Qarabağ atlı alayı

Qarabağ atlı alayı — Çar Rusiyası Qarabağı işğal edəndən sonra yaranmışdı. 1-ci Müsəlman polku da adlanırdı. Alay 5 yüzlükdən (taqımdan) ibarət idi. Alaya komandir, yüzlüyə sultan başçılıq edirdi. Sultanın müavini naib, naibin yardımçısı vəkil adlanırdı. Alayın bayrağı vardı. Komandir ştabs-kapitan Gülməmməd bəy Rüstəmbəyov, polkovnik Cəfərqulu xan Nəva Sarıcalı-Cavanşir, 1829-cu ildə komandir köməkçisi kapitan Rüstəm bəy Cavanşir olmuşdu. Komandirin adyutantı Rəhim bəy Uğurlubəyov idi. 1831-ci ildə alayın bayraqdarı Behbud bəy İsmayıl bəy oğlu olmuşdu.

Qarabağ atlı alayının düşərgəsi Ağcabədi kəndinin yanında yerləşirdi.

 Alayın döyüş tarixi 
1826-cı il dekabrın 28-də rus qoşunlarının bir dəstəsi general-leytenant Madatovun komandanlığı ilə Araz çayını keçdi. Bu dəstənin içində Qarabağ və Şirvan atlıları da var idi. Bu qoşun Meşkin qəzasında olduğu zaman Meşkin qəzasının hakimi şahsevənli Əta xan, Şeqaqi xalqının nümayəndələri, Qarabağ xanlığının hörmətli ağsaqqalları və qaraqoyunlu Məhəmməd xanın Qaradağda yaşayan oğlu knyaz Madatovun yanına gələrək rus himayəsi altma alınmalarını xahiş etdilər. Rus qoşunlarının bu dəstəsi 1827-ci il yanvarın 16-na qədər Qaradağ xanlığında qaldı və sonra Arazı keçərək Qarabağa qayıtdı.General Yermolovun çara yazdığı 1827-ci il 12, 20 və 26 yanvar tarixli raportlar (AKAK, c. VI, h. II, sənəd 703–705, səh. 387–389

 Qarabağ atlı alayının quruluşu 
1829-cu ildə:
 1-ci yüzlük
 Sultan: Fərəculla bəy Uğurlubəyov
 Naib: Cəfər bəy Hacıbəyov
 Vəkillər: Bəndəli bəy Kərim bəy oğlu, Hüseyn bəy Köçərlinski
 Kolanı mahalından-30 nəfər, Dizaq mahalından-50 nəfər, Zərgər-Dilağarda camaatından-20 nəfər.
 2-ci yüzlük
 Sultan: Əli ağa Adıgözəlov
 Naib: Salah bəy Mirzə Məhəmmədqulu bəy oğlu (Salah bəy Salahbəyov)
 Vəkillər: Mehrəlii ağa Məhəmməd ağa oğlu, Həşim bəy Teymurxan bəy oğlu (Həşim bəy Teymurxanov)
 İyirmidörd mahalından −50 nəfər, Otuziki mahalından-50 nəfər.
 3-cü yüzlük
 Sultan: Sadıq bəy Cavanşir
 Naib: Camalxan bəy Hüseynbəyov
 Vəkillər: Fərhad bəy Məlik-Aslanov, Behbud bəy İsmayıl bəy oğlu
 Zəngəzur mahalından 100 nəfər.
 4-cü yüzlük
 Sultan:Adıgözəl bəy Təklə
 Naib: praporşik Ağa bəy Rüstəmbəyov
 Vəkillər: Həsənqulu bəy Sultanov, Atakişi bəy Sultanov
 Kəbirli mahalından-30 nəfər, Cavanşir-Dizaq mahalından −30 nəfər, Dəmirçihəsənli mahalından −40 nəfər.
 5-ci yüzlük
 Sultan: podporuçik Manas bəy Bəylərov
 Naib: Hüseyn bəy Pirimov
 Vəkillər:Bəylər bəy Bəylərov, Rüstəm bəy Şahnəzərov
 Xaçın mahalından-20 nəfər, Vərəndə mahalından 30 nəfər, Çiləbörd mahalından-20 nəfər, Talış mahalından-20 nəfər, Dəmirçihəsənli mahalından-10 nəfər.

1831-ci ildə:
 1-ci yüzlük
 Sultan: Rüstəm bəy Rüstəmbəyov
 Naib: Ağa bəy Rüstəmbəyov
 Vəkillər: İskəndər bəy Qasım bəy oğlu, Əhməd bəy Şirin bəy oğlu
 Kolanı mahalından-30 nəfər, Dizaq mahalından-50 nəfər, Sərgər-Dilağarda camaatından-20 nəfər.
 2-ci yüzlük
 Sultan: Əli ağa Adıgözəlov
 Naib: Salah bəy Məhəmmədqulu bəy oğlu
 Vəkillər: Mehdi ağa Məhəmməd ağa oğlu, Mərdan bəy Behbud bəy oğlu
 İyirmidörd mahalından −50 nəfər, Otuziki mahalından-50 nəfər.
 3-cü yüzlük
 Sultan: Cəfər bəy
 Naib: Hüseyn bəy Sarıcalı
 Vəkillər: Məmmədsəlim bəy Əlimərdan bəy oğlu, Hümbətəli bəy
 Zəngəzur mahalından 100 nəfər.
 4-cü yüzlük
 Sultan:Əli bəy Mirzəli bəy oğlu
 Naib: praporşik Camalxan bəy Hüseynbəyov
 Vəkillər: Mehdi bəy Kəbirlinski, Abdulla bəy
 Kəbirli mahalından-30 nəfər, Cavanşir-Dizaq mahalından −30 nəfər, Dəmirçihəsənli mahalından −40 nəfər.
 5-ci yüzlük
 Sultan: praporşik Mikayıl bəy Əsribəyov
 Naib: Rüstəm bəy Şahnəzərov
 Vəkillər: İsay bəy, carçı Bala bəy
 Xaçın mahalından-20 nəfər, Vərəndə mahalından 30 nəfər, Çiləbörd mahalından-20 nəfər, Talış mahalından-20 nəfər, Dəmirçihəsənli mahalından-10 nəfər.
 1831-ci ildə 1-ci yüzlüyün süvariləri.
 Cavanşir-Dizaq mahalının Dilağarda obasından:
 Murad yüzbaşı İmamalı yüzbaşı oğlu
 Əmirxan yüzbaşı Novruzxan oğlu
 Şərəfxan Şıxəli oğlu
 Məhərrəm Sərdar oğlu
 Tapdıq Möhbalı oğlu
 Əlisəfi Məmmədtağı oğlu
 Əcəbxan Atlıxan oğlu
 Atakişi Allahyar oğlu
 Gülməmməd Əli oğlu
 Bayram Alı oğlu
 Mirzəmurad Behbudalı oğlu
 Cəfərqulu Fətəli oğlu
 Zeynalabdin Həsən oğlu
 Mirqasım Gülqasım oğlu
 Abbasəli Əliqasım oğlu
 Bədəl Aslanəli oğlu
 2-ci yüzlüyün süvariləri.
 İyirmidörd mahalının Qaradağlı kəndindən:
 Molla Qasım İsmayıl oğlu
 Qurban Əli oğlu
 İyirmidörd mahalının Borsunlu kəndindən:
 Namaz Sultanməmməd oğlu
 Həsən Hacı oğlu
 İyirmidörd mahalının Qarahacı kəndindən:
 Nağdalı Kərim oğlu
 İyirmidörd mahalının Sarıcalı kəndindən:
 Cəfər Qurban oğlu

1831-ci ildə ştabs-kapitan və kavaler Gülməmməd bəyin bir əmrində göstərilir ki, 3-cü yüzlükdə Qaraçorlu mahalının Təhməzli obasından Ağa Şirin Rəhim bəy oğlu, Kosalar obasından Gülmalı Mirzə oğlu, Zabuqlu kəndindən Qasım Rza oğlu, Püsyan mahalının Zodmanlı obasından yükdaşıyan Ağayar Allahverdi oğlu, Sisyan mahalının Qarakilsə kəndindən Gevorq Kəhriz oğlu xidmətdədirlər.

 İstinadlar 

 Mənbə 
 Ənvər Çingizoğlu, Qarabağ atlı alayı, "Soy" dərgisi, 7 (38), 2010. səh.33–42.

 Həmçinin bax 
 Qarabağ
 Qarabağ atı

Kateqoriya:Rusiya İmperiyasında azərbaycanlılardan ibarət qoşunlar
Kateqoriya:Hərbi birləşmələr
Kateqoriya:Azərbaycanın hərb tarixi
Kateqoriya:Qarabağ tarixi
Kateqoriya:Azərbaycanlıların hərbi birləşmələri