Məhəmməd Rza Pəhləvi

Məhəmməd Rza Pəhləvi (; ) — Sonuncu İran Şahənşahı.

 Həyatı 
Məhəmməd Rza Pəhləvi 1919-cü il oktyabrın 26-da İranın paytaxtı Tehran şəhərində, görkəmli sərkərdə və Pəhləvilər sülaləsinin banisi, Rza xanın ailəsində anadan olmuşdur. 1925-ci ildə Rza xan özünü İranın şahı və Məhəmməd Rzanı şahzadə elan edir. 1935-ci ildə İsveçrədəki Institut Le Roseyi (kollec) bitirdikdən sonra İrana qayıdır və burada, Tehran hərbi məktəbində, hərbi təhsil alır.

İkinci dünya müharibəsi zamanı İran öz "neytrallığını" elan etsə də, ölkədə çox güclü faşist kəşfiyyatı vardı. Bunu bilən Sovet hökuməti və İngiltərə öz qoşunlarını İranın ərazisinə yeritdilər. SSRİ qoşunları Güney Azərbaycana girdi. SSRİ İranın ərazisinə girməsini 1922-ci ildə İran və SSRİ arasında olan müqavilə ilə izah etdi (həmin müqaviləyə görə əgər bir dövlətin təhlükəsizliyinə qarşı şərait yaranarsa digəri onun ərazisinə qoşun yeridə bilər). Ölkədə yaranmış olan vəziyyət Rza şah öz oğlu Məhəmməd Rza Pəhləvinin xeyrinə taxtdan əl çəkdirir və Cənubi Afrikaya sürgün olunur.

 Mussadıq islahatı və birinci sürgün 

 Ağ inqilab  
1963-cü ilin əvvəlində Məhəmməd Rza Pəhləvinin hökuməti ümummilli islahatlar kursunu – Ağ İnqlab (انقلاب سفید Enghelāb-e Sefid) – elan edir. İslahatlar nəticəsində torpaq sahələri kasıb və kənd camaatına paylanılır. Meşələr milliləşdirilir. Hökumətin mülkiyyətində olan şirkətlər özəlləşdirilir. Qiymətlər tənzimlənilir. Ümummilli miqyasında yenidənqurma, abadlaşdırma və tikinti işlər aparılır. Həmçinin təhsil və mədəniyyət sahəsində də mühüm islahatlar başlanmışdı. İranlı minlərlə tələbə  Avropada və Amerikada təhsil almağa göndərilir.  Qadınların hüquqlarına da böyük diqqət yetirilir. İslahatların aparılmasında Əmir-Abbas Hoveyda (1965 – 1977-ci illərdə İranın baş naziri) böyük rol oynayırdı.

"Ağ inqilabın" əsasını torpaq islahatı təşkil edirdi.
1962-ci ilin yayında A.Əmini istefaya gedəndən sonra A.Aləm hökuməti şahın sərəncamı ilə 6 qanun layihəsi hazırlayır.
bütün ölkədə torpaq islahatının keçirilməsi.
meşələrin milliləşdirilməsi.
torpaq islahatını maliyələşdirmək üçün dövlət zavodlarının və fabriklərinin satılması.
məclisə seçkilərin keçirilməsi qaydasının dəyişdirilməsi.
işçilərin müəssisələrin gəlirlərində iştirakı
kənd yerlərində savadsızlıqla mübarizə üçün "Maarif korpusunun" yaradılması.

Torpaq qanununa görə iri mülkədarlar ancaq, kənd təsərüfatı maşınlarının və muzdlu əməyin istifadəsi şərti ilə 500 hektara qədər olan torpaqları öz mülkiyətlərində saxlaya bilərdilər. Qalan torpaqlar torpaq fonduna daxil olurdu. Həmin bu fondlardan kəndlilərə torpaq payları verilirdi. Keçmiş mülkədarlara isə dövlətin zəmanəti ilə həmin torpaq müqabilində, bankdan onun dəyəri ödənilirdi. 
500 hektardan az torpağı olan mülkədarlara: 
torpaqlarını köhnə qaydada 30 illik kəndlilərə icarəyə vermək, bununla belə icarə şərtləri 5 ildən bir yenidən baxılmalı idi.
ümumi razılığa görə torpağı kəndlilərə satmaq, həm də kəndli torpağın dəyərini 10 il ərzində eyni paylarla ödəməli idi.
məhsulun bölüşdürülməsi zamanı, torpağı mülkədar və kəndli paylarına görə  proporsional olaraq bölüşdürmək.

Torpağın bölüşdürülməsi Marağa rayonundan və  Azərbaycan ostanlarının başqa rayonlarından  başladı.
Kənd təsərüfatında kapitalist sisteminin bərqərar olması müəyyən mənada mütərəqqi idi, çünki İranda buna qədər feodal münasibətlər hökm sürürdü. Amma islahatın ancaq mülkədar və kapitalist zümrənin marağında keçirilməsi, geniş kəndli kütləsinə çox baha başa gəldi. Xüsusi ilə kənd icmasının düşünmədən dağıdılması kəndlilərin böyük şəhərlərə üz tutmasına səbəb oldu. Surətli urbanizasiya ölkədə kəndlə şəhər arasında əhalinin qeyri-bərabər bölüşdürülməsinə gətirdi. Öz kəndlərindən və deməli adət etdikləri patriarxal həyat tərzindən belə tezliklə ayrılan kəndlilər, belə surətli modernizasiyaya tab gətirə bilmədilər. Nəticədə  müxalif ruhanilər xalqın bu narazılığından istifadə edib 1979 ildə Məhəmməd Rza Pəhləvini devirdilər.

 Xarici siyasət 

 Devrilmə və sürgün 

 Ailəsi 

 Qalereya 

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Rza Pəhləvinin rəsmi internet səhifəsi
 Fərəh Pəhləvinin rəsmi internet səhifəsi

 Həmçinin bax 

Kateqoriya:Tehranda doğulanlar
Kateqoriya:Qahirədə vəfat edənlər
Kateqoriya:Poçt markalarında şəxslər
Kateqoriya:Mazandaranlılar
Kateqoriya:Əkiz insanlar
Kateqoriya:Limfomadan ölənlər
Kateqoriya:Leykozdan ölənlər
Kateqoriya:Devrilmiş monarxlar