxİ.A.Velyaminov75px  F.V.Tel van Seraskerken75pxP.X.Vitgenşteyn75pxD.V.Qoltsin 75pxS.S.Andreyevski75pxN.V.Dexterev75pxM.A.Arsenyev75pxİ.N.Qalatte75pxV.N.Şenşin75pxY.Y.Qemper75pxY.İ.Olenin75px K.V.Budberq75px F.V.Osten-Saken75pxİ.F.Paskeviç 75pxF.K.Korf75pxA.A.Başilov75pxB.B.Qelfreyx75pxY.İ.Vlastov75px Troşinski 200px|II Fransın portretiKraftın əsəri75pxP.N.Uşakov75pxN.F.Yemelyanov 200px| III Fridrix Vilhelmin portretiKrüqerin əsəri75pxM.İ.Damas75px S.N.Uşakov75pxA.İ.Qudoviç75pxP.K.Essen75pxN.D.Kudaşev75px A.İ.Qresser75pxP.A.Çiçerin75pxN.N.Xovanski75pxM.K.Krıjanovski75px İ.S.Leontyev75px K.İ.Opperman75pxK.X.Benkendorf75pxK.F.Tol75pxS.N.Lanskoy75pxL.L.Benniqsen75pxG.A.Emmanuel 75pxV.V.Levaşov 75pxT.İ.Zbiyevski75pxQ.Q.Engelqart75pxP.Y.Kornilov75px  I Leopold75px N.Q.Repnin-Volkonski75pxA.İ.Qorçakov 75pxV.D.Laptev75pxA.P.Urusov75pxİ.S.Jevaxov75pxL.O.Rot75pxA.A.Karpov75pxA.Y.Patton75pxV.V.Eşin75px A.N.Rıleyev75pxA.D.Balaşov75pxD.V.Şuxanov 75pxY.F.Stal75pxA.N.Berdyayev75pxA.S.Jemçujnikov75pxA.A.Yurkovski75pxM.D.Balk75pxY.E.Qine75pxA.İ.Tsivilenev75px Q.İ.Lisaneviç75pxP.A.Tolstoy75pxD.M.Yuzefoviç 75pxM.İ.Mezençev75pxY.A.Qolovin75pxA.A.pisarev75pxN.M.Sipyagin75pxS.S.Pototski75pxA.Y.Rudzeviç75pxZ.F.Jeltuxin75pxİ.O.Suxozanet75pxA.İ.Çernışyov75pxA.İ.Voinov 75pxK.K.Sivers75pxA.Y.Qamen75pxF.İ.Sanders75pxK.M.Hersdorf75pxA.A.Zass75pxY.İ.Markov75pxA.P.Velikopolski75pxQ.P.Veselitski75pxN.A.Tuçkov75pxF.F.Şteyngel75pxA.V.İlovayski75pxF.F.Vintsinherode75pxP.İ.Neydqart75pxV.P.Obolenski75pxB.Y.Knyajnin75pxV.İ.Karatayev75px P.P.Turçaninov75pxP.P.Palen75pxP.M.Kaptseviç75pxD.M.Mordvinov75pxA.F.Şerbatov75pxA.S.Umanets75pxN.V.Vasilçikov75pxM.A.Şkapski75pxKnorrinq 150px|Böyük knyaz Konstantin Pavloviçin portreti75pxM.İ.Palen75pxA.A.Tuçkov 150px|Smolensk knyazı General-feldmarşal M.İ.Kutuzovun portreti75pxY.P.Kulnev75pxM.Rıleyev75pxY.Y.Udom75pxD.S.Doxturov75pxF.P.Uvarov75pxD.D. Kuruta75pxP.İ. Merlin75pxA.N. Seslavin75pxD.V. Davıdov (II)75px V.V. Orlov-Denisov75pxF.A. Lukov75pxA.P. Yermolov75pxP.İ. Baqration Müqəddəs Georgi zalına giriş  Gerb zalına giriş

 Cədvəl 2 

 Sol divar  Sağ divar5-ci cərgə4-cü cərgə 3-cü cərgə 2-ci cərgə 1-ci cərgə 1-ci cərgə2-ci cərgə 3-cü cərgə 4-cü cərgə 5-ci cərgə 75pxVadbolski 150px|General feldmarşal gertsoq A.Vellinqtonun portreti 75pxV.T.Denisov 75pxS.Volkonski  150px|General-feldmarşal knyaz Barklay-de-Tollinin portreti 75pxİ.S.Doroxov 75pxK.A. Kreyts 75pxS.A. Hilkov 75pxV.Q. Madatov 75pxD.Y. Kuteynikov 75pxN.F. Titov 75pxY.A. Potyomkin 75px 75pxD. Neverovski 75pxP.A. Şuvalov 75pxA.P. Tormasov 75pxP. Konovnitsın 75pxN.N. Rayevski 75pxM.İ. Ponset 75pxR.İ. Baqration 75pxMezentsev 75pxY.K. Sivers 75pxİ.L. Şaxovskoy 75pxD.D. Şeppelyov 75pxİ.N. İnzov 75pxL. Valmoden-Gimborn 75pxF.P. Aleksopol 75pxT.D. Qrekov 75pxF.V. Zvarıkin 75pxQ.A. Lukovkin 75pxF.Q. Qogel 75pxS.Q. Qangeblov 75pxİ.İ. Dibiç 75pxİ.V. Sabaneyev 75pxF. Sazonov 75pxD.V. Lyapin 75pxTurçaninov 75pxP.V. Denisyev 75pxK.F. Klodt 75px 75pxF.F. Rozen 75pxP. Kablukov 75pxİ.N. Durnovo 75pxM.S. Vorontsov 75pxPançulidzev 75pxP.Q. Lixaçyov 75pxA.E. Peyker 75pxA.İ. Balla 75pxA.K. Ridinger 75pxE. Filippstal 75pxM.F. Stavitski 75pxRepninski 75pxP.P. Palen 75pxA.F. Lanjeron 75pxİ.O. Vitt 75pxA. Bistrom 75pxN. Çiçerin 75pxA. Krasovski 75pxM.M. Okulov 75pxN.V. Davıdov 75pxA.S. Qlebov 75pxM.S. Vistitski 75pxL.M. Yaşvil 75pxV. Kablukov 75pxB.M. Berq 75pxV.İ. Qarpe 75pxİ.B. Reren 75pxVsevolojski 75pxD.L. İqnatyev 75pxA.P. Teslev 75pxA. Knyajnin (I) 75pxL.A. Narışkin 75pxQ.M. Berq 75pxF.N. Posnikov 75pxF.Y. Kniper 75pxA.A. Bibikov 75pxM.L. Treskin 75pxA.İ. Markov 75pxN.İ. Selyavin 75pxİ. Kozlyaninov 75pxD.P. Lyapunov 75pxİlovayski 75pxİ. Sazonov 75pxA.S. Şulgin 75pxA. Bartolomey 75pxA.T. Maslov 75pxİ. Sokolovski 75pxM.N. Matsnev 75pxA.İ. Quryev 75pxV.S. Raxmanov 75pxN.V. Vuiç 75pxB.V. Poluyektov 75pxK.O. Lambert 75pxŞerbatov 75pxP.P. Şreyder 75pxF.V. Ridiger 75pxS.V. Dyatkov 75pxQ.X. Şele 75pxV.D. Rıkov 75pxN.M. Sveçin 75pxXrapovitski 75pxP. Suxtelen 75pxA. Benkendorf 75pxD.A. Levin 75pxP.İ. Balabin 75pxİ.L. Pol 75pxRepninski 75pxBoqdanovski 75pxP. Zaqryajinski 75pxİ.Z. Yerşov 75pxM.İ. Karpenko 75pxA.V. Rozen 75pxE.F. Sen-Pri 75pxİ.K. Orurk 75pxE.F. Kern 75pxİlovayski 75pxF.P. Naniy 75pxİlovayski 75pxN.D. Myakinin 75pxP. Kolyubakin 75pxK. Bistrom 75pxP.A. Tuçkov 75pxP. Qol.-Kutuzov 75pxDepreradoviç 75pxA.S. Çalikov 75pxİlovayski 75pxO.İ. Buxholts 75pxKazaçkovski 75pxA.A. Skalon 75pxA.İ. Yuşkov 75pxİ.F. Udom 75pxF.F. Ertel 75pxY.İ. Çaplits 75pxP. Jeltuxin 75pxP.E. Benardos 75pxP.A. Kikin 75pxM.M. Volkov 75pxİ.A. Xruşov 75pxA.A. Yefimoviç 75pxA.N. Potapov 75pxY.M. Pillar 75pxA. Melissino 75pxP.A. Stroqanov 75pxD.A. Delyanov 75pxA.İ. Albreht 75pxİ. Çernozubov 75pxA.P. Zass 75pxİ. Geydenreyx 75pxF.A. Lindfors 75pxK.F. Oldekop 75pxQ.V. Rozen 75pxK.F. Baqqovut 75pxA. Zakrevski 75pxQ.V. Jomini 75pxK. Poltaratski 75pxN.S. Sulima 75pxİ.Y. Şeviç 75pxİ.İ. Palitsın 75pxArqamakov 75pxB.X. Rixter 75pxF.V. Drizen 75pxA.İ. Kutaysov 75pxP.N. Çoqlokov 75pxİ.A. Liven 75pxL.A. Denisyev 75pxİ.D. İvanov 75pxArqamakov 75pxO.F. Dolon 75pxF.V. Nazimov 75pxİ.A. Nabokov 75pxY.Y. Savoini 75pxK. Levenştern 75pxVasilçikov 75pxA. Baxmetev 75pxF. Talızin 75pxM.F. Naumov 75pxS.E. Jevaxov 75pxY.A. Ahte 75pxK.Q. Stal 75pxY.V. Davıdov 75pxP.S. Kaysarov 75pxİ. Manteyfel 75pxV.S. Trubetskoy 75pxF.O. Pauluççi 75pxF.İ. Mosolov 75pxY.Y. Ştaden 75px 75pxN.İ. Lavrov

 Hərbi Qalereya mədəniyyətdə 

 Aleksandr Puşkinin Mixail Barklay-de-Tolliyə həsr olunmuş "Sərkərdə" şerinin ilk misralarında Hərbi Qalereya təsvir edilir. 
 Bihuşedici səhər ulduzu adlı Sovet filmində, dekabristlərin üsyanından sonra Hərbi Qalereyadan sonra S.Q.Volkonskinin portretinin çıxarılması təsvir edilir. 
 Sovet yazıçısı Sergey Alekseyev, Çar I Nikolayın dekabrist Volkonskinin çıxarılmış portretinin gözünün qabağına gəlməsi səbəbiylə qorxması haqqında uşaq hekayəsi yazmışdır.

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 

 Глинка В.М., Помарнацкий А.В. Военная галерея // Военная галерея Зимнего дворца. — 3-е изд. — Л.: Искусство, 1981.
 Военная галерея 1812 года на сайте Эрмитажа 
 Военная галерея Зимнего дворца в проекте «1812 год» (сайт «Музеи России», www.museum.ru

 Гусаров А. Ю. Памятники в честь победы в Отечественной войне 1812 года. Во славу ратных дел. — М, 2012. — ISBN 978-5-227-03261-4

Kateqoriya:Qış sarayı