Uzurpasiya

Uzurpasiya  ( - yiyələnmək) və ya Qəsb ( - güclə götürmək, zorlamaq) — hakimiyyətin bir nəfər, bir qurum və ya bir qrup adam tərəfindən zor gücünə, qanunsuz ələ keçirilməsi. Bunun icraçısı isə uzurpator adlanır.

Hakimiyyətin bir qanadının digər qanadının səlahiyyətlərini uzurpasiya etmək, hakimiyyətin parçalanmasının qarşısının alınması cəhdi kimi qəbul olunur.

Tarixi xronologiyada Qədim Roma və Bizans imperatorları iki qrupa: qanuni imperatorlara və uzurpator imperatorlara bölünür. Roma papaları da bu prinsiplə qanunı papalara və antipapalara bölünürlər. Tarixdə qanuni hakimiyyətə çatmağın yolu sələf-xələf prinsipinə əsaslanır. Qanunsuz yol isə saray çevrilişlərinə, hökmdarın və xələfinin cismən yox edilməsinə, vətəndaş müharibəsi dalğası üzərində hakimiyyətə gəlmə prinsipinə əsaslanır. Parçalanmış dövlətdə bir neçə iddiaçı, ya rəqib hökmdar peyda olarsa, onda qalib gələn hökmdar bir növ "qanuni imperator", yerdə qalanlar isə uzurpator imperatorlar sayılırlar. Lakin istisna hallar da mövcuddur. Misal olaraq Flavi Yoann 423-425-ci illərdə Qərbi Roma imperatoru olsa da o, uzurpator kimi qəbul olunur.

V. O. Klyuçevski II Yekaterınanın ıqtıdarı uzurpasıya etməsini belə xarakterizə edirdi:

 Antik dövr 
Tiraniya ( tyrannís ) Antik dövrədə Yunanıstanda hökmranlıq forması,  icraçısı isə tiran (zor gücünə hakimiyyətə gələnə, zülmkar)  uzurpatorun ekvivalenti sayılır.
+ Aristotelə görə hökmranlıq sxemi İqtidar sayı  Legitim  İllegitim Tək başına  Monarxiya  Tiraniya Qrupun iqtidarı  Aristokratiya  Oliqarxiya Çoxluğun iqtidarı  Politiya  Demokratiya

 Uzurpatorlar Liste der römischen Kaiser der Antike 
 Qay Yuli SezarUsurpation Gaius Iulius Caesar (	 — )	
 Oktavian AvqustUsurpationen in der Spätantike: Akten des Kolloquiums "Staatsstreich und ...( — 14)
 Van Man (— 9 - 23 cü illərdə Çin imperatoru. Edame edilmiştir.
 Diokletian (284— 305) 284 cü ilə qədər bir uzurpator kimi Roma imperatoru olmuşdur.
 Tiberi ( — 37)
 Maqn Maksim  (383 — 28 avqust 388) Edame edilmiştir. Maqn Maksim senator və keçmiş konsul olmuş, imperator Aleksandr Sever öldükdən sonra sələf yeni imperator I Maksimə sui qəsd hazırlayaraq hakimiyyəti öz əlinə almağa cəhd göstərmiş. 
 Flavi Yevgeni (392 — 394) II Valentinianın müəmmalı ölümündən sonra imperatorun  dəftərxana rəisi Flavi Yevgeni hərbi magistr Flaviy Arboqastın dəstəyi ilə özünü 392 ci ildə Qərbi Roma imperatoru elan edir. Şərqi Romada bunu uzurpasiya hesab edirlər. Şərqi Roma imperatoru I Feodosi müdaxilə edərək uzurpator 394 cü ildə tutularaq edam edilir. 
 Gildo (397 — 398) Afrikada  uzurpator.
 II YekaterinaZustand des russischen Reiches und Beziehungen desselben zu den Nachbarstaaten bei Katharinas Regierungsantritt  (1729—1796) Rusiya imperatriçası
 Napoleon BonapartNapoleon and English Romanticism(1799 — 1815) Fransa imperatoru

 İstinadlar 

Kateqoriya:Seçkilər
Kateqoriya:Siyasi proseslər