Mərkəzi vulkаn

Mərkəzi vulkan – bu tip vulkanlarda püskürmə adətən
daimi boruvari çıxış kanalından (boğazdan) baş verir. Lava və süxur qırıntılarının yığmı nəticəsində bo-
ğaz ətrafında – təpəsində krater (tiyan) yerləşən yüksəklik
əmələ gəlir. Yüksəkliyin forması püskürmə tipi ilə müəy-
yən edilir. Mərkəzi vulkanlar
Bir boğazlı mərkəzi püskürmə Mərkəzi lava -kül püskürməsi
Görkəmlərinə və ölçülərinə görə möhtəşəm stratovul-
kanlardan kiçik egiş konuslarına (maar, partlama boruları)
qədər müxtəlif tipli vulkanlar mərkəzi vulkanlara aiddir.
Mərkəzi vulkan üst hissəsində genişlənmə, yəni kraterlə
bitir. Bu, vulkan hər dəfə püskürdükcə vulkan qurğusu
yüksəlir. Mərkəzi vulkanların yan və ya asalak kraterləri
də ola bilər (dairəvi çatlarda, vulkan yamaclarında). Tez-
tez mərkəzi vulkanların kraterlərində maye lava gölləri
olur. Əgər maqma sıyıqdırsa, sıxılma gümbəzləri əmələ
gəlir və bunlar boğazı tıxayır ki, bu halda güclü partlayışla
müşayiət olunan püskürmə baş verir. Bu zaman güclü qaz
axını "tıxacı" boğazdan atır.
Mərkəzi tip vulkanların forması maqmanın tərkibindən
və sıyıqlığndan asılı olur. Qaynar və yüngülaxar (yüngül
hərəkətli) bazalt maqması geniş və yastı qalxanvari vul-
kanlar əmələ gətirir. Əgər vulkan vaxtaşırı lava püskürər-
sə, о zaman piroklastik materialla lava laylaşması nəticə-
sində konusvari qatlı qurğu əmələ gəlir ki, bu da stratovul-
kan adlanır. Bu tip vulkanların yamaclarında adətən dərin
radial yarğanlar–barrankoslar əmələ gəlir.
Mərkəzi vulkanlar ya sırf lavadan, ya da ancaq vulkan
partlayışının yuvenil məhsullarından – vulkan egişlərindən
(şlaklarından), tuflardan və b., yəni piroeksplozitlərdən və
yaxud qatı qarışıq materialdan ibarət ola bilər.

 Mənbə 
Afrika geologiyası-H. S. Bağırov , Ə. F. Kərimov-Bakı – 2011

Kateqoriya:Vulkanik relyef formaları
Kateqoriya:Növlərinə görə vulkanlar