Bretzel

Bretzel (, ) — diametri 10-15 sm və Alman dilində danışan ölkələrdə (Almaniya, Avstriya, İsveçrə, Cənubi Tirol və Elzas) simmetrik olaraq bükülmüş duzlu və ya şirin olan çörək növüdür. 
Adı latın sözü olan brachium ("qol"; çarpaz qolların görünüşü üçün) götürülüb. Ənənəvi bretzel forması seçilən simmetrik formada olur, uzun xəmir zolağının ucları bir-birinə bağlanır və sonra xüsusi bir şəkildə özünə doğru bükülür. Lakin bu gün bretzellər müxtəlif formalarda da hazırlanır.

Duz bretzellərdə ən çox istifadə edilən ədviyyatdır. Yuyucu soda və ya lye (maye) tamamlayıcılarından biri olaraq, simitlərə Maillard reaksiyası nəticəsində əldə edilən ənənəvi dərini və ləzzəti verir. Digər ədviyyatlara xardal, pendirlər, şəkər, şokolad, darçın, şirin örtük, toxumlar və qoz-fındıq daxildir. Bretzel növlərinə hazırlandıqdan qısa müddət sonra yeyilməli olan yumşaq simitlər və uzun müddət saxlama müddəti olan bərk bişmiş simitlər daxildir.

 Tarix 

Dəqiq olmayan məlumata görə bretzel 610-cu ildə İtaliyada bir keşiş tərəfindən monastırda dualarını əzbərləyən uşaqlara mükafat olaraq verilirdi. 
Başqa bir mənbə ixtiranı Fransanın cənubundakı bir monastıra bağlayır. Almaniyada simitlərin yerli hörmətli şəxslər tərəfindən girov saxlanılan ümidsiz çörəkçilərin ixtirası olduğuna dair hekayələr də vardır. Qida tarixçisi William Woys Weaver bretzelin mənşəyini Kelt məhsul düyünlərinə və Kelt ilahəsi Sirona sitayişinə qədər izləyir, lakin bu fikir ilahə ilə bağlı digər qeydlərdə öz əksini tapmır.

Tarixi sənədlərə əsasən bretzelin təsvirinə 1111-ci ilə aid Cənubi Almaniyada yerləşən çörəkçi gildiyalarının emblemində rast gəlinir.

 Coğrafiya 
 Yuxarı almandilli bölgələr 

Simit bişirmə ən möhkəm şəkildə Frankoniya bölgəsində və ona bitişik Yuxarı Alman dilli ərazilərdə kök salmışdır və simitlər əsrlər boyu alman çörək bişirmə ənənələrinin ayrılmaz hissəsi olmuşdur. Lye simitləri Almaniyanın cənubunda, Elzasda, Avstriyada və alman dilli İsveçrədə müxtəlif çörək, qarnir və ya qəlyanaltı kimi məşhurdur və bir çox yerli çeşidi olur. Müxtəlif Yuxarı Alman ləhcələrində simit adlarına misal olaraq Breze, Brezn, Bretzel, Brezzl, Brezgen, Bretzqa, Bretzet, Bretşl, Kringel, Silserli və Sülzerli göstərmək olar.
 Amerika Birləşmiş Ştatları 

18-ci əsrin sonlarında cənub alman və isveçrəli alman mühacirlər Şimali Amerikaya bretzeli təqdim etdilər. İmmiqrantlar Pensilvaniya Hollandiyalısı kimi tanındılar və vaxt keçdikcə bir çox əl istehsalı bretzel çörəkləri mərkəzi Pensilvaniya kəndlərində cəmləşdi və simit populyarlığı yayıldı.
20-ci əsrdə ABŞ-nin digər bölgələrində yumşaq bretzellər populyarlaşdı. Filadelfiya, Çikaqo və Nyu York kimi şəhərlər yumşaq bretzelləri ilə məşhurlaşdılar.

Hazırda ABŞ bretzelin ən çox istehlak edildiyi ölkələrdən biridir. Amerikalı bretzel zənciri "Auntle Anne's"in 2007-ci ildə satışlarının 300 milyon dollar olması bunun göstəricisidir.

 Məşhur mədəniyyətdə 

Simit həm qida əsası, həm də forması ilə ideyaları, perspektivləri, münasibətləri, memları,şəkilləri və digər hadisələri ilhamlandıran populyar mədəniyyətin elementinə çevrilmişdir. Tarixən simit mədəniyyətə təsir etsə də, son zamanlar kütləvi informasiya vasitələrinin təsiri altına düşüb.

Simit rəqsi 1920-ci illərdə yelləncək rəqsinin bir hissəsi idi.

Filadelfiya Rekreasiya Departamenti 2004-cü ildə Silverwood küçəsinin 4300-cü məhəlləsində yerləşən əvvəllər Manayunk Parkı kimi tanınan obyektin adını "Pretzel Parkı" adlandırdırmışdır. 
Yenidən dizayn edilmiş parka simit kimi ilmələnmiş yollar və Uorren C. Holzman tərəfindən düzəldilmiş bretzel formasında ictimai heykəl daxildir.

İnternetdə yayılan videoda ABŞ prezidenti Corc Buşun 2002-ci ilin yanvarında keçirdiyi mətbuat konfransında o, bretzel yeyərkən boğulduğunu yada salır: "Simit yeyən zaman udmazdan əvvəl çeynəyin. Analarınızı dinləyin".

 Xarici keçidlər 
Brezel (Bavyera Simidi)

 İstinadlar 

Kateqoriya:Almaniya mətbəxi
Kateqoriya:Almaniya çörəkləri
Kateqoriya:Hazır yemək
Kateqoriya:Küçə yeməkləri