Aşağı Yağlıvənd

Aşağı Yağlıvənd (əvvəlki adı:Araz Yağlıvənd)— Azərbaycan Respublikasının Füzuli rayonunun Kərimbəyli kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.

Kənd rayon mərkəzindən 45 km cənub-şərqdə, Araz çayının sol sahilində, maili düzənlikdə yerləşir. Əhalisi təxminən 1500 nəfərdir. Hazırda əhali əsasən əkinçilik və qismən heyvandarlıqla məşğuldur. Kənddə orta məktəb, musiqi məktəbi, kitabxana, klub, tibb məntəqəsi, park, stadion var. Kənd Bakı-Zəngilan şose yolunun solunda, dəmiryol stansiyasının isə "Hacılı" dayanacağında yerləşir.

 Toponimikası 
Araz çayının sol sahilində, düzənlikdədir. Oykonimin birinci komponenti yaşayış məntəqəsinin coğrafi mövqeyini təyin edir, ikinci komponenti isə yağıla (qədim abidələrin dilində "döyüş, vuruş, cəng") və vənd (bir çox xalqların toponimiyasında "yer, məkan") sözlərindən ibarət olub, "döyüş yeri", "savaş meydanı" mənasını ifadə edir. Bu baxımdan oykonim Cəngan toponiminin sinonimidir. XIX əsrə aid sənədlərdə Cəbrayıl qəzasında maldarlıqla məşğul olan Yağlıvənd adlı bir elat haqqında məlumat verilir. Oykonimin etnotoponim olması da istisna deyil.Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu. Şərq-qərb Bakı-2007. səh.427

 Tarixi 
Aşağı Yağlıvənd kəndi Yağlıvənd obasının əyləşməsi nəticəsində yaranıb. Yağlıvənd obası isə Yağlıvənd oymaqlarının yaşayış biçimidir. Yağlıvənd oymağı Cavanşir elinin qoludur. XVIII yüzildə 5 oymaqdan ibarət idi. İkisi (Gecəgözlü və Seyidəhmədli sonradan ayrılıb başqa oymaqlarla bərabər Hacılı camaatını təşkil etdilər. 1735-ci ildə Nadir şah Qırxlı-Avşar Yağlıvənd oymağını Cavanşir elinin digər oymaqları ilə bərabər Xorasana, Sərəxs ətrafına sürgün etdi. Nadir şahın qətlindən sonra Yağləvənd oymağı sürgündən döndü. Öncə Pənahəli xan Sarıcalı-Cavanşirə tərəf çıxsalar da, sonradan onun tərəfini tutdular. Xan onları qədim yurdlarında, Arazbar qəzasında yerləşdirdi. Arazbar qəzası yenidən formalaşıb Cavanşir-Dizaq mahalı adlandı.
Yağləvənd oymağı bir neçə oba şəklində Cavanşir-Dizaq mahalının ərazisində məskunlaşmışdı. Bu obalardan biri Araz Yağlıvənd, biri isə Yağlıvənd adlandı. Yağlıvənd obaları 1930-cu ildə əyləşib kənd biçiminə düşdü.

1999-cu il bələdiyyələrin təsis edilməsi zamanı Füzuli rayonunun Aşağı Yağlıvənd bələdiyyəsi təşkil edilib.

18.11.2024-cü il tarixli 50-VIIQ nömrəli Qanunun 18-ci hissəsinə əsasən: 18.4. Aşağı Yağlıvənd, Kərimbəyli, Şükürbəyli və Zobucuq bələdiyyələrinin əhatə etdiyi Birinci Zobucuq, İkinci Zobucuq, Üçüncü Zobucuq, Dördüncü Zobucuq, Beşinci Zobucuq qəsəbələrində və Aşağı Yağlıvənd, Kərimbəyli, Şükürbəyli kəndlərində Kərimbəyli bələdiyyəsi" yaradılmışdır.

 Mədəniyyəti 
Cavanşir elinin Yağlıvənd oymağından xeyli şairlər, yazarlar, musiqiçilər, rəssamlar çıxıb. Oymaq içində ilk bəlli olan şair Soltan Hüseynəli oğlu Yağlıvəndi (1823-?) olub. Onun Baxış bəy Səburla yazışmaları qalıb. İkinci şair isə "Məclisi-Üns" şairlər birliyinin üzvü olan Molla Bəyməmməd Bülbüldür (1837-?). Onun da yaradıcılığı zəngindir. Füzuli bölgəsində şair, vətənpərvər, milli qəhrəman Həsənəli bəy Əsgərxanovu tanımayan yoxdur. O, Kovxa təxəllüsü ilə şeir yazırdı.

Yağlıvənd oymağı saz götürüb el-oba dolaşan aşıqların yurdu da olub. Aşıq Sübhan Aşıq Hüseyn oğlu Məmmədli (1823-?), Aşıq Mahmud Piri oğlu Külədərli (1861-?) və başqaları bölgədə tanınmışdı.

Jurnalist-etnoqraf, Avrasiya Yazıçılar və Azərbaycan Jurnalistlər Birliklərinin üzvü Ənvər Çingizoğlu, Azərbaycan Yazıçılar Birliyini üzvü Paşa Araz və başqaları Araz Yağlıvəndin yeni dövr yazarlarındandır.

 Coğrafiyası və iqlimi 
Rayon mərkəzindən 53 km cənub-şərqdə, Araz çayının sol sahilindən 3 km aralı düzənlikdədir.

 Əhalisi 
2009-cu ilin siyahıyaalınmasına əsasən kənddə 2166 nəfər əhali yaşayır.Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Bakı-2010. Səh.629
 İl Tüstü 1823 110 1827 65 1830 56 1831 75 1832 57 1833 57 1842 78 1849 104 1863 117 1873 130 1886 162

 Tarixi şəxsiyyətləri 
Yağlıvənd oymağı, eləcə də obası bir çox tarixi şəxsiyyət yetirib. Bunlardan:
 Məhəmməd ağa Yağləvəndli-Cavanşir
 Zeynalxan ağa Yağləvəndli-Cavanşir
 Ocaqqulu ağa Yağləvəndli-Cavanşir
 Səfiqulu bəy Yağləvəndli-Cavanşir
 Şəmşi bəy Yağləvəndli-Cavanşir
 Şərif ağa Yağləvəndli-Cavanşir
 Şirin kələntər Yağləvəndli-Cavanşir
 Məşədi Bayramqulu ağa Yağləvəndli-Cavanşir
 Məşədi Hətəmxan ağa Yağləvəndli-Cavanşir
 Xələf bəy Yağləvəndli-Cavanşir
 Məşədi Əmir Murad yüzbaşı Yağləvəndli-Cavanşir
 Məşədi Əzimməmməd ağa Yağləvəndli-Cavanşir
 Həsənəli bəy Əsgərxanov
 Nəsir yüzbaşı Yağləvəndli-Cavanşir
 Məhi Cümü oğlu Vəliyev, Lenin, Oktyabr Inqilabı, Qırmızı Əmək Bayrağı ordenli zəhmət adamı
 Əvəz Musa oğlu Məmmədov, Lenin ordenli zəhmət adamı, Bir neçə çağırış deputat

 Tayfa və tirələri 
Yağlıvənd obası bir neçə böyük tayfaya və tirəyə ayrılır. Əsas tayfalar: Fərhadlı, Kovxalı (muradxanlı, səfiqulubəyli, ağakişibəyli, şərəfxanlı, azmanlı), Havsalı (xələfli, pəricahanlı, məhərrəmuşağı, kəlbiyəlilər, niyarlı), Külədərli (abbasqulular, əmirmuradlı, mirzəli, rüstəmli, ibalılar, həsənli, kazımlı, ismayıllı, qirdılı, alıhüseynli, qaralilar, qasmalılar), Qədirli (adıgözəlli, əsədli, eminalılar), İrənşəlli, Lələli (məşədiqulular, möhnətli, rəsullu), Hümbətalılar, Aşırlı, Alısəfərli (bayramlı, nəbili), Aslanalılar, Teymurlu, Məmmədli.

 Müharibədə iştirakı 
Birinci və İkinci Qarabağ müharibəsində yüzlərlə Aşağı Yağlıvənd kənd sakini düşmənə qarşı mərdliklə döyüşdü. Onlardan 10 nəfəri Qazi,45 nəfəri müharibə iştirakçısı,1 nəfəri Məhərrəmov Şükür Osman oğlu itkin,19 nəfəri isə şəhid oldu. Şəhidlərdən 4 nəfəri mülki,15 nəfəri hərbi şəhiddir.23 avqust 1993-cü ildə Füzuli rayonu ermənilər tərəfindən işğal olunduqdan sonra Aşağı Yağlıvənd kəndinində işğalı qaçılmaz oldu. Əlverişli mövqeydə yerləş Aşağı Yağlıvənd kəndini düşmən ordusu işğal etməklə Zəngilan Horadiz yolu düşmənin əlinə keçdi. Bununla da Aşağı Yağlıvənd kəndi daxil olmaqla ətraf kəndlər mühasirədə qalaraq işğal olundu.05 yanavr 1994-cü ildə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Ali Baş Komandanlığı ilə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri tərəfindən uğurlu Horadiz əməliyyatı zamanı Aşağı Yağlıvənd kəndi işğaldan azad edilən 22 kəndimizdən biri oldu. Bu gün Aşağı Yağlıvənd kəndi tamamilə yenidən qurulub. Aşağı Yağlıvənd kəndində Qarabağ müharibəsindən bəhs edən "Son nəfəsədək" filmi çəkilib.

 İqtisadiyyatı 
Araz Yağlıvənd kəndi 1930-cu ilədək əsasən heyvandarlıq, qismən isə əkinçiliklə məşğul idi.1930-cu ildən sonra əyləşib kolxoz qurdu. Bu kolxoz ilk zamanlar Partiyanın XXIII qurultayı, sonra Pərişan Quliyevin adını daşıyırdı. Kənd əhli Kolxozluq dövründə 1980-ci ilədək pambıqçılıqla, sonra isə üzümçülüklə məşğul olurdu. Kolxozun mal-qara və qoyunçuluq ferması vardı. Yardımçı təsərrüfat kimi taxıl, soğan, qarpız əkirdi. Bu məhsullar kolxozçular arasında əməkgününə görə bölünürdü.

Kəndin kolxoz sədirləri Sarı Səfixanov, Əvəz Məmmədov (bir neçə çağırış deputat olmuşdur), Qoşun Əliyev, İbiş Səfərov, Cümşüd Məmmədov olmuşdur. Qabaqçıl kolxozçulardan Məhi Cümü oğlu Vəliyev, Lenin, Oktyabr Inqilabı, Qırmızı Əmək Bayrağı orden ilə Əvəz Musa oğlu Məmmədov, Lenin ordeni ilə təltif edilmişdir.

 Həmçinin bax 
 Ənvər Çingizoğlu, Cavanşir eli: Yağləvəndlilər, Bakı: Mütərcim, 2016.
 Füzuli rayonunun Aşağı Yağlıvənd bələdiyyəsi
 Füzuli rayonunun Kərimbəyli bələdiyyəsi

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Azərbaycan Respublikası Füzuli Rayon İcra Hakimiyyəti

Kateqoriya:Füzuli rayonunun kəndləri
Kateqoriya:Aşağı Yağlıvənd