İsveç Kral Elmlər Akademiyası

İsveç Kral Elmlər Akademiyası () — 1739-cu ildə İsveç Kralı I Fridrix tərəfindən əsası qoyulmuş elm müəssisəsi. İsveç kral Elmlər Akademiyası xüsusilə təbiət elmləri və riyaziyyat sahəsində ixtisaslaşmış müstəqil bir qurumdur. Akademiya eyni zamanda fizika və kimya sahələrindəki Nobel mükafatlarının laureatlarını müəyyən edir.

Akademiyanın məqsədi:
Tədqiqatçıların fənn sərhədlərini aşaraq görüşəcəyi bir forum olmaq,
Tədqiqat üçün unikal bir mühit təqdim etmək,
Gənc tədqiqatçılara dəstək vermək,
Görkəmli tədqiqat işlərini mükafatlandırmaq,
Alimlər arasında beynəlxalq əlaqəni təmin etmək,
Cəmiyyətdə elm üçün təşviqat aparmaq və tədqiqat siyasəti prioritetlərinə təsir göstərmək,
Məktəblərdə riyaziyyat və elmə marağı stimullaşdırmaq,
Elmi məlumatları müxtəlif formalarda yaymaq və populyarlaşdırmaq.

Hər il akademiya fizika və kimya sahəsində "Nobel" mükafatı, Alfred Nobelin xatirəsinə verilən İqtisad Elmləri üzrə Sveriges Riksbank mükafatını, Crafoord mükafatını, Sjöberg mükafatını və bir neçə digər mükafatı təqdim edir. Akademiya xarici akademiyalar, elmi cəmiyyətlər və beynəlxalq elmi təşkilatlarla sıx əlaqələr saxlayır və həmçinin beynəlxalq elmi əməkdaşlığı təşviq edir. Elmlər Akademiyası Stokholm bölgəsində yerləşən Royal Milli Şəhər Parkı ərazisindədir.
 Mükafatlar 
 Qeyd olunan beynəlxalq mükafatlar 
 Fizika üzrə "Nobel" mükafatı və Kimya üzrə "Nobel" mükafatı 
 İqtisadiyyat üzrə "Nobel" mükafatı
 Kraford Mükafatları verilir: Astronomiya və Riyaziyyat, Yer haqqında elmlər, biosiyasət elmləri (xüsusilə Ekologiya sahəsində), həmçinin Poliartrit (məsələn, revmatoid artrit) üzrə
 Sjöberg Mükafatıxərçəng tədqiqatları üzrə
 Rolf Şok Mükafatları Məntiq və Fəlsəfə, Riyaziyyat, Təsviri incəsənət və musiqi incəsənəti sahələri
 Qreqori Aminof Mükafatı Kristalloqrafiya üzrə
 Şüa Qorunması Qızıl Medalı 

 Qeyd olunan milli mükafatlar 
 Göran Qustafson Mükafatı Kimya, Riyaziyyat, Molekulyar biologiya, Tibb və Fizika üzrə tədqiqatlar üçün
 Ingvar Lindqvist Mükafatları Fizika, Kimya, Biologiya, Riyaziyyat və təbii elmlər sahələrində çalışan müəllimlər üçün
 Taq Erlander Mükafatı — “təbii elmlər və Texnologiya üzrə tədqiqatlar” üçün, dörd sahədə (fizika, kimya, texnologiya və biologiya)

 Üzvlər 
Akademiya 1739-cu ildə yaradıldığından bəri təxminən 1700 İsveçli və 1200 xarici üzv seçmişdir. Bu gün akademiyada təxminən 470 İsveçli və 175 xarici üzv var və müxtəlif elmi sahəni təmsil edən on “sinif”ə bölünmüşdür:
 Riyaziyyat
 Astronomiya
 Fizika
 Kimya
 Yer haqqında elmlər
 Bioloji elmlər
 Tibb
 Mühəndislik elmləri
 İctimai elmlər
 Humanitar elmlər və “elmə göstərilən görkəmli xidmətlərə görə”

 Baş katiblərin siyahısı 
Aşağıdakı şəxslər akademiyanın daimi katibləri olaraq xidmət etmişlər:
 Anders Yohan fon Höpken, 1739–1740, 1740–1741
 Auqustin Erenşvard, aprel - iyun 1740
 Yakob Faggot, 1741–1744
 Per Elvius, 1744–1749
 Per Vilhelm Varqentin, 1749–1783
 Yoxan Karl Vılke və Henrik Nikander, 1784–1796
 Daniyel Melanderhjelm və Henrik Nikander, 1796–1803
 Yöns Svanberq və Karl Qustaf Şyösten 1803-1808; Şyösten 1808-ci ildə vəzifəsinə laqeyd münasibət göstərdiyi üçün işdən çıxarılıb
 Yöns Svanberq, 1809-1811
 Olof Svarts, 1811–1818
 Yens Yakov Bertselius, 1818–1848
 Piter Fredrik Valberq, 1848–1866
 Georg Lindhagen, 1866–1901
 Kristofer Aurivillius, 1901–1923
 Henrik Qustaf Söderbaum, 1923–1933
 Henning Pleyel, 1933–1943
 Arne Vestqren, 1943–1959
 Erik Rudberq, 1959–1972
 Karl Qustaf Bernhard, 1973–1980
 Tord Qanelius, 1981–1989
 Karl-Olof Yakobson, 1989–1997
 Erling Norbi, 1997-30 iyun 2003
 Gunnar Ökist, 1 iyul 2003 – 30 iyun 2010
 Stafan Normark, 1 iyul 2010 – 30 iyun 2015
 Göran K. Hansson, 1 iyul 2015 – 31 dekabr 2021Center for Molecular Medicine, "Göran K. Hansson new Permanent Secretary for the Royal Swedish Academy of Sciences", 2015.
 Hans Ellegren, 1 yanvar 2022 - indiyə qədər

 Nəşrlər 
Akademiyanın əsərləri (Vetenskapsakademiens handlingar) 1739–1974-cü illər arasında onun əsas nəşri kimi dərc olunmuşdur. Paralel olaraq, digər əsas seriyalar da ortaya çıxmış və sonra dayandırılmışdır:
 İsveç Elmlər Akademiyasının Müzakirələrinin Xülasəsi  (1844–1903)
 Akademiyanın Əsərlərinə Əlavə (1872–1902)
 Akademiyanın İllik Jurnalı (1903–1969)

Akademiya fizika və kimya (1826), texnologiya (1827), botanika (1831) və zoologiya (1832) sahələrində illik hesabatlar nəşr etməyə başladı. Bu hesabatlar 1860-cı illərə qədər davam etdi və sonra tək Bihang seriyası ilə əvəz olundu (Bihang — Əsərlərə Əlavə mənasını verir). 1887-ci ildən etibarən bu seriya yenidən dörd bölməyə (afdelning) ayrıldı və 1903-cü ildə öz müstəqil elmi jurnalları — “Arkiv för…” (… üçün arxiv) adı altında nəşr olunmağa başladı. Bunlara aşağıdakılar daxil idi:
 Botanika üçün Arxiv (1903–1974)
 Kimya, Mineralogiya və Geologiya üçün Arxiv (1903–1949)
 Riyaziyyat, Astronomiya və Fizika üçün Arxiv (1903–1949)
 Zoologiya üçün Arxiv (1903–1974)

Mövzuların daha da yenidən təşkili 1949 və 1974-cü illərdə baş vermişdir. Akademiyanın digər ləğv edilmiş jurnalları bunlardır:
 Süni İntellekt üzrə Elektron Əsərlər (1997–2001) 

 Cari nəşrlər 
 Ambio (1972–)
 Riyaziyyat Əsərləri (1882–)
 Riyaziyyat Arxivi (1949-bu ad altında; 1903–1949 illərdə fizika və astronomiyanı əhatə edirdi)
Zoologiya Əsərləri (1920-)
 Akademiyanın üzvlərinin həyat və fəaliyyət tərcümeyi-halları (1869-), həyat və fəaliyyət tərcümeyi-halları
 Portret Matrisi (1971-), hazırkı üzvlərin portretləri
 Zoologiya Yazıları (1972-), Norveç Elmlər və Ədəbiyyat Akademiyası ilə birlikdə

 Tarix 
Akademiya 2 iyun 1739-cu ildə təbiətşünas Karl Linney, merkantilist Yonas Alströmer, mexanik mühəndis Marten Trivald, dövlət məmurları Sten Karl Bielke və Karl Vilhelm Kederhilm, həmçinin dövlət xadimi və yazıçı Anders Cohan von Höpken tərəfindən yaradılmışdır.

Akademiyanın məqsədi praktik faydalı biliklərə diqqət yetirmək və akademiyanın kəşflərini geniş yaymaq üçün İsveç dilində nəşr etmək idi. Akademiya, 1719-cu ildə yaradılmış və Latın dilində nəşr olunan Uppsala Krallıq Elmlər Cəmiyyətindən fərqli olmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. İsveçin paytaxtında, ticarət fəaliyyətlərinə yaxın bir yerdə yerləşməsi də məqsədli idi (bu vaxt Uppsala kimi paytaxtda universitet yox idi). Akademiya Londondakı Kral Cəmiyyəti və Fransa Elmlər Akademiyası modellərinə uyğun qurulmuşdu, bəzi təsisçilər bu qurumlarla tanış idilər.

 Həmçinin bax 
 Fransa Elmlər Akademiyası
 Leopoldin Alman Milli Elmlər Akademiyası
 London Kral Cəmiyyəti
 İsveç Kral Elmlər Akademiyasının üzvləri

 İstinadlar 

Kateqoriya:İsveçdə təhsil
Kateqoriya:Elmlər akademiyaları
Kateqoriya:Milli akademiyalar
Kateqoriya:Nobel mükafatı
Kateqoriya:İsveçdə elm və texnologiya
Kateqoriya:İsveç Kral Elmlər Akademiyası
Kateqoriya:Milli elmlər akademiyaları
 Xarici keçidlər 

 Royal Swedish Academy of Sciences video site