Şeyx Kuleyni

Şeyx Kuleyni () və ya Əllamə Kuleyni —  (tam adı: Əbu Cəfər Məhəmməd ibn Yaqub ibn İshaq əl-Kuleyni ər-Razi;  M. 864, H.Q. 250, Kuleyn, Rey, Abbasilər xilafəti -  M. 941, H.Q. Şaban 329, Bağdad, Abbasilər xilafəti) - fars əsilli islam alimi. 9-10-cu əsrlərin Cəfəri məzhəbinin məşhur ilahiyyatçı alimi.

 Həyatı 

Kuleyni M. 864, H.Q. 250-ci ildə indiki İran İslam Respublikasının Rey şəhərinin 38 km-liyindəki Kuleyn kəndində anadan olmuşdur. Təhsilini artırmaq üçün müxtəlif şəhərlərdə yaşadıqdan sonra Bağdada köçmüşdür. 

Şeyx Kuleyni Rey və Bağdad şəhərlərində qaldığı üçün "Razi" və "Bağdadi" nisbələrin də almışdır. Kuleyninin digər ləqəbləri isə, onun elmi məqamını ifadə edir. Onlardan ən məşhuru "İslamın etibarlısı" mənasına gələn Siqatul-İslam ləqəbidir. Bu ləqəb onun, həm bütün İslam ümməti içərisindəki mövqeyini, həm də hədis nəqlindəki sədaqət və etibarlılığını bildirir.Şeyx Kuleyni, Üsuli-Kafi kitabı(türkçə), səh.48,"Al-i Taha Yayıncılık" 

Atası Yəqub ibn İshaq fəzilətli bir şəxsiyyət idi və oğlunun təlim və tərbiyəsini şəxsən öz üzərinə götürmüş və ona İslami əxlaq, ədəb-ərkanı öyrətmişdi. Kuleyninin dayısı da böyük mühəddislərdən olmuşdur və "Allan" adını daşıyan bu şəxs həcc səfərində Beytullahın ziyarətinə gedərkən şəhid edilmişdir.Şeyx Kuleyni, Üsuli-Kafi kitabı(türkçə), səh.49,"Al-i Taha Yayıncılık"

M. 941, H.Q. Şaban 329-cu ildə Bağdadda vəfat etmiş və oradakı Bab əl-Kufə məzarlığında dəfn edilmişdir.Nəcaşi, "Rical", səh. 267"Reyhantul-Ədəb, c. 5, səh. 80 Cənazə namazını dövrün məşhur alimlərindən Əbu Kayrat Məhəmməd ibn Cəfər əl-Həsən qılmışdır.

 Təhsili 

İlk dərslərini anasından, atasından və böyük dayısından almışdır. İbtidai təhsilini başa vurduqdan sonra Reyə köçmüşdür. Hədis toplamaq və bununla da İslamın inkişafına töhfə vermək qərarına gəlmiş və sonra hədis toplamağa başlamışdır. Hədis yazmağı böyük ustadı Əbül-Həsən Məhəmməd ibn Əsədi Kufidən öyrənmişdir. Öz dövrünün hadisələrinə də diqqət yetirmiş və zərdüşt qatqılı əqidəli Qərmətilərin şiəlik üzərinə iddialar irəli sürdüyü zaman şiəliyi müdafiə edən "Qərmətilərə cavab" kitabını yazmışdır.

Təhsilini artırmaq və hədis toplamaq üçün Reydən Quma köçmüşdür. Qumda Məhəmməd ibn İsa əl-Əşəri kimi 35 böyük alimdən bəhrələnir. Qumda təhsilini artırdıqdan sonra Kufəyə köçmüşdür. Burada məşhur zeydi-carudi hədis alimi İbn Əqddən təhsil alır və hədis öyrənir. Daha sonra Kufədən Bağdada köçür. Kuleyni Bağdada köçəndə artıq tanınmış və məşhur İslam alimi idi. Alim burada "Siqatul-İslam" ("İslamın etibarı") ləqəbini qazanır.

 Müəllimləri 

Bəziləri:

 Əbu Əli Əhməd b. İdris əl-Əşəri əl-Qummi
 Əhməd b. Abdullah b. Ümeyyə
 Əbul-Abbas Əhməd b. Məhəmməd b. Səid b. Əbdürrəhman əl-Həmədani
 Əbu Abdullah Əhməd b. Asim əl-Asimi əl-Küfi
 Əbu Cəfər Əhməd b. Məhəmməd b. İsa əl-Kufi
 Əhməd b. Mehran
 İshaq b. Yaqub
 Həsən b. Hafif
 Həsən b. Fəzl b. Yezid əl-Yəmani
 Hüseyn b. Həsən əl-Hüseyni əl-Əsvəd
 Hüseyn b. Əli əl-Ələvi
 Hüseyn b. Həsən əl-Hüseyni əl-Ələvi

 Tələbələri 

Bəziləri:

 Əbu Abdullah Əhməd b. İbrahim İbn-i Əbu Rafi əs-Simyəri
 Əbul-Hüseyn Əhməd b. Əhməd b. əl-Katib-i əl-Küfi
 Əbu Hüseyn Əhməd b. Əli b. Səid əl-Küfi
 Əbul-Hüseyn Əhməd b. Məhəmməd b. Əli b. əl-Kufi
 Əbu Qalib Əhməd b. Məhəmməd ər-Razi
 Əbul-Qasım Cəfər b. Məhəmməd b. Cəfər b. Musa b. Qavləveyh əl-Qummi
 Əbul-Həsən Əbdülkərim b. Abdullah b. Nəsr əl-Bəzzar ət-Təbyisi
 Əli b. Əhməd b. Musa əd-Dəkkak
 Məhəmməd b. Əhməd Sinani
 Məhəmməd b. Məhəmməd b. Asim əl-Kuleyni

 Dini fəaliyyəti 

Alim İslam/Hədis elmində ilk dəfə ravilərinin məşhur olması və kitabın həcmini kiçiltmək üçün iddət terminini yaradmış və ondan istifadə etmişdir. İddət hədisin rəvilərdən ibarət olan silsiləsinin əvəzinə sənəddə istifadə edilir.

 Əsərləri 
 Kitab əl-Kafi
 əl-Rəddu aləl-Qəramitə (Qərmətilərə rəddiyə)
 Yuxu yozmaları
 Rical

 Haqqında deyilənlər 

İbn Əsir "Cami əl-Üsul" adlı kitabında belə bir hədis nəql edir:

أبو هريرة - رضي الله عنه - أَنَّ رسولَ الله -صلى الله عليه وسلم- قال: إِنَّ الله يبعث لهذه الأمة على رأس كل مائة سنة من يُجَدِّد لها دينها

"Əbu Hüreyrə Rəsulullah s.a.a-dan belə nəql etdi: "Allah hər əsrin əvvəlində dini dirildəcək və ucaldacaq bir şəxsi seçər"

Hədisi nəql etdikdən sonra İbni Əsir öz fikrinə əsasən hər dövrün alimlərini sayır. üçüncü əsrin alimlərini sayarkən deyir:

وأما من كان على رأس المائة الثالثة... وأبو جعفر محمد بن يعقوب الرازي من الإمامية

Üçüncü əsrin alimlərindən:... və imamiyyədən Əbu Cəfər Muhəmməd ibn Yaqub ər-Razi (əl-Kuleyni).

İbni Əsir, "Cami əl-Üsul", 11/329

Zəhəbi yazıb:

٤١٦- محمد بن يعقوب [١] 

416 - Məhəmməd b. Yəqub:

أبو جعفر الكلينيّ الرّازيّ.
شيخ فاضل شهير، من رءوس الشيعة وفقهائهم المصنفين في مذاهبهم الرذلة [٢] .

Əbu Cəfər əl-Kuleyni ər-Razi. Şiələrin aparıcı şəxsiyyətlərindən və fəqihlərindən biri olan, onların məzəmmətə layiq məzhəbləri üzərinə əsərlər yazan tanınmış və fəzilətli alim.

روى عنه: أحمد بن إبراهيم الصّميريّ، وغيره.

Ondan Əhməd b. İbrahim əs-Səmiri və başqaları rəvayət etmişdir. 

وكان ببغداد وبها مات. وقبره ظاهر عليه لوح.

O Bağdadda olurdu və orada da öldü. Qəbri orada aşkardır və üzərində lövhə var.

əz-Zəhəbi, “Tarix əl-İslam”, 24/249, 416-cı ravi

İbni Abdun deyir:

"Onun məzarını Suratut-Tayidə gördüm. Məzar daşına özünün ve atasının adı yazılmışdı. Hicri dördüncü əsrin sonlarına doğru məzar daşındaki yazılar silinmişdi. Bu gün məzarı Dəclə çayının şərq sahilindəki ərazidədir.

 İstinadlar 

 Həmçinin bax 
 Şiə məzhəbinin alimləri siyahısı
 Əl-Kafi

 Xarici keçidlər 

Kerim Uçar, "Şia alimleri biografisi", Berlin, 2007, 1. cild, Kuleyni (r.a.). islamkutuphanesi.com 
 Şeyx Kuleyni' 
 Şeyx Kuleyni r.ə. 
 Sigatu'l-İslâm Ebu Cafer Muhammed b. Yakub b. İshak el Kuleynî  (öl. h. 329). islamkutuphanesi.com 

 Shaikh Mohammed bin Yaqoob bin Ishaq Kulaini.  & Al Kafi 

Kateqoriya:İslam alimləri
Kateqoriya:Hədis alimləri
Kateqoriya:Ravilər