Kəskin qarın

Kəskin qarın termini altında səbəbi bəlli olmayan kəskin şiddətli və ya kəskin təkrarlanan, qayıdan qarın ağrıları nəzərdə tutulur. Kəskin qarın zamanı təcili diaqnostikaya və çox vaxt cərrahi əməliyyata ehtiyac duyulur Walter Siegenthaler. Differential diagnosis in internal medicine: from symptom to diagnosis Lankisch P. G., Mahlke R., Lübbers H. Das akute Abdomen aus internistischem Sicht . Deutsches Ärzteblatt, Jg. 103, Heft 33, 18. August 2006..

 Səbəblər 

Kəskin qarına aşağıdakılar səbəb ola bilər:  
 Kəskin xolesistit
 Kəskin pankreatit
 Kəskin appendisit
 Bağırsaq keçməməzliyi - ()
 Kəskin peritonit
 Mədə və onikibarmaq bağırsaq xoralarının perforasiyaları (deşilməsi)
 Bağırsaq divertikulitlərinin perforasiyaları 
 Öd kisəsi divarının perforasiyası 
 Mezenterial infarkt (müsariqə arteriyalarının trombozları nəticəsində meydana çıxan bağırsaq nekrozu).
 Böyrək sancıları
 Qarın aortası anevrizması
 Partlamış ektopik hamiləlik
 metabolik xəstəlik (şəkərli diabet sonucunda laktasidoz)

 Simptomlar 
Kəskin qarının əsas kliniki bəlirtiləri aşağıdakılardır:

 şiddətli qəfləti və ya daimi yerli yaxud yayılan qarın ağrıları
 peritoneal əlamətlər (əzələ gərilməsi - qarın divarının hissəvi və ya tam gərginliyi taxta qarın — Şotkin-Blyumberq simptomu)
 bağırsaq peristaltikasının pozulması (köpmə, ürək bulanması, qusma)
 qan dövranının pozulması, şok (dəri örtüklərinin avazıması,rəngin solğunlaşması, yapışqan tər, gözlərin çuxura düşməsi,tezləşmiş zəif nəbz, arterial təzyiqin düşməsi)
 defekasiya(nəcisin ifrazı) aktının olmaması
 ümumi vəziyyətin pozulması.

 Ağrılar və anatomik bağlılığı 

 Ağrıların yeri  Anatomik bağlılıq Yuxarı orta qarın nahiyəsi  Mədə, köndələn çənbər bağırsaq Sağ yuxarı qarın kvadrantı  Qaraciyər, öd kisəsi, mədə çıxacağı, onikibarmaq bağırsaq Böyür  Böyrək, mədəaltı vəzi Göbək ətrafı Bağırsaq, göbək yırtığı, bağırsaq yapışmaları Sol aşağı qarın  Divertikulit, qasıq yırtığı Sağ aşağı qarın  Appendisit, qasıq yırtığı Büzdüm  düz bağırsaq, uşaqlıq

Ağrılar xasiyyətcə 3 cür olur:

 Tutmaşəkilli visseral ağrılar küt, dərin, diffuz (yayqın), çox vaxt tutmaşəkilli (intensivliyinə görə artan-azalan) olur, xəstə dəqiq yerini söyləyə bilmir. Visseral ağrılar boşluqlu orqanın şişib gərilməsi, əzələ yığılmaları (spazmaları), bağırsağın ağrıverici hiperperistaltikası və yaxud orqan kapsulunun qəfləti gərilməsi sonucunda meydana gəlir, məsələn: sidik axarı sancısı, öd kisəsi sancısı, qara ciyər kapsulunun gərilməsi.

 qəfləti güclü ağrılar hansısa boşluq orqanının dəlinməsi və ya qarın aortası anevrizmasının əlaməti ola bilər.

 Sürəkli somatik ağrılar kəskin, yandırıcı olur, xəstə dəqiq yerini deyə bilir. İltihab (örnəyin appendisit), zədə və ya orqanın emboliyası (damar tıxanması) nəticəsində əmələ gəlir və peritondan, mezenterdən mezokolondan yaxud peritonarxası sahədən qaynaqlanır.

 Əzələ defansı (taxta qarın) 

Əzələ defansı (əzələ müdafiəsi) yerli başlayıb bütün qarına yayıla (taxta qarın, peritonizm) bilər. Əgər peritonizm qızdırma və iltihab göstəricilərinin (C-reaktiv zülal, leykositoz) qalxmasıyla müşahidə olunursa, bu, artıq kəskin qarının peritonitlə müşayiət olunması haqqda xəbər verir.

 Diaqnostika 
Kəskin qarınlı xəstədə xəstəxananın qəbul şöbəsində anamnezi toplanmalı, fizikal (bədən) , ultrasəs, qarın rentgeni müayinələrindən və gərəkirsə hətta qarın kompüter tomoqrafiyasından keçməlidir.

 Anamnez (xəstəlik hekayəsi) 
Sorqulama zamanı aşağıdakı sualların cavabını bilmək məqsədəuyğundur:

 Ağrılar nə zaman başladı? - Böyrək sancıları olan xəstə suala dəqiq cavab verir (məs. qəflətən qapını açarkən). Appendisiti olan xəstə isə çox vaxt dəqiq cavab verə bilmir (örnəyin, "günorta yeməyindən sonra).
 Şikayətlərdən öncə nə baş verib? Şikayətlərdən öncə baş verən üst qarın travması qaraciyər, dalaq və ya bağırsaq yırtılmasından xəbər verə bilər.  
 Ağrıların xarakteri. Tutmaşəkilli ağrılar böyrək və ya öd kisəsi daşları yaxud mexaniki bağırsaq keçməməzliyi zamanı ola bilər. Doğmuş qadınlar belə ağrıları doğum sancılarına bənzədir. Davamlı və artan ağrılan iltihabi prosesdən xəbər verir (appendisit, xolesistit, pankreatit). Əgər başlanğıcda güclü ağrılar səngiyib yenidən başlayırsa bu həm də boşluqlu orqanın (mədə xorası, öd kisəsi) dəlinməsi ya da damar tıxanmasının (mezenterial infarkt) əlaməti ola bilər.

 Bədən müayinəsi 
Auskultasiya (qulaq asma) mütləq perkussiya (tıqqıldatma) və palpasiyadan (əlləmə) öncə aparılmalıdır, çünki sonuncular nəticəsində bağırsaq peristaltikası qıcıqlana və subileusun (yarım-ileus) bəlirtilərini pərdələyə bilər.

 Normal bağırsaq səsləri - normal peristaltika
 Güclənmiş bağırsaq səsləri - enterokolit? mexaniki və ya yapışıq bağırsaq keçməməzliyi? 
 Zəifləmiş ya da yox olmuş bağırsaq səsləri - paralitik bağırsaq keçməməzliyi? ishemiya? peritonit? Reflektor olaraq sidik axarlarının sancılarında, pankreatitdə, maddələr mübadiləsinin pozulmasında müşahidə oluna bilər.

Palpasiya (əlləmə) zamanı əzələ defansının (yerli, diffuz) və yırtıqların tipik nahiyələrdə olub-olmadığını yoxlamaq olar.

 Əgər xəstə nöqtəvari ağrısı olduğunu deyirsə və ağrıyan nahiyəyə göstərirsə, o zaman ağrıların haradan qaynaqlandığını aşkarlamaq üçün Karnett-testi keçirilməlidir: həmin yerdə dərin palpasiya aparılır. Ağrılar dəyişməz olaraq qalırsa və ya güclənirsə (test müsbətdir), ağrılar qarın divarından qaynaqlanır (sinir, əzələ, sümük). Əgər ağrılar azalır və ya yox olursa (test mənfidir), onda ağrılar qarın boşluğundan gəlir.

 Alqoritm 
Trentzsch H., Werner J., Jauch K.-W. Der akute Abdominalschmerz in der Notfallambulanz – ein klinischer Algorithmus für den erwachsenen Patienten.

 Laborator diaqnostika 
Minimal diaqnostika proqramına aşağıdakılar daxildir:

 C-reaktiv zülal
 hemoqram (hemoqlobin, hematokrit, leykositlər)
 qaraciyər göstəriciləri: bilirubin, GOT, GPT, GGT, alkal fosfataza
 Lipaza, Amilaza
 Elektrolitlər (Na+, K+, Ca+)
 Kreatin kinaza
 Kreatinin
 Qanda şəkər
 Laktat
 Sidik analizi.

 İlk tibbi yardım 
Təcili cərrahi klinikaya xərəkdə aparılmalıdır. Heç bir narkotik analgetik istifadə etmək olmaz, çünki xəstəliyin klinik şəkli dəyişib, daha da ağırlaşa bilər. İşlədicilər və antibiotikiklərdən istifadə qəti qadağandır.

 Ayrıca bax 
 Peritonit

 İstinadlar 

Kateqoriya:Xəstəliklər və pozuntular
Kateqoriya:Təcili tibbi vəziyyətlər