Çay nənəsi

Çay nənəsi — türk və Azərbaycan mifologiyasında su ilə bağlı mifik varlıq.

 Xarici görünüşü 
Çay nənəsi gözəl yaşlı qadın cildindədir.Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt, Türkiye, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)   Onun yerə çatacaq qədər uzun qara və ya sarı saçları var, məmələri böyükdür, qaşı yoxdur. Onun gözləri qara və böyük, dərisi qırmızımtıldır. Darağı qızıl və ya gümüş rəngdədir.

 Fəaliyyəti 
Çay nənəsi azərbaycanlıların ənənəvi demonoloji (şeytani ruhlarla bağlı) inanclarında su mərasimi ilə bağlı olan mifik varlıqdır. Onunla bağlı inanclar Hal ruhu ilə əlaqədardır. Həmçinin Hal anasının Çay nənəsi adlandırılmasına da rast gəlinir.Cəlal Bəydili (Məmmədov). Türk mifoloji obrazlar sistemi: struktur və funksiya (monoqrafiya). — Bakı: Mütərcim, 2007. — 272 səh. Digər bir fikrə görə isə Çay nənəsi türk mifologiyasındakı Su Ananın regional adlarından biridir.Akbaş Ercan, Ceren. "Türk Dünyası Atasözlerinde Mitolojik Izler." MasterThesis, October 30, 2020. https://acikbilim.yok.gov.tr/handle/20.500.12812/372787 .

Azərbaycan türklərinin inanclarına görə, Çay nənəsi çayda (və ya su kənarlarında) yaşayır. Əgər suyun üstündəki körpüdən keçərkən insan suya çox baxarsa, o, əsəbləşir və insanı boğmaq üçünRamazan QAFARLI. MİF, ƏFSANƏ, NAĞIL VƏ EPOS (EPİK ƏNƏNƏDƏ JARLARARASI ƏLAQƏ). başını döndürür. Başı dönən insanın gözləri qaralır və çaya düşür.

Qədim türk inanclarında Çay nənəsi ona qarşı hörmətsizlik eləyənlərə pis davranar. Belələrini suya salar və ölümünə səbəb olar. Buna görə də Azərbaycan türklərində və digər türk boylarında suya çox baxılmaz.KÜÇÜK Mehmet Alparslan GELENEKSEL. TÜRK DİNİ İNANIŞLARINDAN MİTOLOJİYE: "ÖLÜM/OBUR RUHLAR". Gazi Türkiyat 1, no.20(2017): 25–53. Bundan başqa Çay nənəsi su kənarlarında saçlarını qızıl və ya gümüş daraqla dararkən insanlar tərəfindən görüləndə insanlardan qorxaraq suya atılar.

TDV İslam ensiklopediyasına görə, suyu çirkləndirənlər su iyəsi (Çay nənəsi) tərəfindən cəzalandırılar, "şaman azarı"na tutular.HACI MEHMET GÜNAY, "SU", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/su#1  (02.05.2022).

Naxçıvan folklor nümunələrində su ilə bağlı verilən mifik varlıqlara Çay qarısı və Çay anası da daxildir. Çay qarısı insanı düz yoldan çıxarıb pis yola salır. Onlar imansız və dinsizdir. Çay anası isə əksinə olaraq adamı pis yoldan qaytarır, yaxşı yola salır.

 Həmçinin bax 
 Su iyəsi
 Su Ana

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Aynur Babək. Azərbaycan folklorunda su ilə bağlı inamlar. Bakı "Nurlan", 2011. – 212 səh.
 Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi 

Kateqoriya:Mifik canlılar
Kateqoriya:Türk mifologiyası
Kateqoriya:Azərbaycan mifologiyasında iyələr