Monqol imperiyası

Monqol imperiyası (), köhnə mənbələrdə Monqol feodal imperiyası — XIII əsrdə yaranmış Monqol imperiyası.

 Tarixi 
XII əsrdə monqollarda qəbilə quruluşu dağıldı və ordular yarandı. Ordu rəisləri bahadırlar idi. Dövlətin əsasını Temuçin adlı bahadır qoymuşdur. 1206-cı ildə Onon çayı sahilində keçirilən qurultayda Temuçin xaqan oldu və Çingiz xan adlandırıldı. O, 1207–1211-ci illərdə Sibiri və Türküstanı, 1215-ci ildə Şimali Çini işğal etdi. Çingiz xan 1219–1220-ci illərdə isə Buxara, Səmərqənd, Üzgənc və Otrarı tutdu.
1227-ci ildə Çingiz xan öldü və böyük xaqan Ugedey oldu. Monqolustan Çingiz xanın 4 oğlu: Ugedey, Cağatay, Cuci, Tuli arasında bölüşdürüldü.

1235-ci ildə nəvəsi Batı xan Avropanın cənub-şərqinə yürüş etdi. O, Xəzər və Azovdan başlayaraq Rusiyanı cənub-şərq çöllərinədək işğal etdi və 1237-ci ildə Ryazanı, 1238-ci ildə Vladimir şəhərlərini ələ keçirdi. 1240-cı ildə Kiyev və Volın şəhərlərini də tutdu. 1251-ci ildə Batı xanın köməyi ilə Münke xaqan oldu. Artıq orduda üsyanlar baş verməyə başladı.

XII əsrin axırlarında Xubilay xanın dövründə isə Çinin cənubu da işğal edildi. Paytaxt Qaraqorumdan Pekinə köçürüldü. XIV əsrdə üsyanlar və çəkişmələr nəticəsində imperiya dağıldı və yerində müstəqil dövlətlər yarandı.

Monqol dövləti 1220-ci ildə Azərbaycana I yürüşünü etdi və Zəncanı, Ərdəbili, Sərabı, Şamaxını tutdu. Onlar Təbrizdən üç dəfə xərac aldılar, sonra isə Marağanı talan etdilər. Volqaboyunda bulqarlara məğlub olduqdan sonra Monqolustana qayıtdılar.

1225-ci ildə Xarəzmşah Məhəmmədin oğlu Cəlaləddin Azərbaycana yürüş etdi və Eldənizlər dövləti süqut etdi. 1231-ci ildə monqollar Azərbaycana ikinci dəfə yürüş etdilər və Cəlaləddinin ağalığına son qoydular. Onlar Marağını, Gəncəni, Şəmkiri, Tovuzu və Bakını tutdular.
Monqolların üçüncü yürüşü Hülaki xanın başçılığı ilə 1256-cı ildə baş verdi. Onlar Azərbaycanı və Bağdadı ələ keçirdilər. İşğal olunmuş ərazilərdə Hülakilər (Elxanilər) dövləti yarandı. Dövlətin mərkəzi Azərbaycan oldu. Dövlət Təbrizdən idarə olunurdu. Sonra digər Monqol dövləti — Qızıl Orda Azərbaycan ərazisinə yürüş etdi.

 Cuci xanın dövlətindən törəyən ölkələr 
 Qızıl Orda xanlığı
 Toğa Teymur xan sülalesi
 Krım xanlığı
 Qazan xanlığı
 Qasım xanlığı
 Həştərxan xanlığı
 Qazax xanlığı
 Noğay Orda — Cuci ailəsinə xidmət edən mangitlər
 Sufi sülaləsi — Cuci ailəsinə xidmət edən kongiratlar
 Şeyban xan sülaləsi
 Sibir xanlığı
 Şeybani xanlığı
 Buxara xanlığı
 Xivə xanlığı
 Kokand xanlığı
 Buxara əmirliyi

Cığatayın dövlətindən törəyən ölkələr
 Cığatay xanlığı
 Qərbi Cığatay xanlığı
 Monqolustan xanlığı — Çığatayın sülaləsindən Tuğluk Timurun oğulları
 Qaşgar xanlığı — Monqolustan xanının sülaləsindən
 Qərbi Çağatay xanlığı
 Böyük Teymur İmperiyası — Cığatay ailəsinə xidmət edən barlaslar
 Böyük Moğol İmperiyası

Tulunun dövlətindən törəyən ölkələr
 Yuan sülaləsi \ Şimali Yuan — Tulunun ikinci oğlu Kubilayın oğulları
 Oyrat — Tulunun ailəsinə xidmət edən oyratlar
 Cungar — Oyratların cunqar qolu
 Elxanilər dövləti — Tulunun üçüncü oğlu Hülakünun oğulları
 Cəlayırlar sülaləsi — Tulunun ailəsinə xidmət edən cəlayırlar

 Monqol İmperiyasının hökmdarları 
 Çingiz xan (1205–1227)
 Ögedey xan (1229–1241)
 Güyük xan (1246–1248)
 Möngke xan (1251–1259)
 Arıq Buğa xan (1259–1264)
 Kubilay xan (1260 (de-fakto — 1264)-1294)

 Qalereya 

 Xarici keçidlər 

 Завоевание Руси татаро-монголами. Интерактивная карта

 Həmçinin bax 
 Çingiz xan

 İstinadlar 

Kateqoriya:Türk dövlətləri
Kateqoriya:Monqolustan tarixi
Kateqoriya:Monqol istilaları