Aqnostisizm

Aqnostisizm — tanrının varlığının və fövqəltəbii qüvvələrin bilinməsinin qeyri-müəyyən olduğunu, eləcə də sözügedən varlıqların mövcud olmasının və olmamasının da sübut oluna bilməyəcəyini irəli sürən fəlsəfi cərəyan. (səh.56 1967-ci il əlavəsi)

Filosof Uliam Rou aqnostisizmi belə tərif edir: "Aqnostisizm insan ağlının tanrının varlığının və ya yoxluğununun rasional əsaslarla isbatlanma kifayətliliyindən aciz olduğunu qəbul edən bir görüşdür".

 Ateizm və deizmdən fərqi 
Aqnostisizm ateizm ilə eyni deyil. Ateizm tanrının var olmadığını və yaxud var ola bilməyəcəyini qəbul edir, lakin aqnostisizm tanrının var olub olmadığının bilinmədiyini və ya heç vaxt bilinməyəcəyini qəbul edir. Demoqrafik araşdırmalara görə isə ateizm və aqnostisizm digər bütün dinsiz fəlsəfələrlə eyni kateqoriyadadır. Bəzi mənbələr isə aqnostisizmi "neytrallıq" adlandırır. Tomas Heksli isə aqnostisizm haqqında demişdir:

"Əslində bir ateistin düşüncəsi bir deistin düşüncəsi ilə eynilik təşkil edir. Bir xristian tanrının varlığını biləcəyimizi, bir ateist isə tanrının yoxluğunu biləcəyimizi iddia edir. Aqnostik isə bu barədə dəqiq bir qərar vermək üçün uyğun şərait olmadığını düşünür." Bertran Rassel , 1953

 Növləri 

 Aqnostik deizm 
Aqnostik deizm yaradıcının mövcud olmasını daha yüksək qəbul edən və yaradıcının varlığına inanan, amma yaradıcının mövcudluğunun sübut edilməsinin mümkün olmadığını qəbul edən fəlsəfi görüşdür. Deist biri yaradıcının varlığının beyin və müşahidə yoluyla başa düşülə biləcəyini deyər, amma aqnostik deist isə yaradıcının varlığının sübut edilməsinin heç bir yolu olmadığını, amma yaradıcının var olduğunu deyər.

 Aqnostik ateizm 
Aqnostik ateizm yaradıcının var olmadığını düşünən, amma yaradıcının yoxluğunun dəqiq sübut edilə bilməyəcəyini də deyən fəlsəfi görüşdür. Aqnostik ateist şəxs yaradıcının yoxluğuna dair tam dəqiq rəy bildirməz.

 Zəif aqnostisizm 
Zəif aqnostisizm hər hansısa yaradıcının varlığının və ya yoxluğunun hazırda sübut edilə bilmədiyini, amma bunun tam olaraq sübut edilə bilinməyəcəyini deyir.

 Məşhur aqnostiklər 
 Albert Kamü — fransız yazıçı və filosof
 Albert Eynşteyn — yəhudi əsilli alman fizik
 Albert Sent-Dördi — macar fizioloq
 Oldos Haksli — ingilis yazıçı
 Aleksandr Kvasnevski — Polşa prezidenti (1995–2000)
 Aleksandr fon Humboldt — alman təbiətşünas və tədqiqatçı
 Bill Geyts — amerikalı sahibkar, Microsoft-un qurucusu
 Karl Saqan — amerikalı astronom
 Çarlz Darvin — ingilis təbiətşünas
 Çarli Çaplin — ingilis rejissor, aktyor və yazıçı
 Klement Ettli — britaniyalı siyasətçi
 Devid Attenboro — ingilis təbiətşünas
 İlon Mask — amerikalı sahibkar və mühəndis
 Emil Durkhaym — fransız sosioloq
 Epikür — Qədim yunan filosofu
 Fransua Olland — Fransa prezidenti (2012–2017)
 Frans Kafka — yəhudi yazıçı
 Frans Şubert — avstraliyalı bəstəkar
 Haynz Fişer — Avstriya prezidenti (2004–2016)
 Helen Klark — Yeni Zelandiya Baş naziri (1999–2008)
 Hovard Fillips Lavkraft — amerikalı yazıçı
 İmmanuel Kant — alman filosof
 İrvin Yalom — amerikalı ekzistensialist psixiatr
 İsayya Berlin — ingilis filosof
 Ceyms Coys — irlandiyalı şair
 Yanuş Korçak — polşalı uşaq yazıçısı, pediatr və pedaqoq
 Anri Dünan — isveçrəli yazıçı, sahibkar və Qırmızı Xaç təşkilatının qurucusu
 Yohans Brams — alman bəstəkar, pianoçu və drijor
 Karl Popper — Avstriya əsilli britaniyalı filosof
 Larri Kinq — amerikalı televiziya və radio aparıcısı
 Linus Torvalds — finland əsilli amerikalı proqram mühəndisi
 Lüdviq Vittgenşteyn — Avstriya əsilli britaniyalı filosof
 Mariya Küri — polyak əsilli fransız fizik
 Mark Tven — amerikalı yazıçı
 Mişell Baçelet — Çili prezidenti (2014–2018)
 Milton Fridman — amerikalı iqtisadiyyatçı
 Monika Belluççi — italyan aktrisa
 Nil Deqrass Tayson — amerikalı astrofizik
 Nikola Tesla — serb əsilli amerikalı ixtiraçı və fizik
 Protaqor — Qədim yunan sofist və ilk böyük humanist
 Rikardo Laqos — Çili prezidenti (2000–2006)
 Stendal — fransız yazıçı
 Vorren Baffett — amerikalı investor
 Vilhelm Reyx — Avstriya əsilli amerikalı psixatr və psixoanalitik
 Çingiz AbdullayevMən Kərbəlada, Məşhəddə, Nəcəfdə, Məkkə və Mədinədə olmuşam. Yerusəlimdə məsciddə dua etmişəm. Çox adam buna inanmır. Mən aqnostikəm. İnanmıram ki, məni o dünyada "saqqallı bir kişi" gözləyir, inanmıram ki, məni pərilər qarşılayacaq. Nə qədər Allaha inanmasan da, bir o qədər Allahın olduğunu sübut edirsən. — azərbaycanlı yazıçı
 Yakob Bronovski — polyak riyaziyyatçı, bioloq, teatr yazıçısı, şair və ixtiraçı
 Con Key — Yeni Zelandiya prezidenti (2008–2016)
 Mett Ston — amerikalı-yəhudi komediyaçı və "Cənubi Park"ın ortaq prodüseri
 Robert İnqersoll — "Böyük aqnostik" ləqəbli amerikalı natiq, aktivist və siyasətçi
 Stiven Cey Quld — amerikalı paleontoloq, geoloq, zooloq, taksonomist və elm tarixçisi
 Stinq — ingilis musiqiçi
 Syusen Entoni — amerikalı feminist
 Tomas İkins — amerikalı rəssam, heykəltaraş və incəsənət müəllimi
 Tomas Henri Haksli — "aqnostisizm" terminini yaradan ingilis filosof və bioloq
 Trey Parker — amerikalı komediyaçı və "Cənubi Park"ın ortaq prodüseri

 İstinadlar 

Kateqoriya:Fəlsəfi hərəkatlar
Kateqoriya:Din fəlsəfəsi
Kateqoriya:Epistemoloji nəzəriyyələr
Kateqoriya:Skeptisizm