Refleks

Refleks ( – əks etmə) — orqanizmin xarici və daxili mühitdə baş verən qıcıqlanmalara qarşı sinir sisteminin iştirakı ilə verdiyi cavab reaksiyaları. Refleksin bioloji əhəmiyyəti orqanizmin daxili mühitinin sabitliyini saxlamaq üçün orqanların işinin tənzimlənməsindən və onların funksional qarşılıqlı təsirini yaratmaqdan ibarətdir.

Refleks iki böyük qrupa bölünür: şərti və anadangəlmə və ya şərtsiz. Şərtsiz refleksin icrası üçün heç bir hazırlıq, şərt, təlim tələb olunmur (Məs., əmmə, gözqırpımı, bəbək R.-i və s.). Demək hər heyvan növünün özünəməxsus şərtsiz, irsi refleksi vardır. Şərti refleks həyat prosesləri nəticəsində qazanılır. Dəyişkəndir, müvəqqətidir, fərdi xüsusiyyət daşıyır, yəni refleksin yaranması üçün xüsusi şərtlər və vaxt lazımdır. "Şərti refleks" terminini ilk dəfə elmə İ. P. Pavlov daxil etmişdir.Məmmədov Q. Ş. Xəlilov M. Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.

Şərtsiz reflekslər
Şərtsiz reflekslərə müdafiə, qida, cinsiyyət və səmt refleksləri aiddir.
+ şərtsiz refleks növləri Müdafiə refleksləri Qida refleksləri Cinsiyyət və səmt refleksləri Asqırma,öskürmə,qusma,gözqırpma,isti əşyaya toxunduqda əlin çəkilməsi Ağızsuyu,mədə və bağırsaq şirəsi ifrazı,çeynəmə,udma,uşaqlarda əmmə aktı  Çoxalma proseslərinə,işıq və səs qıcıqlarına qarşı yaranan reflekslər
Şərtsiz reflekslər:
 Anadangəlmə olub, irsən nəsildən-nəsilə keçir;
 Orqanizmin bütün həyatı boyu qalır, daimidir;
 Orqanizmin daxili mühitinin sabitliyini təmin edir;
 Növü əmələ gətirən fərdlərin hamısını əhatə edir;
 Refleks qövsü onurğa beyni,beyin kötüyü və baş beyin qabıq altı nüvələrindən keçir;
 Əmələ gəlməsi üçün böyük yarımkürələr qabığının iştrakı vacib deyil;
 Əmələ gəlməsi üçün xüsusi spesifik qıcıqlar(qida,səs və.s) tələb olunur.

Şərti reflekslər
Növün hər bir fərdində mövcud olan şərtsiz reflekslərin əsasında insan və ya heyvan orqanizmində həyat şəraitinə uyğun olaraq əmələ gələn reflekslər şərti reflekslər adlanır.

Şərti reflekslər:

 Anadangəlmə deyil, həyat təcrübəsi əsasında ömür boyu qazanılır;
 Daimi deyil,sönür,yenidən yaranır və yeniləri ilə əvəz oluna bilir;
 Fərdidir,yəni növü əmələ gətirən fərdlərin hamısında yaranmır;
 Refleks qövsü baş beyin yarımkürələr qabığından keçir;
 Əmələ gəlməsi üçün xüsusi sipesifik qıcıqlar (qida,səs və.s)lazım gəlmir;
 İnsanı mühitin dəyişən şəraitinə uyğunlaşdırır.
İ.P.Pavlov şərti refleksləri heyvanlar (itlər) üzərində təcrübələr apararaq öyrənmişdir.
Şərti refleksə nümunələr:
Qaranlıq otaqda lampanı yandırıb itə qida verdikdə (şərtsiz qıcıqlandırıcı) ağız suyu ifraz olunur.Bu uzlaşdırmanı bir neçə dəfə təkrarladıqdan sonra təkcə lampanın yanmsı (təsirsiz qıcıqlandırıcı) ağız suyu ifrazına səbəb olur.
<gallery>
|
Pavlov's_dog_conditioning

Təkcə zəngin səslənməsi nəticəsində eşitmə nahiyəsində yaranmış oyanma yeni əmələ gəlmiş müvəqqəti yol ilə dad nahiyəsinə, burdan baş beynin ağızsuyu ifrazı mərkəzinə,sonra ağızsuyu vəzilərinə nəql olunur.Nəticədə şərti reflektor yolla ağızsuyu ifraz olunur.
Şərti reflekslər nəinki təcrübə şəraitində,həm də gündəlik həyatda əmələ gəlir.İnsan və ya heyvan bir neçə gün eyni saatda qidalanırsa,həmin vaxtda ağız suyu və mədə şirəsi ifrazı baş verir.Ömründə 1 dəfə limon dadmış adam limon gördükdə dərhal ağzı sulanır.

 Həmçinin bax 
 İqlim anomaliyası
 İqlim qurşağı

 Mənbə 

Kateqoriya:Biologiya
Kateqoriya:Reflekslər
Kateqoriya:Sinir sistemi