Şuşa real məktəbi

Şuşa real məktəbi — 1881-ci ildə Azərbaycanın Şuşa şəhərində yaranan 6 sinifli yeni tipli məktəb.

 Tarixi 
XIX yüzilliyin sonlarında kapitalizmin inkişafı nəticəsində müxtəlif sahələrdə baş verən dəyişikliklər Azərbaycanın mədəniyyətinə də ciddi təsir göstərmiş və xalqın mədəni inkişaf sferasına istiqamətlənməsinə şərait yaranmışdı. Bu dövrdə çarizmin riyakar siyasətinə baxmayaraq, rus mədəniyyətinin nümayəndələrinin təsiri nəticəsində Azərbaycanda maarifçilik inkişaf edirdi. Maarifçiliyin inkişafı nəticəsində dini təhsil sistemindən dünyəvi təhsil sisteminə keçid gücləndi.

XIX əsrdə Azərbaycanda yeni tipli məktəblər meydana gəldi və inkişaf yoluna qədəm qoydu. Məktəblərin təsiri və maarifin inkişafına cəhd baxımından Azərbaycanın Qarabağ bölgəsi, nəinki Azərbaycanda, eləcə də, Cənubi Qafqazda, demək olar ki, ən ilkin yeri tuturdu. Bu ənənə XIX əsrin sonlarında daha da güclənmişdi.

XIX əsrin 80-ci illərində Azərbaycanda cəmi bir real məktəb (Bakıda) və bir klassik progimnaziya (Gəncədə) fəaliyyət göstərirdi. Bu isə bir tərəfdən əhalinin orta təhsilə olan ehtiyacını, digər tərəfdən isə sənaye və ticarətin artmaqda olan tələbini qətiyyən ödəmirdi. Bu tələb və ehtiyac Şuşada özünü xüsusilə büruzə verirdi. Burada orta məktəbə olan tələb get-gedə artırdı. Şuşada progimnaziya təsisi sahəsindəki tələbin nəticəsiz qalmasını görən şəhər əhalisi 1880-ci il iyunun 30-da Peterburqa-Qafqaz komitəsinə yazırdı.

Beləliklə, 1881-ci il sentyabrın 20-də Şuşada 6 sinifli real məktəbin əsası qoyuldu.Hüseyn Əhmədov. Azərbaycan məktəb və pedaqoji fikir tarixi. Bakı: Elm və təhsil, 2014. — səh. 144–145.

 Digər məlumatlar 
1886-cı ildə məktəbə 7.500 manat xərclənmişdi.

Lakin Şuşa məktəbi dövrünün nümuməvi maarif ocağı sayılırdı və buna görə də Qafqaz maarif nazirinin nümayəndəsi 1890-cı ildə şahzadə Ziaəddövlə Ənişirəvan mirzə Qacarı və antropoloq Şantrı buraya gətirmiş, onlar tədrislə maraqlanmış və aydın olmuşdur ki, məktəbdə üzürlü və üzürsüz dərs buraxanların faizi 7,64-dür. Ümumiyyətlə, bu faiz xalqın elmə-maarifə həvəsinin əvvəlki illərə nisbətən artdığını göstərirdi. Xalq dinin qadağan qanununa əhəmiyyət vermədən, başqa xalqların dillərini də öyrənir. Həmin dində danışmağa və oxumağa cəhd göstərirdilər. 1890-cı ildə Tiflis məktəblərində alman dili məcburi dil kimi öyrədilirdisə, Şuşa məktəbində bu könüllülük prinsipi ilə aparılırdı. Yeni açılan bu məktəblərdə ədəbiyyatın tədrisinə xüsusi diqqət yetirilirdi. Ona görə ki, ədəbiyyat əsas tərbiyə vasitəsi kimi yetişdirməkqüdrətinə malik idi. Bunu, Şuşa realnı məktəbinin müfəttişini əvəz edən Şimanovskinin Qafqaz maarif nazirinin sərəncamlar bülletinində çap etdirdiyi "Bizim orta məktəblərdə, ədəbiyyat şakirdlərin əxlaq tərbiyəsdində, söhbətlərin aparılmasında əsas silahdır". Məqaləsi bir daha təsdiq edir. O zaman ədəbiyyata xüsusi diqqət yetirilirdi.

 Şuşanın işğalından sonra 
1992-ci ildə Şuşa işğal olunduqdan sonra Şuşa Realnı məktəbi yandırılaraq xarabazara çevrilib. Halbuki, bu məktəb ilk açılanda 159 şagird təhsil almışdır.

 Məktəbin müəllimləri 
 Mirzə Salah bəy Zöhrabbəyov
 Yusif bəy Məlikhaqnəzərov
 Haşım bəy Vəzirov

 Məktəbin şagirdləri 
 İsmayıl bəy Şəfibəyov
 Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev
 Yusif Vəzir Çəmənzəminli
 Cabbar bəy Vəlibəyov
 Qara bəy Əliverdilər
 Ələkbər bəy Əliyev
 Feyzulla Əliquluzadə
 Xudadat bəy Əzizbəyov
 Xudadat bəy Məlik-Aslanov (1892–1898)
 Cavad bəy Məlik-Yeqanov
 Əbdüləli Orucov (1914–1920)
 Rüstəm bəy Axundov
 Xan Şuşinski
 Əbdüləli bəy Muxtarov
 Həsən bəy Bağırbəyov
 Muxtar bəy Muradov
 Soltan bəy Vəlibəyov

 Binanın hazırkı dağıntıları 

 Həmçinin bax 
 Şuşa şəhər məktəbi

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Böyük elm ocağı
 Şuşa Real Məktəbi (1881-ci il)
 Məktəblər və tədris mərkəzləri


Kateqoriya:1881-ci ildə yarananlar
Kateqoriya:Şuşada təhsil
Kateqoriya:Azərbaycan məktəbləri
Kateqoriya:Şuşa məktəbləri
Kateqoriya:Şuşanın görməli yerləri
Kateqoriya:Şuşa real məktəbinin məzunları