Qaraxitaylar dövləti

Qaraxitaylar dövləti (Çincə: 西遼 pinyin: xī liáo; mənası: Qərbi Liao, 黑契丹 hēi qìdān; mənası Qara Kitan, Monqolca: Хар Хятад; Kara Kitad, Farsca: قرا ختاى Qarā Khitā'ī; 1125–1211), Orta Asiyada Kidanlar tərəfindən qurulan Monqol/Türk dövləti. Paytaxtı Balasaqun idi.

 Tarixi 
1125-ci ildə Cürçenlərin qurduğu Cin sülaləsi tərəfindən dağıdılan Liao sülaləsinin son üzvü Yelü Daşi tərəfindən qurulmuşdur. O 1087-ci ildə doğulmuşdu və sülalənin daha az önəmli olan bir qolundan gəlirdi.

1132-ci ildə Balasaqun hakimi Qaraxani sülaləsindən II İbrahimə köməyə gedən Yelü Daşi Balasaqunu işğal edərək Qaraxaniləri Qaşqar şəhərinə qovdu.Ona Qaraxani ordusunda xidmət edən 16.000 kidan əsgəri də qoşuldu. Məhz həmin il Yelü özünə Gurxan titulunu götürdü. Həyat yoldaşı Çonqde isə imperatriça elan olundu. Ölümündən sonra digər həyat yoldaşı Tabuyan taxtı ələ keçirərək özünü imperatriça elan etmişdi.

İlk dəfə Qara Kitaylar dövründə əsgərlərə maaş verilməsi prosesi başlamışdı. Qarakitaylar artıq Mərkəzi Asiyaya köçsə belə Çin adətlərini saxlayırdılar. İmperiyada əsas dil Kidan dili və Çin dili olmağına baxmayaraq Fars və Uyğur dilləri də istifadə olunurdu.Biran, Michal (2005). The Empire of the Qara Khitai in Eurasian History: Between China and the Islamic World. Cambridge Studies in Islamic Civilization

İmperiyada əsas imperator sülaləsi Yelü sülaləsi olduğu kimi, əsas xatunlar da Hsiao sülaləsindən çıxırdı.Hsiao Tabuyan 1144-cü ildə özünü imperatriça elan etmişdi. İmperiya vətəndaş müharibəsindən yorğun düşdüyü üçün asanlıqla Kuçluq xanın əlinə keçdi və daha sonra da Çingiz xan tərəfinən işğal olundu.Yelü sülaləsindən Büraq Hacib daha sonra Kirmana köçərək burada öz dövlətini qurdu.

 İmperatorları 

 Məbəd adı  Ölümündən sonrakı ad  Çincə soyadı və adı  Hakimiyyəti  Era adı Deçonq (德宗 Dézōng)  Tianyouwuliedi (天祐武烈帝 Tiānyòuwǔlièdì)  Yelü Daşi  1124–1144  Yankin (延慶 Yánqìng) 1124 və 1125–1134Kanqquo (康國 Kāngguó) 1134–1144 Yoxdur  Qantianhu (感天后 Gǎntiānhòu)  Tabuyan (塔不煙 Tǎbùyān)  1144–1150  Hsiankin (咸清 Xiánqīng) 1144–1150 Rençonq (仁宗 Rénzōng)  İstifadə olunmayıb  Yelü Yili (耶律夷列 Yēlǜ Yíliè)  1150–1164  Şaosinq (紹興 Shàoxīng) 1150–1164 Yoxdur  Çenqtianhu (承天后 Chéngtiānhòu)  Yelü Pusuan (耶律普速完 Yēlǜ Pǔsùwán)  1164–1178  Çonqu (崇福 Chóngfú) 1164–1178 Yoxdur  Moçu (末主 Mòzhǔ) ya da Modi (末帝 Mòdì)  Yelü Çiluqu (耶律直魯古 Yēlǜ Zhílǔgǔ)  1178–1211  Tianhsi (天禧 Tiānxī) 1178–1211 Yoxdur  Yoxdur  Küçlük (屈出律 Qūchūlǜ)  1211–1218  Yoxdur

 Həmçinin bax 
 Kirman Qaraxitaylar dövləti
 Xitaylar
 Kereitlər
 Naymanlar

 İstinadlar 

Kateqoriya:Tarixi dövlətlər
Kateqoriya:1125-ci ildə yarananlar
Kateqoriya:Monqol dövlətləri
Kateqoriya:Xitaylar