Ərəb-Sasani müharibələri

Ərəb-Sasani müharibələri (633–651) 
Ərəb Xilafətinin Sasanilər imperiyasını işğal etmak niyyəti ilə bağlı olaraq Ərəblərlə Sasanilər arasında baş vermiş müharibələr. Bu müharibələr şərti olaraq Ərəblərin (müsəlman ərəblərin) Sasani işğalı kimi də tanınır. Müharibə 633-cü ildə Ərəb ordularının hücumu ilə başlamış və 651-ci ilə qədər davam etmişdir. Müharibənin yekun nəticəsi olaraq Mesopatomiya, İran, Cənubi Qafqaz, Şərqi Anadolu və Xorasan ərəblər tərəfindən işğal olundu. Sasanilər imperiyası süqut etdi. İşğal olunmuş ərazilərdə İslam dini və İslam mədəniyyəti, Ərəb dili sürətlə yayıldı.

 İştirakçı tərəflər və qoşunların vəziyyəti 
Müharibədə əsas tərəflər Sasanilər imperiyası və Ərəb Xilafəti (Raşidilər Xilafəti) olmuşdur. Buna baxmayaraq Sasanilər imperiyasına daxil olan dövlətlər o cümlədən Qafqaz Albaniyası da müharibədə fəal iştirak etmişdir. Sasanilər tərəfdən müharibədə məşhur komandanlar bunlardır:
 Rüstəm Fərruxzad
 Bəhram
 Firuz Xosrov
 Bəhrami Çubin Mehrani
 Mardanşah
 İsfəndiyar
 Bəhrami Razi Mehrani
 Xurrazat
 Cavanşir

Ərəb Xilafəti tərəfindən komandanlar isə bunlardır:
 Xalid ibn Valid
 Səd ibn Əbu-Vəqqas
 Əbu-Musa Aşari
 Əmmar ibn Yasir
 Numan ibn Muqarrin
 Muqhira ibn Şuba
 Əhnaf ibn Qeys
 Abdullah ibn Amir
 Hüzeyfə əl-Yəman

Müharibəni aparan hökmdarlar:
Sasanilər tərəfdən:
 III Yezdəgird (632–651)

Ərəblər tərəfdən:
 Əbu-Bəkr (632–634)
 I Ömər (634–644)
 Müharibənin dini nəticələri 

Sasanilər imperiyasında əsas din zərdüştlük idi.

 Əsas döyüşlər 
 N  Döyüşün adı  Baş verdiyi vaxt  Qalib tərəf  Məğlub tərəf 1  Zincir  aprel 633  Raşidilər Xilafəti  Sasanilər imperiyası 2  Çay  aprel 633  Raşidilər Xilafəti  Sasanilər imperiyası 3  Vəlaca  may 633  Raşidilər Xilafəti  Sasanilər imperiyası 4  Ülleys  may 633  Raşidilər Xilafəti  Sasanilər imperiyası 5  Hira  may 633  Raşidilər Xilafəti  Sasanilər imperiyası 6  Ənbar  633  Raşidilər Xilafəti  Sasanilər imperiyası 7  Ayn əl-Təmr  633  Raşidilər Xilafəti  Sasanilər imperiyası 8  Müzəyyəh  noyabr 633  Raşidilər Xilafəti  Sasanilər imperiyası 9  Saniy  noyabr 633  Raşidilər Xilafəti  Xristian ərəblər 10  Zümeyl  noyabr 633  Raşidilər Xilafəti  Xristian ərəblər 11  Firaz  yanvar 634  Raşidilər Xilafəti  Sasanilər imperiyası, Bizans imperiyası, Xristian ərəblər 12  Nəmaraq  634  Raşidilər Xilafəti  Sasanilər imperiyası 13  Körpü  noyabr 634  Raşidilər Xilafəti  Sasanilər imperiyası 14  Kadisiyyə  16–19 noyabr 636  Sasanilər imperiyası  Raşidilər Xilafəti 15  Ktesifonun mühasirəsi  yanvar-mart 637  Sasanilər imperiyası  Raşidilər Xilafəti 16  Yalula  aprel 637  Sasanilər imperiyası  Raşidilər Xilafəti 17  Nəhavənd  642  Raşidilər Xilafəti  Sasanilər imperiyası 18  İsfahan  642  Raşidilər Xilafəti  Sasanilər imperiyası 19  Vac Ruh  642–643  Raşidilər Xilafəti  Sasanilər imperiyası 20  Rey      21  Gürgan      22  Təbəristan      23  Nişapur      24  Herat  651  Sasanilər imperiyası  Raşidilər Xilafəti 25 Oks çayı  651  Sasanilər imperiyası, Göytürk imperatorluğu  Raşidilər Xilafəti

 İstinadlar 

Kateqoriya:Müharibələr
Kateqoriya:633-cü ildəki hadisələr
Kateqoriya:Azərbaycanın hərb tarixi