Karbi nahiyəsi

Karbi mahalı — XIV əsr-XIX əsrlərdə inzibati nahiyə.  İrəvan xanlığına tabe olmuş mahal.İbrahim Bayramov, "Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri", Bakı, "Elm", 2002.

 Tarixi 
Elxanilər dövlətinin Çuxursəəd tüməninin Karbi nahiyəsi

Matenadaranda saxlanan alqı-satqı sənədlərinə görə, hələ 1431-ci ildə Ağqoyunlu Yaqub padşahın nümayəndəsi Əmir Rüstəm 7 kəndi (Vağarşabad (Eçmiədzin-Üçkilsə), Əştərək, Batrinc, Noraqavit, Ağunatun, Kirəcli və Muğni) katolikos Qriqor Makuluya 530 min Təbriz dinarına satmışdı.Мамедов С.А., Азербайджан по источникам XV - первой половины XVIII вв., Бакы, 1993, səh.41

1441-ci ildə erməni katalikoslarının fəaliyyət mərkəzi Kilikiyanın Sis şəhərindən Azərbaycana - İrəvan yaxınlığındakı Üçkilsə (Üçmüədzin) Cahanşah Qaraqoyunlu fərman vermiş

1590-ci ilin icmal dəftərinə görə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinə tabe olan Karbi nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi:
73 kənd

 Karpi kəndi
 Öşgan
 Masdıra
 Abdallar məzrə ("əkin yeri") - Maçdərə kəndinin yaxınlığında yerləşİR. "Kasim vələdi Yusif" adlı bir şəxsə (mülkədara) məxsus olmuş
 Maçdərə kəndi
 Qoş kəndi
 Qızıləyrək kəndi
 Əxis (?) kəndi
 Pirtəkiyyəsi kəndi
 Pireken kəndi
 Kötüklü məzrə`əsi
 Qızılağıl və Dəmirkilsə məzrə`əsi.
 Zopanus kəndi
 Parpi kəndi
 Arani məzrə`əsi
 Xızır İlyas məzrə`əsi
 Uşi kəndi
 Maqta kəndi
 Xanevənk kəndi
 Ədis kəndi
 Əştərək
 Molla Dursun kəndi.
 Tus kəndi
 Firənk kəndi
 Qızıldəmir kəndi
 Ağdəmir kəndi
 Kəranpa (?) kəndi
 Oşakan kəndi
 Hacı Qaralı (Hacıqara (Üçkilsə)) kəndi
 Kətxuda Tal (?) məzrə`əsi.
 Hacılar kəndi
 Yoncalıq məzrə`əsi
 Hacavəng məzrə`əsi.
 Dığır kəndi
 Batrınc kəndi
 Qaraağıl kəndi
 Ağcaqala kəndi. Başqa adı Xatunkənddir.
 Üçkilsə kəndi
 Əbdürrəhman məzrə`əsi.
 Zaviyyə kəndi
 Yataq (?) kəndi
 Səliğar kəndi
 Xəlifəkənd. Başqa adı Bayqaradır.
 Muğanlı kəndi - (Muğancıq (Üçkilsə))(kəndin əhalisinin Boyat tayfasına mənsub olması qeyd olunmuşdur )
 Uçan kəndi
 Lazrəvan (?) kəndi
 Sarıvəng kəndi
 Sərkuni kəndi
 Ərzincan məzrə`əsi.
  Daşlı kəndi
 Ərdic kəndi
 Körpəli kəndi
 Xəzaviz (?) kəndi
 Palu kəndi
 Xockəri kəndi
 Ağnadon kəndi
 Yasaqlı kəndi
 Ənqurik kəndi
 Avan kəndi
 Başsız kəndi
 Dükan kəndi
 Əlibəyli kəndi
 Şəhidi-Allah (?) kəndi
 Xatunarıqlı kəndi
 Mehmandar kəndi
 Əliyarküs (?) kəndi
 Əyrək kəndi
 Saat məzrə`əsi
 Şeyxzadəli qışlağı
 Uluxanbəyli qışlağı (indiki Uluxanlı)
 Sələpürd kəndi
 Şeyxəliviranı məzrə`əsi
 Azərku (?) kəndi
 Yaşıllar kəndi
 Piri kəndi
 Sağasgird (?) kəndi
 Sarıyer (?) kəndi.

XVIII əsr erməni katalikosu və salnaməçisi İrəvanlı Simeonun “Cambr” əsərində Karpi dairəsində yerləşən Aqcots monastrına məxsus Çatqıran kəndinin adını çəkmişdir.

1728-ci ilin icmal dəftərinə görə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin İrəvan livasınə tabe olan Karbi nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi: 166 kənd 59 boş kənd var idi.
 Abaran
 Karbi kəndi. Gəlir: 52.000 ağça
 Batrınc (Patrinc) kəndi. Gəlir: 15.000 ağça
 Sərkovit kəndi. Gəlir: 9.000 ağça - Ermənilərin yaşadığı kəndlərdəndir.
 Ələkli kəndi. Gəlir: 9.500 ağça
 Siyaqut kəndi. Gəlir: 12.000 ağça
 Kosacan kəndi. Gəlir: 12.000 ağça
 Aşağı Parçı kəndi. Kəndin başqa adı Vayxırdır. Gəlir: 12.600 ağça
 Zülfüqar qışlağı. Əhalisi Bayat əşirətindəndir. Gəlir: 2.880 ağça
 Oğuzdaş kəndi. Gəlir: 4.000 ağça
 Aşağı Qarxın kəndi. Gəlir: 4.500 ağça
 Qalacıq kəndi. Gəlir 14.500 ağça
 Yuxarı və Aşağı Aralıq kəndləri. Gəlir: 9.500 ağça
 Qazançılı kəndi. Kəndin başqa adı Yengicədir. Gəlir: 3.000 ağça
 Yuxarı Əlişar kəndi. Gəlir: 3.000 ağça
 Aşağı Noraşen kəndi. Gəlir: 10.060 ağça
 Qarabürc kəndi. Gəlir: 15.000 ağça
 Aşağı Şəhriyar kəndi. Gəlir: 7.800 ağça
 Yalqızağac kəndi. Gəlir: 7.700 ağça
 Məlikkənd. Kəndin başqa adı Daşarxdır. Gəlir: 11.700 ağça
 Vəzirabad məzrə`əsinin yaxınlığında yerləşən Pirverdi qışlağı. Gəlir: 3.000 ağça
 Parçı-Vayxır kəndinin yaxınlığında yerləşən Sənəyim (?) kəndi. Gəlir:3.100 ağça
 Vayxır kəndinin yaxınlığında yerləşən Aşağı Parçı və Dövlətabad kəndləri.Gəlir: 3.400 ağça
 Göyçü kəndinin yaxınlığında yerləşən Elvar kəndi. Gəlir: 3.600 ağça
 Asaçe (?) kəndinin yaxınlığında yerləşən Abi-siyah kəndi. Gəlir: 3.200 ağça
 Vayxır kəndinin yaxınlığında yerləşən Bəydili kəndi. Gəlir: 3.300 ağça
 Xəlifkənd yaxınlığında yerləşən Acıkəhriz kəndi. Gəlir: 3.200 ağça
 Yuxarı Parçı kəndinin yaxınlığında yerləşən Tanağa kəndi. Gəlir: 3.600 ağça
 Xəlifkənd yaxınlığında yerləşən Bülbülabad kəndi. Gəlir: 3.200 ağça
 Xəlifkənd yaxınlığında yerləşən Danaqalası kəndi. Gəlir: 3.500 ağça
 Vayxır-Parçı kəndinin yaxınlığında yerləşən Uzunabad kəndi. Gəlir: 3.400 ağça
 Quşçu kəndinin yaxınlığında yerləşən Gəray qışlağı. Gəlir: 3.000 ağça
 Quşçu kəndinin yaxınlığında yerləşən Sudələn 44 qışlağı. Gəlir: 3.200 ağça
 Quşçu kəndinin yaxınlığında yerləşən Şah Hüseyn qışlağı45. Gəlir: 3.000 ağça
 Quşçu kəndinin yaxınlığında yerləşən Çinar qışlağı. Gəlir: 3.000 ağça
 Qazıxan kəndinin yaxınlığında yerləşən Dərvişlər qışlağı. Gəlir: 6.640 ağça
 Apaça kəndi. Gəlir: 9.200 ağça
 Xalac kəndi. Gəlir: 14.000 ağça
 Qarabürc kəndinin Behzad bulağı məzrə`əsi. Gəlir: 2.000 ağça
 Maxta kəndinin yaxınlığında yerləşən Behzad budağı kəndi. Gəlir: 3.000 ağça
 Qalacıq kəndinin yaxınlığında olan Fərhad arxı məzrə`əsi. Gəlir: 3.000 ağça
 Kosacan kəndinin yaxınlığında olan Bayramxan məzrə`əsi. Gəlir: 500 ağça
 Şəhriyar kəndinin yaxınlığında olan Sinli (?) və Səid məzrə`ələri. Gəlir: 500 ağça
 Xəlicə kəndi. Gəlir: 500 ağça
 Xanabad qışlağı. Gəlir: 600 ağça
 Aseçeabad (?) kəndi. Gəlir: 600 ağça
 Abdullabad kəndi. Gəlir: 500 ağça
 Diyadin kəndi. Gəlir: 500 ağça
 Bəydili kəndi. Kəndin başqa adı Görəçiabaddır. Gəlir: 500 ağça
 Daşarx kəndi. Kəndin başqa adı Məlikkəndabaddır. Gəlir: 400 ağça1728 İrəvan əyalətinin müfəssəl dəftəri səh 5

1747 ci il də İrəvan xanlığının bölgələrindən biri. 


 İstinadlar 

 Mənbə 
 Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
 PDF versiyası. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 2002, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2
 Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
 B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
 Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, "Gənclik", 1995.