SSRİ bayrağı

küçükresim|thumb|125px|SSRİ bayrağı dalğalanarkən

SSRİ bayrağı () — SSRİ-nin 1922-ci ildən 1991-ci ilə qədər istifadə etdiyi dövlət bayrağı. Bayrağın dizaynı müxtəlif mənbələrdən götürülsə də, onun ilk forması Rusiya inqilabı zamanı yaranıb. Zamanla kommunist hərəkatının mülkiyyətinə çevrildi və bu gün müxtəlif ölkələrin kommunist partiyaları tərəfindən istifadə olunur.

Bayrağın yuxarı sol hissəsində qızılı oraq və çəkic, bir az yuxarıda isə qırmızı ulduz var. Çəkic fəhlələri, oraq isə kəndliləri təmsil edir. İki simvolun birliyi həm də davamlı inqilabi ittifaqı təmsil edir.

Bayrağın ilk variantı 1922-ci ilin dekabrında qəbul edilib. 1955-ci ildə bayrağın rəsmi ölçüləri əsasnamə ilə müəyyən edilmişdir. Bundan əlavə, bu tənzimləmə ilə oraq və çəkic kiçik dəyişikliklərə məruz qalıb. Bu şəkildə müəyyən edilən bayrağın son variantı Sovet İttifaqı dağılana qədər istifadə olunub. Bayraq 1991-ci il dekabrın 26-na keçən gecə endirilib.

 Simvolizm 
Sovet İttifaqının bayrağında qırmızı fonun sol tərəfində yerləşdirilmiş qızıl kənarlı qırmızı ulduz var və bu ulduzun bir az altında qızılı oraq və çəkic var.

Bayrağın fon rəngi 1871-ci il Paris Kommunasının qırmızı bayrağından gəlir. Çəkic şəhər sənayesi işçilərini, oraq ferma işçilərini, qırmızı ulduz isə Kommunist Partiyasını təmsil edir. Ulduzun oraq və çəkic üzərində olması, onun sosialist cəmiyyətində kommunizm quruculuğunda fəhlə və kəndliləri birləşdirmək və maarifləndirməkdəki aparıcı rolunu simvollaşdırır.

 Bayrağın dizaynı 
Bayrağın dizaynı 1955-ci ildə qəbul edilib. Buna görə;

 Bayrağın eninin uzunluğunun 1:2 nisbətidir.
 Oraq və çəkicin kənarları bayrağın hündürlüyünün 1⁄4 hissəsinə bərabər kvadratlardır. Oraqın iti ucu kvadratın yuxarı hissəsinin mərkəzində, çəkic və oraq tutacaqları isə kvadratın aşağı künclərindədir. Çəkic və sapın uzunluğu kvadrat diaqonalın 3⁄4 hissəsidir.
 Beşbaşlıq bayrağın hündürlüyünün 1⁄8 diametrində dairəyə, kvadratın yuxarı hissəsində yerləşən dairəyə quraşdırılmışdır. Ulduzun, çəkicin və oraqın şaquli oxunun durnadan olan məsafəsi bayrağın hündürlüyünün 1⁄3 hissəsidir. Bayrağın yuxarı hissəsindən ulduzun mərkəzinə qədər olan məsafə bayrağın hündürlüyünün 1⁄8 hissəsidir.

1980-ci ildən sonra bayrağın arxa hissəsi rəsmi olaraq bərk qırmızı rəng kimi təyin olundu. Praktikada bu detal bayraq istehsalçıları tərəfindən nəzərə alınmadı, çünki bayrağın ön hissəsini arxa tərəfə tərs çap etmək daha asan və daha az xərc tələb edirdi.

Bayrağın şaquli istifadəsində oraq və çəkic 90 dərəcə dönərək istifadə edilmişdir.

 Rəng sxemi 
30pxQırmızıQızılıRGB205/0/0255/217/0Hexadecimal#CD0000#FFD900CMYK0/100/100/200/15/100/0Pantone3546 CMedium Yellow C

 Tarixi 
Rusiya Sovet Federativ Sosialist Respublikasının yaradılması zamanı Vladimir Lenin və onun yoldaşları bayrağın dayandığı dövlət möhürünün bir hissəsi kimi çəkic və oraq, eləcə də qılınc simvolunu daxil etməyi düşünürdülər. Lakin ortaya çıxan görüntü çox aqressiv olduğu üçün qəbul edilməyib. Bu mövzuda Lenin "Qılınc bizim simvollarımızdan deyil" demişdi.

İlk rəsmi bayraq 1922-ci ilin dekabrında Sovet İttifaqının I Sovetlər Qurultayında qəbul edilib. Qərara alındı ​​ki, qırmızı bayraq “Partiyanın simvolu deyil, dövlətin simvoluna çevrildi və bu bayraq ətrafında sovet respublikalarının xalqları vahid dövlət (Sovet İttifaqı) altında birləşsinlər." 1922-ci il dekabrın 30-da qurultay SSRİ-nin yaradılması haqqında bəyannamə və saziş qəbul etdi. Müqavilənin 22-ci maddəsində deyilir: "Sovet İttifaqının bayrağı, gerbi və dövlət möhürü var. Bayrağın təfərrüatları SSRİ İcraiyyə Komitəsinin (ÇİK) 6 iyul 1923-cü il tarixli ikinci sessiyasında qəbul edilmiş 1924-cü il Sovet Konstitusiyasında verilmişdir". 71-ci maddənin mətni: "Sovet İttifaqının dövlət bayrağı qırmızıya yaxın rəng olan qırmızı və ya al qırmızı dövlət gerbindən ibarətdir". Birinci bayraq mərkəzdə dövlət gerbi olan qeyri-adi 4:1 qırmızı bayraqdan ibarət idi. Lakin bu 4:1 bayraq kütləvi istehsal olunmayıb. Bayraq yalnız dörd ay ərzində rəsmi olaraq istifadə edildi, 1923-cü il noyabrın 12-də SSRİ-nin CİK-in üçüncü sessiyası zamanı daha çox tanış olan çəkic və oraq dizaynı olan bayraqla əvəz olundu.

İcraiyyə Komitəsinin üçüncü iclasında konstitusiyada Sovet bayrağının tərifi dəyişdirildi və 71-ci maddə: "Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının dövlət bayrağı qırmızı və ya qırmızı fondan ibarətdir və kantonun üstündə qızılı oraq, çəkic və qızılla əhatə olunmuş qırmızı beşguşəli ulduz var. Genişliyin uzunluğa nisbəti 1:2-dir." şəklində dəyişdirildi. 1980-ci il avqustun 15-də Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının Dövlət Bayrağının Nizamnaməsi təzələndi; Bu nizamnamədə bayrağın arxasındakı oraq-çəkicin götürülməsi istisna olmaqla, bayrağın detallarında heç bir dəyişiklik edilməmişdir. Bayrağın bu versiyası 1991-ci il dekabrın 26-da Sovet İttifaqı dağılana qədər keçmiş sovet ölkələri tərəfindən istifadə edilmişdir.

Bu gün bayraqdan müxalifət partiyası və müxtəlif anım mərasimlərində istifadə olunur.

 Oxşar bayraqlar 

Sovet İttifaqı dünyanın ilk konstitusional sosialist dövləti idi və onu Anqola Respublikası, Çin Xalq Respublikası, Şimali Koreya, Vyetnam kimi gələcək sosialist dövlətlərinin bayraqları üçün ilham mənbəyinə çevirdi.

SSRİ-ni təşkil edən sovet respublikalarının bayraqları sovet bayrağının deformasiyaya uğramış və ya dəyişdirilmiş versiyaları idi.

1996-cı il aprelin 15-də Boris Yeltsin prezident fərmanı imzaladı. Oraq və çəkic götürüldü, bayraqda yalnız ulduz qaldı, lakin sonradan bərpa edildi. Müəyyən bayramlarda Zəfər bayrağı Rusiya bayrağı ilə birlikdə istifadə olunur.

 Ordu bayraqları 
Bayraqİstifadəİstifadə edənalt=|100px1946–1991Qızıl Ordualt=|100px–1991Sovet Dəniz Qüvvələrialt=|100px–1991Sovet Hərbi Hava Qüvvələrialt=|100px1932–1991Sovet Donanmasıalt=|100px–1991Sovet yardım gəmilərialt=|100px–1991Sovet Sərhəd Qoşunları

 İttifaq respublikalarının bayraqları 

1950-ci illərin əvvəllərində ittifaq respublikaları Sovet İttifaqının bayrağına əsaslanan, lakin öz rəngləri və simvolları ilə tərtib edilmiş yeni bayraqlar təqdim etdilər.

BayraqİstifadəÖlkəalt=|100px1952–1991Azərbaycan SSRalt=|100px1951–1991Belorusiya SSRalt=|100px1952–1991Ermənistan SSRalt=|100px1953–1991Estoniya SSRalt=|100px1951–1991Gürcüstan SSRalt=|100px1952–1956Karel-Fin SSRalt=|100px1953–1991Qazaxıstan SSRalt=|100px1952–1991Qırgızıstan SSRalt=|100px1953–1990Latviya SSRalt=|100px1953–1990Litva SSRalt=|100px1952–1991Moldova SSRalt=|100px1952–1991Özbəkistan SSRalt=|100px1954–1991Rusiya SFSRalt=|100px1953–1991Tacikistan SSRalt=|100px1953–1991Türkmənistan SSRalt=|100px1949–1991Ukrayna SSR

 Muxtar respublikaların bayraqları 
Bayraqİstifadəmuxtar respublikaBağlıdıralt=|100px1957–1978Çeçen-İnquş MSSRRusiya SFSRalt=|100px1956–1991Kareliya MSSRalt=|100px1978–1992Tuva MSSRalt=|100px1924–1941Volqa Alman MSSR

 Qalareya 

 Həmçinin bax 
 Kommunist simvolizmi
 Rusiya bayrağı
 Oraq və çəkic
 Qırmızı ulduz

 İstinadlar 

Kateqoriya:Ölkə bayraqları
Kateqoriya:Ulduzlu bayraqlar
Kateqoriya:18 apreldə yarananlar
Kateqoriya:1924-cü ildə yarananlar
Kateqoriya:1991-ci ilin bayraqları