Azərbaycan qalalarının siyahısı

Azərbaycan qalaları — Azərbaycan Respublikasının ərazisində yerləşən qalalar.

 Daş və bişmiş kərpic tikililər 
 Adı Əsası qoyulduğu dövr Aşağıda divar qalınlığı, metrlə Yuxarıda divar qalınlığı, metrlə Saxlanılmış hissənin hündürlüyü,metrlə Yerləşdiyi rayon Şəkil QeydQaraköpəktəpə (IV və V təbəqələr)e.ə. III minillik3,0  -2,5 Füzuli Abidədə ilk tədqiqat işləri 1898-ci ildə arxeoloq Aleksey İvanov tərəfindən aparılmışdır.Вели Алиев. Культура эпохи средней бронзы Азербайджана. — «Элм», 1991. — 253 с<center>Çalxanqala<center>e.ə. III  -  II minilliklər3,0  -0,5 – 1,0 Kəngərli Abidədə ilk tədqiqat işləri 1978-ci ildə Naxçıvan Arxeoloji Ekspedisiyası tərəfindən aparılmışdır.V. H. Əliyev – Azərbaycanda Tunc dövrünün Boyalı Qablar Mədəniyyəti, Bakı, 1977Vayxır-Gavurqalae.ə. XVII – X əsrlər3,0 – 3,5 -2 – 3,5 NaxçıvanOğlanqalae.ə. II – I minilliklər2,5 – 3,0  -3-4 Şərur140px| Abidə Arpaçayın sahilindəki Qaratpə dağında yerləşir. Abidə 2006-cı ildən AMEA və Pensilvaniya Universitetinin mütəxəssisləri tərəfindən, Naxçıvan Arxeoloji Layihəsi (The Naxçıvan Archaeological Project) çərçivəsində tədqiq edilməkdədir. Qazançı qalasıe.ə. II – I minilliklər3,0 – 3,5  -2 – 3,5Culfa Qala çoxpilləli möhtəşəm müdafiə sistemindən ibarətdir. Sədlərdən bir – birinə keçid yolu vardır. Müdafiə divarları (eni 2 – 2,5 m) yonulmuş iri daşlardan yetkin memarlıq üslubunda inşa edilmişdir. Qazançı qalasının e.ə. II minilliyin əvvəllərində Əlincəçay vadisində yaşamış iri tayfa birliklərindən birinin mərkəzi olduğu güman edilir. Qala divarlarının tikinti texnikası Oğlanqalanı təkrar edir.A. Q. Seyidov – Naxçıvan tunc dövründə, Bakı, 200, səh 42Atəşi-Baquanda Midiya-Abşeron tipli Ahura-Mazda məbədiQız qalasıe.ə. VIII – VII əsrlər5,0 4,032 - 35Bakı140px|Qalanın daxili hissəsi 8 mərtəbəyə bölünür. Hər mərtəbə yonma daşlarla tikilmiş, günbəz formalı tavanla örtülmüşdür. Daşdan hörülmüş bu tavanların ortasında dairəvi deşiklər vardır. Deşiklər şaquli xətt istiqamətindədir. Belə ki, VIII mərtəbənin tavanının ortasında olan dairəvi deşikdən baxdıqda birinci mərtəbənin döşəməsini görmək mümkündür. Qalaya yeganə giriş yolu onun qərb tərəfində, yerin əvvəlki səthindən 2 m hündürlükdə və 1,1 m enində olan tağlı qapı yeridir."АЗЕРБАЙДЖАН IV—XVIII веков" Л. С. Бретаницкий, Б. В. Веймарн Издательство "ИСКУССТВО ", Москва, 1976Sədərək qalasıe.ə. XIV – VII əsrlər2,51,5 – 2,0SədərəkAbidə 2001-ci ildə Naxçıvan Arxeoloji Ekspedisiyası tərəfindən aşkar edilmişdir. Qala – şəhərin salındığı yüksəklik əlverişli strateji mövqeyə malikdir. Anadolu-Sədərək-Naxçıvan istiqamətindəki qədim karvan yolu buradan yaxşı müşahidə olunur və nəzarətdə saxlanılırdı.AMEA, Naxçıvan Ensiklopediyası, Bakı, 2006, Sədərək qalası məqaləsiAtəşi-Baquan qala divarlarıe.ə. VIII – VII əsrlər2,0 – 2,5 1,5 – 2,0(saxlanılıb)11-15Bakı140px|Qalanın  qalıqları üzərində Şirvanşahların dövründə yeni qala inşa edilmişdir. Dövrümüzə çatmş qala  ikiqatlı divardan ibarət olub, birinci divar Şirvanşah III Mənuçöhr, ikinci divar isə Şirvanşah I Axsitanın zamanında tikilmişdir.Səbail qala-məbəd kompleksie.ə. VII – VI əsrlər1,8 – 2,0Bakı140px|Bayıl burnu yaxınlığına yerləşən qala hazırda dəniz sularının altında qalmışdır. Qala Şirvanşahların hakiiyyəti dövründə yenidən inşa edilərək memarlıq quruluşuna xeyli əlavələr edilmişdir. Xəzər dənizinin suyunun qalxıb-enməsi ilə zamanla gah dənizin üzünə çıxır, gah da sulara qərq olaraq görünməz olur.О. Ш. Исмизаде – Крепостное сооружение в Бакинской бухте, СА, 1966, № 1Buğurt qalasıe.ə. IV – III əsrlər - 1,2-1,65-10Şamaxı140px|Qala orta əsrlərdə Şirvanşahlar tərəfindən bərpa olunaraq istifadə edilmişdir. 1509-cu ildə I Şah İsmayıl Şirvana hücum edəndə Şirvanşah Şeyxşah Buğurt qalasında müdafiə olunmuşdu.Çıraqqalae.ə. IV – III əsrlər2,8 – 2,0 – 1,52,8 - 2,0 — 1,514 (saxlanılıb)Şabran140px| Qafqaz Albaniyası dövründə (b.e. IV – V əsrləri) inkişaf etdirilərək Gilgilçay səddinin əsas müdafiə qurğularından biri kimi istifadə olunmuşdur. Qəbələ qalasıe.ə. III - I əsrlər511,3 (saxlanılıb)Qəbələ140px|Alban hökmdarları tərəfindən paytaxt şəhərin müdafiəsini təmin etmək üçün inşa edilmişdi. Əskipara müdafiə sistemiI əsr2,0 — 2,45,0 — 10,0 (saxlanılıb)Qazax140px|Orta əsrlərdə Əskipara monastırının inşası zamanı  bir hissəsi bərpa olunaraq qapalı məkan halına gətirilib. Şabran qalasıI əsr2  - 0,5 - 1,0 (saxlanılıb)Şabran 140px|Şabran qalası müasir Qubadan cənuba doğru axan eyniadlı çayın üstündə idi.Mинopcкий. Иcтopия Шиpвaнa, c.108-110 Şəhər yerinin arxeoloji tədqiqi bu qədim şəhərin erkən dövr həyatı haqqında bir söz deməyə imkan verməmişdir. S.T.Yeremyanın fikrincə, Şabran şəhəri erkən orta əsrlərdə Şərvan vilayətinin mərkəzi və Massaget Arşakilərinin siyasi mərkəzi olmuşdur.Epeмян. Шaпoтpeнa, c.77-78.PəriqalaI əsr -  -  Zaqatala 140px|ÇalğıqalaI əsr -  -  - Laçın Şuşa qalasıI-III əsrlər -  -  - Şuşa140px|Qala monqolların Azərbaycana yürüşü zamanı tamamilə dağıdılmış, Qarabağ xanı Pənahəli xanın hakimiyyəti dövründə bərpa edilmişdir. ŞapurqalaI-III əsrlər -  -  - ŞahbuzQalanın mərkəzi hissəsində tikinti qalıqlarına, bişmiş kərpic, çəhrayı gil qab və dən daşlarının qalıqlarına, ocaq yerinə təsadüf edilmişdir. Tapıntılar Şapurqalada həyatın eramızın ilk əsrlərindən XV-XVI əsrlərə kimi davam etdiyini göstərmişdir. Qaladan müdafiə məqsədi ilə, həmçinin gözətçi məntəqəsi kimi istiadə olunmuşdur.Ə. İ. Novruzlu, V. B. Baxşəliyev – Şahbuz bölgəsinin arxeoloji abidələri, Bakı, 1992Şətəl qalasıI-III əsrlər 3,5 -  - Goranboy Bərdə və Gəncə şəhərlərini birləşdirən əsas qədim karvan yolunun üstündə yerləşdiyinə görə VI-IX əsrlərdə şəhər xeyli böyümüş, X-XII əsrlərdə və XIII əsrin əvvəllərində özünün ən gur inkişaf dövrünü yaşamışdır. XIII əsrdə monqolların hücumu zamanı qala ciddi müqavimət göstərdiyindən dağıdılmışdır.NiyalqalaIII - V əsrlər -  -  - İsmayıllı140px| Ləv qalasıIII - V əsrlər -  -  - Kəlbəcər rayonu140px|Gülüstan qalasıV-VII əsrlər -  0,8-0,9-1,5 - Goranboy Qalanın tikilmə tarixi tədqiqatçılar tərəfindən Qafqaz Albaniyası dövrünə aid edilir. Yerli daşlardan tikilən qala möhkəm müdafiə qurğusu olub. XVIII-XIX əsrlərdə mövcud olmuş Gülüstan məlikliyinin mərkəzi olub.Azərbaycanın Tarixi-Siyasi Coğrafiyası  səh. 44, Vaqif Piriyev Tarixi Gülüstan müqaviləsi də bu qalada imzalanıb.İzz qalasıVII əsr - 		 - -TərtərŞindan qalasıVII əsrlə -  - 18,50NəminGirdiman qalasıVII əsr -  -  - İsmayıllı 
140px|noneRamana qalasıVII - IX əsrlər 1,9		 1,6 13Ramana Şirvanşahların hakimiyyəti dövründə əsaslı bərpa edilərək istifadə olunub.Şamaxı qalasıVII - VIII əsrlər - 	 -  - ŞamaxıŞamaxı zəlzələsi zamanı, monqolların Azərbaycana yürüşü zamanı və sonuncu dəfə 1918-ci ildə ermənilər tərəfindən dağıdılıb. Balabür qalasıVII əsr - 		 1,5 4 - 5Lənkəran Qaladakı tapıntılar IX-XI əsrlərdə Bəlləburla Bizans və digər qonşu dövlətlər arasında ticarət əlaqələrinin olduğunu göstərir. Tapıntılar arasında Bizansa məxsus mis və qızıl sikkələr var. Bir sıra alimlərin fikrincə, Bəlləbur qalası 830-cu illərdə Babəkin sığınacağı olub.Kinon qalasıVIII əsr - 		 - -LənkəranƏndorab qalasıVIII - IX əsrlər - 		 - -TərtərÜmumi sahəsi 8 hektar olan qala Tərtər çayının sahilində, Bərdə-Gəncə ticarət yolunun kənarında yerləşir.Gəncə qalasıIX əsr - 		 - -Gəncə140px|Gəncə şəhər yerində 1949-cu ildən etibarən professor İshaq Cəfərzadənin başçılığı ilə arxeoloji qazıntı işləri aparılıb.Qalaqayın (qala)XIII əsr - 		 - -Qalaqayın, Sabirabad rayonuQalaqayının tarixi mərkəzini əhatə etmiş istehkam və nahiyə qalası.

 İstinadlar 

 Mənbə 

 Tarixi abidələr Azerbaijans.com


Kateqoriya:Azərbaycandakı arxeoloji abidələr
Qala