D-8

300px|thumb|right|D-8 təşkilatının 8-ci quruluş ildönümü tədbiri
D-8 İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı və ya qısaca D-8 () — 9 müsəlman dövlətindən ibarət təşkilat. 1997-ci ildə İstanbulda yaradılmış beynəlxalq bir təşkilatdır və inkişaf edən səkkiz ölkənin iqtisadi və siyasi əməkdaşlığını gücləndirməyi məqsəd qoyur. Bu təşkilatın üzv ölkələri Türkiyə, İndoneziya, İran, Pakistan, Bangladeş, Nigeriya, Misir və Yəməndir.

D-8-in əsas məqsədi üzv ölkələr arasında ticarət əlaqələrini artırmaq, iqtisadi inkişafı təşviq etmək və ortaq problemlərə qarşı kollektiv həll yolları tapmaqdır. Təşkilat həmçinin, dünya iqtisadiyyatında inkişaf edən ölkələrin daha güclü və əhəmiyyətli bir mövqe tutmasına kömək etməyi hədəfləyir. D-8 təşkilatı, üzv ölkələr arasında birgə ticarət, investisiya və texnoloji əməkdaşlıq yaratmaq üçün müxtəlif proqramlar həyata keçirir. Bu ölkələr arasında iqtisadi əlaqələrin artırılması və inkişaf etməkdə olan ölkələrin dünya bazarlarında daha böyük rol oynaması üçün təşviq edici tədbirlər görülür. 

D-8 həmçinin təhsil, mədəniyyət və sosial sahələrdə də əməkdaşlıq qurmağa çalışır, bu da üzv ölkələr arasında daha güclü bir dostluq və müştərək maraqların formalaşmasına kömək edir. Təşkilatın fəaliyyəti, inkişaf edən ölkələrin kollektiv gücünü nümayiş etdirərək qlobal səhnədə daha ədalətli bir iqtisadi düzən qurmağı məqsəd qoyur.

 Tarixi 
D8 Türkiyənin baş naziri Nəcməddin Ərbakanın təşəbbüsü ilə 22 oktyabr 1996-cı ildə İstanbulda Banqladeş, İndoneziya, İran, Malayziya, Misir, Nigeriya və Pakistanın əməkdaşlığı ilə təşkil edilən İnkişaf Əməkdaşlıq Konfransı ilə qurulmuşdur. D8 15 iyun 1997 tarixində ölkələrin dövlət və hökumət başçılarının iştirakıyla İstanbulda, Türkiyənin dövr başçılığında rəsmi olaraq toplanmışdır.

15 iyun 2017-ci ildə İstanbulda, Çırağan Sarayında təşkilatın 20 illiyi qeyd edilmişdir.

19 dekabr 2024-cü ildən Azərbaycan təşkilata tamhüquqlu doqquzuncu üzv qəbul edilmişdir.

 Hədəf və məqsədləri 
Təşkilatın əsaslandığı əsas qarşılıqlı əlaqə prinsipləri: 
Münaqişələr əvəzinə sülh
Mübahisələr əvəzinə dialoq
İstismar əvəzinə kooperasiyalar
İkili standartlar əvəzinə hüquq
Zülm əvəzinə demokratiya
Diskriminasiya əvəzinə hüquqi bərabərlik.

 Strukturu 
İki ildən bir toplanan sammit ən yüksək səlahiyyətlərə malikdir və hər bir üzv dövlətin liderlərindən ibarətdir.

Şura əsas qərar qəbul edən orqan və aidiyyəti məsələlərə baxılması üçün forumdur və hər bir Üzv Dövlətin Xarici İşlər Nazirlərindən ibarətdir. 

Komissiya icra hakimiyyətinə malikdir və hər bir Üzv Dövlətin hökuməti tərəfindən təyin olunan Müvəkkillərdən ibarətdir. Komissarlar öz ölkələrində Direktivlərə riayət olunmasını təşviq etmək üçün məsuliyyət daşıyırlar. Nəhayət, hər bir sammit və ya aşağı səviyyəli toplantı zamanı kommunikasiyaları asanlaşdırmaq və nəzarət funksiyalarını yerinə yetirmək üçün D-8 üzvləri tərəfindən icraçı direktor təyin edilir.

 Sammitləri 
  Tarix  Ev sahibi  Ev sahibi rəhbər  Keçirildiyi məkan 1  15 iyun 1997    Nəcməddin Ərbakan  İstanbul 2  1–2 Mart 1999    Şeyx Həsinə  Daka 3  25 fevral 2001    Hüsnü Mübarək  Qahirə 4  18 fevral 2004    Məhəmməd Xatəmi  Tehran 5  13 May 2006    Susilo Bembenq Yudhoyono  Bali 6  8 iyul 2008    Abdullah Əhməd Bədəvi  Kuala-Lumpur 7  8 iyul 2010    Qudlak Conazan  Abuca 8  21 Noyabr 2012    Asif Əli Zərdari  İslamabad 9  Oktyabr 2017    Rəcəb Tayyip Ərdoğan  İstanbul 10 Aprel 2021   Şeyx Həsinə   Virtual 11  18-20 dekabr 2024    Əbdülfəttah Əs-Sisi  Qahirə122026-2027

 Baş katibləri 
   Ayhan Kamel 1997 - 2006 </tr>   Dipo Alam         2007 - 2010 </tr>   Vidi Aqoes Pratikto  2010 - 2012 </tr>   Seyid Əli Məhəmməd Musəvi  2013-h.h</tr>

 İştirakçı ölkələr 
 Ölkə Əhali (2024) Nominal ÜDM (milyon ABŞ dolları) 2024 Adambaşına düşən nominal ÜDM ($) 2024 PPP ÜDM (milyon ABŞ dolları) 2024 Adambaşına düşən ÜDM ($) 2024 Gözlənilən ömür uzunluğu (illər, orta 2021) İİİ (2021)  10,353,29678,749 7,641199,19519,32872.90.760 (orta)  173,562,364451,468 2,6251,690,0009,84074.30.661 (orta)  116,538,258380,0443,5422,230,00020,79971.80.731 (yüksək)  283,487,9311,402,590 4,9814,661,54216,54271.30.705 (yüksək)  91,567,738434,243 5,0131,700,00019,60777.30.774 (yüksək)  35,557,673439,74813,1421,370,94241,02274.70.803 (çox yüksək)  232,679,478372,9701,6371,490,0006,54362.60.535 (aşağı)  251,269,164374,5951,5881,580,0006,715680.544 (orta)  87,473,8051,344,31815,6663,460,00040,28378.60.838 (çox yüksək) Təxminən 142,498,856586,5256,2042,042,40920,07572.00.705 (yüksək) Birləşdirilmiş 1,282,489,7075,278,725N/A18,381,679N/AN/AN/A

 İstinadlar 


 Həmçinin bax 

 İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı
 Müsəlman dünyası

 Xarici keçidlər 
 Rəsmi saytı 
 Facebookda D8 
 Twitterdə D8 
 Youtubeda D8 
 D8 jurnalının 2014 buraxılışı
 D8 türkcə rəsmi bloqu 






 İlham Əliyevin İstanbulda D-8 İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının IX Zirvə görüşündə nitqi
 Pakistanlı ekspert: Azərbaycanın D-8 təşkilatına qoşulması müsbət addım olacaq
 Deputat: D-8 Zirvə görüşü Azərbaycanın potensialını və qarşılaşdığı problemləri dünya ictimaiyyətinə çatdırmaq üçün yaxşı platforma oldu

Kateqoriya:Beynəlxalq təşkilatlar
Kateqoriya:Beynəlxalq hökumətlərarası təşkilatlar