Özbək xan

Özbək xan () — Qızıl Orda dövlətinin doqquzuncu xanı.

 Həyatı 
Məngü Timur oğlu Toğrulçanın oğludur. 1313-1341-ci illər arasında xanlıq etmişdi. Atası Toxta tərəfindən edam edilmişdi. Özbək xan Xarəzmə sürgün edilmişdi. 1313-cü ilin yanvarında xan olmuşdu. Onun müsəlman olaraq monqol qanunlarına qarşı çıxması Ağ Orda xanı İlbasan xanın ona üsyan etməsinə səbəb oldu. O beləliklə dağılmış xanlığı mərkəzləşmiş hakimiyyətə sahib sultanlığa çevirdi.Л.Н.Гумилев - Великая степь и Древняя русь Ondan sonrakı bütün xanlar müsəlman idi.

 Hakimiyyəti 
Xanın 300.000 əsgərdən çox ordusu var idi. 1319, 1325, 1335-ci illərdə Azərbaycana hücum etmişdi. Ona qarşı Əmir Çoban Sulduz müharibə aparırdı. 1320-1332ci illərdə Bolqarıstan və Bizansa qarşı hücumlar aparmışdı. Saray əl-Cədid şəhərini tikdirmiş və ölkədə bir çox məscidlər bina etdirmişdi. Bacısı Konçakı Moskva knyazı Yuri Daniloviç ilə evləndirmişdi. Lakin Konçakın Mixail Yaroslaviç tərəfindən öldürülməsi Özbək xanı qəzəbləndirdi. Mixailə qarşı məhkəmə işi açıldı və edam olundu.

1327-ci ilin avqustunda bu hadisələrdən sonra Rus knyazlıqları üsyana başlamışdı. Xan həmin il ona sadiq qalan Moskva knyazlığı ordusu ilə Tver knyazlığını 50.000 əsgər ilə işğal edərək darmadağın etdi. Bu hadisə Moskva knyazlığının inkişafına və gələcəkdə Rusiya imperiyasının qurulmağına səbəb oldu.

 Ailəsi və ölümü 
Özbək xan iki dəfə evlənmişdi. Əvvəl III Andronik Paleoloqun qızı Bayalun ilə, 1323-cü ildə isə Taydula ilə evləndi. Övladları:
 Timurbəy - 1330-cu ildə ölmüşdü.
 Tinibəy xan - onu əvəz etdi. 
 Canıbəy xan - onu əvəz etdi.
 Tulunbəy
 İrinbəy
 Toqdabəy
 Xızırbəy
Özbək xan 1341-ci ildə Saray əl-Cədid şəhərində öldü.

 Həmçinin bax 
Qızıl Orda

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

Kateqoriya:Qızıl Orda xanları
Kateqoriya:Çingizlilər
Kateqoriya:Hökmdarlar
Kateqoriya:Monqollar
Kateqoriya:Rusiya müsəlmanları