Azərbaycan–ABŞ münasibətləri

Azərbaycan–ABŞ münasibətləri— Azərbaycan Respublikası və ABŞ arasında diplomatik əlaqələr 1992-ci ilin 28 fevral tarixində qurulmuşdur. Azərbaycan Respublikasının ABŞ-dəki Səfirliyi 1992-ci ilin martında, ABŞ-nin Azərbaycandakı Səfirliyi isə 1992-ci ilin noyabr ayında açılmışdır.

 Tarixi 
Azərbaycanın ABŞ ilə münasibətlərinin tarixi XIX əsrin ikinci yarısına gedib çıxır. Belə ki, hələ XIX yüzilliyin 70-80-ci illərdə ölkəmizin neft sənayesi ABŞ-nin neft şirkətlərinin, xüsusilə görkəmli iş adamıCon Rokfellerin yenicə yaratdığı “Standart Oyl” neft korporasiyasının diqqətini özünə cəlb etmişdir.Balamirzə Məmmədli. Böyük Buş administrasiyası dövründə ABŞ-Azərbaycan münasibətləri Vətən tarixşünaslığında.  Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 11 (3), 2024, s.1605-1629.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Bakıda Krasnovodskaya küçəsi 8 ünvanında ABŞ-nin nümayəndəliyi yerləşmiş, nümayəndəliyə vitse-konsul Randolf rəhbərlik etmişdir.Xarici dövlətlərin Bakıda yerləşən nümayəndəlikləri . axc.preslib.az

Azərbaycan Respublikası 1991-ci ildə yenidən müstəqillik əldə etdikdən sonra Amerika Birləşmiş Ştatları ilə əlaqələr yaradılmışdır. Azərbaycanın ABŞ ilə diplomatik münasibətlərin qurulması 1992-ci ilin əvvəllərinə təsadüf edir. Həmin ilin fevralın 12-də ABŞ dövlət katibi Ceyms Beyker Bakıya işgüzar səfər etmişdir.

Hazırda, ABŞ-nin Azərbaycanda bir səfirliyi, Azərbaycanın isə ABŞ-də bir səfirliyi və bir konsulluğu fəaliyyət göstərir.

 Yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlər 

 Dövlət başçıları 
 1997-ci il 29 iyul −1 avqust — Prezident H. Əliyevin rəsmi səfəri
 2003-cü il 23–27 fevral — Prezident H. Əliyevin işgüzar səfəri
 2006-cı il 25–28 aprel — Prezident İ. Əliyevin rəsmi səfəri

 Hökumət başçıları 
 1997-ci il 19–23 may — Baş Nazir A. Rasi-zadənin rəsmi səfəri
 2003-cü il 25 avqust — Baş Nazir İ. Əliyevin rəsmi səfəri
 2008-ci il 3–4 sentyabr — Vitse-Prezident D. Çeyninin rəsmi səfəri

 Nazirlər 
 1995-ci il aprel — Energetika Naziri H. R. O’Lirinin səfəri
 1999-cu il 18 avqust — Energetika Naziri B. Riçardsonun səfəri
 2001-ci il 15 dekabr — Müdafiə Naziri D. Ramsfeldin səfəri
 2002-ci il 17 sentyabr — Energetika Naziri S. Abrahamın səfəri
 2003-cü il 3 dekabr — Müdafiə Naziri D. Ramsfeldin səfəri
 2004-cü il 20–26 mart — Müdafiə Naziri S. Əbiyevin səfəri
 2004-cü il 19–24 iyul — Xarici İşlər Naziri E. Məmmədyarovun rəsmi səfəri
 2004-cü il 12 avqust — Müdafiə Naziri D. Ramsfeldin səfəri
 2004-cü il 1–6 dekabr — Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Naziri Ə. Abbasovun səfəri
 2004-cü il 5–9 dekabr — Milli Təhlükəsizlik naziri E. Mahmudovun işgüzar səfəri
 2005-ci il 12 aprel — Müdafiə Naziri D. Ramsfeldin səfəri
 2005-ci il 1–3 avqust — Xarici İşlər Naziri E. Məmmədyarovun rəsmi səfəri
 2005-ci il 29 noyabr — Maliyyə Naziri Ə. Ələkbərovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətinin səfəri
 2006-cı il 6–7 aprel — Xarici İşlər Naziri E. Məmmədyarovun rəsmi səfəri
 2007-ci il 20–23 mart — Xarici İşlər Naziri E. Məmmədyarovun rəsmi səfəri
 2007-ci il 25 fevral-4 mart — Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Naziri Ə. Abbasovun səfəri
 2008-ci il 11–14 noyabr — Energetika Naziri S. Bodmanın səfəri
 2008-ci il 16–18 noyabr — Maliyyə Naziri S. Şərifovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətinin səfəri
 2009-cu il 5 may — Xarici İşlər Naziri E. Məmmədyarovun işgüzar səfəri
 2010-cu il 6 iyun — Müdafiə Naziri R. Qeytsın səfəri
 2010-cu il 4 iyul — Dövlət Katibi H. Klintonun rəsmi səfəri
 2011-ci il 18–27 may — Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Naziri Ə. Abbasovun işgüzar səfəri
 2011-ci il 31may-3 iyun — Xarici İşlər Naziri E. Məmmədyarovun işgüzar səfəri
 2012-ci il 19–28 sentyabr — Xarici İşlər Naziri E. Məmmədyarovun işgüzar səfəri
 2012-ci il 19–25 oktyabr — Xarici İşlər Naziri E. Məmmədyarovun işgüzar səfəri
 2012-ci il 9–23 yanvar — Xarici İşlər Naziri E. Məmmədyarovun işgüzar səfəri
 2012-ci il 2–5 may — Xarici İşlər Naziri E. Məmmədyarovun işgüzar səfəri
 2012-ci il 18–22 may — Xarici İşlər Naziri E. Məmmədyarovun işgüzar səfəri
 6 iyun 2012 — H. Klintonun resmi səfəri
 2012-ci il 18–22 sentyabr — Xarici İşlər Naziri E. Məmmədyarovun işgüzar səfəri

 Parlamentlərarası əlaqələr 
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisində Azərbaycan-Amerika Birləşmiş Ştatları parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu fəaliyyət göstərir"Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının rəhbərlərinin seçilməsi haqqında"  Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 4 mart 2016-cı il tarixli, 161-VQR nömrəli Qərarı. e-qanun.az . Bu işçi qrupu 7 mart 1997-ci il tarixində yaradılmış və ilk rəhbəri İlham Əliyev olmuşdur"Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qruplarının yaradılması haqqında"  Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 7 mart 1997-ci il tarixli, 256-I QR nömrəli Qərarı. e-qanun.az . 4 mart 2016-cı il tarixindən Səməd Seyidov işçi qrupunun rəhbəridir. İşçi qrupa Milli Məclisin 10 üzvü daxildir.

ABŞ Konqresində isə "Azərbaycan üzrə İşçi Qrupu" (24 mart 2004-cü ildən) fəaliyyət göstərir.

Stiv Şabot (R-OH) və Stiv Koen (D-TN) Konqresdə Azərbaycan üzrə işçi qrupunun həmsədrləridir. İşçi qrupa Konqresin 49 üzvü daxildir.

Azərbaycanın Milli Məclisi və ABŞ Konqresi arasında qarşılıqlı səfərlər və görüşlər həyata keçirilir. Son dövrlərdə, xüsusilə də 2018 və 2019-cu illərdə Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin Beynəlxalq Münasibətlər və Parlamentlərarası Əlaqələr Komitəsinin sədri, millət vəkili Səməd Seyidov, millət vəkilləri Sahibə Qafarova və Asim Mollazadədən ibarət nümayəndə heyəti Vaşinqton şəhərində işgüzar səfərlərdə olmuşdur. Həmçinin 2018-ci ildə ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasının Hüquq Komitəsinin sədri Konqres üzvü Robert Qudlatın rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti regiona səfər çərçivəsində Azərbaycanda olmuşdur. Nümayəndə heyətinə, həmçinin Konqres üzvləri Mayk Bişop, Kenni Merçant, Con Körtis, Kris Stüart, Henri Kuellar daxil olmuşdur. Nümayəndə heyətinin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev, xarici işlər və vergilər nazirləri ilə görüşləri keçirilmişdir. Bu səfərlə yanaşı, 2018-ci ildə Nümayəndələr Palatasının Kəşfiyyat üzrə Daimi Xüsusi Komitənin sədri Devin Nunes və Komitənin üzvü Erik Alan Krouford Azərbaycanda səfərdə olmuşdur.

 Müqavilə-hüquq bazası 
Bu günə kimi, iki ölkə arasında 75 sənəd imzalanmış və genişmiqyaslı əməkdaşlıq üçün müvafiq normativ-hüquqi baza yaradılmışdır.

 İqtisadi əlaqələr 

 Enerji sahəsində əməkdaşlıq 
Azərbaycanla ABŞ arasında enerji sahəsində davam edən məhsuldar əməkdaşlıq uğurlu tarixçəyə malikdir. Belə ki, 1994-cü ildə Xəzər hövzəsinin Azərbaycan sektorunda Azəri-Çıraq-Çünəşli yataqlarının dərinlikdə yerləşən hissəsinin birgə işlənməsi üzrə "Əsrin müqaviləsi"ndə ABŞ şirkətləri yer almış, habelə həmin zamandan bəri ABŞ tərəfi Azərbaycanın təşəbbüsü ilə həyata keçirilən əsas ixrac neft və qaz kəmərlərinin tikintisinə fəal dəstək olmuşdur. 2017-ci il 14 sentyabr tarixində Azərbaycan və onun beynəlxalq enerji tərəfdaşları arasında Azəri, Çıraq və Günəşli yatağının dərinsulu hissəsinin birgə işlənməsinin 2050-ci ilədək uzadılmasına dair yenilənmiş Hasilatın Pay Bölgüsü (HPB) sazişində də ABŞ-nin Şevron və Ekson şirkətləri yer almışdır.

ABŞ, həmçinin Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinə töhfəsini, xüsusilə Cənub Qaz Dəhlizinin ərsəyə gəlməsini dəstəkləyir. Bu xüsusda ABŞ Prezidenti Donald Tramp bir neçə dəfə bildirmişdir ki, ABŞ Cənub Qaz Dəhlizinə qətiyyətlə sadiqdir və layihənin tamamlanması üçün Azərbaycan və onun beynəlxalq tərəfdaşlarının səylərini dəstəkləyir. "Mən Azərbaycanın Xəzər dənizindən enerji resurslarının inkişafı və ixracı da daxil olmaqla qlobal enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsində rolunu yüksək qiymətləndirirəm".

 Əmtəə dövriyyəsi (min doll.) 
İlİxracİdxalÜmumi dövriyyəsi202024 935,81635 916,99660 852,8202175 147,26442 411,44517 558,7202290 337,86479 820,95570 158,81202316 011,41888 168,85904 180,262024135 030,861 617 924,911 752 955,77

 Səfirliklər və konsulluqlar 
Azərbaycanın ABŞ-də:
 Vaşinqtonda Azərbaycan səfirliyi
 Los-Ancelesdə Konsulluq ABŞ-nin Azərbaycanda:
 Bakıda ABŞ səfirliyi

 Diaspora 

 ABŞ azərbaycanlıları 

 İdman sahəsində əməkdaşlıq 

 Futbol qarşılaşmaları 

 Həmçinin bax 
 Azərbaycan-ABŞ iqtisadi əlaqələri
 Azərbaycan–NATO əlaqələri

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Azərbaycan Respublikasının ABŞ-nindakı Səfirliyi Rəsmi sayti
 ABŞ-nin Azərbaycan Respublikasınındakı Səfirliyi Rəsmi sayti
 İkitərəfli münasibətlər
  U. S. Relations With Azerbaijan 
 Hikmət Hacıyev: "ABŞ və Fransa səfirləri dəfələrlə dəvətimizə baxmayaraq Şuşaya səfərdən imtina edirlər"


Kateqoriya:ABŞ tarixi