Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli

Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski () — İkinci dünya müharibəsində Azərbaycan legionunun başçısı. ABŞ-nin "Azadlıq" radiosunun Azərbaycan redaksiyasının baş redaktoru olub.

 Həyatı 
Əbdurrəhman bəy Fətəlibəyli-Düdənginski 1908-ci ilin iyun ayının 12-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Düdəngə kəndində anadan olub.

Tiflis şəhərində Milli Hərbiyyə Məktəbini (indiki Heydər Əliyev adına Hərbi İnstitut) bitirib, sonra Azərbaycan diviziyasında (416-cı atıcı diviziya) xidmət edib. Moskvada Hərbi Akademiyada (Jukovski adına Hərbi Hava Akademiyası) təhsil alıb. Minbaşı (mayor) rütbəsində olmuşdur.

Ata-babaları məşhur Səfəvi nəslinə mənsubdur. "Əlincə yaddaşı, Naxçıvan, 1914–1992" kitabında yazılır: "Arpa çayının sol sahilində məskunlaşan Səfəvilərə (Səfiyevlərə) gəldikdə, bu tayfanın nümayəndələri dövlət aparatlarında mövqe sahibləri olmuşlar. Qəza rəislərinin əksəriyyəti Səfəvilərdən ibarət idi. Səfəvilər nəslində Nəso xan ləqəbi ilə tanınmış İsmayıl xan bir qayda olaraq qəzanın mirabı seçilərdi.

1937-ci ildə Bakıda məzuniyyətdə olarkən əmisi Əhməd bəyin məsləhəti ilə Leyla xanım Qazıyeva ilə evlənmişdir. Məzuniyyəti qurtardıqdan sonra həyat yoldaşını, qayınanasını özü ilə Leninqrada (indiki Sankt-Peterburq) aparmış və 1940-cı ilə qədər burada yaşamışlar. 1938-ci ildə Leninqradda ilk övladı Əli anadan olub.

 Fəaliyyəti 
Ə. Düdənginski olduqca bacarıqlı bir zabit idi. O, 1939-cu ildə Finlandiya müharibəsində iştirak etmiş, "Qırmızı Ulduz" ordeni ilə təltif olunmuşdur. Bir müddət Leninqrad dairəsi qərargahında 6-cı şöbənin rəisi işləmişdir. 1940-cı ilə Sovet Ordusu hissələri Baltikyanı respublikalarını işğal etikdən sonra Ə. Düdənginski Riqada yerləşən hərbi qərargaha göndərilmiş, orada almanlara əsir düşmüşdür.

İkinci Dunya müharibəsində Leninqrad (Sankt-Peterburq) hərbi dairəsinin qərargahında xidmət etmiş, 6-cı şöbənin rəisi olmuşdur. Sonradan almanların tərəfində bolşeviklərə qarşı vuruşmuşdur. Müharibədən sonra АBŞ Konqresinin maliyyələşdirdiyi Azadlıq Radiosunun Azərbaycan redaksiyasının, eyni zamanda "Azərbaycan" jurnalının (Ceyhun bəy Hacıbəyli ilə birlikdə) baş redaktoru olub.

 Ölümü 
1954-cü ilin noyabrın 20-də Əbdürrəhman bəy Fətəlibəyli Münxenin Alpenplate-6 adlı meydanındakı bir mənzildə qətlə yetirilib. Qatil Mikayıl İsmayılov adlı sovet kəşfiyatçısı olub. Polisin ilk anda apardığı təhqiqat ölənin Mikayıl İsmayılov adında birinin, qatilin də Fətəlibəyli olduğu şübhəsini yaratmışdı. Bu şübhənin əsası ölünün üzərində rus qaçqını İsmayılova aid pasport və paltarın olması, digər tərəfdən cinayətin İsmayılovun evində törədilməsi faktı idi. Bu vəziyyətə görə cəsəd İsmayılova aid olur, qatil Fətəlibəyli də qaçmış hesab edilir. Lakin daha sonra dərinləşdirilən təhqiqat bu nəticənin tamamilə tərsinə — öldürülənin Fətəlibəyli adında qafqazlı bir türk, qatilin də İsmayılov olduğunu və İsmayılov bu cinayəti işlədikdən sonra öz paltarlarını Fətəlibəyliyə geyindirib və pasportunu alaraq qaçdığını ortaya çıxardı.

5 dekabr tarixində Fətəlibəylinin cənazəsi azərbaycanlı dostları tərəfindən Neu Ulm məzarlığına köçürülür. Bu ikinci cənazə mərasimi, ikinci dəfndir. Bu fərqlə ki, birinci mərasim və dəfn İsmayılov üçün edilmişdi. Fətəlibəyli Münhen yaxınlığında Nyu-Ulm şəhərindəki qəbiristanlıqda qardaşı Seyfullanın məzarı yanında dəfn edilib.

 İstinadlar 

 Mənbə 
 Yaqublu N. Əbdürrəhman Fətəlibəyli-Düdənginski. – Bakı: "Abşeron Nəşr", 2009. — 262 (64 şəkil) s.
 Энвер Алтайлы. Трудный путь к свободе. Рузи Назар: от Красной армии до ЦРУ (Изд. "Hurst and Company", Лондон, 2017. Публикация в сети Интернет)













 Həmçinin bax 
 Azərbaycan legionu
 İsrafil İsrafilov

 Xarici keçidlər 

Kateqoriya:Səfiyevlər
Kateqoriya:Almaniya azərbaycanlıları
Kateqoriya:Azərbaycan milliyətçiləri
Kateqoriya:Milli Birlik Məclisinin üzvləri
Kateqoriya:Azərbaycan antikommunistləri
Kateqoriya:İkinci Dünya müharibəsi iştirakçıları
Kateqoriya:SSRİ-Finlandiya müharibəsi (1939-1940) iştirakçıları