Məmlüklər

Məmlüklər ( [təkdə] 'məxsus',  [cəmdə]) — Misirdə türk, çərkəz və abxaz əsilli əsirlərdən təşkil olunmuş qulam qvardiyası. Bu qvardiyanın idarə etdiyi dövləti sülalə (1250–1517).

 Tarixi 
"Məmlük" sözünün mənası "ağ kölə" deməkdir. Ancaq bu söz zamanla bir termini ifadə etmişdi. Bu ad hökmdarın savaş əsiri və ya satın alınanlardan təşkil olunan mühafizə birliklərinə verilmişdir. İlk dəfə Abbasi xəlifələri türk əsilli məmlükləri ordu sıralarına cəlb etmiş, zamanla bunlar güclənərək öz dövlətlərini qurmuşdular. Misirdə qurulan Tulunoğulları (Tulunlular) və Ixşidilər (Axşidlər) belə ortaya çıxmışdılar.

Misirdə yaranan Məmlük dövlətinin qurucusu İzzəddin Aybək də, "məmlük" adı verilən Türkman əsilli sərkərdələrdən biriydi. Əyyübilərin son hökmdarı ölüncə taxta xanımı Şəcərüddür keçmişdi. Ancaq bu durum hərbçilər və əyanlar arasında xoş qarşılanmadığından, o, İzzəddin Aybək ilə evləndi. Ordu İzzəddin Aybəki sultan elan etdi. Beləcə, Əyyübilər sülaləsinə son verilmiş oldu (1250). Məmlüklər, Xaçlıları və o zamana qədər yenilməyən, məğlubiyyətin nə olduğunu bilməyən monqolları durduraraq, səlcuqlulardan sonra İslam dünyasının qoruyuculuğunu ələ aldılar. Aybəkdən sonra taxta çıxan Sultan Qotaz, monqol-erməni və Xaçlı müttəfiq ordusunu Eyn-Cəllüd savaşında məğlub etmişdi (1260). Bir qıpçaq türkü olan Baybars, Suriyanı xaçlılardan (səlibçilərdən) qurtarmış, monqollara qarşı uğur qazanmışdır. Monqolların Abbasi xəlifəsini öldürməsinə görə, eyni ailədən birini xəlifə elan edərək , xilafəti Misirə köçürmüşdü. Dövrünün ən güclü dövləti halına gələn məmlüklər arasında zamanla iç çəkişmələr başlamış və bu durumdan faydalanan çərkəz qulamları dövləti ələ keçirmişdilər (1382). Osmanlı padşahı Yavuz Sultan Səlim, Misiri alaraq bu dövləti süquta uğratmışdır (1517).

 Xarici keçidlər 

 Тюркские и кавказские воины и правители. Мамлюки в истории Ислама