Mustafa Mahmudov

Mustafa Mahmudov () — Azərbaycan Milli Şurasının və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü, müəllim, Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyasının məzunu.Anar İsgəndərli, Azərbaycanın müsabitləri 1917–1920, səh 223, Bakı.Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası, II cild, Bakı, 2004.

 Həyatı 
Mustafa Hacı Musa oğlu Mahmudov 1878-ci ildə Göyçay qəzasının Kürdəmir kəndində anadan olmuşdu.

 Təhsili 
Mustafa Mahmudov İlk təhsilini, əsası 1881-ci il fevralın 9-da qoyulmuş Kürdəmir kənd məktəbində almış, sonra bir necə il Göyçay qəza məktəbində oxumuşdur. O, sonrakı təhsilini Qori şəhərində yerləşən Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasında davam etdirmiş, 1899-cu ildə seminariyanın müsəlman şöbəsini bitirmişdir.Ə. Seyidov. Qori seminariyası. Bakı,1988.

 Müəllim kimi fəaliyyəti 
Təyinatını Yelizavetpol quberniyası Nuxa qəzasının Vəndam kəndinə (İndi Qəbələ rayonuna aiddir) versələr də o, kənd məktəbi təyinatını şəhər məktəbinə dəyişdirə bilmişdir.

Bakı quberniyası və Dağıstan vilayəti Xalq Məktəblər İdarəsində təşkil olunmuş qəbul imtahanlarında aparıcı komissiya üzvləri kimi iştirak edən Həsən bəy Zərdabi və Əlimərdan bəy Topçubaşov gənc seminaristin elmi və pedaqoji ustalığını yüksək qiymətləndirmiş, M. Mahmudovun təyinatının Bakıya dəyişdirməsinə şərait yaratmışlar.

Beləliklə, Mustafa Mahmudovun Bakıda işləmək niyyəti baş tutur. Onu Qori Müəllimlər Seminariyasının 1899-cu il məzununu, 1605 nömrəli attestatın sahibini illik əmək haqqı 675 manat olmaqla, Bakıdakı 3-cü rus -tatar məktəbinə müəllim vəzifəsinə təyin edirlər. 1904-cü il setyabrın 15-də Mustafa Mahmudovun öz xahişi ilə onu Sultan Məcid Qəniyevin başçılıq etdiyi 2-ci rus-tatar məktəbinə işləməyə dəvət edirlər. Burada oxuyan şagirdlərin sonralar ölkənin ictimai siyasi həyatında şərəfli yer tutmalarında bu məktəbin direktoru Sultan Məcid Qəniyevin və aparıcı müəllimlərin böyük rolu danılmazdır. Belə şagirdlərdənbiri də Məhəmməd Əmin Rəsulzadə idi.

1903-cü ildə M. Mahmudovun həyatında ağır anlar yaşanır. Böyük qardaşı Kürdəmirdə vəfat edir. Həm özünün, həm də vəfat etmiş qardaşının ailəsinin güzəranı pisləşir. Qardaşının yetim qalmış üç övladının, eləcə də dörd nəfərlik öz ailəsinin (özü, arvadı, qızı və 3 ildən çox onlarda məskuunlaşan bacısı oğlunun) da bütün ailə-məişət qayğıları adi bir ibtidai sinif müəlliminin üzərinə düşür.

M. Mahmudovun həyat salnaməsini izləmək üçün onun Bakı Duması Tədris Komissiyasının sədrinə ünvanlanan bir məktubu qiqqəti cəlb edir. O, bu məktubunda şəhərdə 1-ci rus-tatar məktəbində boş iş yerinə — direktorlıq vəzifəsinə keçməyə hazır olduğunu bildirir.

O bu vəzifəyə təsdiq edilir.

Bunun ardınca II Dövlət Dumasına deputat seçildiyinə görə pedoqoji fəaliyyətini yarımcıq qoyur. II Dövlət Duması cəmi 103 gün mövcud olur. Duma qovulduqdan sonra Mustafa Mahmudov yenidən əvvəlki direktor işinə geri dönür. Lakin dumadakı çıxışlarına görə 1908-ci ildə işindən uzaqlaşdırılır. Pedoqoji fəaliyyətini birdə 1910-cu ildə bərpa edə bilir.

 II Dövlət Dumasında fəaliyyəti 
1907-ci il fevralın 6-da M. Mahmudov II Dövlət Dumasına deputat seçilir. Dövlət Dumasına Azərbaycandan ondan başqa Fətəli xan Xoyski, Xəlil bəy Xasməmmədov, İsmayıl Tağıyev, Məhəmməd ağa Şahtaxtinski, Zeynal Zeynalov da seçilmişdi.Мамед Джафаров. Учитель. // За семью печатями.Баку,1992 стр.17–21.

Mustafa Mahmudov II Dövlət Dumasının 9 şöbəsinin, 4 komissiyasının üzvü olmuşdur.

M. Mahmudovun II Dövlət Dumasındakı çıxışlarından biri hələ ən yaxşı çıxışlardan biri kimi parlament tarixində qalmaqdadır. O, II Dövlət Dumasının 13 mart 1907-ci il tarixli 9-cu iclasında — "Hərbi-səhra məhkəməsinin ləğvi haqqında" qanun layihəsinə dair çıxışında demişdir:

 Zaqafqaziya seymində deputat olması 
1918-ci ilin fevral ayının 9-da Qori Müəllimlər Seminariyasının direktoruna yazdığı məktubda ona Zaqafqaziya Seyminə müsəlman blokundan deputat seçilməsi barədə məlumat vermişdir. Seymin fəaliyyətində iştirak edən ən aktıv müsəlman deputatlardan olmuşdur.Bəxtiyar Nəcəfov. Azərbaycan Demokratik Respublikası. Bakı,1992

 Milli Şuranın üzvü olması 
Zaqafqaziya Demokratik Federativ Respublikası 1918-ci ilin may ayının 16-da süqut etdikdən sonra, müsəlman deputatlar Azərbaycan Milli Şurasını yaratdılar və özlərinin Azərbaycan və Azərbaycan xalqı haqqında qərar verə biləcək yeganə qanuni orqan olduqlarını bildirdilər. Mustafa Mahmudov Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılmasının elan edildiyi iclasın katibi olmuşdur. İstiqlaliyyət bəyannaməsini imzalayan 8 deputatdan biri də Mustafa Mahmudov olmuşdur.Ahmet Caferoğlu . İHtilalçı Mscahit Mahmudoğlu Mustafa.,, Mücahid jurnalı, 1962, N45–46.Nazim Nəsrəddinov. İstiqlal Bəyannaməsini imzalayanlardan biri-Kürdəmirli Mustafa Mahmudov. Strategiya.az. 28.05.2016.

 Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvü olması 
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin deputatı kimi əvvəldən xidmət etmişdir. Müsavat Partiyasına mənsub olmuşdur. Aktiv deputatlıq fəaliyyəti olduğu üçün, Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Komissiyasına üzv təyin edilmişdir.Азербайжанская Демократическая Республика   Parlamentin bütün qərar və qanunlarının qəbul edilməsində aktiv şəkildə iştirak etmişdir. Ziya Bünyadov yazdığı "Azərbaycan Parlamentinin son saatları" məqaləsində Mustafa Mahmudovun da nitqinə yer ayırmışdır. Parlamentin son iclasının hesabatında adı səhvən Muxtar kimi yazılmışdır.Akademik Ziya Bühyadov. Azərbaycan Parlamentinin son saatları .// За семью печатями.Баку,1992.səh.3–16.

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti işğal edildikdən sonra Azərbaycanı tərk etməmişdir.

 Ailəsi 
Bir çox yerdə bir qızının olması yazılsa da, əslində 3 övladı olmuşdur. Qızı Sara Şamaxılı Həcməddin Qarayevlə ailə həyatı qurmuşdur. Hal-hazırda bu izdivacdan Moskvada Mahmudovların nəsil şəcərəsi davam etməkdədir. Digər qızı Səfurə Bakıda yaşamış, 1988-ci ildə vəfat etmişdir. Oğlu isə hələ kiçik yaşlarında olarkən vəfat etmişdir.

Mustafa Mahmudovun özündən başqa yaxın qohumlarının və ailə üzvlərinin bir çoxu Böyük təmizləmə zamanı repressiya qurbanı olmuşdur.

 Öldürülməsi 
1937-ci ilin noyabrın 23-də həbs edilən Mustafa Mahmudov, həmin ilin dekabr ayının 20-də güllələnərək öldürülmüşdür.

 Xatirəsi 
Hal-hazırda Azərbaycan Respublikasının Kürdəmir rayonunda adına küçə vardır.

 Həmçinin bax 
 Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamenti
 Azərbaycan Milli Şurası
 Rusiya İmperiyasının Dövlət Duması

 İstinadlar 

Kateqoriya:Repressiya qurbanları
Kateqoriya:Azərbaycanın İstiqlal Bəyannaməsini imzalayanlar
Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Milli Şurasının üzvləri
Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin üzvləri
Kateqoriya:Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasətçiləri
Kateqoriya:Ümum-Rusiya Müəssislər Məclisinin üzvləri
Kateqoriya:Rusiya imperiyası II Dövlət Dumasının üzvləri
Kateqoriya:Zaqafqaziya Seyminin üzvləri
Kateqoriya:SSRİ pedaqoqları