Sarmatlar

Sarmatlar — Azərbaycanlıların etnogenezində iştirak etmiş atlı köçəri qədim irandilliThe significance of the nomadic Iranian peoples, the Cimmerii, Scythians and Sarmatians, emerges with ever-increasing clarity from the point of view of the evolution of Slav culture and ethnic characteristics. 

János Harmatta. Studies in the History and Language of the Sarmatians . 1970.  7 Səh.Археология: Учебник. Под редакцией академика РАН В. Л. Янина. М.: Изд-во Моск. ун-та, 2006. С. 327, 344. xalqlarından biridir. Sarmatlar iskit dilində danışırdılar və daha geniş İskif mədəniyyətlərinin bir hissəsi idilər.

 Tarixi 
Siciliyalı Diodor sarmatların skiflər tərəfindən Midiyadan Tanais çayına köçürülməsi haqqında məlumat verir.Латышев В. В. Известия древних писателей о Скифии и Кавказе  // Вестник древней истории. — 1947. — № 4.  Herodot sarmatların İskit gəncləri ilə evlənən amazonların nəslindən olduğunu bildirirdiДоватур А. И., Каллистов Д. П., Шишова И. А. Народы нашей страны в «Истории» Геродота. — М., 1982. — С. 143—147.. Herodot sarmatların dilinin skif dili olduğunu da bildirdi, amma onlar bu dildə çoxdan səhvlərlə danışırdılarГеродот. «История». 4, 110—117.. "Sarmatlar" adının mənşəyi ilə bağlı başqa bir versiya var. İ.Markvart onu  üç qardaş Sairim, Tur və Arya haqqında Avesta hekayəsinin qəhrəmanı olan Traetaonanın oğullarından biri Sairimin adına yaxınlaşdırmışdırJ. Marquart. Eransahr…, P. 155.; Он же. Wehrot und Arang. — P. 136..

Eramızdan əvvəl IV-III əsrlərdə Sarmat hakimiyyətinin mərkəzi Qafqazın şimalında qalmış və eramızdan əvvəl III əsrdə ən mühüm mərkəzlər Aşağı Don, Kalmıkiya, Kuban ərazisi və Mərkəzi Qafqaz ətrafında olmuşdurMelyukova, A. I. (1990). Sinor, Denis (ed.). The Cambridge History of Early Inner Asia. Vol. 1. Translated by Crookenden, Julia. Cambridge, United Kingdom; New York City, United States: Cambridge University Press. p. 97-117. ISBN 978-0-521-24304-9.Olbrycht, Marek Jan (2000). "Remarks on the Presence of Iranian Peoples in Europe and Their Asiatic Relations". Collectanea Celto-Asiatica Cracoviensia. Kraków: Księgarnia Akademicka. pp. 105–107. ISBN 978-8-371-88337-8..

Hirkaniyanın şimal-şərqində, əvvəllər Transxəzər düzündə yaranmış iki sarmat tayfasından biri siraclar, qərbə köçməzdən əvvəl aorsilərlə eramızdan əvvəl II-I əsrlər arasında Volqadan keçərək qərbə və Qafqaz dağlarının ətəklərinə doğru hərəkət etmişlər, oradan artan qüdrətlərinin təzyiqi altında qərbli Sarmat tayfalarını aorsiləri və siracları köç etməyə məcbur etdi. Çar sarmatların qüdrətini məhv edən aorlar öz hakimiyyətini Qafqazdan Terek-Kuma ovalığı və qərbdə Kalmıkiyadan keçərək şərqdə Aral dənizi bölgəsinə qədər uzanan böyük bir bölgəyə çatdıra bildilər. Bəzi köhnə tayfa qruplarının massagetlərlə birləşməsi nəticəsində Orta Asiyada başqa bir yeni sarmat qrupu olan alanları meydana çıxardıMelyukova, A. I. (1990). Sinor, Denis (ed.). The Cambridge History of Early Inner Asia. Vol. 1. Translated by Crookenden, Julia. Cambridge, United Kingdom; New York City, United States: Cambridge University Press. p. 97-117. ISBN 978-0-521-24304-9.Olbrycht, Marek Jan (2000). "Remarks on the Presence of Iranian Peoples in Europe and Their Asiatic Relations". Collectanea Celto-Asiatica Cracoviensia. Kraków: Księgarnia Akademicka. pp. 105–107. ISBN 978-8-371-88337-8.. Pontik çöllərində Sarmatların hegemonluğu eramızdan əvvəl I əsrdə, Diofantaya qarşı skiflərlə ittifaq qurduqlarında davam etdi, eramızdan əvvəl I əsrdə skiflərlə Diophanta qarşı ittifaq qurduqlarında Pontik çöllərində Sarmat hegemonluğu gücləmişdi, sonra romalılara qarşı Mitridad ilə ittifaq qurdular və həm Avropada, həm də Asiyada onun uğrunda vuruşdurdularBatty, Roger (2007). Rome and the Nomads: The Pontic-Danubian Realm in Antiquity. Oxford University Press. ISBN 978-0-198-14936-1. p. 225-236.

Sarmatların Roma ilə mübarizəsi 160-170-ci illərdə xüsusilə inadkar idi. Nəhayət, sülh partiyası qalib gəldi və müharibə tərəfdarlarının lideri Kral Banadasp nəzarətə götürüldü. Mark Avreli ilə danışıqlara kral Zantik rəhbərlik edirdi. Razılaşmaya görə, yaziglər Roma torpaqlarından keçərək Roksolanilərə keçmək hüququ aldı, lakin bunun müqabilində Dunayda gəmilərdə üzməməyə və sərhədə yaxın yerləşməməyə söz verdilər. Sonradan romalılar bu məhdudiyyətləri ləğv etdilər və Sarmatların ticarət üçün Dunay çayının Roma sahilinə keçə biləcəyi günlər təyin etdilər. Yaziglər 100 min əsiri Romaya qaytardılar.

 İstinadlar 

 Həmçinin bax 
Atlı xalqlar
Saklar
Skiflər
Madaylar
İrandilli xalqlar


Kateqoriya:Qədim dövr Azərbaycan tarixi
Kateqoriya:Midiya
Kateqoriya:Sak çarlığı
Kateqoriya:Azərbaycan tayfaları
Kateqoriya:Manna
Kateqoriya:Qafqaz Albaniyası
Kateqoriya:Ural tarixi