İtaliya A Seriyası

İtaliya A Seriyası — İtaliya futbol liqasının ali divizionu, dünyada ən güclü futbol divizionlarından biri sayılır, UEFA ölkə reytinqində IV yerdədi (2014 ilə əsasən) Çempionatın rəsmi sponsoru Telecom Italia sayılır, elə çempionatın adıda bununla bağlıdı .

 Format 
2004–05 sezonundan etibarən italyan çempionatda 20 komanda iştirak edir. Futbol mövsümü ərzində (avqustdan maya qədər) hər bir komanda bir biri ilə 2 dəfə qarşılaşırlar. Beləliklə bir klub mövsüm ərzində 38 oyun keçirdir (andata adlanan 1-ci dövrədə 19, və ritorno adlanan 2-ci dövrədə 19 oyun). Görüşlərin ardıcıllığı hər iki dövrədə eynidir.

Komandalar qələbəyə görə 3, heç-heçəyə görə isə 1 xal qazanırlar. Məğlubiyyətə görə xal verilmir. Klublarin eyni miqdarda xal topladığı halda, vurulmuş və buraxılmış topların fərqi müqayisə olunur. Əgər eyni miqdarda xalı çempionatda birinci yerdə olan komandalar qazanıblarsa, onda bu qayda etibarsız sayılır. Hər mövsümün sonunda hamıdan çox xal toplamış klub qalib elan edilir. Turnir cədvəlinin son üç yerində qərarlaşan komandalar (18,19 və 20 yerlərin sahibləri) Seria B keçirlər.

İlk 3 yerin sahibi olan komandalar Çempionlar Liqasına vəsiqə qazanırlar. İlk 2 yeri tutumuş klublar bir başa qrup mərhələsindən iştirak etməyə başlayırlar. Üçüncü yeri tutmuş klub üçüncü təsnifat mərhələsindən başlayır və qrup mərhələsinə düşmək üçün, ona başqa klubla iki oyunluq qarşıdurmada qələbə qazanmaq lazımdır. Dördüncü və beşinci yerləri tutmuş klublar Avropa Liqasında oynamaq haqqını qazanırlar. İtaliya Kubokunu qazanmış komanda İtalyanı Avropa Liqasında təmsil edən üçüncü komanda kimi iştirak edir. Amma əgər kubokun hər iki finalçıları artıq Avropa Lİqasında və ya Çempionlar Liqasında iştirak edirlərsə, onda vəsiqəni çempionatın 6-cı komandası alır.

 Tarix 
Seria A hazırkı formatda öz fəalətini 1929 ildə başlayıb. 1898–1929 illərdə yarış regional prinsip ilə parçalanmış qruplar üzrə keçirilirdir. Torino klubu 1948/1949 illərdə mövsümün sonuna yaxın və klubunun böyük hissəsinin həyatına son qoymuş təyyarə qəzası səbəbi ilə iştirakdan imtina etmişdir.

Bu çempionatı tez-tez skudetto adlandırırlar, çünki qalib olmuş komanda növbəti sezonda öz geyimlərində kiçik nişan formasında İtaliya bayrağını daşıyır. Seria A ən uğurlu komandası 33 dəfə birinci yerə sahib olmuş Yuventus sayılır, onun ardınca Milan (18 dəfə), İnter (17 dəfə) və Cenoa (9 dəfə) gəlirlər. Hər 10 udulan titul saəsində klub emblemi üzərində kiçik qızıl ulduzu daşımaq hüququ qazanır, beləliklə Yuventusun 3 ulduzu, Milan şəhərini təmsil edən 2 klubun bir ulduzu var.

2006 ildə İtaliya çempionatını "alınmış" oyunlar qalmaqalı sarsıtdı. Yuventus, Mİlan, Latsio, Fiorentina və Recina hakim qarşısına çıxarıldılmışdı. İlk məhkəmə iclası "Qoca Sinyoranı" son iki çempionluğdan məhrum etməyi qərarı aldı, Milan Avrokuboklardan diskvalifikasiya olunmuşdur, Fiorentina, Latsio və Yuventus Seria B endirilmişdir. Təkrar baxış zamanı "Latsio" və "Fiorentina" qarşı sanksiyalar xeyli yumşaldılmışdır və onlara elit divizionda qalmaq imkan verildi, halbuki Yuventus aşağı liqaya düşməkdən xilas olunmadı. Bundan başqa, Milanın Çempionlar Liqasında iştirak etməyə imkanı verildi, ancaq o, qrup mərhələsi ilə deyil, üçüncü təsnifat mərhələsindən turnirə başlamalıydı. İlk öncə Recinadan Seria A-da 15 ball silinmişdir, amma komandanın cəzası 11 bala qədər yüngülləşdirildi.

2007 ilin fevral ayında İtaliya çempionatını yeni faciə bürüdü. Palermo-Kataniya oynunda Filippo Rakiti öldürülmüşdür. Futbol federasiyasının qərarı ilə çempionat müvəqqəti dayandırılmışdı.

 Qaliblər 
 Klub Qaliblər İkinci yer Çempion olduğu sezonlar Yuventus <center>36 <center>21 1905, 1925–26, 1930–31,1931–32, 1932–33, 1933–34,1934–35, 1949–50, 1951–52, 1957–58, 1959–60, 1960–61, 1966–67, 1971–72, 1972–73, 1974–75, 1976–77, 1977–78, 1980–81, 1981–82, 1983–84, 1985–86, 1994–95,1996–97, 1997–98, 2001–02, 2002–03, 2011–12, 2012–13, 2013–14, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2018–19, 2019–20 İnter <center>19 <center>151939–40, 1952–53, 1953–54, 1962–63, 1964–65, 1965–66, 1970–71, 1979–80, 1988–89, 2005–06, 2006–07, 2007–08, 2008–09, 2009–10, 2020–21 Milan <center>18 <center>18 1901, 1906, 1907, 1950–51, 1954–55, 1956–57, 1958–59, 1961–62, 1967–68, 1978–79, 1987–88, 1991–92, 1992–93, 1993–94, 1995–96, 1998–99, 2003–04, 2010–11 Cenoa <center>9 <center>4 1898, 1899, 1900, 1902, 1903, 1904, 1914–15, 1922–23, 1923–24 Torino <center>7 <center>6 1927–28, 1942–43, 1945–46, 1946–47, 1947–48, 1948–49, 1975–76 Bolonya <center>7 <center>4 1924–25, 1928–29, 1935–36, 1936–37, 1938–39, =1940–41, 1963–64 Pro Verçelli <center>7 <center>1 1908, 1909, 1910–11, 1911–12, 1912–13, 1920–21, 1921–22 Roma <center>3 <center>13 1941–42, 1982–83, 2000–01 Latsio <center>2 <center>7 1973–74, 1999–00 Fiorentina <center>2 <center>5 1955–56, 1968–69 Napoli <center>2 <center>5 1986–87, 1989–90 Kalyari <center>1 <center>1 1969–70 Kazale <center>1 <center>- 1913–14 Noveze <center>1 <center>- 1921–22 Hellas Verona <center>1 <center>- 1984–85 Sampdoriya <center>1 <center>- 1990–91
Qalın hərflərlə yazılan klublar indidə yüksək divizionda iştirak edirlər.

 Rekordlar 
+ Ən çox oyun keçirdən 10 oyunçu Oyunçu Oynadığı illər Klub(lar) Oyun sayı 1  Paolo Maldini 1985–2009 Milan 647 2  Xavyer Zanetti 1995–2014 İnter 615 3  Canluka Palyuka 1987–2007 Sampdoriya, İnter, Bolonya, Askoli 592 4  Françesko Totti 1992– Roma 585 5  Dino Zoff 1961–1983 Udineze, Mantova, Napoli, Yuventus 570 6  Pietro Verhovod 1980–2000 Komo, Fiorentina, Roma, Sampdoria, Yuventus, Milan, Piaçenza 562 7  Roberto Mançini 1981–2001 Bolonya, Sampdoriya, Latsio 541 8  Silvio Piola 1929–1954 Pro Verçelli, Latsio FK, Yuventus, Novara 537 9  Enriko Albertozi 1958–1980 Fiorentina, Kalyari, Milan 532 10  Canni Rivera 1958–1979 Alessandria, Milan 527
+ Ən çox qol vurmuş 10 oyunçu
9 may 2015 ilə əsasən Oyunçu Oynadığı illər Klub(lar) Qol sayısı 1  Silvio Piola 1929–1954 Pro Verçelli, Latsio FK, Yuventus, Novara274 2  Françesko Totti 1992– Roma 245 3  Qunnar Nordal 1948–1958 Milan, Roma 225 4   Jose Altafini 1958–1976 Milan, Napoli, Yuventus 216 5  Cuzeppe Meaze 1929–1947 Inter, Milan, Yuventus 216 6  Antonio Di Natale 2002– Empoli, Udineze 206 7  Roberto Bacco 1986–2004 Fiorentina, Yuventus, Milan, Bolonya, Internazionale, Breşia 205 8  Kurt Hamrin 1956–1971 Yuventus, Padova, Fiorentina, Milan, Napoli 190 9  Cuzeppe Sinyori 1991–2004 Foggia, Latsio, Sampdoriya, Bolonya 188 10  Alessandro Del Pyero 1993–2012 Yuventus 188

 Həmçinin bax 
 İtaliya A Seriyası bombardirləri

 İstinadlar 

Kateqoriya:İtaliya A Seriyası
Kateqoriya:İtaliyada futbol liqaları
Kateqoriya:Avropa ali futbol liqaları