Toxta

Toxta xan (salnamələrdə Tokta, Tuktay, təx. 1270—1312/13) — 1291-1312-ci illərdə Qızıl Orda xanı, Məngü Timurla Olcay xatunun oğlu. 

 Daxili siyasəti 

1313-cü ildə Tokta vəfat etdi. Xənəndəmirin (Khnandemir) yazdığına görə, o, Volqa çayının ortasında qayığın içində boğularaq ölmüşdür. Əbu’l-Bəxəri (Abu'l-Bakharī) isə onun Seraidrakda dəfn edildiyini bildirir. Noqay və onun ailəsini məğlub etdikdən sonra Tokta Qızıl Orda dövlətinin mütləq hökmdarına çevrildi və onun ən güclü suverenlərindən biri oldu. O, bir vaxtlar İslam dinini qəbul etmişdi, lakin sonradan Çingiz xanın qədim inancına qayıtdı və bununla birlikdə qədim başçıların tolerantlıq siyasətini də bərpa etdi.History of the Mongols, from the 9th to the 19th century

Tokta öldükdən sonra onun üç oğlu vardı: İlbasmış, Tukel Buqa və Pirus，Lakin onların heç biri taxta çıxmadı.History of the Mongols, from the 9th to the 19th century

 Xarici siyasəti 
Hakimiyyətə gələn kimi rusların yarım-müstəqilliyini ləğv etmək üçün qardaşı Tudanı hücuma göndərdi. O 1293-cü ildə 14 şəhəri yandırdı. Xan özü Tver şəhərinə hücuma keçdi və Vladimir-Suzdal knyazı Dmitri Aleksandroviçi taxtdan qovdu. Rus arxivlərində bu hadisə "Batı geri döndü" kimi xatırlanır.

1301-ci ildə Ağ Orda hökmdarı Bayan xan Toxtanın yanına qaçdı. Ağ Ordada baş verən qiyamın təşkilatçılarını dəstəkləyən Toxta xan Duva xan və Kaydunun oğlu Çaparı məğlub edərək Bayan xanın hakimiyyətini bərpa etdi. 1304-cü ildə Toxta xan Cığatay xanlığından gələn təklifi qəbul edərək Teymur xanın hakimiyyətini qəbul etdi.  

1312-ci ildə vəfat etdi.ПРОДОЛЖАТЕЛЬ РАШИД АД-ДИНА->ПРОДОЛЖЕНИЕ "СБОРНИКА ЛЕТОПИСЕЙ "->ТЕКСТ. www.vostlit.info.

 Ailəsi 
Oğlanları: El-Basar (o sonradan hakimiyyət uğrunda mübarizənini baş verməməsi üçün bütün qohumlarını öldürmüşdü) Чингиз-наме / Факсимиле, перевод, транскрипция, примечания, исследования В. П. Юдина, комментарии и указатели М. Х. Абусеитовой, Алма-Ата, 1992, c. 102-103 və İlbasmışТизенгаузен В. Г. Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды. Москва-Ленинград: Издательство Академии наук СССР, 1941, т. 2, с. 100, qızıː Mariya.

 İstinadlar 
Kateqoriya:Qızıl Orda xanları