Türkiyə musiqisi

thumbnail

Türkiyə musiqisi — Orta Asiya xalq musiqisindən tutmuş Avropanın klassik musiqi janrlarına kimi çox musiqi janrlarını əhatə edir.

 Türkiyə çalğı alətləri 

Türkiyə türklərinin xalq çalğı alətləri 4 qrupa bölünür :

 Telli çalgılar (bağlama ailəsi çalğıları): cürə, divan, tambura, tar.   
 Vurmalı çalgılar: davul, darbuka, dəf, qaşıq, Balıkesir yapısı oyun qaşığı.  
 Üflemeli çalgılar: kaval, mey, zurna, sipsi, tulum. 
 Yaylı çalgılar: kamança, kabak kəmanə, dırnaq kəmanə

 Musiqi janrları 
Azərbaycan musiqisi ilə müqaisədə, Türkiyə musiqisində simfonik makam, makam-cazz janrları yoxdur, milli opera və baletləri nisbətən azdır.

 Türk xalq musiqisi 

Türk xalq musiqisində 3 cür türkü ayırd edilir Meyser Kaya - Anadolu türk halk musikisinin özelliklerine bir bakış . "Musiqi dünyası" jurnalı.:

 qırıq hava: Bar, Horon, Bengi, Zeybek və s.
 Azərbaycan türküləri
 Qara dəniz türküləri
 Teke zortlatması
 Rumeli türküleri
 Zeybek türküleri
 orta hava qırıq və uzun hava ritmləri qarışığıdır, : Divan, Gazel, Müstezad və s. 
 uzun hava bəlli bir ritmdə olmur və sərbəst söylənilir, buna aiddir: Maya, Hoyrat, Bozlak, Gurbet havası, Divan, Yol havası, Düz maya və.
 Barak (Barak türkmənlərinə özgüdür)
 Bozlak (Avşar türkmənlərinin yaşadığı İç və Güney Anadoluda)
 Yol havaları (Qara dəniz regionu)
 Hoyratlar (Doğu və Güneydoğu Anadolu, Kərkük)
 Qürbət havaları (Teke yörəsinə özgü).

Türkiyədə bir neçə Türk xalq musiqisi xorları fəaliyyət göstərir :

 Ankara Devlet Türk Halk Müziği Korosu (1986) 
 İstanbul Devlet Türk Halk Müziği Korosu (2008)
 Sivas Devlet Türk Halk Müziği Korosu (1990)
 Şanlıurfa Devlet Türk Halk Müziği Korosu (1990)

 Rəqs musiqisi 

Rəqslər bir neçə qrupa bölünür :

 Mərasim rəqsləri
 İnancla bağlı rəqslər
 Qadın rəqsləri
 Kişi rəqsləri

 Ninnilər (laylalar) 
Türkiyənin əski çağlardan gəlib çıxan ucsuz-bucaqsız layla zənginliyi var. Maraqlıdır ki, Türkiyənin Qars və Ərzurum, Azərbycanda, eləcə də fars danışıq dilində bu qavramı ifadə etmək üçün "laylay" sözü işlədilir. Türkiyənin digər bölgələrində "ninni", Fars yazılı dilində "nanu", İtalyanca “ninna-nanna”, Yunanca “nannarismata” kəlimələri istifadə olunur Adnan Tönel. Turkiye’de Laylalar (Ninniler).  "Musiqi dünyası" jurnalı..

Cengiz Daimi. Anadolu ve Trakya alanlarında alan kutlamalarında Nevruz . "Musiqi dünyası" jurnalı.

 Aşıq musiqisi 

Aşıq şeirləri 2 böyük qrupa ayrılır :

 hecalı şeirlər: qoşma, səmai, varsağı, dastan.
 əruzlu şeirlər: divan, səlis, səmai, qələndəri, sətrənc, vəzni ahər

Günümüzə gəlib çıxan oğuz aşıq dastanları bunlardır: Dədə Qorqud, Koroğlu, Aşıq Qərib, Əsli və Kərəm, Tahir və Zöhrə, Fərhad və Şirin və s.

2009-cu ildə Türkiyə aşıq musiqisi UNESCO-nun Bəşəriyyətin Şifahi və Toxunulmaz Mədəniyyəti Listəsinə daxil olub .

 Dini musiqi 
Haluk Yüsel (Almaniya, Düsseldorf). Klasik türk musıkisinde dini beste formları.  "Musiqi dünyası" jurnalı.
Tuncay Dağlı. Məvləvilikdə və digər təriqətlərdə musiqi.  "Musiqi dünyası" jurnalı.

 Tasavvufi Halk Müziği 

Dini mahnılar da bir neçə cür olur :

 İlahilər Tanrıya sevgini anlatan mahnılardır, 2 yerə ayrılır: 
 Cami ilahileri 
 Tasavvuf müziği ilahileri - hər hansı təriqətin inanış yolunu, ya da o təriqəti quran adamın adını çəkər.
 Semahlar Ələvi-Bektaşi topluluqlarının ayin-i cem adlı törənlerində, semaha eşlik edir. Üç aşamadan ibarətdir: Ağırlama, Yeldirme, Şahlanma. Son bölüm "Şah beyit" olaraq adlandırılan saz şairinin ya da bir Ələvi böyüyünün adının keçdiyi dörtlüyün oxunmasıyla oluşur.
 Qələndəri (Kalenderi) - səba məqamında oxunmuş qəzəllər.

2010-cu ildə Türkiyə semahları UNESCO-nun Bəşəriyyətin Şifahi və Toxunulmaz Mədəniyyəti Listərinə daxil olub .

 Türk sənət musiqisi 
Azərbaycan muğam musiqisində klassik qədim Şərq muğamlarından (makamlarından) indiki zamanadək 7 əsas muğam gəlib çıxıbsa, çağdaş Türkiyə musiqisində əsas makamların sayı 13-ə çatır Nuri Mahmut. Uyğur-Azərbaycan-Türk makam sənətində ümumi və özünəməxsus xüsusiyyətlər . "Musiqi dünyası" jurnalı.

Azərbaycandan fərqli olaraq, Türkiyədə makamlar həm təksəsli, həm də çoxsəsli ifa olunur. Hazırda bir neçə klasik Türk musiqi xorları fəaliyyət göstərir :

 Cumhurbaşkanlığı Klasik Türk Müziği Korosu (1976)
 İzmir Devlet Klasik Türk Müziği Korosu (1986)
 Ankara Devlet Klasik Türk Müziği Korosu (1986)
 Bursa Devlet Klasik Türk Müziği Korosu (1991)
 Diyarbakır Devlet Klasik Türk Müziği Korosu (1991)
 Elazığ Devlet Klasik Türk Müziği Korosu (1990)
 Samsun Devlet Klasik Türk Müziği Korosu (1990)
 Mersin Devlet klasik Türk Müziği Korosu (1993)

 Osmanlı musiqisi 

 Mehter marşları 
Şevki Faruk Kanca (Türkiye, Samsun). Mehter ve musıki. Mehter enstrümanları.  "Musiqi dünyası" jurnalı.
Şevki Faruk Kanca (Türkiye, Samsun). Mehter müziği.  "Musiqi dünyası" jurnalı.

Osman Aydın Öğüt. Askeri bandolar tarihi.  "Musiqi dünyası" jurnalı.

 Opera və balet 
Türkiyədə ilk opera və balet truppası 1542-ci ildə İstanbulda yaşayan xarici elçilərin əyləncələri olaraq qeydə alınır. III Səlim vaxtından başlayaraq batılaşma (qərbləşmə) meyilləri hərbi, təhsil və mədəniyyət sahələrində artmışdır.Emel Şenoçak. Operet sanatı ve türk operetleri.  "Musiqi dünyası" jurnalı.

XIX yüzildə İstanbulda İtalyan operetta truppaları konsert və tamaşalar verirdi. İtalyan bəstəkarı Vittorio Rediglia Türk makamları motivlərin əsasında 1918-ci ildə komik "Şaban" operasını yazır, opera ilk dəfə Vianada oynanılır.

Surayə Ağayeva. Niyazi və Türkiyə musiqi mədəniyyəti.  "Musiqi dünyası" jurnalı.

 Pop musiqisi 

 Türk roku 

 Anadolu roku 

 Türk Hip-hop musiqisi 

 Türk musiqisinin digər mədəniyyətlərə təsiri 
Dərya Ağca. Avropa musiqi mədəniyyətində "alla turka" üslubu".  "Musiqi dünyası" jurnalı.

 Musiqi sənayesi 

 Musiqi təhsili 
Самир Мирзоев. О проблемах музыкального образования в Турецкой республике.  Журнал HARMONY

 Qaynaqlar 

Kateqoriya:Türkiyə musiqisi