Fizika İnstitutu (Azərbaycan)

Fizika İnstitutu — AMEA-nın strukturunda olan elmi müəssisə.

 Təşkilatın tarixi 
Fizika-riyaziyyat və texnika elmləri Bölməsi 1945-ci il martın 31-də Elmlər Akademiyasının ilk Ümumi yığıncağının qərarı ilə yaradılıb. O zaman bölmə "Fizika-texnika elmləri və neft bölməsi" adlanırdı və bölmənin tərkibinə Fizika və Riyaziyyat İnstitutu, Neft İnstitutu və Energetika İnstitutu daxil idi. Bölmənin ilk sədri akademik İ.Q.Yesman olub. 1950–1954-ci illərdə bölməyə akad.Y.Məmmədəliyev sədrlik edib. 1954–1957-ci illərdə isə sədri əvəz edən akademik-katib vəzifəsini akad.M.Nağıyev icra edib. 1957-ci ildə aparılan struktur dəyişiklikləri nəticəsində elmi bölmələr ləğv olunub və elmi müəssisələr müvafiq vitse-prezidentlərə tabe ediliblər. Fizika-texnika elmləri üzrə vitse-prezident akad.Z.Xəlilov seçilib. 1959-cu ildə aparılan yeni struktur dəyişiklikləri nəticəsində Fizika-riyaziyyat və Texnika elmləri bölməsi (FRTEB) təşkil olunub, Fizika İnstitutu, Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu, Energetika İnstitutu, Astrofizika Sektoru bölmənin tərkibinə daxil edilib. Bölmənin akademik-katibi akademik Zahid Xəlilov seçilib. 2001–2015-ci illərdə Bölmənin akademik-katibi akademik A.Hacıyev olub. Hazırda Bölmənin akademik katibi, akademik Nazim Məmmədovdur.

1959-cu ildə Bölmənin Fizika və Riyaziyyat İnstitutu iki müstəqil instituta bölünür: Riyaziyyat və Mexanika İnstitutu və Fizika İnstitutu.
2002-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetin qərarı ilə 1992-ci ildə yaradılmış Fotoelektronika ETİ və H.M.Abdullayev adına Fizika İnstitutunun bazasında Fizika İnstitutu yaradılır. Akademiyanın həqiqi üzvlərindən Həbibulla Əmirxanov, Z.Xəlilov, Həsən Abdullayev, Firudin Haşımzadə, Arif Həşimov və Çingiz Qacar müxtəlif illərdə Fizika İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışıblar. 2013-cü ildən 2021-ci ilədək İnstituta fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, akademik Nazim Timur oğlu Məmmədov rəhbərlik etmişdir. Hazırda İnstitutun baş direktoru akademik Arif Həşimov, icraçı direktoru isə fizika-riyaxiyyst elmləri doktoru Hüseyn İbrahimov təyin edilmişlər.

İnstitutda Ümumi, İnnovasiya, Fənlərarası və İnformasiya sektorlarına daxil olan 41 laboratoriya və 6 şöbə fəaliyyət göstərir.

 Fəaliyyəti 
Yarımkeçiriciləri, dielektrikləri, topoloji izolyatorları, nanomaterialları və quruluşları, maqnit materialları, yüksək temperaturlu ifrat keçiriciləri, seqnetoelektrikləri, kompozit materialları və onlar əsasında yaranmış strukturları əhatə edən kondensə olunmuş hal fizikası, bərk cisim elektronikası, nüvə fizikası, elektrofizika və elektroenergetika problemləri.

 İnstitutun ixtiraları haqqında (2002–2020) 
 Patentin № si  Müəlliflər  İxtiranın adı İ 2003 0051 (17.04.2003)  S.İ.Mehdiyeva və başq.  Elektrofotoqrafik material İ 20030052 (17.04.2003)  S.H.Rzayev və başq.  Zay mikrosxemlərin aşkar edilmə üsulu İ 2003 0053 (17.04 2003)  S.H.Rzayev və başq.  Kontaktların yaradılması üsulu İ 2003 0066 (24.04 2003)  M.Ə.Ramazanov və başq.  Elektroizolyasiya materialı alınması üsulu İ 2003 0074 (30.04.2003)  E.M.Kərimova və başq.  Fotohəssas materil
 Patentin № si  Müəlliflər  İxtiranın adı İ 2004 0066 (27.04.2004)  A.M.Həşimov və başq.  Paylayıcı qurğu İ 2004 0067 (27.04.2004)  A.M.Həşimov və başq.  Elektrik veriliş xəttinin açılma qurğusu İ 2004 0180 (20.10 2004)  A.M.Həşimov və başq.  Uçuşmüddətli kütlə spektrometri İ 2004 0071  H.N.Vəzirov  Fotokatodun aktivlənmə üsulu İ2005 0059 (25.04.2005)  N.Ə.Səfərov və başq.  Elektrik dövrəsinin avtomatik idarə qurğusu
 Patentin № si  Müəlliflər  İxtiranın adı İ 2005 0060 (25.04.2005)  S.Q.Rzayev və başq.  Yarımkeçicilərdə qeyri-əsas cərəyan daşıyıcılarının diffuziya uzunluğunun və yaşama müddətinin ölçülməsi üsulu İ 2005 0104 (11.07.2005)  Ç.O.Qacar və başq.  Radiospektrometr İ 2005 0105 (17.-7.2005)  M.Ə.Ramazanov və başq.  Fotolüminessenziya kompozisiya materialı İ 2005 0106 (11.07.2005)  M.Ə.Ramazanov və başq.  Fotolüminessent polimer kompozisiya materialı İ 2005 0145 (17.10.2005)  A.M.Paşayev və başq.  Siqnalların zaman təhriflərinin korreksiyasının akustooptik üsulu və onu yerinə yetirən qurğu
 Patentin № si  Müəlliflər  İxtiranın adı İ 2005 0146 (17.10.2005)  M.K.Kərimov və başq.  Pyezoelektrik kompozit materialların alınması üsulu İ 2006 0007 (06.03.2006)  M.K.Kərimov və başq.  Yüksək effektli matrisalı kompozit elektret materialların alınmasının plazma üsulu İ 2006 0038 (19.04.2006)  A.M.Paşayev və başq.  Yarımkeçici fotorezistor İ 2006 0039 (19.04.2006)  A.M.Paşayev və başq.  Fotoelektrik spektr analizatoru İ 2006 0090 (14.09.2006)  F.F.Əliyev və başq.  Termomaqnit material
 Patentin № si  Müəlliflər  İxtiranın adı İ 2006 0091 (14.09.2006)  M.K.Kərimov və başq.  Yüksəsk effektli fotovoltaik kompozitlərin alınma üsulu İ 2006 0105 (05.10 2006)  N.C.İsmayılov  Fotoqəbuledici İ 2006 0106 (05.10.2006)  B.H.Tağıyev və başq.  Fotolüminessent material İ 2006 0107 (05.10.2007)  S.İ.Mehdiyeva və başq.  Nazik təbəqəli materialların kristallaşmaya qarşı davamlılığının təyini üsulu İ 2006 0108 (05.10.2006)  E.M.Kərimova və başq.  Tenzohəssas material
 Patentin № si  Müəlliflər  İxtiranın adı İ 2007 0014 (17.01.2007)  N.M.Abdullayev  n-tip keçirici termoelektrik material İ 2007 0015 (17.01.2007)  A.M.Həşimov və başq.  Çoxkomponentli tullantı sularının təmizlənməsi üsulu İ 2007 0016 (17.01.2007)  M.K.Kərimov və başq.  Yüksək effektli fotorezustiv kompozitin alınma üsulu İ 2007 0059 (04.04.2007)  M.Ə.Ramazanov və başq.  Elektrt üçün material İ 2007 0060 (04.04.2007)  A.M.Həşimov və başq.  Varistor
 Patentin № si  Müəlliflər  İxtiranın adı İ 2007 0061 (04.04.2007)  E.M.Kərimova və başq.  Fotohəssas material İ 2007 0171 (17.10.2007)  O.Z.Ələkbərov və başq.  Monoklin modifikasiyalı TLinS² Politiplərinin alınma üsulu İ 2007 0172 (17.10.2007)  A.M.Həşimov və başq.  Nazik təbəqəli kompozit varistorun hazırlanması üsulu İ 2008 0037  M.İ.Ağayev və başq.  Təmizlənmiş natrium bikarbonatın üsulu İ 2008 0041 (07.03.2008)  A.M.Həşimov və başq.  Günəş konsentratoru
 Patentin № si  Müəlliflər  İxtiranın adı İ 2008 0042 (07.03.2008)  M.K.Kərimov və başq.  Piroelektrik kompozitin alınma üsulu İ 2008 0097 (23.05.2008)  O.Z.Ələkbərov və başq.  Yarımkeçirici ultrabənövşəyi fotodetektor İ 2008 0166 (14.10.2008)  A.M.Həşimov və başq.  Monoklin modifikasiyalı TlİnS² politiplərinin fazadan alınma üsulu İ 2009 0063 (08.04.2009)  B.H.Tağıyev və başq.  Antistoks lüminofor İ 2009 0130 (15.07.2009)  İ.Qasımoğlu və başq.  Qamma-şüalanma detektoru
{| class="wikitable"
|-
 Patentin № si  Müəlliflər   İxtiranın adı  İ 2009 0131    15.07.09  Ç.O.Qacar və başq.  Radiospektrometr  İ 2009 0132    15.07.09  N.M.Abdullayev və başq.  Bitkilərin nəmliyinin məsafədən təyin üsulu İ 2009 0175 19.10.09  N.C.İsmayılov və başq.  Təsvir çeviricisi  İ 2010 0002  12.05.10 M.İ.Əliyev və başq.  Mayedə təzyiqi nümayiş etdirmək üçün cihaz  İ 2010 0090  07.10.10  A.A.Bayramov və başq.  Günəş fotoelektrik çeviricisinin hazırlanma üsulu İ 2011 0004  14.01.11  B.H.Tağıyev və başq.  Ağ rəngli işıqlanma lüminaforu  İ 2011 0005  14.01.11   B.H.Tağıyev və başq.  Fotolüminessent material İ 2011 0006  14.01.2011  O.Z.Ələkbərov və başq.  A3 B3 C2  krisstallarında seqnetoelektrik faza keçidi ilə politiplərin təyin edilmə üsulu İ 2011 0026  02.05.11  T.C.Əliyeva və başq.  Metal- yarımkeçirici strukturunun keçid kontakt müqavimətinin ölçülmə üsulu F 2011 0006  02.05.11  M.İ.Əliyev və başq.  Paskal qanununu  nümayiş etdirmək üçün cihaz İ 2011 0106  22.11.11  N.M.Abdullayev və başq.  İnfraqırmızı süalanma detektoru İ 2011 0107  22.11.11  T.C.İbrahimov və başq. Maye kristal molekullarının planar istiqamətləndirilməsi üsulu  016 161  28.02.2012 Avrasiya Patenti  T.C.İbrahimov və başq.  Управляемый жидкокристаллический фильтр İdarə olunan maye kristal filtr İ 2012 0024  04.04.12  N.Z.Cəlilov və başq.  Optik dalğaötürən İ 2012  0025 04.04.12  N.M.Abdullayev və başq.  Naziktəbəqəli günəş elementi  F 2012 0003  04.04.12  M.İ.Əliyev və başq.  Optik disk  İ 2012 0063 13.07.12  S.N.Mustafayeva və başq.  Rentgenohəssas material  İ 2012 0097 01.11.12  S.T.Əzizov və başq.  Elektromaqnit şüa uducusu  İ 2013 0001  09.01.13  Ç.O.Qacar və başq.  Elektrik sahəsi ilə molekulyar modulyasiyalı radiospektrometrin dalğaötürücü kamerası İ 2013 0032  11.07.13  B..H.Tağıyev və başq.  Elektrolüminessent material İ 2013 0033  11.07.13  A.M.Həşimov və başq.  Odluq qurğusu İ 2014 0038   21.07.2014  Ş.M.Həsənli və başq.  Nazik təbəqəli kompozit vazistorun hazırlanması üsulu F 2014 0005  21.07.2014 M.İ.Əliyev və başq.  Zəncirvari reaksiyanın nümayişi üçün cihaz – model İ 2014 0071  04.11.2014  E.K.Hüseynov və başq.  Fotoqəbuledici İ 2015 0010  30.01.2015  Z.K.Nurubəyli və başq.  Uçuşmüddətli kütlə spektrometri İ 2015 0078  20.11.2015 K.Z.Nuriyev və başq.  Kütlə spektrometrinin ionlar mənbəyində nümunələrin yerdəyişməsi üçün qurğu İ  2016 0026  01.04.2016  V.Ə.Əliyev  Kimyəvi cərəyan mənbəyinin hazırlanması üsulu İ 2016 0027  01.04.2016  A.M.Həşimov və başq.  Su – neft emulsiyasının parçalanması üsulu  F 2016 0003  01.04.2016  M.İ.Əliyev və başq.  Dalğa maşını İ 2016 0070  03.08.2016  V.Ə.Əliyev Yarımkeçirici fotorezistor İ 2016 0071  03.08.2016  M.M.Əsədov və başq.  Rentgenhəssas material  İ 2016 0086  30.08.2016  T.R.Mehdiyev və başq.  Yarımkeçirici materialın nazik təbəqəsi üzərində nanoölçülü elementlərin formalaşdırılması üsulu  İ 2016 0103  07.10.2016  E.M.Kərimova və başq.  Fotohəssas material İ 2017 0008  27.03.2017  N.M.Abdullayev və başq.  Nanoquruluşlu 90Bi 2Te3 – 10Bi2 Se3 nazik təbəqəsinin alınması üsulu İ 2017 0009  27.032017  M.İ.Əliyev və başq.  Yarımizoləedici yarımkeçirici materialın alınma üsulu  İ 2017 0036  25.07.2017  S.M.Mustafayeva və başq.  Rentgen şüaları detektorunun rentgenhəssaslığının alınması üsulu İ 2017 0049  13.10.2017  S.M.Mustafayeva və başq.  Xalkopirit quruluşlu mis – indium disulfid kristallarının alınması üsulu F 2018 0006  29.05.2018  R.B.Aslanov və başq.  Polimer materiallların zamandan asılı deformasiyasını  ölçmək üçün qurğu İ 2019 0002  11.04.2019  Ə.P.Nəhmədov və başq.  Majorana fermionları vasitəsilə bir ölçülü kristallarda Qubit kvant informasiyası daşıyıcısının yaradılması üsulu İ 2019 0021  05.07.2019  Z.K.Nurubəyli və başq.  Maye üşün səviyyəölçən  İ 2020 0047  01.09.2020  S.N.Mustafayeva və başq.  Rentgenhəssas monokristal material İ 2020 0048  01.09.2020  V.Ə.Əliyev və başq.  Spektral analizator İ 2020 0049  01.09.2020  V.Ə.Əliyev və başq.  Yarımkeçirici fotorezistor F 2020  0018  01.09.2020  H.B.İbrahimov və başq.  Mayelərin istidən genişlənməsini nümayiş etdirən cihaz U 2019 0041  25.07.2017  A.M.Həşimov və başq.  Nanosaniyəli impuls tac qaz boşalmasının həyata keçirən cihaz  A 2019 0095  10.07.2019  Y.Q.Əsədov və başq.  Optik – şəffaf kristallarda quruluş çevrilmələrinin mexanizminin təsdiqi üsuluAMEA Fizika İnstitutu, Patent işi və Elmi – texniki ədəbiyyat fondu İnstitutun əməkdaşlarına 2009–2021–ci illər

 Beynəlxalq əlaqələri 
Fizika İnstitutu ilə Pakistanın COMSATS İnformasiya və Texnologiyalar İnstitutu (CİİT) arasında elm və təhsil sahəsində əməkdaşlığa dair memorandum imzalanıb.

 Təltif və mükafatlar 
 Web of Science Awards – 2016-nın "Best Research" nominasiyası
 Tanınmış akademik nəşriyyatlarından olan "Elsevier"in "SCOPUS" mükafatı

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 “Elsevier” və Elmin İnkişafı Fondu “SCOPUS Mükafatı Azərbaycan-2016”nı təqdim edib.
 FİZİKA İNSTİTUTU "BEST RESEARCH" MÜKAFATINA LAYİQ GÖRÜLÜB 


Kateqoriya:Azərbaycanın elmi-tədqiqat institutları