Şeyx Səduq

Şeyx Səduq () və ya İbn Bəbaveyhi (tam adı: Məhəmməd ibn Əli ibn Hüseyn ibn Musa ibn Bəbaveyhi əl-Qummi; ) — Ulu babasının adı olan İbn Bəbaveyhi nisbəsi ilə də tanınır — IV əsr məşhur şiə ilahiyyatçı-mühəddis alimi.

 Həyatı 
Məhəmməd ibn Əli ibn Bəbaveyhi M. 923, H. Q. 306-cı ildə Qum şəhərində dünyaya gəlib. Atası Əli ibn Hüseyn ibn Musa ibn Bəbaveyhi cəfəri şiələrin 11-ci imamı Həsən əl-Əskəri və 12-ci imamı Məhəmməd ibn Həsən əl-Mehdinin zamanında yaşamış və öz dövrünün məşhur alimlərindən olmuşdur. 991-ci ildə Rey şəhərində vəfat etmiş və orada Əbdüləzim Həsəninin yanında dəfn olunmuşdur. 1919/1920-ci illərdə şiddətli yağışlar nəticəsində məzarı dağılmış və sonradan yenidən bərpa olunmuşdur.

 Təhsili 
Uşaq yaşlarında ikən ilk təhsilini Qum şəhərində öz atasından almışdır. Bir sıra elmləri atasından mənimsədikdən sonra təhsilini davam etdirmək üçün çoxsaylı səfərlər etmişdir. Hədis toplamaq üçün Bəlx, Buxara, Kufə, Bağdad (M. 966/967), Məkkə, Mədinə və başqa şəhərlərə səfər etmişdir.

 Müəllimləri 
Şeyx Səduqun müəllimləri çoxdur. Şeyx Əbdül Rabbani Şirazi bunlardan bəzilərinin adlarını qeyd edib :

 atası Əli ibn Hüseyn ibn Musa ibn Bəbaveyhi
 Şeyx Kuleyni
 Şeyx İbrahim ibn Cəfər ibn Əhməd Həmədani
 Şeyx Məhəmməd ibn İdris
 Vəlid Məhəmməd ibn Həsən Qumi
 Əhməd ibn Əli ibn İbrahim Qumi
 Əli ibn Məhəmməd Qəzvini
 Cəfər ibn Məhəmməd bin Şazan
 Cəfər ibn Məhəmməd bin Quluyəh Qumi
 Əli ibn Əhməd ibn Mehryar
 Əbül Həsən Xəluti
 Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Əli ibn Əsvəd
 Həbib ibn Hüseyn Kufi Təğləbi
 Hüseyn ibn Məhəmməd ibn Ömər
 Şeyx Səəd ibn Abdullah əl-Əş'arî
 Hüseyn ibn Musa Kəluzəni

 Tələbələri 
 Şeyx Müfid
 qardaşı, Hüseyn ibn Əli ibn Musa ibn Bəbaveyhi Qumi
 qardaşı oğlu, Şeyx Həsən ibn Hüseyn ibn Əli ibn Musa ibn Bəbaveyhi
 Harun ibn Musa Tələkbəri
 Hüseyn ibn Abdullah Qəzairi
 Həsən ibn Məhəmməd Qumi
 Əli ibn Əhməd ibn Abbas Nəccaşi
 Zəkəriyya Məhəmməd bin Süleyman Əbu Həmrani
 Seyid Mürtəza

 Dini fəaliyyəti 
300-ə yaxın kitabın müəllifidir."əl-Əlam", c. 6, səh. 264 Şiə rical alimi Şeyx Nəccaşi "ər-Rical" kitabında 189 kitabın adını çəkmişdir.Şeyx Nəccaşi, "ər-Rical"

 Əsərləri 

 Tərcüməsi 
Şeyx Səduqun "əl-Xisal" əsəri Müşfiq Mehdibəyli və Mikayıl Əlizadə tərəfindən tərcümə edilərək "Xislətlər" adı ilə 2013-cü ildə "Qədim Qala" nəşriyyatı tərəfindən nəşr edilib.Şeyx Səduq, Xisal, Bakı, "Qədim Qala" Nəşriyyat evi, 2013, 208 səh., ISBN 978-9952-8190-5-2

Şeyx Səduqun "Uyunu əxbar ər-Rza" əsəri Hilal Ağamoğlanov tərəfindən tərcümə edilərək "İmam Rzanın (ə.s.) hədis çeşməsi" adı ilə 2013-cü ildə "Elm və Təhsil" nəşriyyatı tərəfindən nəşr edilib.Şeyx Səduq ibn Babuveyh, İmam Rzanın (ə.s.) hədis çeşməsi, Bakı, "Elm və təhsil", 2013, 327 səh., ISBN 978-9952-8024-1-2

 Haqqında deyilənlər 

"Ey mənim şeyxim, (Şeyx Səduqun atası: Əli ibn Hüseyn) etimad etdiyim və fəqihim…! Allah-taala səni Özünü razı olduğu işlərə müvəffəq etsin və sənin nəslində saleh övladlar qərar versin… Səni səbirə və Fərəcin (12-ci imamın) intizarına dəvət edirəm!… Elə isə səbir et və bütün şiələrimi də səbir etməyə çağır!…"Muhəddis Nuri, "Xatəmətul Mustədrək", c. 3, səh. 277Mirzayi Nuri, "Ğənaimul Əyyam", c. 1, səh. 30Şuştəri, "Məcalisul Muminin", c. 1, səh. 453Şeyx Abbas Qumi, "Tətimmətul Muntəha", səh. 402Seyid Həsən Sədr, "Təsisuş Şiə", səh. 331

"… Şeyx Səduqun atası (Əli bin Hüseyn) öz əmisi qızı ilə ailə həyatı qurmuşdu. Amma qocalmasına və bu məktubdan illər ötməsinə baxmayaraq övladı olmurdu. Bir gün onun yolu Bağdad şəhərinə düşdü. Bu zaman İmam Zamanın (ə) 3-cü naibi Şeyx Əbul Qasim Hüseyn bin Ruh Bağdadda idi. Əli bin Hüseyn onunla görüşdükdən sonra İmam Zamana (ə) məktub yazır və məktubda İmamdan (ə.c) istəyir ki, İmam onun üçün övlad duası etsin. Və məktubu 3-cü naibdən İmamın (ə.c) hüzuruna göndərir.
Bir müddətdən sonra İmamdan (ə.c) belə bir cavab məktubu gəlir:

"… Allah-taala tezlikə sənə Deyləmli qızından iki xeyirli, əməli-saleh və fəqih (alim) oğlan bəxş edəcəkdir…".
Bu duadan sonra Əli bin Hüseyn iki və onlardan sonra da bir oğlana sahib oldu (Məhəmməd – Həsən – Hüseyn) ki, hər üçü alim və zahid idilər. Belə ki, Məhəmməd (Səduq) hədis əzbərləməkdə öz zamanında misilsiz idi. Və həmişə iftixar edir və deyirdi ki, mən İmam Zamanın duası ilə dünyaya gəlmişəm!"Şeyx Tusi, "Əl-Ğeybə", səh. 308–320Şeyx Səduq, "Kəmalud-Din", c. 2, səh. 502/ bab: 45Ravəndi, "Əl-Xəraic, c. 2, səh. 706Təbərsi, "Əlamul-Vura", səh. 451

" Səduq alicənab, hədislərə əzbər və rical elminə yiyələnmiş bir insan idi. Qum alimləri arasında elmi baxımdan ondan üstünü yoxdur. Şeyx Səduqun əsərlərinin sayı olduqca çoxdur."Şeyx Tusi, "əl Fihrist", Məşhəd, (H. Ş.) 1351, səh. 303

" Səduq bizim fəqihimiz idi. O (h.q.-red) 355-ci ildə Bağdada səfər etdi. Bağdad böyükləri onun elmindən faydalandılar."

"Şeyx Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Əli ibn Babivəyh elə bir şəxsdir ki, onun elmi və düzgünlüyü hamı tərəfindən qəbul olunur…"

" Səduq hədisçilərin rəisi, dinin əsaslarını dirildən, fəzilətlər və kəramətlər sahibi idi. O və qardaşı imam Əsgəri və imam Mehdinin duaları ilə dünyaya gəliblər."Şeyx Əsədullah Şuştəri, "Məqabis əl-Ənvar"

" Məhəmmməd ibn Əli üç yüzdən çox kitab yazıb. İslam alimləri arasında onun misli yoxdur."

" Şeyx Səduq adı ilə tanınmış Məhəmməd ibn Əli Qum alimləri arasında misilsizdir."Xeyrəddin Zərkəli, "Əl-Əlam"

" Həzrət Höccət onun barəsində belə deyib: Pak Allah onun vasitəsilə xalqa fayda verəcəkdir."

 İstinadlar 

 Mənbə 
 Kərim Uçar, "Şiə alimlərinin bioqrafiyası", Berlin-2007, 1. cild,



 Həmçinin bax 
 Şiə alimlərinin siyahısı

 Xarici keçidlər 
 Ibn Bābawayh 
 EBN BĀBAWAYH (2) 


Kateqoriya:Qumda doğulanlar
Kateqoriya:Reydə vəfat edənlər
Kateqoriya:Hədis alimləri
Kateqoriya:Ravilər