Tomarlı

Tomarlı — Qars ilinin Arpaçay ilçəsinin Mərkəz bucağında kənd.

 Tarixi 
Kəndin keçmiş adı Vanazadır ().İçişleri Bakanlığı, 1982. Köylerimiz 1981. İçişleri Bakanlığı Yay.  No: 327, Seri: 3, Sayı:2, Ankara 1965-ci ildə Vanaza adı dəyişdirilərək kənd Tomarlı adlandırılmışdır. Arxeoloji qazıntılara əsaslanaraq kəndin ərazisinin qədim yaşayış yeri olması fikrini söyləmək münkündür. Vanaza kəndində XVIII əsrin 40-cı illərinə qədər ermənilər yaşamışdır. Kənd 1744-cü ildə Nadir şah Əfşarın bölgəyə hücumu zamanı dağıdılmış və XIX əsrin əvvəllərinə qədər təxminən 55 il boş qalmışdır. XIX əsrin əvvəllərində Rusiya imperiyasının Cənubi Qafqazın işğalına başlaması ilə 1801-1804-cü illərdə Borçalı mahalından və Naxçıvan qəzasından sıxışdırılaraq qovulan azərbaycanlılar bu kənddə məskunlaşmışdır.

 Coğrafiyası 
Kənd Qars ilinin inzibati mərkəzi Qars şəhərindən 47 km, Arpaçay ilçəsinin inzibati mərkəzi Arpaçay qəsəbəsindən 8 km uzaqlıqda yerləşir.

 Əhalisi 
31 dekabr 2016-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən kənddə 721 nəfər əhali yaşayır.

İllərə görə əhalinin sayı 1886 1914 1965Türkiye İstatistik Kurumu: İstatistikler: Nüfus, Demografi, Konut, Toplumsal Yapı: Nüfus İstatistikleri ve Projeksiyonlar: Veri: Veritabanlarında Dinamik Sorgulama ve İstatistiksel Tablolar: Dinamik Sorgulama: Genel Nüfus Sayımları: 1965 Genel Nüfus Sayımı: İdari Bölünüş: İdari Birim: Tüm idari birimler (Şehir, belde ve köyler): Kars. İl, ilçe ve bucaklara göre köy nüfusları 1970Türkiye İstatistik Kurumu: İstatistikler: Nüfus, Demografi, Konut, Toplumsal Yapı: Nüfus İstatistikleri ve Projeksiyonlar: Veri: Veritabanlarında Dinamik Sorgulama ve İstatistiksel Tablolar: Dinamik Sorgulama: Genel Nüfus Sayımları: 1970 Genel Nüfus Sayımı: İdari Bölünüş: İdari Birim: Tüm idari birimler (Şehir, belde ve köyler): Kars. İl, ilçe ve bucaklara göre köy nüfusları 1975 1980 1985 1990 2000Türkiye İstatistik Kurumu: İstatistikler: Nüfus, Demografi, Konut, Toplumsal Yapı: Nüfus İstatistikleri ve Projeksiyonlar: Veri: Veritabanlarında Dinamik Sorgulama ve İstatistiksel Tablolar: Dinamik Sorgulama: Genel Nüfus Sayımları: 2000 Genel Nüfus Sayımı: İdari Bölünüş: İdari Birim: Köyler: Kars. İl, ilçe ve bucaklara göre köy nüfusları 383 450 1.415 1.499 1.538 1.700 1.788 1.471 1.220 2007Kars ili yerleşim yeri nüfusları - 2007 (Türkiye İstatistik Kurumu) 2008Kars ili yerleşim yeri nüfusları - 2008 (Türkiye İstatistik Kurumu) 2009Kars ili yerleşim yeri nüfusları - 2009 (Türkiye İstatistik Kurumu) 2010Kars ili yerleşim yeri nüfusları - 2010 (Türkiye İstatistik Kurumu) 2011Kars ili yerleşim yeri nüfusları - 2011 (Türkiye İstatistik Kurumu) 2012Kars ili yerleşim yeri nüfusları - 2012 (Türkiye İstatistik Kurumu) 2013Kars ili yerleşim yeri nüfusları - 2013 (Türkiye İstatistik Kurumu) 2014Kars ili yerleşim yeri nüfusları - 2014 (Türkiye İstatistik Kurumu) 2015Kars ili yerleşim yeri nüfusları - 2015 (Türkiye İstatistik Kurumu) 872 860 886 871 836 813 781 756 743 2016         721        

 Etnik tərkibi 
1886-cı ilə olan məlumata əsasən Rusiya İmperiyasının Qars vilayətinin Zərişad şöbəsinin Vanaza kəndində 383 nəfər əhali yaşayırdı, onlardan 342 nəfərini və ya 89.3 %-ni türklər, 41 nəfərini və ya 10.7 %-ni isə kürdlər təşkil edirdi.Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: Зарушадский участок (1886 г.)  1 yanvar 1914-cü il tarixinə olan məlumata əsasən kənddə əsasən etnik qarapapaqlardan ibarət hər iki cinsdən toplam 450 nəfər əhali yaşayırdı."Кавказский календарь на 1915 год". Издан по распоряжению Наместника его Императорскаго Величиства на Кавказе, под редакцией А.А.Эльзенгера и Н.П.Стельмащука, Тифлис. Типография Канцелярии Наместника Е.И.В. на Кавказе, казённый дом. 1914./Оглавление: Глава — Отдел статистический: Список населенных мест Кавказа, стр. 103 Qeyri-rəsmi məlumatlara əsasən hazırda kəndin əhalisi azərbaycanlıların subetnik qrupu olan qarapapaqlardan ibarətdir.Qarapapaqlar Jurnalı: Qarsdakı Borçalı QarapapaqlarıTerekeme Karapapak Türkleri Kültür ve Sanat Derneği: Terekeme Karapapakların yaşadıkları il-il köyler: Kars T.C. Milli Eğitim Bakanlığı: Kars-Arpaçay-Tomarlı şehit Ayhan Kızılkaya ortaokulu: Köyümüz: Köyümüz Kars’a yaklaşık 50-60 km ve  ilçeye 6-7 km uzaklıktadır. Arpaçay’ın büyük köylerinden biridir. Köy halkı Azeri kökenlidir.

 Nəsillər 
İlqarlı — Gürcüstanın Aşağı Kartli mxaresinin Qardabani bələdiyyəsinin Kosalı kəndindən köçüb bura yerləşmişdirlər.
Oruclu — Gürcüstanın Aşağı Kartli mxaresinin Qardabani bələdiyyəsinin Aşağı Kəpənəkçi kəndindən köçüb bura yerləşmişdirlər.
Gülər — Gürcüstanın Aşağı Kartli mxaresinin Bolnisi bələdiyyəsinin Faxralı kəndindən köçüb bura yerləşmişdirlər.
Qazaxlı — Gürcüstanın Aşağı Kartli mxaresinin Dmanisi bələdiyyəsinin Gəyliyən kəndindən köçüb bura yerləşmişdirlər.
Bəkdaşlı — tarixi Naxçıvan qəzasından köçüb burada məskunlaşmışdırlar.
Həşimli — Gürcüstanın Aşağı Kartli mxaresinin Qardabani bələdiyyəsinin Qaracalar kəndindən köçüb bura yerləşmişdirlər.
Qızılqaya

 Xarici keçidlər 
 Youtube-da bax: Tomarlı (Vanaza) köyü tanıtım filmi
 İstinadlar 

Kateqoriya:Arpaçay ilçəsinin bəldə və kəndləri