Çoxölçülü Yoxsulluq İndeksi

Çoxölçülü Yoxsulluq İndeksi, ÇYİ, ) – BMT-nin İnkişaf proqramı çərçivəsində dünya ölkələrində yoxsulluğun səviyyəsini müəyyən etmək üçün  2010-cu ildə Oksford Yoxsulluq və İnsan İnkişafı Təşəbbüsü mərkəzi tərəfindən  hazırlanmış göstərici.

Bu, indeksin əsas məqsədi fərdin təkcə maddi-iqtisadi cəhətcə  deyil, digər göstəricilər üzrə  yoxsul olmasını göstərməkdir. Onun İnsan İnkişafı İndeksindən (İİİ) əsas fərqi ondan ibarətdir ki, İİİ fərdin nələrə malik olduğunu, ÇYİ isə fərdin nələrdən məhrum olduğunu göstərir.

 Tarixi 
ÇYİ BMT-nin İnkişaf Proqramının İnsan İnkişafı İndeksinin nəşr olunmasının 20 illiyinə həsr olunaraq yaradılmış, yoxsulluğun ənənəvi gəlirə əsaslan ölçü metodologiyasından fərqli bir metodologiya ilə yoxsulluğu ölçmək üçün bu proqrama daxil edilmişdir.

Yaradıcısı Oksford Universitetinin professoru Ceyms Foster hesab olunur.

 İstifadə olunan göstəricilər 
ÇYİ 3 ölçü istiqaməti (dimensions) və 10 göstəriciyə əsasən hesablanır:

 Təhsil (hər bir göstərici 1/6 nisbətdə götürülür)
 Təhsil alma illəri: ev təsərrüfatı üzvlərindən heç biri məktəbdə 5 il oxumayıbsa, məhrum olmuş hesab olnurlar.
 Uşaqların cəlb olunması: məktəb yaşına çatmış hər-hansısa bir uşaq 1-8-ci siniflərdə məktəbə getmirsə, məhrum olmuş hesab olunurlar.
 Sağlamlıq (hər bir göstərici 1/6 nisbətdə götürülür)
 Uşaq ölümü: uşaqlardan biri belə ölərsə, məhrum olmuş hesab olunurlar.
 Qidalanma: hər hansısa bir böyüyün və ya uşağın zəif qidalanması haqqında məlumat varsa, məhrum olmuş hesab olunurlar.
 Yaşam Şəraiti (hər bir göstərici 1/18 nisbətdə götürülür)
 Elektrik: hər hansısa bir ev təsərüfatı elektriklə təchiz edilməyibsə, məhrum olmuş hesab olunurlar.
 Sanitar qovşaqlar: ev təsərrüfatının keyfiyyətli tualeti yoxdursa və ya onlar tualeti digərləri ilə paylaşırlarsa, məhrum olmuş hesab olunurlar.
 İçməli su: ev təsərrüfatının təmiz suya çıxış imkanı yoxdursa və ya təmiz su evdən 30 dəqiqəlik məsafədə yerləşirsə, məhrum olmuş hesab olunurlar.
 Döşəmə: ev təsərrüfatının təmiz olmayan, qumdan və ya ekskrementdən düzəldilmiş göşəməsi varsa, məhrum olmuş hesab olunurlar.
 Bişirmək üçün yanacaq: ev təsərrüfatı öz qidasını bişirmək üçün ağacdan, ağac kömründən və ya təzəkdən (ekskrementlərdən) istifadə edirsə, məhrum olmuş hesab olunur. 
 Avadanlıqlar: ev təsərrüfatı radio, TV, telefon, velosiped və ya motorlu velosipedlərdən birdən azına sahibdirsə, məhrum olmuş hesab olunur.

 Metodologiyası və məlumat bazası 
ÇYİ hazırlanarkən əksər inkişaf etməkdə olan ölkələrdə olan vəziyyəti özündə əks etdirən, ictimaiyyət üçün açıq olan 3 mənbədən istifadə olunur:
 Demoqrafik və Sağlamlıq Sorğusu ()
 Qrupların (Klasterlərin) Çoxsaylı Göstəriciləri Sorğusu ()
 Dünya Sağlamlıq Sorğusu ().

 Hesablanması 
ÇYİ aşağıdakı kimi hesablanır:

 H: ÇYİ kasıb olan insanların faizi (yoxsullar hissəsi) 
 A: Kasıblar içərisində ÇYİ yoxsul olanların orta sıxlığı (%)

 ÇYİ bəzi inkişaf etməkdə olan ölkələrdə 
 Ölkə  ÇYİ  ÇYİ indeksinə əsasənkasıb insanlar(milyon nəfər)  ÇYİ kasıb  olan  insanlar %-lə  ÇYİ Yoxsulluğun  orta  sıxlığı  Gəlirlərinə görəkasıb olan insanlar %-lə ($1.25)  Albaniya  0.004  0.030  0.96  38.10  2.0  Anqola  0.452  13.614  77.35  58.43  54.3  Argentina  0.011  1.181  2.99  37.74  4.5  Ermənistan  0.008  0.070  2.25  36.53  10.6  Azərbaycan  0.021  0.461  5.37  38.61  2.0  Banqladeş  0.291  91.166  57.77  50.43  49.6  Belorusiya  0.000  0.002  0.02  35.12  2.0  Beliz  0.024  0.017  5.57  42.55    Benin  0.412  6.044  71.95  57.30  47.3  Boliviya  0.175  3.446  36.28  48.28  19.6  Bosniya və Hersoqovina  0.003  0.031  0.81  37.19  2.0  Braziliya  0.039  16.205  8.52  45.97  5.2  Burkina Faso  0.536  12.142  82.60  64.87  56.5  Burundi  0.530  6.591  84.50  62.69  81.3  Kamboca  0.263  7.703  53.87  48.88  40.2  Kameron  0.299  10.211  54.61  54.67  32.8  Mərkəzi Afrika Respublikası  0.512  3.716  86.41  59.29  62.4  Çad  0.344  6.667  62.90  54.72  61.9  Çin Xalq Respublikası  0.056  165.787  12.47  44.89  15.9  Kolumbiya  0.041  4.090  9.21  44.12  16.0  Komor adaları  0.408  0.444  73.93  55.25  46.1  Konqo  0.393  45.740  73.18  53.73  59.2  Fil Dişi Sahili  0.320  10.484  52.16  61.39  23.3  Xorvatiya  0.007  0.070  1.60  41.56  2.0  Çexiya  0.000  0.001  0.01  46.67  2.0  Cibutu  0.139  0.235  29.32  47.25  18.8  Dominikan Republikası  0.048  1.083  11.05  43.28  5.0  Ekvador  0.009  0.294  2.21  41.59  4.7  Misir  0.026  5.138  6.41  40.37  2.0  Estoniya  0.026  0.094  7.22  36.54  2.0  Efiopiya  0.582  70.709  89.96  64.74  39.0  Qabon  0.161  0.495  35.39  45.47  4.8  Qambiya  0.324  0.967  60.42  53.56  34.3  Gürcüstan  0.003  0.035  0.80  35.21  13.4  Qana  0.140  6.894  30.11  46.40  30.0  Quatemala  0.127  3.466  25.86  49.11  11.7  Qvineya  0.505  7.906  82.35  61.28  70.1  Quana  0.055  0.110  13.77  39.67  7.7  Haiti  0.306  5.556  57.27  53.34  54.9  Honduras  0.160  2.349  32.62  48.91  18.2  Macarıstan  0.003  0.076  0.76  38.89  2.0  Hindistan  0.296  644.958  55.38  53.50  41.6  İndoneziya  0.095  46.666  20.77  45.90  7.5  İraq  0.059  4.203  14.25  41.27    İordaniya  0.010  0.159  2.70  35.45  2.0  Qazaxıstan  0.002  0.090  0.59  36.90  3.1  Keniya  0.302  22.835  60.41  50.01  19.7  Qırğızıstan  0.019  0.258  4.86  38.81  21.8  Laos  0.267  2.882  47.25  56.50  44.0  Latviya  0.001  0.007  0.30  46.67  2.0  Lesoto  0.220  0.961  48.07  45.79  43.4  Liberiya  0.484  3.022  83.94  57.65  83.7  Makedoniya Respublikası  0.008  0.038  1.92  40.87  2.0  Madaqaskar  0.413  13.114  70.51  58.54  67.8  Malavi  0.384  10.406  72.26  53.19  73.9  Mali  0.564  10.806  87.14  64.71  51.4  Mavritaniya  0.352  1.912  61.68  57.07  21.2  Meksika  0.015  4.278  3.98  38.86  2.0  Monqolustan  0.065  0.410  15.76  41.01  22.4  Monteneqro  0.006  0.009  1.53  41.61    Mərakeş  0.139  8.892  28.50  48.83  2.5  Mozambik  0.481  17.475  79.79  60.25  74.7  Mianmar  0.088  6.969  14.19  62.01    Namibia  0.187  0.832  39.62  47.19  49.1  Nepal  0.350  18.322  64.74  54.05  55.1  Nikaraqua  0.211  2.281  40.73  51.86  15.8  Niger  0.642  13.070  92.69  69.31  65.9  Nigeriya  0.368  93.832  63.53  57.87  64.4  Pakistan  0.275  88.276  50.97  54.03  22.6  Fələstin əraziləri  0.003  0.028  0.69  38.22    Paraqvay  0.064  0.809  13.26  48.50  6.5  Peru  0.085  5.645  19.81  43.09  7.9  Filippin  0.067  11.158  12.58  53.45  22.6  Moldova  0.008  0.081  2.19  37.55  8.1  Rusiya  0.005  1.795  1.26  38.85  2.0  Ruanda  0.443  7.730  81.36  54.39  76.6  San Tome və Prinsipi  0.236  0.103  51.62  45.80    Seneqal  0.384  7.964  66.92  57.40  33.5  Serbiya  0.003  0.081  0.83  40.03    Syerre-Leone  0.489  4.399  81.47  60.04  53.4  Slovakiya  0.000  0.000  0.00  0.00  2.0  Sloveniya  0.000  0.000  0.00  0.00  2.0  Somali  0.514  7.061  81.16  63.30    Cənubi Afrika  0.014  1.510  3.07  46.70  26.2  Şri-Lanka  0.021  1.061  5.33  38.67  14.0  Surinam  0.044  0.037  7.46  58.82  15.5  Svaziland  0.183  0.494  41.13  44.44  62.9  Suriya  0.021  1.134  5.53  37.52    Tacikistan  0.068  1.145  17.10  40.03  21.5  Tanzaniya  0.367  26.952  65.26  56.29  88.5  Tailand  0.006  1.105  1.65  38.49  2.0  Toqo  0.284  3.418  54.25  52.43  38.7  Trinidad və Tobako  0.020  0.073  5.62  35.12  4.2  Tunis  0.010  0.285  2.82  37.13  2.6  Türkiyə  0.039  6.183  8.47  45.93  2.7  Ukrayna  0.008  1.014  2.19  35.74  2.0  Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri  0.002  0.025  0.57  35.32    Uruqvay  0.006  0.056  1.68  34.71  2.0  Özbəkistan  0.008  0.625  2.32  36.21  46.3  Vyetnam  0.075  12.313  14.30  52.50  21.5  Yəmən  0.283  11.710  52.51  53.94  17.5  Zambia  0.325  7.830  63.66  51.10  64.3  Zimbabve  0.174  4.769  38.46  45.22  

 Mənbə 

  Alkire, Sabina and Maria Emma Santos. 2010. Multidimensional Poverty Index: 2010 Data. Oxford Poverty and Human Development Initiative.

 Xarici keçidlər 
 İnsan İnkişafı Hesabatları-ÇYİ 
 [www.ophi.org.uk/policy/multidimensional-poverty-index/ ophi.org.uk/policy/multidimensional-poverty]

 İstinadlar 

Kateqoriya:İndekslər
Kateqoriya:BMT
Kateqoriya:Yoxsulluq