Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsi

Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsi — Bakı Dövlət Universitetinin fakültələrindən biri.

 Tarixi 
Hüquq fakültəsinin açılmasının zəruriliyi Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin qəbul etdiyi "Bakı şəhərində dövlət universitetinin təsis edilməsi haqqında" 1 sentyabr 1919-cu il tarixli Qanunda da öz əksini tapmışdır. Qanun Bakıda dörd fakültədən – Şərq şöbəsi olan tarix-filologiya, fizika-riyaziyyat, hüquq və tibb fakültələrindən ibarət dövlət universitetinin yaradılmasını nəzərdə tutmuşdur. Bununla belə, yalnız iki fakültə – dörd kursdan ibarət tibb fakültəsi və bir (birinci) kursdan ibarət tarix-filologiya fakültəsi üçün müvəqqəti ştat və smeta müəyyən edilmişdir. Həmin dövrdə Hüquq fakültəsini (eləcə də fizika-riyaziyyat fakültəsini) sırf maddi-texniki səbəblər və hüquqşünas kadrların çatışmazlığı səbəbindən yaratmaq mümkün olmamışdır.

1927–28-ci dərs ilində Şərq fakültəsinin nəzdində hüquq şöbəsi fəaliyyətə başlamışdır. Bu, Azərbaycan xalqının tarixində ilk dəfə olaraq məhkəmə və inzibati-dövlət aparatı orqanlarında çalışa bilən milli hüquqşünas kadrların hazırlanmasının başlanğıcı idi. Hüquq şöbəsinin bazasında 1928-ci il dekabrın 17-də müstəqil fakültə təşkil edilmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, Şərq fakültəsi nəzdində hüquq şöbəsinin təşkili məsələsində Universitetin o dövrdəki rektoru (özü də ilk azərbaycanlı rektoru) – böyük təşkilatçı, ədib və dövlət xadimi Tağı Şahbazinin müstəsna xidmətləri olmuşdur.

Hüquq fakültəsi iki şöbədən – məhkəmə və inzibati-təsərrüfat şöbələrindən ibarət olmuşdur. Dövlət və hüquq nəzəriyyəsi üzrə mütəxəssis, tanınmış hüquqşünas, Qırmızı Professura İnstitutunun məzunu, prof. A. O. Mişel ADU-nun Hüquq fakültəsinin ilk dekanı təyin olunmuşdur.

Hüquq fakültəsi müstəqil fakültə kimi fəaliyyətə başlayanda onun 11 kafedrası var idi: Hüquq və dövlət nəzəriyyəsi; Tarixi və dialektik materializm; Hüquq fəlsəfəsi; Təsərrüfat məişəti tarixi; Beynəlxalq hüquq; Cinayət hüququ; Təsərrüfat hüququ; Mülki hüquq; Dövlət hüququ; Ticarət-sənaye hüququ və statistika.

Bu kafedralar fəlsəfə-sosiologiya, hüquq və iqtisad fənn komissiyalarında birləşirdilər. Hüquq fakültəsi yarananda burada Sovet qanunvericiliyi fənnindən kafedranın müdiri prof. V. A. Udintsev, Dövlət və hüquq nəzəriyyəsi fənnindən kafedranın müdiri prof. A. O. Mişel, Mülki hüquq fənnindən eyniadlı kafedranın müdiri prof. V. N. Dyakov və Cinayət hüququ fənnindən kafedranın müdiri prof. N. N. Polyanski dərs deyirdilər.

1930-cu ilin əvvəllərində Universitetin bağlanması məsələsi meydana çıxmışdır. Bu isə öz növbəsində Hüquq fakültəsinə də təsirini göstərmişdir. Belə ki, 1930-cu ilin iyununda ADU-nun Hüquq fakültəsinin bazasında Sovet Dövlət Quruculuğu və Hüquq İnstitutu yaradılmışdır və o, Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin ixtiyarına verilmişdir. Hüquq fakültəsi tarixinin universitet mərhələsinin birinci hissəsi belə yekunlaşmışdır. Hüquq fakültəsinin 1930-cu ildən 1941-ci ilədək, yəni yenidən ADU-nun tərkibinə qaytarılana qədər olan dövrü haqqında danışarkən vurğulamaq lazımdır ki, o illərdə fakültə partiya-sovet orqanları üçün ideoloji və inzibati-təsərrüfat kadrları hazırlamışdır.

Hüquq fakültəsi 1930–1933-cü illərdə Sovet Dövlət Quruculuğu və Hüquq İnstitutu kimi fəaliyyət göstərmiş, 1933-cü ildə Sovet Dövlət Quruculuğu və Hüquq İnstitutunun tələbə-müəllim kontingenti İctimai-İqtisadi İnstitutun tərkibinə verilmiş və həmin İnstitutun Hüquq fakültəsinə çevrilmişdir. Hüquq fakültəsinin tarixinə onun ilk azərbaycanlı dekanı kimi (Böyükağa Talıblının Sovet Dövlət Quruculuğu və Hüquq İnstitutunun direktoru kimi fəaliyyəti nəzərə alınmasa) daxil olmuş dos. M. Y. Quliyev İctimai-İqtisadi İnstitutun Hüquq fakültəsinə 3 il başçılıq etmişdir.

İctimai-İqtisadi İnstitutun Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutuna çevrilməsi ilə əlaqədar olaraq burada bir sıra kadr islahatları da aparılmış, bəzi vəzifələrə yeni şəxslər təyin edilmişlər. Hüquq fakültəsində də belə dəyişiklik oldu. Belə ki, hələ 1928-ci ildə ADU-nun Şərq fakültəsinin Hüquq şöbəsinə müəllim kimi işə cəlb edilən prof. Qasım Cəfər oğlu Cəfərov (1887–1952) 1936-cı ildə Xalq Təsərrüfatı İnstitutunun Hüquq fakültəsinin dekanı seçilmişdir. Beləliklə, Petroqrad Universitetinin Hüquq fakültəsinin 1916-cı il məzunu və mülki hüquq üzrə alim olan professor Q. C. Cəfərov müstəqil Hüquq fakültəsinin tarixinə onun ikinci azərbaycanlı dekanı kimi daxil oldu. Qeyd edək ki, Q. C. Cəfərov Hüquq fakültəsinə qısa fasilələrlə 16 il ərzində — 1936–1952-ci illərdə rəhbərlik etmişdir. Prof. Q. C. Cəfərov BDU-nun elmi işçilər bölməsinin məsul katibi vəzifəsində 10 il çalışmış, Siyasi və Elmi Biliklərin Yayılması üzrə Azərbaycan Cəmiyyətinin dövlət və hüquq bölməsi İdarə Heyətinin üzvü olmuşdur.

Hüquq fakültəsinin ADU-dan kənardakı tarixi 1941-ci ilə qədər davam etmişdir. 1941-ci ildə müharibənin başlanması və ali məktəb müəllimlərinin və tələbələrinin əksəriyyətinin cəbhəyə getməsi ilə əlaqədar olaraq, bir sıra ali məktəblər, o cümlədən Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutu ADU-ya birləşdirildi. Hüquq fakültəsi o vaxtdan etibarən Universitetin tərkibinə birdəfəlik daxil oldu.

Həmin tarixdə fakültənin 4 kafedrası – Mülki hüquq (kafedra müdiri Q. C. Cəfərov), Cinayət hüququ (kafedra müdiri Q. M. Məmmədov), Beynəlxalq hüquq (kafedra müdiri V. İ. Lisovski) və Dövlət hüququ (kafedra müdiri əvvəlcə V. N. Xatuntsev, sonra isə B. A. Hüseynov) kafedraları var idi.

Müharibə ilə əlaqədar bir sıra başqa fakültələrdə olduğu kimi, Hüquq fakültəsində də qiyabi şöbə açılmışdır. 1944-cü il aprelin 30-dan etibarən Hüquq fakültəsində 4 illik təhsil müddəti tətbiq edilmişdir. Müəllim və dərs vəsaitləri çatışmazlığı üzündən fakültədə bir sıra fənlərin tədrisi ləğv olunmuşdur.

1952–1962-ci illərdə Hüquq fakültəsinin dekanı dos. Qurban Qulaməli oğlu Məmmədov (1910–1968) olmuşdur. O, bu təyinata qədər isə ADU-nun qiyabi işlər üzrə prorektoru vəzifəsində (1950–1952) çalışmışdır. O, dekan kimi fəaliyyət göstərdiyi illər boyunca Beynəlxalq hüquq kafedrasında işləmişdir.

1980–1985-ci illərdə Hüquq fakültəsinin dekanı vəzifəsinə prof. İsa Məmmədov (1924–1986) seçilmişdir.

1985–1989-cu illərdə Hüquq fakültəsinin dekanı vəzifəsinə prof. Firudin Səməndərov (1939) seçilmişdir. O, 1970-ci ildə namizədlik, 1995-ci ildə doktorluq dissertasiyası işini müdafiə etmişdir. 1992–1993-cü illərdə BDU-nun rektoru olmuşdur. 1995-ci ildən BDU-nun Cinayət hüququ və Kriminologiya kafedrasının müdiridir.

1989-cu ildən 1998-ci ilə qədər Hüquq fakültəsinin dekanı prof. Məmmədxan Rəsulov (1933–1998) olmuşdur. O, 1961-ci ildən BDU-nun Hüquq fakültəsinin Mülki hüquq kafedrasında baş müəllim kimi fəaliyyət göstərmiş, sonra isə Mülki proses, əmək və ekologiya hüququ kafedrasının dosenti, professoru, 1976–1978-ci illərdə xarici tələbələrin təhsili üzrə dekan müavini, 1978-ci ildən 1989-cu ilədək Hüquq fakültəsinin dekan müavini vəzifələrində çalışmışdır.

2001–2002-ci illərdə Hüquq fakültəsinin dekanı prof. Namiq Əliyev (1956) olmuşdur. O, sonradan Ədliyyə Nazirliyində və Azərbaycan Respublikası Milli Məclisində şöbə müdiri vəzifələrində işləmişdir. 1984-cü ildə namizədlik, 2004-cü ildə isə doktorluq dissertasiya işini müdafiə etmişdir. 2006–2011-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Gürcüstanda, 2011–2016-cı illər ərzində Azərbaycan Respublikasının Moldova Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri olub.

2002–2003-cü illərdə Hüquq fakültəsinin dekanı prof. Yusif Mehdiyev (1937–2003) olmuşdur. O, 1970-ci ildə namizədlik dissertasiyası işini müdafiə etmişdir. 1974–1985-ci illərdə Hüquq fakültəsinin dekan müavini vəzifəsində işləmişdir. 1990-cı ildə Mülki hüquq kafedrasının müdiri seçilmiş və ömrünün sonuna qədər bu vəzifəni daşımışdır.

2003–2007-ci illərdə Hüquq fakültəsinin dekanı prof. Kamilə Sarıcalinskaya (1926–2012) olmuşdur. K. Q. Sarıcalinskaya 1950-ci ildən Cinayət hüququ kafedrasının müəllimi olmuş, sonra pedaqoji fəaliyyətini Cinayət prosesi kafedrasında davam etdirmişdir.

2007–2011-ci illərdə Hüquq fakültəsində dekan vəzifəsini prof. F. Y. Səməndərov əvəz etmişdir.

2011–2022-ci illərdə Hüquq fakültəsinin dekanı prof. Əmir Əliyev olmuşdur.

2022-ci ilin may ayında Hüquq fakültəsinin dekanı vəzisəfinə hüquq üzrə fəlsəfə doktoru Zaur Əliyev seçilmişdir.

 Kafedralar 
 Konstitusiya hüququ kafedrası
 Dövlət və hüquq nəzəriyyəsi və tarixi kafedrası
 Mülki hüquq kafedrası
 Mülki proses və kommersiya hüququ kafedrası
 Cinayət hüququ və kriminologiya kafedrası
 Cinayət prosesi kafedrası
 Kriminalistika və məhkəmə ekspertizası kafedrası
 Əmək və ekologiya hüququ kafedrası
 Beynəlxalq ümumi hüquq kafedrası
 Beynəlxalq xüsusi hüquq və Avropa hüququ kafedrası
 İnsan hüquqları və informasiya hüququ üzrə YUNESKO kafedrası

 Təhsil 

 Bakalavr ixtisasları 
 Hüquqşünaslıq

 Magistratura ixtisasları 
 Dövlət və hüquq nəzəriyyəsi və tarixi
 Dövlət hüququ
 Cinayət hüququ, cinayət prosesi, kriminalistika və məhkəmə ekspertizası
 Mülki və təsərrüfat hüququ
 Beynəlxalq hüquq
 Əmək hüququ; sosial təminat hüququ
 Transmilli cinayət hüququ
 İnformasiya hüququ
 İnzibati hüquq, inzibati proses, iqtisadi və maliyyə hüququ
 Beynəlxalq iqtisadi hüquq
 Turizm hüququ
 İdman hüququ
 Tibbi hüquq
 İnsan hüquqları
 Kommersiya hüququ
 Avropa hüququ
 Dəniz və enerji hüququ

Əqli mülkiyyət hüququ 2022/2023-cü tədris ilindən isə "Vergi hüququ" və "Ekologiya hüququ" ixtisaslaşmaları üzrə də kadr hazırlığına başlanılacaqdır.

 Beynəlxalq elmi əməkdaşlıq 
BDU Hüquq fakültəsi fəaliyyətə başladığı ilk vaxtlardan etibarən dünyanın nüfuzlu elm-təhsil mərkəzləri ilə sıx əlaqələr yaratmış, bu əlaqələr tədrisin keyfiyyətinin və elmi səviyyəsinin yüksəldilməsinə xeyli dərəcədə müsbət təsir göstərmişdir. Bu əlaqələr bu gün də davam və yüksək səviyyədə inkişaf etdirilir.

Bu əlaqələr üzrə ali təhsil müəssisələrini bir neçə istiqamətdə qruplaşdlrmaq olar:

Əməkdaşlıq üzrə ikili diplom proqramlarının qurulduğu və birgə beynəlxalq nərkəzlərin yaradıldığı xarici dövlətlərin aparıcı ali təhsil müəssisələri kimi aşağıdakılar qeyd edilə bilər:

 ABŞ-nin Tüleyn Universitetinin Hüquq fakültəsi
 Almaniyanın Vürzburq Universiteti nin Hüquq fakültəsi
 Almaniyanın Halle-Vittenberq Universitetinin Hüquq fakültəsi
 Qazaxıstanın Əl-Fərabi adına Qazax Milli Universitetinin Hüquq fakültəsi
 Fransanın Lyon-2 Universitetinin Hüquq fakültəsi
 Litvanın Vilnus Universitetinin Hüquq fakültəsi

Birgə elmi əlaqələrlə sıx əməkdaşlıq əlaqələrinin qurulduğu (kadr mübadiləsi, birgə elmi tədbirlərin keçirilməsi, elmi jurnalların və başqa vəsaitlərin buraxılması və s.) xarici dövlətlərin aparıcı ali təhsil müəssisələri isə bunlardır:

 Türkiyənin Ankara Universitetinin Hüquq fakültəsi
 Türkiyənin İstanbul Universitetinin Hüquq fakültəsi
 Türkiyənin İstanbul Ticarət Universiteti
 Ukraynanın Taras Şevçenko adına Kiyev Milli Universitetinin Hüquq fakültəsi
 Ukraynanın Vergi Xidməti Milli Universitetinin Hüquq fakültəsi
 Ukraynanın Milli Elmlər Akademiyasının Dövlət və Hüquq İnstitutu
 Gürcüstanın İ. Cavaxişvili adına Tbilisi Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsi
 ABŞ-nin Sirakus Universitetinin Hüquq fakültəsi
 Almaniyanın Maks Plank adına Beynəlxalq və Müqayisəli Cinayət Hüququ İnstitutu
 Rusiya Federasiyasının Kazan Federal Universitetinin Hüquq fakültəsi
 Rusiya Federasiyasının Dağıstan Dövlət Univedrsitetinin Hüquq fakültəsi
 Litvanın Vilnüs Universitetinin Hüquq fakültəsi
 Özbəkistanın Daşkənd Hüquq Universiteti
 Moldovanın Kişinyov Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsi.

 Həmçinin bax 
 Hüquq Klinikası

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Rəsmi saytı

Kateqoriya:Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsi
Kateqoriya:1928-ci ildə Azərbaycanda yarananlar