İnyupik dili

İnyupik dili — İnyupiklərin  ana dili. Eskimos-Aleut dil ailəsinin İnuit qrupuna daxildir. Amerika Birləşmiş Ştatlarının Alyaska ştatında və Uummarmiutun dialekti Kanadanın İnuvik və Aklavik şəhirlərində danışılır.

 Dialektləri 
 Seward Yarımadası İnyupikçəsi (İngilis dilində Seward Peninsula Inupiaq) 
 Bering Boğazı İnyupikçəsi (İngilis dilində Bering Strait Inupiaq)
 Diomede 
 İngalikmiut
 İmaqliq 
 Wales 
 Kiŋikmiut
 Tapqaġmiut
 Ukiuvaŋmiut 
 Qawiaraq 
 Qərb Qawiaraq 
 Siñġaġmiut
 Qaviaraġmiut
 Ayaqsaaġiaaġmiut
 Aziagmiut
 Şərq Qawiaraq və ya Iġałuiŋmiut
 Şimali Alyaska İnyupikçəsi (İngilis dilində Northern Alaskan Iñupiaq)
 Malimiut 
 Kotzebue 
 Pittaġmiut
 Kaŋiġmiut
 Qikiqtaġruŋmiut
 Kobuk 
 Kuuŋmiut
 Kiitaaŋmiut və ya Kiitaaġmiut
 Siiḷviim Kaŋianiġmiut
 Nuurvinmiut
 Kuuvaum Kaŋiaġmiut
 Akuniġmiut
 Nuataaġmiut
 Napaaqtuġmiut
 Kivalliñiġmiut
 Əsl Şimali Alyaska İnyupikçəsi (İngilis dilində North Alaskan Inupiatun)
 Tikiġaġmiut 
 North Slope İnyupikçəsi (İngilis dilində North Slope Inupiatun)
 Utuqqaġmiut
 Siḷaliñaġmiut
 Kukparungmiut
 Kunmiut
 Kakligmiut
 Sidarumiut
 Utkiavinmuit
 Nuvukmiut
 Kuulugruaġmiut
 Ikpikpagmiut
 Kuukpigmiut
 Kañianermiut
 Killinermiut
 Kagmalirmiut
 Nunataaġmiut
 Uummarmiut (xalq), Uummarmiutun (dil)

 Anadili 

13.500 nəfərlik etnik İnyupik əhalisindən yalnız 3000 nəfəri  anadilində danışa bilir. 6 – 16 yaş arası bütün İnyupik uşaqları qanuni olaraq sayları 73 olan federal Bureau of Indian Affairs məktəblərinə getməyə məcburdurlar. Digər tərəfdən Alyaska ştatında 77 kənd məktəbi vardır. North Slope bölgəsində dərs ili avqust ayında başlayır və cəmi 180 gün davam edir.. Barrowda orta məktəbin ən yüksək hissəsinə,keçid imtahanı Iḷisaġvik College adlı kolecdə keçirilir.

Alyaskada 1980 və 1992-ci illərdə, Eskimo-Aleut dillərində dannışa bilən əhali Panu Hallamaa (1997), Unangam Tunuu and Sugtestun: A Struggle for Continued Life ,

Ayaskaetnik sayıanadilində danışa bilənlərin sayı%danışa bilənlərin orta yaş həddi1980....Sibir Yupikləri 1.1001.05095Orta nəslin çoxu və uşaqların hamısıYupikler17.00014.00080Orta nəslin çoxu və uşaqların bir qismiİnyupikler 12.0005.00040Orta nəslin çoxu və uşaqların bir qismiSupikler3.0001.00033Orta nəslin çoxu və uşaqların bir qismiAleutlar2.20070035Orta nəslin çoxu və uşaqların bir qismi1992....Sibir Yupikləri 1.1001.05095Orta nəslin hamısı və uşaqların böyük bir qismiYupiklər18.00012.00067Orta nəslin hamısı və uşaqların kiçik bir qismiİnyupiklər 13.0004.00031Orta nəslin çoxu və uşaqların bir qismiSupiklər3.10060019Orta nəslin çoxu və uşaqların bir qismiAleutlar2.10040019Orta nəslin çoxu və uşaqların bir qismi

 Əlifbası 
 Alyaska İnyupik əlifbası  
 AChGĠHIKLḶŁŁ̣MNÑŊPQRSSrTUVY achgġhiklḷłł̣mnñŋpqrssrtuvy 

Dialektlerin əlifbası:
Diomede : eBering  : w , z , zrKobuk : ’Seward : b Kanada İnyupik əlifbası  
Kanadada Uummarmiut''' dialektinin əlifbası:

 AChFGHDjIKLŁMNÑNgPQRȒTUVY achfghdjiklłmnñngpqrȓtuvy

 Alyaska və Kanada dialektləri 
Alyaska dialekti Kanada dialektiInuvialuit Settlement Region – TK Study, August 2006Azərbaycanca adıUummaġmiutunUummarmiutunKanada İnyupikçəsisiksrikhikřikUrocitellus parryiiqugrukqugřuk  Amerika qu quşuaaġlu arluorkaamaġuq  amaruqadi canavarisuŋŋaġluk ihun’ngaqsahilqağayısıkaŋuq  kanguqqazqunŋiq qun’ngiqşimal maralı
   tiġiganniaq tiriganiaqQütb tülküsüumiŋmak umingmakqoyunöküz 

 Ədədlər 

 Şimal Alyaska dialekti   Şimal-qərb  Alyaska dialekti  Ukiuvaŋmiut dialekti mənasıatausiqatausriqatausiq 1malġuk malġuk maġluuk 2piŋasutpiñasrut piŋasut 3sisamat sisamat sitamat 4tallimat tallimat tallimat 5itchaksrat itchaksrat aġvinikłit 6tallimat malġuk tallimat malġuk tallimat maġluuk 7tallimat piŋasut tallimat piñasrut tallimat piŋasut 8quliŋuġutaiḷaq quliŋŋuutaiḷaq qulinŋutailat 9qulit qulit qulit 10qulit atausiqqulit atausriq qulit atausiq 11qulit malġukqulit malġukqulit maġluuk 12qulit piŋasutqulit piñasrut qulit piŋasut 13akimiaġutaiḷaqakimiaŋŋutaiḷaq agimiaġutailaq 14akimiaqakimiaqagimiaq 15akimiaq atausiqakimiaq atausriqagimiaq atausiq 16akimiaq malġukakimiaq malġukagimiaq maġluuk 17akimiaq piŋasutakimiaq piñasrut agimiaq piŋasut 18iñuiññaŋŋutaiḷaqiñuiñaġutaiḷaqinuinaġutailat 19iñuiññaqiñuiñaqinuinnaq 20iñuiññaq qulitiñuiñaq qulitinuinaq qulit 30malġukipiaq malġukipiaq maġluutiviaq 40malġukipiaq qulitmalġukipiaq qulitmaġluutiviaq qulit50piŋasukipiaqpiñasrukipiaqpiŋasuutiviaq 60piŋasukipiaq qulitpiñasrukipiaq qulitpiŋasuutiviaq qulit70sisamakipiaq sisamakipiaq .80sisamakipiaq qulitsisamakipiaq qulit.90tallimakipiaq tallimakipiaq tallimativiaq 100kavluutit .kabluutit 1000

 Vikipediya versiyası 
 İnyupik dilindeki Vikipediya versiyası : Makpiġaaq Kanna

 İstinadlar 

Kateqoriya:Eskimos-Aleut dil ailəsi
Kateqoriya:Dillər
Kateqoriya:Rusiya dilləri