G20

G20 və ya İyirmilər qrupu —  19 ölkəni və Avropa İttifaqını (Aİ) birləşdirən hökumətlərarası forumdur. O beynəlxalq maliyyə sabitliyi, iqlim dəyişikliyinin azaldılması və davamlı inkişaf kimi qlobal iqtisadiyyatla bağlı əsas məsələləri həll etmək üçün çalışır . 
G20 həm sənayeləşmiş, həm də inkişaf etməkdə olan ölkələr də daxil olmaqla dünyanın ən böyük iqtisadiyyatlarının əksəriyyətindən ibarətdir və ümumi dünya məhsulunun (ÜDM) təxminən 90 faizini  , beynəlxalq ticarətin 75-80 faizini üçdə ikisini təşkil edir. Dünya əhalisinin və dünyanın quru ərazisinin təxminən yarısını təşkil edir .

G20 1999-cu ildə bir sıra dünya iqtisadi böhranlarına cavab olaraq yaradılıb. 2008-ci ildən bəri hər bir üzvün hökumət və ya dövlət başçısı, maliyyə naziri, xarici işlər naziri və digər yüksək vəzifəli məmurların iştirak etdiyi sammitlərlə ildə ən azı bir dəfə toplanılır. Aİ-ni Avropa Komissiyası və Avropa Mərkəzi Bankı təmsil edir "Past Summits". Digər ölkələr, beynəlxalq təşkilatlar və qeyri-hökumət təşkilatları və bəziləri də daimi əsaslarla sammitlərdə iştirak etməyə dəvət olunur.

2009-cu ildə sammitində G20 özünü beynəlxalq iqtisadi və maliyyə əməkdaşlığının əsas məkanı elan etdi . Qrupun nüfuzu sonrakı onillikdə yüksəldi və o analitiklər tərəfindən əhəmiyyətli qlobal təsirə malik kimi tanınır . Qrup məhdud üzvlüyünə, icra səlahiyyətlərinin olmamasına və iddia edilən zərbələrə görə tənqid olunur. Mövcud beynəlxalq institutların Zirvə görüşləri tez-tez etirazlarla, xüsusən də anti-qloballaşma qrupları tərəfindən qarşılanır .

 Tarixi 
Təsisi

G20 İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı iqtisadi siyasətin beynəlxalq koordinasiyasına yönəlmiş bir sıra təşəbbüslərin sonuncusudur ki, bunlara “Bretton Woods Twins”, Beynəlxalq Valyuta Fondu, Dünya Bankı və indiki Dünya Ticarət Təşkilatı daxildir See, e.g., ; ; .. 
G20 1999-cu ilin iyununda G7-nin Köln sammitində ön plana çəkildi və 15-16 dekabr 1999-cu ildə Berlində keçirilən ilk iclası ilə 26 sentyabr 1999-cu ildə G7-nin maliyyə nazirlərinin iclasında rəsmi olaraq təsis edildi. Kanadanın maliyyə naziri Paul Martin ilk sədr seçildi və ilk iclasa Almaniyanın maliyyə naziri Hans Eyhel ev sahibliyi etdi . 
Brokinq İnstitutundan Clin I. Bradford və Johannes F. Linn tərəfindən 2004-cü il hesabatında qrupun ilk növbədə G7-nin eyni vaxtda sədri olan Ehelin təşəbbüsü ilə yaradıldığı iddia edilir . Bununla belə, Bradford daha sonra Kanadanın o vaxtkı maliyyə naziri (Kanadanın gələcək Baş naziri) Pol Martini “maliyyə nazirləri səviyyəsində G20-nin formalaşmasının həlledici memarı” və sonradan “göstərişin həyata keçirilməsini təklif edən şəxs” kimi təsvir etdi. G-20 ölkələri liderlər səviyyəsində sammitlər keçirilir. 
Kanadalı akademik və jurnalist mənbələri də G20-ni Martin və onun amerikalı həmkarı, o zamankı xəzinədarlıq katibi Larri Summersin təşəbbüsü ilə müyyən ediblər. Bununla belə, hamı etiraf edir ki, Almaniya və Birləşmiş Ştatlar öz baxışlarının reallaşmasında əsas rol oynayıblar. Martin və Summers G20-ni 1990-cı illərin sonlarında Meksika pesosu böhranı ilə başlayan və 1997-ci ildə Asiya maliyyə böhranı, 1998-ci ildə Rusiya maliyyə böhranı və nəticədə inkişaf etməkdə olan bazarlara yayılan bir sıra kütləvi borc böhranlarına cavab olaraq düşünmüşdülər. 1998-ci ilin payızında tanınmış hedcinq fondu Long-Term Kapital Menecmentin dağıdılması şəklində ABŞ-yə təsir etdi. Bu, onlara sürətlə qloballaşan dünyada G7, G8 və Bretton Vuds sisteminin maliyyə sabitliyini təmin edə bilməyəcəyini nümayiş etdirdi, onlar öz səsini verəcək və yeni iqtisadiyyatlar yaradacaq yeni, daha geniş əsas dünya iqtisadiyyatları qrupunun təmin edilməsində öhdəliklər  təsəvvür etdilər. G20-yə üzvlük Eyhelin müavini Caio Koç-Veser və Summersin müavini Timoti Geithner tərəfindən qərarlaşdırılıb. 
Siyasi iqtisadçı Robert Veydinin fikrincə:

“Geither və Koch-Weser, Kanada içəridə, Portuqaliya kənarda, Cənubi Afrikada, Nigeriya və Misirdən kənarda və s. deyərək ölkələr siyahısına düşdü. Siyahılarını G7-nin digər maliyyə nazirliklərinə göndərdilər və birinciyə dəvətlilər iclasa çıxdı” }}.

Erkən mövzular
G20-nin əsas diqqəti qlobal iqtisadiyyatın idarə olunması olub. Sammitin mövzuları ildən-ilə dəyişir. 2006-cı il G20 nazirlərinin görüşünün mövzusu “Rifahın qurulması və davam etdirilməsi” idi. Müzakirə olunan məsələlərə “davamlı artıma nail olmaq üçün daxili islahatlar”, qlobal enerji və resurs əmtəə bazarları, Dünya Bankı və BVF-də islahatlar, dünya əhalisinin qocalması ilə bağlı demoqrafik dəyişikliklərin təsiri daxildir. 
2007-ci ildə Cənubi Afrika G20-nin sədri kimi Cənubi Afrikanın Maliyyə Naziri Trevor A. Manuel ilə katibliyə ev sahibliyi etdi. 
2008-ci ildə Braziliyanın Maliyyə naziri Guido Mantega G20-nin sədri idi və maliyyə bazarlarında rəqabət, təmiz enerji, iqtisadi inkişaf, böyümə və inkişafın fiskal elementləri üzrə dialoq təklif etdi. 
11 oktyabr 2008-ci ildə G7-nin maliyyə nazirlərinin görüşündən sonra ABŞ prezidenti Corc Buş bəyan etdi ki, G20-nin növbəti iclası 2008-ci ildə sürətlə böyüyən iqtisadi böhranın həlli yollarının tapılmasında mühüm əhəmiyyət kəsb edəcək.

G20-yə daxildir:

 ABŞ-(Amerika Birləşmiş Ştatları)
 (AB)-Avropa Birliyi
 İngiltərə
 Türkiyə
 Yaponiya
 Kanada
 Almaniya
 Fransa
 İtaliya
 Rusiya
 Avstraliya
 Braziliya
 Hindistan
 Çin
 İndoneziya
 Meksika
 Səudiyyə Ərəbistanı
 Cənubi Afrika
 Argentina
Cənubi Koreya

Zirvələr

Liderlərin sammitini hazırlayan və qərarlarını həyata keçirən G20 Maliyyə Nazirləri və Mərkəzi Bank Rəhbərlərinin Sammiti həm 2007-2008-ci il maliyyə böhranına, həm də əsas inkişaf etməkdə olan ölkələrin adekvat şəkildə daxil edilməməsinin artan etirafına cavab olaraq yaradılmışdır. qlobal iqtisadi müzakirələrin və idarəetmənin əsasını təşkil edir. Bundan əlavə, G20 dövlət və ya hökumət başçılarının sammitləri keçirilib.
2008-ci ildə Vaşinqtonda keçirilən debüt sammitindən sonra G20 liderləri ildə iki dəfə görüşdülər: 2009-cu ildə London və Pitsburqda, 2010-cu ildə Toronto və Seulda "US to host next G20 world meeting" . BBC News. 28 May 2009. Retrieved 9 December 2012..
Fransanın G20-yə sədrlik etdiyi və ev sahibliyi etdiyi 2011-ci ildən bəri sammitlər ildə yalnız bir dəfə keçirilir "Leaders' statement, the Pittsburgh Summit," p. 19 §50 (PDF)  . G20.org. 25 September 2009.. 2016-cı il sammiti Çinin Hançjou şəhərində , 2017-ci ildə Almaniyanın Hamburq şəhərində, 2018-ci ildə isə Argentinanın paytaxtı Buenos-Ayresdə sammit keçirilib .
2010-cu ildən bəri G20-nin nazirlər səviyyəsində bir sıra digər görüşləri keçirilmişdir. Kənd təsərrüfatı nazirlərinin görüşləri 2011 və 2012-ci illərdə keçirilmişdir; 2012 və 2013-cü illərdə xarici işlər nazirlərinin görüşləri keçirilib; ticarət nazirləri 2012 və 2014-cü illərdə, məşğulluq nazirlərinin görüşləri isə 2010-cu ildən bəri hər il keçirilir .
2012-ci ildə G20-nin turizm nazirləri və G20-yə üzv ölkələrin və digər dəvət olunmuş dövlətlərin nümayəndə heyətlərinin rəhbərləri, həmçinin Ümumdünya Səyahət və Turizm Şurası (ÜSTŞ), Ümumdünya Turizm Təşkilatı (ÜTT) və Səyahət və Turizm üzrə digər təşkilatların nümayəndələri sektor mayın 16-da Meksikanın Mérida şəhərində 4-cü G20 toplantısında bir araya gəldi və "Turizm iş yerlərinin yaradılması vasitəsi kimi" mövzusuna diqqət yetirdi. Bu görüşün və Ümumdünya Səyahət və Turizm Şurasının 18-19 iyun tarixlərində Los-Kabosda toplanan G20 Liderlərinin Viza Təsirləri Araşdırması nəticəsində ilk dəfə Səyahət və Turizmin təsirini tanıyacaq. Həmin il G20 Liderlərinin Bəyannaməsinə aşağıdakı bəyanat əlavə edildi: “Biz səyahət və turizmin iş yerlərinin yaradılması, iqtisadi artım və inkişaf vasitəsi kimi rolunu tanıyırıq və dövlətlərin xarici vətəndaşların ölkəyə girişinə nəzarət etmək üçün suveren hüququnu tanımaqla yanaşı, biz iş yerlərinin yaradılması, keyfiyyətli iş, yoxsulluğun azaldılması və qlobal böyümənin dəstəklənməsi üçün səyahətlərin asanlaşdırılması təşəbbüslərinin inkişafı istiqamətində çalışacağıq" .
2014-cü ilin martında Avstraliyanın keçmiş xarici işlər naziri Juli Bişop, Avstraliyanın Brisbendə 2014-cü ildə G20 sammitinə ev sahibliyi edərkən, 2014-cü ildə Krım böhranındakı roluna görə Rusiyaya sammitə qadağa qoyulmasını təklif etdi "Canberra considers barring Vladimir Putin from G20 in Brisbane over Crimea crisis" . The Australian. 20 March 2014. Retrieved 7 October 2015.. BRİKS xarici işlər nazirləri daha sonra Bişopa xatırladıblar ki, “Böyük iyirmiliyin qəyyumluğu bərabər şəkildə bütün Üzv Dövlətlərə məxsusdur və heç bir Üzv Dövlət onun xarakterini və xarakterini birtərəfli qaydada müəyyən edə bilməz”.
2016-cı ildə G20 2030-cu il Gündəliyinə (Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri) öhdəliyini üç əsas mövzuda tərtib etdi; güclü davamlı və balanslaşdırılmış inkişafın təşviqi; planetin deqradasiyadan qorunması; aşağı gəlirli və inkişaf etməkdə olan ölkələrlə əməkdaşlığın davam etdirilməsi. Hançjouda keçirilən G20 Sammitində üzvlər fəaliyyət planını razılaşdırıblar və gündəliyin həyata keçirilməsini asanlaşdırmaq üçün üzv ölkələrə yüksək səviyyəli prinsiplər sənədi veriblər .
Yaponiya 2019-cu il sammitinə ev sahibliyi etdi, 2020-ci il sammiti Səudiyyə Ərəbistanında keçirilməli idi, lakin əvəzində Səudiyyə Ərəbistanının sədrliyi altında COVID-19 pandemiyası səbəbindən virtual olaraq 21-22 noyabr 2020-ci ildə keçirildi. 2021-ci il 30-31 oktyabr 2021-ci il tarixlərində İtaliyanın paytaxtı Romada  G20 Roma sammiti keçirilmişdir.

 Yaranması

1999-cu ildə Asiya İqtisadi krizi olarkən ABŞ Və Kanada maliyyə nazirləri böhranla başa gəlmək üçün qrup yaratmaq qərarına gəldilər.
Buna görə 20 ölkələrini G20 yaratmaq üçün Vaşinqtona dəvət etdilər.

G20 nə üçün önəmlidi?
Bu qrupa daxil olan ölkələr dünyada istehsal olunan malların 85%-nə malikdir və Beynəlxalq Ticarətin 75%-nə sahibdirlər.
Dünya əhalisinin 2/3 si G20 də yaşayır.

"Böyük 20-lik" görüşləri ildə 1dəfə ardıcıl olaraq hər bir ölkədə keçirilir. Ümumilikdə toplam 70 görüş keçirilir.

Bura yalnız ölkələr deyil İMF, BMT, OECD, Dünya Bankı, ÜTT və s. kimi böyük təşkilatlar, qruplar daxildir.

G20 tədbirlərində yalnız üzv dövlətlər deyil, dəvət olunan dövlətlər də iştirak edir. Buna misal olaraq "G20 Antalya" sammitində Azərbaycanın dəvət olunmasını qeyd edə bilərik. 1975-ci ildə Fransanın təşəbbüsü ilə Almaniya, ABŞ, Fransa, Britanya , İtaliya və Yaponyanın üzv olduğu "ALTILIQ" yaradıldı.

Kreslo Fırlanması

Müəyyən bir il ərzində G20 liderlərinin toplantısına hansı üzv ölkənin sədrlik edəcəyinə qərar vermək üçün Avropa Birliyi istisna olmaqla, bütün üzvlər beş fərqli qrupdan birinə təyin edilir, bir qrupdan başqa hamısının dörd üzvü, digərinin üç üzvü var. Qrup 1 və Qrup 2 istisna olmaqla, eyni bölgədən olan dövlətlər eyni qrupa yerləşdirilir. Qrup daxilindəki bütün ölkələr öz qruplarına növbə çatdıqda G20-yə sədrlik etmək hüququna malikdirlər. Buna görə də müvafiq qrupa daxil olan dövlətlər G20-nin növbəti prezidentini seçmək üçün öz aralarında danışıqlar aparmalıdırlar. Hər il dekabrın 1-dən noyabrın 30-dək G20-yə üzv olan fərqli ölkə sədrlik edir. Bu sistem 2010-cu ildən, 5-ci qrupda yer alan Cənubi Koreyanın G20 sədrini tutduğu vaxtdan tətbiq edilir. Aşağıdakı cədvəldə millətlərin qruplaşmaları verilmişdir:

 Qrup 1  Qrup 2  Qrup 3  Qrup 4  Qrup 5  




 22px|heç nə Cənubi Afrika Respublikası










Davamlılığı təmin etmək üçün prezidentlik indiki, yaxın keçmiş və növbəti ev sahibi ölkələrdən ibarət “üçlük” tərəfindən dəstəklənir .

Təşkilat

G20 daimi katiblik və ya işçi heyəti olmadan fəaliyyət göstərir. Qrupun sədri hər il üzvlər arasında dəyişir və müxtəlif regional qruplaşma ölkələrindən seçilir. Hazırkı sədr səlahiyyət müddəti ərzində qrupun işini əlaqələndirən və iclaslarını təşkil edən müvəqqəti katiblik yaradır. 2019-cu il sədrliyi 2019-cu ildə Osaka sammitinə ev sahibliyi edən Yaponiya idi "G20 website"   G20 website. Retrieved 19 December 2017. Hazırkı sədrlik İtaliyaya məxsusdur. 2021-ci ildə sammitin İtaliyada, 2022, 2023 və 2024-cü illərdə keçiriləcək sammitlərə müvafiq olaraq İndoneziya, Hindistan və Braziliya ev sahibliyi edəcək .

Təklif olunan daimi katiblik

2010-cu ildə Fransa prezidenti Nikola Sarkozi BMT kimi daimi G20 katibliyinin yaradılmasını təklif edib. Onun qərargahı üçün mümkün yerlər kimi Seul və Paris təklif edildi. Braziliya və Çin katibliyin yaradılmasını dəstəkləyib, İtaliya və Yaponiya isə bu təklifə qarşı çıxıb. Cənubi Koreya alternativ olaraq “kiber katiblik” təklif etdi. G20-nin OECD-dən katiblik kimi istifadə etdiyi iddia edilir.

Üzvlər

2022-ci ilə qədər qrupda 20 üzv var: Argentina, Avstraliya, Braziliya, Kanada, Çin, Fransa, Almaniya, Hindistan, İndoneziya, İtaliya, Yaponiya, Cənubi Koreya, Meksika, Rusiya, Səudiyyə Ərəbistanı, Cənubi Afrika, Türkiyə, Birləşmiş Krallıq, ABŞ və Avropa İttifaqı. İspaniya, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Dünya Bankı, Afrika İttifaqı və digər təşkilatlar daimi qonaq dəvətlidirlər. Cənubi Koreya alternativ olaraq “kiber katiblik” təklif etdi. G20-nin OECD-dən katiblik kimi istifadə etdiyi iddia edilir.
Nümayəndələr arasında liderlərin sammitlərində on doqquz ölkə və Avropa İttifaqının liderləri, nazirlər səviyyəsində keçirilən görüşlərdə isə on doqquz ölkənin və Avropa İttifaqının maliyyə nazirləri və mərkəzi banklarının rəhbərləri iştirak edirlər.
Bundan əlavə, hər il G20-nin qonaqları arasında İspaniya; ASEAN sədri; iki Afrika ölkəsi (Afrika İttifaqının sədri və Afrikanın İnkişafı Naminə Yeni Tərəfdaşlığın (NEPAD) nümayəndəsi) və prezidentlik tərəfindən adətən öz regionundan dəvət olunmuş bir ölkə (bəzən birdən çox).

Aşağıdakı cədvəllərin birincisində üzv qurumlar və onların rəhbərləri, maliyyə nazirləri və mərkəzi bank rəhbərləri verilmişdir. İkinci cədvəldə hər bir üzv üçün əhali və ÜDM rəqəmləri kimi müvafiq statistik məlumatlar, həmçinin G7, BRİCS və MİKTA kimi digər beynəlxalq təşkilatlara üzvlüklərin təfərrüatları verilmişdir. Ümumi ÜDM rəqəmləri milyonlarla ABŞ dolları ilə verilir.

Liderlər

ÜzvLider mövqeyiLiderMaliyyə portfeliPortfel naziriMərkəzi bankMərkəzi bankın sədriPrezidentAlberto Fernandezİqtisadiyyat nazirliyiMartin GuzmanArgentina Mərkəzi BankıMiquel Angel PesceBaş nazirSkott MorrisonXəzinədarJos FraydenberqAvstraliya Ehtiyat BankıFlipp LovePrezidentLuis İnasiu Lula da Silvaİqtisadiyyat nazirliyiPaulo GuedesBraziliyanın Mərkəzi BankıRoberto Kampos NetoBaş nazirCastin TrudeauMaliyyə nazirliyiKristia FrilandKanada BankıTiff MaklemPrezidentXi JinpingMaliyyə naziriLiu KunÇin Xalq BankıYi QanqPrezidentEmmanuel Makronİqtisadiyyat naziriBruno Le MaireFransa BankıFrançois Villeroy de GalhauKanslerOlaf SkolzMaliyyə naziriKristian LindnerAlman BundesbankJoacim NagelBaş nazir Narendra ModiMaliyyə naziriNirmala SitharamanHindistan Ehtiyat bankıŞaktikanta DasPrezidentPrabovo SubiantoMaliyyə naziriSri Mulyaniİndoneziya BankıPerry VarjiyoBaş nazirMario Dragiİqtisadiyyat və Maliyyə naziriDaniel Frankoİtaliya BankıIgnazio ViskoBaş nazirFumio KişidaMaliyyə naziriŞuniçi SuzukiYapoiya BankıHaruhiko KurodaPrezidentYoon Suk-yeolİqtisadiyyat və Maliyyə naziriTBAKoreya BankıRhee Şanq-yongPrezidentAndres Manuel Lopez ObradorMaliyyə katibiRogelio Ramirez de la OMeksika BankıAlejandro Diaz de LeonPrezidentVladimir PutinMaliyyə naziriAnton SiluanovRusiya BankıElvira NabiullinaKralSalman bin Əbdüləziz əs- SaudMaliyyə naziriMəhəmməd əs-JadaanSəudiyyə Ərəbstanı Mərkəzi BankıFahad ƏlmübarəkPrezidentKril RamaphosaMaliyyə naziriEnoç GodongvanaCənubi Afrika Ehtiyat BankıLesetja KganyagoPrezidentRəcəb Tayyib ƏrdoğanXəzinə və Maliyyə naziriNurəddin NəbatiTürkiyə Mərkəzi BankıŞahab KavcıoğluBaş nazirBoris ConsonMaliyyə nazirliyinin kansleriRişi Sunakİngiltərə BankıAndrev BaileyPrezidentCo BaydenXəzinədarlıq katibiCənnət YellenFederal EhtiyatJerom PovellAvropa İttifaqının PrezidentiÇarles Mişelİqtisadiyyat üzrə komissiyaPaolo GentiloniAvropa Mərkəzi BankıKristine LagardeAvropa İttifaqı Komissiyasının sədri

Liderlər

Üzv ölkə məlumatları
 Üzv Ticarət (2018)  (2022)  (2022)  adambaşıUSD (2022) (2016 GDP and GDP PPP numbers for Germany are IMF staff estimates.) (2016 GDP and GDP PPP numbers for Belgium, Croatia, the Czech Republic, Denmark, Germany, Luxembourg, Slovakia, Slovenia, and Sweden are IMF staff estimates.)  adambaşıUSD (2022) HDI(2019) Əhali(2018) Ərazikm2 D5 G4 G7 BRICS MIKTA İYK OECD MB N11 OPEK KİVMTC BVF iqtisadiyyat təsnifatı   127 564,277 1,195,581 12,187 25,822 0.845 44,570,000 2,780,400            Yaranan  481.1 1,748,334 1,605,196 67,464 61,941 0.944 25,182,000 7,692,024            Qabaqcıl 650.0 1,833,274 3,680,942 8,570 17,208 0.765 210,869,000 8,515,767            Yaranan  910 2,221,218 2,236,928 57,406 57,812 0.929 38,179,630 9,984,670            Qabaqcıl  4,629 19,911,593 30,177,926 14,096 21,364 0.761 1,396,982,000 9,596,960            Yaranan  1,227.4 2,936,702 3,677,579 44,747 56,036 0.901 65,098,000 640,679            Qabaqcıl 2,834 4,256,540 5,269,963 51,104 63,271 0.947 82,786,000 357,114            Qabaqcıl 830.7 3,291,398 11,745,260 2,342 8,358 0.645 1,334,221,000 3,287,263            Yaranan  368.9 1,289,295 3,995,064 4,691 14,535 0.718 265,316,000 1,904,569            Yaranan  1,047.4 2,058,330 2,972,091 34,777 50,216 0.892 60,756,000 301,336            Qabaqcıl  1,486.6 4,912,147 6,110,075 39,243 48,814 0.919 126,431,000 377,930            Qabaqcıl  1,140.4 1,804,680 2,735,870 34,994 53,051 0.916 51,665,000 100,210            Qabaqcıl  915.2 1,322,740 2,890,685 10,166 22,216 0.779 124,738,000 1,964,375            Yaranan 687.5 1,829,050 4,365,443 12,575 30,013 0.824 146,850,200 17,098,242            Yaranan  369.1 1,040,166 2,002,542 28,759 55,368 0.854 33,203,000 2,149,690            Yaranan  187.8 426,166 937,964 6,979 15,361 0.709 57,420,000 1,221,037            Yaranan  391 692,380 3,212,072 8,081 37,488 0.820 71,867,000 783,562            Yaranan 1,157.1 3,376,003 3,751,845 49,761 55,301 0.932 66,466,000 242,495            Qabaqcıl  4,278 25,346,805 25,346,805 76,027 76,027 0.926 328,116,000 9,833,517            Qabaqcıl   17,199,536 23,730,275 38,560 53,201 0.900 512,600,000 4,233,262            Qabaqcıl (çoxluq)

Bu 20 üzvdən əlavə, G20-nin iclaslarında bir sıra digər beynəlxalq forum və qurumların baş icraçı direktorları iştirak edirlər. Bunlara Beynəlxalq Valyuta Fondunun icraçı direktoru və sədri, Dünya Bankının prezidenti, Beynəlxalq Valyuta və Maliyyə Komitəsi və İnkişafa Yardım Komitəsinin sədri daxildir.
G20-yə üzvlük hər hansı bir ildə dünyanın 20 ən böyük iqtisadiyyatını tam olaraq əks etdirmir; təşkilatın bildirdiyi kimi:

Asiya ölkələrinin rolu

Asiya İnkişaf Bankının (AİB) 2011-ci il hesabatında Çin və Hindistan kimi böyük Asiya iqtisadiyyatlarının gələcəkdə qlobal iqtisadi idarəetmədə daha mühüm rol oynayacağı proqnozlaşdırılır. Hesabatda iddia olunurdu ki, inkişaf etməkdə olan bazar iqtisadiyyatlarının yüksəlişi G20-nin qlobal iqtisadi rəhbər komitəyə çevriləcəyi yeni dünya nizamının müjdəçisidir . AİB, həmçinin qeyd edib ki, Asiya ölkələri 2000-ci illərin sonundakı tənəzzüldən sonra qlobal bərpaya rəhbərlik ediblər. O, regiondaxili ticarətin gücləndirilməsi və daxili tələbin stimullaşdırılması yolu ilə G20-nin tarazlı və dayanıqlı inkişaf üçün gündəliyini formalaşdıraraq, regionun qlobal səhnədə daha çox iştirak edəcəyini proqnozlaşdırırdı.

Dəvət edənlər

Tipik olaraq, G20-nin tamhüquqlu üzvü olmayan bir neçə iştirakçı sammitlərdə iştirak etmək üçün uzadılmış dəvətnamələr alır. Daimi qonaq dəvətçilər: İspaniya hökuməti, Cənub-Şərqi Asiya Xalqları Assosiasiyasının sədri, Afrika İttifaqının Sədri və Afrikanın İnkişafı Naminə Yeni Tərəfdaşlıq nümayəndəsi öz təşkilatlarının rəhbərləri və öz dövlətlərinin hökumət başçıları kimi öz imkanları daxilində dəvət olunurlar. Bundan əlavə, Maliyyə Sabitliyi Şurası, Beynəlxalq Əmək Təşkilatı, Beynəlxalq Valyuta Fondu, İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Dünya Bankı Qrupu və Ümumdünya Ticarət Təşkilatı öz təşkilatlarının siyasət məqsədləri çərçivəsində sammit öncəsi planlaşdırmada iştiraka dəvət olunurlar "G20 and the world" . G20.org. 2015. Retrieved 16 April 2015.
Digər dəvətçilər ev sahibi olan ölkə tərəfindən seçilir, adətən öz regionundan bir və ya iki ölkə seçilir  
Məsələn, Cənubi Koreya Sinqapuru dəvət etdi. Keçmişdə dəvət olunmuş beynəlxalq təşkilatlara Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı, Bank Nəzarəti üzrə Bazel Komitəsi, Müstəqil Dövlətlər Birliyi (MDB), Avrasiya İqtisadi Birliyi , Avropa Mərkəzi Bank , Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı , Qlobal İdarəetmə Qrupu (3G) və Körfəz Əməkdaşlıq Şurası . Əvvəllər Hollandiyanın İspaniya ilə oxşar statusu var idi, halbuki Avropa İttifaqı Şurasına dönəmli sədrlik də dəvət alacaqdı, ancaq bu statusda və öz dövlətinin lideri kimi deyil (Çexiyanın baş nazirləri Mirek Topolanek və Yan Fişer kimi) 2009 sammitləri zamanı).

Daimi qonaqlar
 Dəvət edən Məmur Dövlət Rəsmi başlıq Afrika İttifaqı (Aİ) Maki Sall  Prezident(Sədr)Fevral 2022  Cənub Şərqi Asiya Millətləri Assosiasiyası (CŞAMA) Hun Sen  Baş Nazir(2022 kreslo) Lim Jok Hoi Baş Katib Maliyyə Sabitliyi Şurası (MSŞ) Randal K. Quarles  Sədr Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (ƏKTT) Qu Donqyu  Baş Direktor Beynəlxalq Əmək Təşkilatı (BƏT) Qay Rayder  Baş Direktor Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) Kristalina Georgiyeva  İcraçı Direktor  Pedro Sançez   Baş Nazir Afrikanın İnkişafı üçün Yeni Tərəfdaşlıq  Paul Kaqame  Prezident(kreslo) İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı (İƏİT) Matias Cormann  Baş Katib Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) Antonio Quterreş  Baş Katib Dünya Bankı Qrupu (DBQ) David Malpass  Prezident Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) Tedros Adhanom  Baş Direktor Ümumdünya Ticarət Təşkilatı (ÜTT) Nqozi Okonjo-Iveala  Baş Direktor

Gündəlik
Maliyyə diqqəti
ABŞ, Kanada və Almaniya siyasətçiləri tərəfindən hazırlanmış G20-nin ilkin gündəliyi ən böyük inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatları bərabərhüquqlu tərəfdaşlar kimi cəlb edəcək inklüziv formatda suveren borcun davamlılığına və qlobal maliyyə sabitliyinə çox diqqət yetirmişdir. 2008-ci ilin noyabrında keçirilən sammit zamanı qrupun liderləri əsasən qlobal maliyyə sisteminin bərpası üçün Dünya Bankı və BVF daxil olmaqla beynəlxalq maliyyə təşkilatlarına trilyonlarla töhfə verəcəklərini vəd etdilər 
Yarandığı gündən G20 sammiti iştirakçılarının əhatə etdiyi təkrarlanan mövzular qlobal iqtisadi artım, beynəlxalq ticarət və maliyyə bazarının tənzimlənməsi ilə bağlı prioritetdir 

İnklüziv artım
G20 ölkələrinin payına qlobal karbon emissiyalarının təxminən 75%-i düşür  2015-ci ildə BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri və Paris İqlim Sazişinin qəbulundan sonra daha çox “qlobal əhəmiyyət kəsb edən məsələlər” G20-nin gündəliyinə miqrasiya, rəqəmsallaşma, məşğulluq, səhiyyə, qadınların iqtisadi səlahiyyətlərinin artırılması və inkişaf yardımı əlavə edilib. G20 ölkələri vədlərinə baxmayaraq, 2015-2021-ci illər arasında qalıq yanacaq şirkətlərinə 3,3 trilyon dollardan çox subsidiya veriblər</ref> Despite promises G20 nations subsidised fossil fuel companies over $3.3 trillion between 2015 and 2021.

Bir-biri ilə əlaqəli mövzular
Almaniyanın Federal Maliyyə Naziri Volfqanq Şöyble G20 ölkələrinin qarşısında duran məsələlərin, istər sırf maliyyə, istərsə də inkişafla bağlı bir-biri ilə əlaqəli olduğunu və effektiv, kəsişən siyasət tədbirlərinə nail olmaq zərurətində təkid etdi: “Qloballaşma yüz milyonlarla insanı kənara çıxardı. yoxsulluq, lakin bəzi dairələrdə məyusluğun getdikcə artması […] inkişaf, [milli] təhlükəsizlik və miqrasiya hamısı bir-biri ilə bağlıdır” 

G20 İştirak Qrupları
G20 İştirak Qrupları ev sahibi ölkənin təşkilatları tərəfindən idarə olunan müstəqil kollektivlərdir. Onlar müxtəlif maraqlı tərəflər qrupunu təmsil edir və baxılmaq üçün G20 liderlərinə rəsmi olaraq təqdim edilmiş məcburi olmayan siyasət tövsiyələrini hazırlamaq üçün kollektiv şəkildə işləyirlər.

İndoneziyanın ev sahibliyi etdiyi 2022 G20 üçün müstəqil maraqlı tərəflərə G20 liderlərinə təkliflər və siyasət tövsiyələri hazırlamaqda kömək etmək üçün yaradılmış 10 İştirak Qrupu mövcuddur.

Tənqidlər
Üzvlüyün müstəsnalığı
Baxmayaraq ki, G20 qrupun "iqtisadi çəkisi və geniş üzvlüyü ona yüksək dərəcədə legitimlik və qlobal iqtisadiyyatın və maliyyə sisteminin idarə olunmasında təsir imkanları verir" "About G-20"  . G20.org. Retrieved 11 December 2012. onun legitimliyinə etiraz edilmişdir. Danimarka Beynəlxalq Tədqiqatlar İnstitutunun 2011-ci il hesabatında G20-nin eksklüzivliyi tənqid edilib, xüsusən də onun Afrika ölkələrinin kifayət qədər təmsil olunmaması və təşkilata təmsilçiliyi təmin etməyən sadəcə “kənarlarda güzəşt” kimi qeyri-üzv dövlətlərdən müşahidəçilərin dəvət edilməsi praktikası vurğulanıb. legitimlik  Üzvlük məsələsinə gəlincə, ABŞ-nin keçmiş prezidenti Barak Obama hər kəsi razı salmağın çətinliyini qeyd etdi: "Hamı özlərinin də daxil olduğu mümkün olan ən kiçik qrupun olmasını istəyir. Beləliklə, əgər onlar dünyanın 21-ci ən böyük dövlətidirlərsə, G21-i istəyirlər və Onların kəsilməsinin çox ədalətsizlik olduğunu düşünürəm”. Digərləri 2011-ci ildə eksklüzivliyin həlledilməz problem olmadığını və onun daha əhatəli ola biləcəyi mexanizmləri təklif etdiklərini bildirdilər. 

Norveç perspektivi
Norveçin inklüziv beynəlxalq proseslərə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatına və BMT sisteminə verdiyi vurğuya uyğun olaraq, 2010-cu ildə Der Spiegel jurnalına müsahibəsində Norveçin hazırkı baş naziri Jonas Gahr Støre G20-ni "İkinci Dünya Müharibəsindən bəri ən böyük uğursuzluqlardan biri" adlandırdı BMT-nin bütün üzvü olan 173 ölkə G20-yə daxil deyil. Buraya əsas inkişaf etmiş iqtisadiyyatı və BMT-nin beynəlxalq inkişaf proqramlarına yeddinci ən böyük töhfə verən Norveç daxildir,AB-nin üzvü olmayan və dolayısı ilə belə G20-də təmsil olunmur.Norveç, digər bu cür xalqlar kimi, qrup daxilində az və ya heç bir səsə malik deyil. Støre iddia etdi ki, G20 II Dünya Müharibəsindən sonra yaradılmış BVF, Dünya Bankı və Birləşmiş Millətlər Təşkilatı kimi beynəlxalq təşkilatların legitimliyini pozur:

Norveç, Erna Solberqin hökuməti altında Almaniyanın Hamburq şəhərində keçirilən 2017-ci ildə G20 sammitində iştirak edib.

Üzvlüklə bağlı İspaniyanın mövqeyi
İspaniya hökumətinin siyasəti rəsmi üzvlük tələb etməməkdir.2008-ci ildən sonra iqtisadi böhrandan ağır zərbə almasına baxmayaraq, İspaniya nominal ÜDM-ə görə hələ də dünyanın on üçüncü ən böyük iqtisadiyyatıdır (Avropa İttifaqında dördüncü) və alıcılıq qabiliyyəti paritetinə görə on beşinci böyükdür və G20-nin bir neçə hazırkı üzvlərinin sayını açıq şəkildə üstələyir. Argentina və ya Cənubi Afrika kimi. Bundan əlavə, 1990-cı illərdən bəri bir neçə ispan şirkəti çoxmillətli status qazanmış, tez-tez mədəni cəhətdən yaxın Latın Amerikasında fəaliyyətlərini genişləndirmişlər, burada İspaniya ABŞ-dən sonra ikinci ən böyük xarici investordur və mühüm təsirini saxlayır.Bu faktlar İspaniyanın G20-yə daimi üzv olmaq istəməsi fikrini gücləndirdi

Polşa arzuları
İspaniyanın mövqeyindən fərqli olaraq, Polşa hökuməti dəfələrlə G20-yə qoşulmağı xahiş edib.

2009-cu il G20 London sammitindən əvvəl Polşa hökuməti İspaniya və Hollandiya ilə birləşməkdə maraqlı olduğunu bildirdi və bir neçə Avropa liderinin qanuni icazə olmadan bütün Aİ adından danışdığı "təşkilati qarışıqlığı" pislədi. 2010-cu ildə xarici diplomatlarla görüşü zamanı Polşa prezidenti Lex Kaçinski demişdi:

2012-ci ildə Tim Ferguson Forbes jurnalında yazırdı ki, Polşa iqtisadiyyatı Avropada liderlik roluna doğru gedir və üzvlük daha qanuni olacaq. Dünya Bankından Mamta Murthi dedi: "Bir klubda olmaq üçün Polşanın edə biləcəyi şey, artıq qoşulmaq istədiyi klubda olduğu kimi davranmaqdır."
2014-cü ildə Ernst & Young konsaltinq şirkəti G20 üçün optimal üzvlər haqqında hesabatını dərc etdi. Ticarət, institusional və investisiya əlaqələrini təhlil etdikdən sonra Polşa optimal üzvlərdən biri kimi daxil edilib. 
G20-yə üzvlük Polşanın Qanun və Ədalət partiyasının və Prezident Andjey Dudanın siyasi proqramının bir hissəsi olub. 2017-ci ilin martında Polşanın Baş Nazirinin müavini Mateuş Moravetski Polşanın ilk nümayəndəsi kimi G20 maliyyə nazirlərinin Baden-Badendə keçirilən iclasında iştirak etmişdir.

Qlobal İdarəetmə Qrupu (3G) cavabı
2010-cu ilin iyununda Sinqapurun BMT-dəki nümayəndəsi G20-yə onun qərarlarının "böyük və kiçik bütün ölkələrə" təsir edəcəyi barədə xəbərdarlıq etdi və G20-yə daxil olmayan tanınmış üzvlərin maliyyə islahatları müzakirələrinə daxil edilməli olduğunu bildirdi. Sinqapur bundan sonra G20-yə daxil olmayan 30 ölkədən (bir neçə mikrodövlət və bir çox Üçüncü Dünya ölkələri daxil olmaqla) qeyri-rəsmi qruplaşma olan Qlobal İdarəetmə Qrupunun (3G) təşkilində aparıcı rol oynadı və onların fikirlərini G20 prosesinə daha effektiv şəkildə yönəltmək məqsədi daşıdı "SIIA welcomes new 3G initiative for small states" . Singapore Institute of International Affairs. 12 February 2010. Retrieved 16 November 2013."Statement by Singapore on behalf of the Global Governance Group" (PDF) . United Nations. 2 June 2010. Retrieved 12 February 2013. Sinqapurun 3G-yə sədrliyi Sinqapurun 2010-cu ilin noyabrında Cənubi Koreyada keçiriləcək G20 sammitinə, eləcə də 2011, 2013, 2014, 2015, 2016 və 2017 sammitlərinə dəvət edilməsi üçün əsas kimi göstərilib.

Xarici siyasət tənqidləri
Amerikanın "Foreign Policy" jurnalı, G20-ni, guya eksklüziv G8-ə alternativ kimi əsas funksiyası baxımından pisləyən məqalələr dərc edib. O, G20 üzvlərinin bəzilərinin hərəkətlərini şübhə altına alır və bəzi dövlətlərin ilk növbədə üzvlüyə malik olmaması fikrini irəli sürür. Bundan əlavə, Böyük Tənəzzülün təsirləri hələ də davam edərkən, jurnal G20-nin dünya maliyyə institutlarında islahatlar həyata keçirmək səylərini tənqid edərək, bu cür səyləri uğursuzluq kimi qələmə verir.

Daha geniş narahatlıqlar
G20-nin görkəmli üzvlüyü qaydaları tətbiq etmək üçün hər hansı formal qabiliyyətin olmamasına baxmayaraq, ona qlobal siyasətə güclü töhfə verir. G20-nin legitimliyi ilə bağlı mübahisələr var, onun təşkili və bəyannamələrinin effektivliyi ilə bağlı tənqidlər
G20-nin şəffaflığı və hesabatlılığı rəsmi nizamnamənin olmamasına və ən mühüm G20 görüşlərinin qapalı keçirilməsinə diqqət çəkən tənqidçilər tərəfindən şübhə altına alınıb. 2001-ci ildə iqtisadçı Françes Stevart G20-yə alternativ olaraq Birləşmiş Millətlər Təşkilatı daxilində İqtisadi Təhlükəsizlik Şurasının yaradılmasını təklif etdi. Belə bir şurada üzvlər dünya iqtisadiyyatı üçün əhəmiyyətlərinə və dünya iqtisadi inkişafına verməyə hazır olduqları töhfələrə görə Baş Assambleya tərəfindən seçiləcəklər.
Zirvə ilə bağlı təhlükəsizliyin dəyəri və həcmi ev sahibi ölkədə tez-tez mübahisəli məsələdir və G20 sammitləri informasiya fəalları, fraksiya ehtiyat bankçılığının əleyhdarları və anti-kapitalistlər də daxil olmaqla müxtəlif mənşəli etirazçıları cəlb etdi. 2010-cu ildə Toronto G20 sammiti kütləvi etirazlara və iğtişaşlara səbəb oldu və bu, Kanada tarixində ən böyük kütləvi həbsə səbəb oldu.

Fosil yanacaq subsidiyaları
G20 ölkələri qlobal karbon emissiyalarının demək olar ki, 75%-ni təşkil edir və 2009-cu ildə “səmərəsiz subsidiyaları” mərhələli şəkildə dayandırmağa söz vermişdilər. Bu vədlərə baxmayaraq, G20 ölkələri 2015 və 2021-ci illər arasında qalıq yanacaq şirkətlərinə 3,3 trilyon dollardan çox subsidiya verib, bir neçə ölkə isə subsidiyaları artırır; Avstraliya (+48,2%), ABŞ (+36,7%), İndoneziya (+26,6%), Fransa (+23,8%), Çin (+4,1%), Braziliya (+3,0%), Meksika (+2,6%) Təkcə Çin dünyada kömürdən əldə edilən elektrik enerjisinin yarıdan çoxunu istehsal edir 

Rusiyanın çıxarılması
2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya təcavüzündən sonra ABŞ prezidenti Co Bayden Rusiyanı qrupdan çıxarmağa çağırıb. Alternativ olaraq, o, Ukraynanın üzv olmamasına baxmayaraq, 2022-ci il sammitində iştirakına icazə verilməsini təklif edib. Kanadanın baş naziri Castin Trudeau da qrupun Rusiyanın iştirakını “yenidən qiymətləndirməli” olduğunu söylədi
Rusiya bunun əhəmiyyətli bir problem olmayacağını iddia edir, çünki G20 üzvlərinin əksəriyyəti müharibə səbəbindən artıq Rusiya ilə iqtisadi mübarizə aparır.Çin, Rusiyanın çıxarılmasının əks nəticə verəcəyini irəli sürdü

 Qeydlər 
19 ölkə və Avropa İttifaqı (Aİ).

Aİ daxili ticarət istisna olmaqla, 75%.

Sammitlər 2009 və 2010-cu illərdə iki ildən bir keçirilirdi; 2011-ci ilin noyabrında Kann sammitindən bəri G20 sammitləri hər il keçirilir.
Çin hökumətinin de-yure başçısı, hazırkı sahibi Li Keqiang olan Dövlət Şurasının Baş naziridir. Çin Prezidenti qanuni olaraq təntənəli bir ofisdir, lakin Çin Kommunist Partiyasının Baş Katibi (bir partiyalı kommunist dövlətində faktiki lider) və eyni zamanda Mərkəzi Hərbi Komissiyanın sədri (baş komandan) həmişə bunu həyata keçirmişdir. Keçid ayları istisna olmaqla, 1993-cü ildən bu yana ofisdədir və indiki əsas lider Xi Jinping-dir.

Aİ-nin 27 dövlətindən 22-si inkişaf etmiş ölkələr kimi təsnif edilir

 Həmçinin bax 
 G33

İstinad siyahısı

Biblioqrafiyası








Ədəbiyyat








Kateqoriya:Beynəlxalq təşkilatlar
Kateqoriya:Beynəlxalq hökumətlərarası təşkilatlar