Dərisitikanlılar

() —  aləminə aid heyvan tipi. 7000-ə qədər növü məlumdur.

Dərisitikanlılar dənizlərin dibində yaşayan və bədənləri beşşüalı simmetriyalı quruluşa malik olan heyvanlardır. Yetkin formaları şüalı, sürfələri isə ikiyan simmetriyaya malikdir. Bu, onu göstərir ki, onların əcdadı ikitərəfli simmetriyalı heyvanlar olmuşdur. ikinci bədən boşluğu (selom) yaxşı inkişaf etmişdir. Əsasən hərəkət funksiyası daşıyan su-damar və ya ambulakral sistemə malikdir. Bu sistem həmçinin tənəffüs, qismən ifrazat və başqa funksiyalar da yerinə yetirir. Daxili orqanlar bədən boşluğunda yerləşir.

Dərisitikanlılar tipi 5 sinfə bölünür: dəniz ulduzları, dəniz lalələri, ofiurlar, dəniz kirpiləri və holoturilər. Xəzər dənizində və Azərbaycanın digər sularında yaşamır. Dərisitikanlılar  sırf  dəniz  heyvanlarıdır. Bu tipə aid olan heyvanlar bədən formasının quruluşuna  və  müxtəlifliyinə  görə lap qədim vaxtlardan diqqəti cəlb etmişdir. Bu  heyvanlara  dərisitikanlıların  adının verilməsi və öyrənilmə tarixi qədim yunanlarla bağlıdır. Bir çox zooloqlar onları qurdlara, bir qismi isə bağırsaqboşluqlulara  aid edirdilər. 1847 –ci ildə Frey və Leykart dərisitikanlıların  şüalı heyvanlardan, xüsusilə  bağırsaqboşluqlulardan  fərqini  izah  edərək, müstəqil bir tipə ayırdılar.  Dərisitikanlılar  ikinciağızlı  heyvanlardır. Bu xüsusiyyətinə  görə onlar əvvəl təsvir olunan ilkağızlılardan fərqlənir və  xordalılara  yaxınlaşırlar. Onlar heyvanat aləmi içərisində yüksək quruluşlu formalar hesab olunur. Bununla belə dərisitikanlılar yetkin mərhələdə şüalı simmetriyaya malikdir. Lakin şüalı simmetriyaya  malik olan sadə quruluşlu heyvanlarda  şüalı simmetriya ilkin olduğu halda, dərisitikanlılarda bu xüsusiyyət sonradan qazanılmışdır.  Dərisitikanlıların dəri örtüyü iki qatdan: ektodermal mənşəldən epidermis və onun altında  yerləşən mezodermal mənşəli kutis qatından ibarətdir. Dərisitikanlılar üçün  səciyyəvi xüsusiyyətlərdən biri onlardan əhəngli lövhələrdən ibarət bütöv zireh əmələ gətirir. Bu örtükdə  xaricə çıxa bilən çoxlu miqdarda əhəngli iynələr var. Bu xüsusiyyətlərinə görə  də  tipə dərisitikanlılar adı  verilmişdir.

 Şəkillər 

 Təsnifatı 
Dərisitikanlılar tipi Echinodermata
 Pelmatozoa yarımtipi
  Carpoidea sinfi
   sinfi
  Blastoidea sinfi

  Edrioasteroidea sinfi
 Eleutherozoa yarımtipi
  Ophiocistia sinfi
  sinfi
  sinfi
  sinfi
  sinfi

 İstinadlar 

 Həmçinin bax