İsveç parlamenti

İsveç parlamenti yaxud Riksdaq (isv. Sveriges riksdags riksdag) İsveç Krallığının qanunverici orqanıdır. Təkpalatalı parlament sistemi ilə fəaliyyət göstərən Riksdaq, İsveçin siyasi sisteminin mərkəzi hissəsini təşkil edir. Riksdaq, İsveçin ən yüksək qanunverici orqanı olaraq, ölkənin qanunlarını qəbul edir, büdcəni təsdiq edir və hökumətin fəaliyyətini nəzarət edir. Riksdaqın üzvləri, İsveç vətəndaşları tərəfindən dörd illik dövrlər üçün seçilir. Parlamentin 349 üzvü var və onlar İsveçin 29 seçki dairəsindən seçilir. Riksdaqın qərarları İsveçin siyasi və sosial həyatına dərin təsir göstərir, çünki burada qəbul edilən qanunlar ölkənin iqtisadi, sosial və mədəni inkişafını müəyyən edir. Riksdaq həm də İsveçin beynəlxalq münasibətlərini və xarici siyasətini formalaşdıran əsas orqandır.

 Tarixi 

 İlk dövrlər  
Riksdaqın tarixi 1435-ci ilə, Arboga məclisinə qədər uzanır. Bu dövrdə Riksdaq, İsveçin dörd əsas sinfini – zadəganları, kilsəni, burjuaziyası və kəndliləri təmsil edən Riksens ständer adlı bir orqan idi. Bu dövrdə Riksdaqın əsas funksiyası kralın qərarlarını təsdiq etmək və vergi məsələlərində iştirak etmək idi.

 1866-cı il islahatı 
1866-cı ildə Riksdaqın quruluşunda əhəmiyyətli dəyişikliklər edildi. Riksens ständer ləğv edildi və yerinə iki palatalı sistem – Birinci Palata və İkinci Palata quruldu. Birinci Palata, əsasən zadəganları və varlı insanları təmsil edirdi, İkinci Palata isə geniş ictimaiyyəti təmsil edirdi. Bu dövrdə Riksdaqın funksiyaları genişləndirildi və qanunvericilik prosesində daha əhəmiyyətli rol oynamağa başladı.

 Təkpalatalı sistemə keçid 
1970-ci ildə Riksdaq təkpalatalı sistemə keçdi. Bu dəyişikliklə Riksdaqın quruluşu sadələşdirildi və qanunvericilik prosesi daha səmərəli hala gətirildi. Təkpalatalı sistemdə Riksdaqın üzvlərinin sayı 349 nəfərə qədər azaldıldı. Bu dəyişikliklə Riksdaqın funksiyaları daha da genişləndirildi və qanunvericilik prosesində daha əhəmiyyətli rol oynamağa başladı.

 Quruluşu 

 Palatalar 
Riksdaq təkpalatalı parlament sistemi ilə fəaliyyət göstərir. Parlamentin üzvlərinin sayı 349 nəfərdir. Deputatlar dörd illik dövrlər üçün seçilirlər. Seçkilər proporsional seçki sistemi ilə keçirilir.

 Rəhbərlik 
Riksdaqın rəhbərliyi Spiker və üç vitse-spiker tərəfindən həyata keçirilir. Spiker parlamentin iclaslarını idarə edir və qanunvericilik prosesində mühüm rol oynayır. Hal-hazırda Spiker vəzifəsini Andreas Norlén tutur. Vitse-spikerlər isə Spikerin müavinləri kimi fəaliyyət göstərirlər.

 Komitələr 
Riksdaqda 15 daimi komitə fəaliyyət göstərir. Bu komitələr qanun layihələrinin hazırlanmasında və müzakirəsində mühüm rol oynayırlar. Komitələrin hər biri müəyyən bir sahəyə ixtisaslaşmışdır, məsələn, maliyyə komitəsi, xarici işlər komitəsi, sosial məsələlər komitəsi və s.

 Funksiyaları 

 Qanunvericilik 
Riksdaqın əsas funksiyası qanunvericilikdir. Parlament qanun layihələrini hazırlayır, müzakirə edir və qəbul edir. Qanun layihələri komitələr tərəfindən hazırlanır və sonra plenar iclaslarda müzakirə edilir. Qəbul edilən qanunlar İsveçin qanunvericilik sisteminin bir hissəsi olur.

 Nəzarət 
Riksdaq həmçinin hökumətin fəaliyyətinə nəzarət edir. Parlament hökumətin hesabatlarını dinləyir, sorğu-sual edir və hökumətin fəaliyyətini qiymətləndirir. Bu funksiya ilə Riksdaq hökumətin fəaliyyətinə nəzarət edərək, demokratik proseslərin təmin edilməsinə kömək edir.
 Beynəlxalq əlaqələr 
Riksdaq beynəlxalq səviyyədə də fəaliyyət göstərir. Parlament Avropa Parlamenti, Şimali Şura və digər beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq edir. Bu əməkdaşlıq Riksdaqın beynəlxalq səviyyədə təcrübə mübadiləsi və əməkdaşlığını təmin edir.

 Seçkilər 

 Seçki sistemi 
Riksdaqın deputatları proporsional seçki sistemi ilə seçilirlər. Seçkilər dörd illik dövrlər üçün keçirilir. Seçkilərdə iştirak etmək üçün partiyaların ən az 4% səs toplaması lazımdır.Bu sistem siyasi partiyaların parlamentdə təmsil olunmasını təmin edir.

 Son seçkilər 
Son seçkilər 11 sentyabr 2022-ci ildə keçirilmişdir. Bu seçkilərdə Mülayim Birlik Partiyası 68 mandat, Xristian Demokratlar 19 mandat, Liberal Xalq Partiyası 16 mandat, İsveç Demokratları 73 mandat, Sosial Demokratlar 107 mandat, Mərkəz Partiya 24 mandat, Sol Partiya 24 mandat və Yaşıl Partiya 18 mandat qazanmışdır.

 Partiyaların tərk edilməsi və siyasi vəhşilər 
Riksdaq üzvlərinin partiyalarını tərk etməsi və ya partiyalarından xaric edilməsi halları baş verə bilər. Belə hallarda, deputatlar müstəqil olaraq və ya "siyasi vəhşi" (politisk vilde) statusu ilə fəaliyyətlərini davam etdirə bilərlər. Məsələn, 2023-cü ildə Dante Thomsen İsveç Demokratlarını tərk etmiş, 2024-cü ildə isə Jamal El-Haj Sosial Demokratlardan ayrılaraq siyasi vəhşi olmuşdur.

 Həmçinin bax 
 İsveç
 İsveç siyasəti
 İsveç tarixi
 İsveç konstitusiyası
 İsveç seçkiləri
 İsveç hökuməti
 İsveç parlamenti
 İsveç qanunvericiliyi
 İsveç demokratiyası
 İsveç siyasi partiyaları
 İsveç siyasi sistemi
 İsveç siyasi tarixi
 İsveç siyasi qurumları
 İsveç siyasi prosesləri
 İsveç siyasi mədəniyyəti
 İsveç qanunvericilik sistemi
 İsveç qanunları
 İsveç məhkəmə sistemi
 İsveç məhkəmələri
 İsveç hüquq sistemi

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Riksdaqın rəsmi saytı
 Valmyndigheten
 Regeringskansliet
 Sveriges Radio
 SVT Nyheter
 Dagens Nyheter
 Aftonbladet
 Expressen
 Svenska Dagbladet
 Göteborgs-Posten
 Svenska kyrkan
 Sverigedemokraterna
 Moderaterna
 Socialdemokraterna
 Centerpartiet
 Vänsterpartiet
 Miljöpartiet
 Liberalerna
 Kristdemokraterna
 Avropa Parlamenti
 Şimali Şura

<noinclude>

Kateqoriya:İsveç
Kateqoriya:İsveç siyasəti
Kateqoriya:Qanunverici orqanlar
Kateqoriya:Parlamentlər
Kateqoriya:Təkpalatalı parlamentlər
Kateqoriya:İsveç tarixi
Kateqoriya:İsveç qanunvericiliyi
Kateqoriya:İsveç seçkiləri
Kateqoriya:İsveç siyasi partiyaları
Kateqoriya:İsveç hökuməti
Kateqoriya:İsveç parlamenti
Kateqoriya:İsveç qanunları
Kateqoriya:İsveç konstitusiyası
Kateqoriya:İsveç demokratiyası
Kateqoriya:İsveç qanunvericilik sistemi
Kateqoriya:İsveç siyasi sistemi
Kateqoriya:İsveç siyasi tarixi
Kateqoriya:İsveç siyasi qurumları
Kateqoriya:İsveç siyasi prosesləri
Kateqoriya:İsveç siyasi mədəniyyəti