Antarktika

AntarktikaAzərbaycan Milli Ensiklopediyası / I CİLD // Antarktika. 528 səh (Arktikaya əks,  (anti) — əks,  (arktikos) — şimal,  (arctos) — ayı, Böyük Ayı bürcünə görə) — Yer kürəsinin Antarktida və Atlantik, Hind və Sakit okeanlarının (bəzən ayrıca olaraq Cənub okeanı kimi də qeyd olunur) Antarktidaya yaxın olan hissələri (Subantarktika belə bura daxildir) nəzərdə tutulur

 Ərazisi 
Antarktikanın sərhədi 48–60 °C.e başlayaraq cənuba doğru yerləşən əraziləri əhatə edir. Ümumi 52 km² təşkil edir. Bəzən 37 °C.e. yerləşən bəzi adalar bura daxil edilir (məsələn: Qof adası və Amsterdam adası). Digər variant isə Antarktida haqqında konvensiyaya görə müəyyənləşdirilmiş ərazidir (60 °C.e. cənubda yerləşən ərazilər). Antarktika konvergensiyasının şimal sərhədi ilə Antarktida divergensiyası arasında yerləşən sahə subantarktika qurşağı adlanır.

Antarktikada müstəqil dövlət olmasa da belə asılı ərazilər mövcuddur:
  Buve adası (Norveç)
  Fransanın Cənub və Antarktika əraziləri (Fransa)
  Herd adası və Makdonald adaları (Avstraliya)
  Cənubi Georgiya və Cənubi Sandviç adaları (Böyük Britaniya)

 İqlimi 
Antarktika dünyanın ən sərt iqliminə malik bölgədir, burada ən aşağı temperatur, ən güclü küləklər, qar fırtınaları müşahidə edilir. Materikdə və ona yaxın adalarda Antarktika buz şitlərinə sahibdir. Bölgədə müşahidə edilən ən isti temperatur 26,3 °C (Kinq Eduard Poynt, Cənubi Georgiya), ən aşağı temperatur isə −91,2 °C (Dome Fuci Kraliça Mod Torpağı, dekabr 2013 il). Yayda orta temperaturu −30 °C, qışda isə −60 °CExtreme temperatures around the world ..

 Bitki örtüyü və heyvanlar aləmi 
Unikal təbii şəraiti ilə əlaqədar olaraq bitki və heyvanlar aləmi özünə məxsusluğu ilə seçilir. Antarktida ərazisində mamır, şibyə, yosun, göbələk və bakteriya növləri yayılmışdır. Antarktik yarımadasında hətta çiçəkləyən bitkilərə rast gəlinir.

Soyuq antarktida sularında xərçəngkimilərə daxil olan krillər və balıqlar yayılmışdır. Məməlilərdən burada Suitilər, dəniz pişikləri və Balinalar yaşayır (dəniz bəbiri, Kergelen dəniz pişiyi, yengəcyeyən, Ueddell suitisi, adi ross suitisi. Dəniz quşlarından isə fırtınaquşular, albatroslar və pinqvinlərə rast gəlinir.

 Antarktikanın təbii ehtiyatları 
Antarktika sularında yayılmış balıqlar və kril zəngin bioloji dəniz məhsulu hesab edilir. Şərqi Antarktida dəmir filizi və daş kömür, volfrom, marqans, polimetallar, nadir metallar, apatit, qızıl, gümüş və almaz platin kimi qiymətli qazıntılar aşkarlanmışdır. Antarktidada 70 mld ton yanacağın olması ehtimal edilir. Hazırda burada elmi araşdırmalar məqsədi istisna olaraq faydalı qazıntıların çıxarılması qadağandırСтратегия развития деятельности Российской Федерации в Антарктике на период до 2020 года и на более отдаленную перспективу

 Xəritə 
 Карта Антарктической конвергенции

 Həmçinin bax 
 Arktik və Antarktik landşaftın torpaqları

 İstinadlar 

 Mənbə 
 Rus Antarktika ekspedisiyasl
 Antarktikaya adların verilməsi üzrə Bolqar komisiyası
  Antarktika araşdırmaları üzrə elmi komitə
 Antarktikanın ətraf mühitin qorunması üzrə komitə 
 Секретариат Антарктического договора
 Milli Antarktika proqramlarının menecerlər soveti (COMNAP)
 Antarktika dəniz təbii ehtiyatlarının qorunması komissiyası 
 Antarktika dəniz təbii ehtiyatlarının qorunması komissiyası
 Трест антарктического наследства
 Отделение географии полярных стран Московского центра Русского 

 Həmçinin bax 
 Arktika
 Antarktika tarixi
 Cənub qütbü
 Cənub maqnit qütbü
 Antarktika iqlimi

Kateqoriya:Antarktika
Kateqoriya:Antarktida coğrafiyası