Türk Dövlətləri Təşkilatı

Türk Dövlətləri Təşkilatı 3 oktyabr 2009-cu ildə Naxçıvan şəhərində imzalanan Naxçıvan müqaviləsi ilə Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan və Qırğızıstan arasında qurulmuş olan beynəlxalq təşkilatdır.

Özbəkistan 30 aprel 2018-ci ildə qatılma niyyətinin olduğunu açıqlamış və 14 sentyabr 2019-cu ildə də Türk Şurasına üzv olmuşdur. Bu əməkdaşlıq şurasının qurulması fikri ilk dəfə 2006-cı ildə Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev tərəfindən təklif edilmişdir. 24 may 2019-cu il tarixində Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın təklifi və şura üzvlərinin razılığı ilə Nursultan Nazarbayev Türk Şurasının ömürlük fəxri rəhbəri ünvanını almışdır. 2018-ci ilin sonlarından bu yana Macarıstan müşahidəçi dövlətdir və yaxın zamanda Türk Şurasına tam üzvlük tələbini etməsi gözlənilir.

Təməlləri 1992-ci ildən bu yana müəyyən fasilələrlə toplanan Türkcə Danışan ölkələr Zirvəsinə dayanan şuranın qurumsal mərkəzləri İstanbul (ümumi katiblik), Bakı (Parlament Assambleyası) və Astanadır (Beynəlxalq Türk Akademiyası).

 Orqanlar 
Türk Dövlətləri Təşkilatının üç mərkəzi vardır. Bunlar İstanbul, Bakı və Astanadır. İstanbul ümumi katibliyinin, Bakı parlamentar assambleyasının, Astana isə Beynəlxalq Türk Akademiyasının mərkəzidir.

 Ümumi Katiblik (İstanbul)
 Baş Prokurorlar şurası
 Dövlət Rəhbərləri Şurası
 Xarici İşlər Nazirləri Şurası
 Təcrübəli Məmurlar Şurası
 Ağsaqqallar Şurası
 Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatı (TÜRKSOY) (Ankara)
 Türk Dövlətləri Parlament Assambleyası (TÜRKPA) (Bakı)
 Beynəlxalq Türk Akademiyası (Astana)
 Türk Mədəniyyət və Miras Vəqfi (Bakı)
 Türk Ticarət və Sənaye Otağı (İstanbul)
 Türk İş Şurası
 Köçəri Mədəniyyət Mərkəzi (Bişkek)

Ölkələrin dövlət rəhbərləri ildə bir dəfə rəsmi, bir dəfə də qeyri-rəsmi olaraq müxtəlif şəhərlərdə toplanırlar. Bundan əlavə, üzv ölkələrin xarici işlər nazirləri və bürokratları da il ərzində davamlı olaraq iclaslar keçirirlər. Məclis rəhbərləri və heyətləri də Bakıda toplanır.

Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Türkiyə dövlət rəhbərləri tərəfindən ümumi katib seçilən türk diplomat Xəlil Axıncı bu vəzifəni sentyabr 2010, sentyabr 2014 tarixləri arasında icra etmişdir. Bundan sonra rəhbərliyi Ramil Həsən yerinə yetirmiş, onu vəzifədə Bağdad Amreyev əvəzləmişdir.

 Bayraq 
22 avqust 2012-ci ildə Bişkekdə təşkil olunan Türk Şurasının II zirvə görüşündə qəbul edilmişdir. 12 oktyabr 2012-ci ildə isə İstanbulda üzv ölkələrin bayraqları ilə birlikdə Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev və Türkiyə prezidenti Abdullah Gül tərəfindən dalğalandırılmışdır.

Bayrağın dizaynı üzv ölkələrin bayraqlarında olan ünsürlərin bir araya gətirilməsi ilə yaradılmışdır. Azərbaycan bayrağının ulduzu, Qazaxıstan bayrağının rəngi, Qırğızıstan bayrağının günəşi və Türkiyə bayrağının ayparasından istifadə edilmişdir.

 Əsas üzvlər 
 Ölkə Əhali (2018) Sahə (km²) Ümumi Daxili Məhsul (nominal) (2018) Adambaşına düşən ÜDM(nominal) (2018) Adambaşına düşən ÜDM (nominal) (2019)22px Azərbaycan  10,180,200  86,600  $46,940 milyard  $4,721  $11,67422px Qazaxıstan  20,000,000  2,724,900  $170,539 milyard  $9,331  $20,60922px Qırğızıstan  7 161 870  199,900  $8,093 milyard  $1,281  $1,89822px Özbəkistan 35 821 030  448,978  $50,500 milyard  $1,532 22px Türkiyə  85.279,600  783,562  $766,509 milyard  $9,311  $13,301 Ümumi 158,442,700  4,243,940  $1,042,581 milyard  $7,047  $13,718

 Müşahidəçi ölkələr 
 Ölkə Əhali (2021) Sahə (km²) Ümumi daxili məhsul (nominal)(2020) Adambaşına düşən Ümumi daxili məhsul(nominal) (2020) 22px Macarıstan  9.709.786  93,030  $149,9 milyard  $15.373 22px Türkmənistan  6.341.855  488,099  $42,7 milyard  $7.411382,8363,355$4,234 milyard$14,942Ümumi15,802,000581,129$208,771 milyard $24,335

 Zirvə Toplantıları 
 Türk Dili Danışan Ölkələr Zirvələri (1992–2010)  Tarix  Ev Sahibi Ölkə  Ev Sahibi Şəhər  Ev Sahibi Lider  Qeydlər 1.  30 oktyabr 1992    Ankara  Turqut Özal  −  12 iyul 1993    Almatı  Nursultan Nazarbayev  Almatı Razılaşması: TÜRKSOY -un quruluşu 2.  18 oktyabr 1994    İstanbul  Süleyman Dəmirəl  3.  28 avqust 1995    Bişkek  Əsgər Akayev  4.  21 oktyabr 1996    Daşkənd  İslam Kərimov  5.  9 iyun 1998    Astana  Nursultan Nazarbayev  6.  8 aprel 2000    Bakı  Heydər Əliyev  7.  26 aprel 2001    İstanbul  Əhməd Necdət Sezər  8.  17 noyabr 2006    Antalya  Əhməd Necdət Sezər  −  21 noyabr 2008    İstanbul  Abdullah Gül  İstanbul Andaşması: Türk PA-nın quruluşu 9.  3 oktyabr 2009    Naxçıvan İlham Əliyev  Naxçıvan Sazişi: Türk Şurasının quruluşu 10.  15 sentyabr 2010    İstanbul  Abdullah Gül  Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurası Zirvələri (2011–2021)  Tarix  Ev Sahibi Ölkə  Ev Sahibi Şəhər  Ev Sahibi Lider  Mövzu I  20–21 oktyabr 2011    Almatı  Nursultan Nazarbayev  İqtisadiyyat və ticarət əməkdaşlığı II  22–23 avqust 2012    Bişkek  Almazbek Atambayev  Təhsil, elm və mədəniyyət əməkdaşlığı III  15–16 avqust 2013    Qəbələ  İlham Əliyev  Nəqliyyat əməkdaşlığı IV  4–5 iyun 2014    Bodrum  Abdullah Gül  Turizm əməkdaşlığı V  10–11 sentyabr 2015    Astana  Nursultan Nazarbayev  Media ve informasiya əməkdaşlığıVI1–3 sentyabr 2018BişkekSooronbay JeenbekovGənclik və milli idmanlarVII15 oktyabr 2019Bakıİlham ƏliyevKiçik və orta sahibkarlığın dəstəklənməsi -31 mart 2021VideokonfransQasım-Comərd TokayevTürkistanın mənəvi paytaxt elan edilməsi, Türk Şurasıın təşkilat səviyyəsinə yüksəldilməsiVIII12 noyabr 2021İstanbulRəcəb Tayyib ƏrdoğanRəqəmsal çağda yaşıl texnalogiyalar və ağıllı şəhərlər, Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının adının Türk Dövlətləri Təşkilatı olaraq dəyişdirilməsiTürk Dövlətləri Təşkilatı Zirvələri (2022-bu gün)TarixEv Sahibi ÖlkəEv Sahibi ŞəhərEv Sahibi LiderMövzuI11 noyabr 2022SəmərqəndŞavkat Mirziyayev

 Baş Katibləri 
 No.  Ad  Ölkə  Vəzifəyə gəlib  Vəzifədən gedib 1  Xəlil Axıncı    3 oktyabr 2009  16 iyul 2014 2  Ramil Həsən    16 iyul 2014  3 iyul 20183Bağdad Amreyev3 iyul 2018 11 noyabr 20224  Kubanıçbəy Ömürəliyev    11 noyabr 2022  -

 Həmçinin bax 
 Türk Dövlətləri Təşkilatının bayrağı
 Kubanıçbəy Ömürəliyev

 İstinadlar 


Kateqoriya:2009-cu ildə yaradılmış təşkilatlar