Oqaneson

Oqaneson (Og) – D.İ. Mendeleyevin dövri cədvəlində 118-ci yeri tutan sintetik kimyəvi element. Bu, indiyə qədər sintez edilmiş ən böyük atom nömrəsinə və atom kütləsinə malik elementdir. Oqanesonun adı, onun kəşfində mühüm rol oynamış rusiyalı nüvə fiziki Yuri Oqanesyanın şərəfinə verilmişdir.

Oqaneson son dərəcə qeyri-sabitdir və onun yeganə məlum izotopu olan 294Og-nin yarıparçalanma dövrü bir millisaniyədən azdır. Bu səbəbdən onun kimyəvi və fiziki xassələri yalnız nəzəri hesablamalara əsaslanır.

 Tarixi və sintezi 
Superağır elementlərin sintezi mürəkkəb nüvə reaksiyaları tələb edir. Oqaneson ilk dəfə 2002-2005-ci illərdə Birləşmiş Nüvə Tədqiqatları İnstitutunda (Dubna, Rusiya) amerikalı və rusiyalı alimlərin birgə əməkdaşlığı nəticəsində əldə edilmişdir. Element, kalifornium-249 (249Cf) hədəfini kalsium-48 (48Ca) ionları ilə bombardman etməklə sintez olunmuşdur. Bu reaksiyalar yüksək enerji və dəqiqlik tələb edən mürəkkəb proseslərdir.

Kəşf 2015-ci ildə Beynəlxalq Nəzəri və Tətbiqi Kimya İttifaqı (IUPAC) və Beynəlxalq Nəzəri və Tətbiqi Fizika İttifaqı (IUPAP) tərəfindən rəsmən təsdiq edilmişdir.

 Adlandırılması 
Elementin adı, superağır elementlərin kəşfi və tədqiqi sahəsindəki fundamental töhfələrinə görə nüvə fiziki Yuri Oqanesyanın şərəfinə təklif edilmişdir. Oqanesyan, hazırda sağ olan yeganə şəxsdir ki, onun şərəfinə kimyəvi element adlandırılmışdır. Rəsmi ad 2016-cı ilin noyabrında təsdiq olunmuşdur.

 Proqnozlaşdırılan xassələri 
Oqanesonun qeyri-sabitliyi səbəbindən onun xassələri yalnız nəzəri modellər və dövri qanunauyğunluqlar əsasında proqnozlaşdırılır. Bu hesablamalarda nisbilik effektləri mühüm rol oynayır.

 Atom və fiziki xassələri 
Oqanesonun elektron formulu [Rn] 5f¹⁴ 6d¹⁰ 7s² 7p⁶ olaraq proqnozlaşdırılır ki, bu da onu dövri cədvəlin 18-ci qrupuna, yəni təsirsiz qazlar sırasına aid edir. Lakin, güclü nisbilik effektləri səbəbindən oqanesonun digər təsirsiz qazlardan fərqli davranacağı gözlənilir.

Ağır kütləsi və güclü atomlararası cazibə qüvvələri səbəbindən otaq temperaturunda qaz deyil, bərk halda olması ehtimal edilir.

 Kimyəvi xassələri 
Nisbilik effektləri oqanesonun elektron təbəqələrinin quruluşunu əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Bu səbəbdən, o, digər təsirsiz qazlara nisbətən daha reaktiv ola bilər və kimyəvi birləşmələr əmələ gətirməyə qabildir. Hesablamalar göstərir ki, oqaneson flüorla və hətta qızıl kimi daha az aktiv elementlərlə belə reaksiyaya girə bilər. İndiyə qədər heç bir oqaneson birləşməsi sintez edilməmişdir.

 Stabillik və izotopları 
Oqaneson "stabillik adası" adlanan nəzəri bölgənin yaxınlığında yerləşir. Bu nəzəriyyəyə görə, müəyyən sayda proton və neytrona malik superağır nüvələr nisbətən daha uzunömürlü ola bilər.

İndiyə qədər yalnız bir izotopu, 294Og, müşahidə olunmuşdur. Onun yarıparçalanma dövrü təxminən 0,7 millisaniyədir və o, alfa-parçalanma yolu ilə livermorium-290 (290Lv) izotopuna çevrilir. Nəzəri hesablamalar daha ağır, neytronla zəngin izotopların daha dayanıqlı ola biləcəyini proqnozlaşdırır.

 İstinadlar 

 Həmçinin bax 
 Kimyəvi elementlərin dövri cədvəli

Kateqoriya:Kimyəvi elementlər