Bürünc

Bürünc — mis və sinkin ərintisindən alınan metal.Engineering Designer 30(3): 6-9, May–June 2004. Mis əsaslı ikiqat və ya çoxkomponentli ərintidir, burada əsas ərinti komponenti sinkdir (50%-ə qədər), bəzən qalay (sinkdən daha az, əks halda ənənəvi qalay bürünc), nikel, qurğuşun, dəmir və digər elementlər əlavə olunur. Bürüncdə mövcud olan bəzi digər elementlər, qalay, qurğuşun, nikel, manqan, dəmir, alüminium, arsen, stibium və fosfordur. Tərkibində manqan olan bəzi bürünclərə tunc da deyilir. Əslində tunc (və ya bronz) mis-qalay ərintisidir.

Mis-sink ərintiləri orijinal metallardan daha çox sərtliyə malikdir. Onlar cihazların, maşın hissələrinin və ev əşyalarının istehsalı üçün istifadə olunur.

 Xüsusiyyətləri və növləri 
Bürünc istehsalında istifadə edilən sinkin 50%-dən çoxu tullantılardan əldə edilir. Texniki bürünc adətən 48-50%-ə qədər sink təşkil edir. Sink tərkibinə görə Alfa bürünc və alfa+beta bürünc ilə fərqlənir. Tək fazalı alfa bürünclər (35%-ə qədər sink) isti və soyuq şəraitdə asanlıqla deformasiya olunur. Öz növbəsində iki fazalı alfa + beta bürünclər (47-50% sinkə qədər) soyuq vəziyyətdə aşağı elastikliyə malikdir. Onlar adətən alfa və ya alfa+beta faza bölgəsinə uyğun olan temperaturlarda temperaturda isti təzyiqlə işlənir. Alfa bürünclə müqayisədə iki fazalı bürünclər daha çox gücə və daha az çevikliyə malik aşınma müqavimətinə malikdir. İkiqat bürünclər tez-tez alüminium, dəmir, maqnezium, qurğuşun və ya digər elementlərlə əridilir. Bu növ bürünc xüsusi və ya çoxkomponentli adlanır. Ərinti elementləri (qurğuşun istisna olmaqla) gücü (sərtliyi) artırır, lakin bürüncün elastikliyini azaldır. Bürüncün tərkibindəki qurğuşun (4%-ə qədər) kəsməyi asanlaşdırır və sürtünmə əleyhinə xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırır. Alüminium, sink, silikon və nikel bürüncün korroziyaya davamlılığını artırır. Bürüncə dəmir, nikel və maqnezium əlavə etmək onun gücünü (sərtliyini) artırır.

Tərkibində 57-61% mis olan bir ərinti, mümkün qurğuşun əlavəsi ilə onun ixtiraçısı, ingilis sənayeçisi J. Muntz (, 1857) adına Muntz metalı adlanır. Muntz metalın elastikliyi yüksəkdir, kəsilməsi asan və isti döyülür və korroziyaya davamlıdır.

 Fiziki xüsusiyyətləri 
 Sıxlıq — 8500-8700 kq/m³
 Xüsusi istilik tutumu — 20°C-də — 0,377 Coul·kq−1·K−1
 Elektrik müqaviməti və keçiriciliyi — (0,07-0,08)⋅10−6 Om·m
 Ferromaqnit deyil.
 Bürüncün ərimə nöqtəsi tərkibindən asılı olaraq 880-950°C-ə çatır. Tərkibində sinkin miqdarı artdıqca ərimə nöqtəsi azalır. Bürünc qoruyucu qazlar mühitində qaz və qövs daxil olmaqla müxtəlif qaynaq növləri ilə kifayət qədər yaxşı qaynaqlanır və yuvarlanır. Bürünc qaynaq texnologiyaları müvafiq ədəbiyyatda təsvir edilmişdir. Bürüncün səthi laklanmadığı halda havada qara rəngə çevrilsə də, atmosferin təsirinə misdən daha yaxşı kütlə kimi müqavimət göstərir. Sarı rəngə malikdir və yüksək cilalanmışdır.
 Bismut və qurğuşun bürüncə zərərli təsir göstərir, çünki isti olduqda deformasiya qabiliyyətini azaldır. Buna baxmayaraq, qurğuşun ərintisi toplu çiplər əldə etmək üçün istifadə olunur, bu da kəsilməsini asanlaşdırır.

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

Kateqoriya:Ərintilər
Kateqoriya:Mis xəlitəsi