Gözəldərə (Pəmbək)

Gözəldərə, Xancığaz — İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında, indiki Quqark rayonunda kənd.

Tarixi
Rayon mərkəzindən 12 km şimal-qərbdə, Bozabdal dağının ətəyində, Pəmbək çayının sol sahilində
yerləşir. Kəndin adı erməni mənbələrində Xancuğaz,erm. Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931) . Հեղինակ: Զավեն Կորկոտյան. Յերեվան: Մելքոնյան ֆոնդի հրատ, 1932.; rus. Население Советской Армении за последние сто лет (1831-1931) . Автор: Завен Коркотян. Ереван: Издательство «Мелконян фонд», 1932.; azərb. Son yüzildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831–1931). Müəllif: Zaven Korkotyan. İrəvan: «Melkonyan fond» nəşriyyatı, 1932. s.52 Qafqazın 5 verstlik xəritəsində Xancuqaz,Д. Д. Пагиревь. Алфавитный указатель кь пятиверстной картѣ Кавказскaго края, изданiя Кавказскaго Военно–Топографическaго Отдѣла. Записки Кавказскаго отдѣла Императорскаго Русскаго Географическаго общества. Книжка XXX. Тифлись: Типографія К. П. Козловскаго, 1913. s.260 formasında qeyd edilmişdir.

Erməni mənbələrində kəndin qədim adının Xuncuğaz olduğu göstərilir.

Kənd İbrahim adlı xana məxsus olmuşdur. Ona görə də kənd İbrahimli də adlanırmış.

Toponim «varlı», «sahibkar», «ağa» mənasında, işlənənxan sözünə kiçiltmə mənası bildirən -
cığaz şəkilçisinin artırılması yolu ilə əmələ gəlib, kiçik xana məxsus kənd mənasını ifadə edir.

Ermənistan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin l.VI.1940-cı il fərmanı ilə kəndin adı dəyişdirilib Gözəldərə, sonra
Ermənistan prezidentinin 19.IV.1991-ci il fərmanı ilə bir daha dəyişdirilib Aznavadzor qoyulmuşdur.

Coğrafiyası və iqlimi
Dağların, meşələrin arasında yerləşir. Qışı çox soyuq, yayı sərin keçir.

Əhalisi
Kənddə 1831-ci ildə 33 nəfər, 1873 - cü ildə 295 nəfər, 1886-cı ildə 345 nəfər, 1897-ci ildə 393
nəfər, 1908-ci ildə 523 nəfər, 1914 - cü ildə 650 nəfər, 1916-cı ildə 576 nəfər, 1919 - cu ildə 582 nəfər yalnız azərbaycanlılar yaşamışdır.erm. Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931) . Հեղինակ: Զավեն Կորկոտյան. Յերեվան: Մելքոնյան ֆոնդի հրատ, 1932.; rus. Население Советской Армении за последние сто лет (1831-1931) . Автор: Завен Коркотян. Ереван: Издательство «Мелконян фонд», 1932.; azərb. Son yüzildə Sovet Ermənistanının əhalisi (1831–1931). Müəllif: Zaven Korkotyan. İrəvan: «Melkonyan fond» nəşriyyatı, 1932. s.52-53, 130-131

1919-cu ilin yazında azərbaycanlılar
ermənilərin təcavüzünə məruz qalaraq deportasiya olunmuşdur. İndiki Ermənistanda sovet hökuməti
qurulandan sonra Kəndin sakinləri 1920-ci ilin axırlarında öz ata-baba yurdlarına qayıda bilmişdir.

Burada 1922-ci ildə 712 nəfər, 1926-cı ildə 697 nəfər, 1931-ci ildə 880 nəfər, 1939 - cu ildə 822 nəfər, 1959 - cu ildə 624 nəfər, 1970-ci ildə 1041 nəfər, 1979 - cu ildə 1091 nəfər,Hakopyan T.X., MəlikBaxşyan St.T., Barseğyan O.X. Ermənistan və ətraf vilayətlərin toponimlər lüğəti, (erməni dilində). I c., AD, İrəvan, «İrəvan Universiteti», 1986. s.837 1987-ci ildə 1220 nəfər azərbaycanlı yaşamışdır.

1988-ci ilin noyabr ayının axırında
Ermənistan dövləti kəndin sakinlərini qırğınlarla deportasiya etmiş və kəndə erməniləri
yerləşdirmişdir. İndi ermənilər yaşayır.

 Görkəmli şəxsiyyətləri 
 Xıdır Mustafayev (Mustafayev Xıdır Həsən oğlu) - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı.
 Hüseynov Etibar Həbib oğlu - Sərbəst güləş üzrə idman ustası.
 Xıdır Alovlu 
 Aloyev Vəli - El ağsaqqalı
 Aloyev Bayram - Qərbi Azərbaycanda Quqark rayon Baş polis müstəndiqi, sonralar polis rəisi.
 Qasımov Vəli - Ermənistan SSR və SSSRovçular cəmiyyətinin üzvü, sərrast atıcı, mahir ovçu.
 Qasımov Səməd - APİ - nin Lokoped üzrə dekanı, professor.
 Məmməd Məmmədov - Böyük Vətən müharibəsinin fəal iştirakçısı, qvardiya mayoru, "Qızıl Ulduz" və "Qırmızı Bayraq" ordenləri ilə təltif olunmuşdur.
 Məhər Məmmədov - Böyük Vətən müharibəsinin fəal iştirakçısı, bir çox medal və ordenlərlə təltif olunmuşdur. M Hüseyzadə ilə birlikdə vuruşmuş, "İntiqam" romanında adı çəkilir.
 Cəfərov Xançoban - İtaliya  partizanı
 Hüseynov Hüseyn Həbib oğlu - Dağıstan muxtar vilayətinin Yazıçılar İttifaqının və Jurnalislər birliyinin üzvü, əməkdar jurnalist.

 Mənbə 
 Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
 İbrahim Bayramov, "Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri", Bakı, "Elm", 2002.
 Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
 B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
 Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, "Gənclik", 1995.

 İstinadlar 

Kateqoriya:Pəmbək kəndləri