Qaraqalpaq dili

Qaraqalpaq dili (Қарақалпақ тили, Qaraqalpaq tili) — qaraqalpaqların danışdıqları dil. Qaraqalpaqstan Muxtar Respublikasının rəsmi dilidir.

Qaraqalpaq dili türk dillərinin qıpçaq yarımqrupuna daxildir (tatar dili, başqırd dili, qaraçay-balkar dili, qumuq dili, karaim dili, krımtatar dili, qazax dili, həştərxan-noqay dili, noqay dili). Noqay, qazax və qaraçay dilləri ilə birgə qıpçaq-noqay qoluna aid edilir. Leksik baxımdan daha çox qazax dilinə yaxın olsa da, ondan orfoqrafik baxımdan fərqlənir.

Qaraqalpaq dilində təxminən 400 min nəfər danışır. Onlar əsasən Özbəkistanda yaşayırlar. Təxminən 2 min nəfər bu dildə danışan əhali Əfqanıstanda, daha az sayda isə Rusiyada, Qazaxıstanda, Türkiyədə yaşayır.

Qaraqalpaq dilində Nukusda "Erkin Qaraqalpaqstan" qəzeti nəşr olunur. Dili əsas tənzimləyən qurum - Najim Davkarayev adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutudur.

 Dialektlər 
Adətən iki dialekt fərqləndirilir: şimal-şərqi və cənub-şərqi. Üçüncü bir dialektin (Fərqanə vadisində danışılan) mövcudluğu haqqında da ehtimallar var.

 Fonetika 

 Saitlər 

Qaraqalpaq dilində saitlərin harmoniyası qanunu digər türk dillərindən daha aydın özünü büruzə verir.

 Sait Sonra gələ bilər:                           

Digər dillərdən alınma sözlərdə sinharmonizm həmişə müşahidə olunmur.

 Samitlər 
Qaraqalpaq dilində 25 samit fonem var. Onlardan 4-nə (mötərizəyə alınanlar) yalnız alınma sözlərdə rast gəlinir. 
   Dodaq samitləri Alveolyar samitlər İncə samitlər Velyar samitlər Dilçək samitləri Boğaz samitləri Partlayan samitlər                        Affrikata      ()    ()                   Nov samitlər ()  ()                   Sonor samitlər                   Titrəyən samitlər                           Yan samitlər                           Sürüşən samitlər                      

 Yazı 
1924-1928-ci illərdə qaraqalpaq dilinin yazısı ərəb əlifbası idi. 1928-1940-cı illərdə latın əlifbasından, sonra isə kiril əlifbasından istifadə olunmuşdur. 1991-ci ildə Özbəkistan öz müstəqilliyini elan edəndən sonra latın əlifbasına qayıdışla bağlı qərar qəbul edilmişdir və hazırda Qaraqalpaqıstanda tədrican latın əlifbasına keçid həyata keçirilir.

Müasir qaraqalpaq latın əlifbası:
 А а Á á B b Ch ch D d Е е F f G g Ǵ ǵ H h Í ı I i J j K k L l М m N n Ń ń О о Ó ó P p Q q R r S s Sh sh Т t U u Ú ú V v Y y X x Z z
Müasir qaraqalpaq kiril əlifbası:
 А а Ә ә Б б В в Г г Ғ ғ Д д Е е Ё ё Ж ж З з И и Й й К к Қ қ Л л М м Н н Ң ң О о Ө ө П п Р р С с Т т У у Ү ү Ў ў Ф ф Х х Ҳ ҳ Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ ъ Ы ы ь Э э Ю ю Я я

 İstinadlar 


 Xarici keçidlər  
 Ethnologue qaraqalpaq dili haqqında 
 ingiliscə-qaraqalpaqca və rusca-qaraqalpaqca onlayn lüğətlər
 Kiril əlifbasında latın əlifbasına qaraqalpaq transliteratoru

 Həmçinin bax 


Kateqoriya:Özbəkistan dilləri
Kateqoriya:Rusiya dilləri