İzirtu

İzirtu və ya İzurtu (Zirta) — e.ə. IX-VI əsrlərdə mövcud olmuş Manna dövlətinin paytaxtı; Qədim Azərbaycan şəhəri.

 Adının mənşəyi 
Manna şəhərinin mərkəzi olmuş İzirtunun adı Assur mənbələrində İzirtu, Zirta, İzurtu formalarında çəkilir. Bukandan tapılan arameycə yazıya əsasən İzirtunu b.e.ə. VIII əsrdə Xaldi Allahının qərar tutduğu Z'tr ilə eyniləşdirirlər.   

 Tarixi 
İzirtunun adı ilk dəfə b.e.ə. 829-cu ildə Assur salnaməsində mannalı Udakinin hökmdar şəhəri kimi xatırlanır. Həm Udaki, həm Ulusunu, həm də Ahşerinin Mannada hakimiyyəti dövründə Aşşur hökmdarları İzirtunu yandırmışdılar. Məsələn, b.e.ə. 716-cı ildə Aşşur hökmdarı II Sarqon, b.e.ə. 650-ci ildə isə Aşşur hökmdarı Aşşurbanipal İzirtunu zəbt edərək dağıtmış, yandırmışdır. Lakin hər dəfəsində şəhər yenidən əvvəlki əzəmətini bərpa etməyə nail olmuşdur.  

 Yerləşmə yeri və strukturu 
Tədqiqatçıların fikrincə, İzirtu müasir Ziviyə şəhərinin yaxınlığında yerləşirdi.Godard, André. Izirtu, la capitale du pays des Mannéens, Zibiè et Armaid [article]. Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres / Année 1949/ 93-4, pp. 312-313 Buna əsas kimi Assur hökmdarı II Sarqonun e.ə. 716-cı ildə yürüşü vaxtı İzirtu yaxınlığında yerləşən Zibia və Armait qalalarını ələ keçirməsi qeyd olunur. Görünür həmin qalalar İzirtuya girəcəyi qoruyurmuşlar. Eyni ərazilər Ahşerinin hakimiyyəti dövründə şəhərin işğalı ilə məlumat verən Assur mənbələrində də xatırlanır. Orada bu yerlərin adı Urmeyate, Uzbia qalaları kimi qeyd edilsə də eyni ərazilərdən - Zibia və Armaitdən söhbət getməsi bəlli olur.   İzirtu da digər Manna şəhərləri kimi müdafiə xarakterli qalalarla əhatələnmişdi. Şəhərdə iki və üç mərtəbəli binalar, eləcə də məbədlər olub. 

A. Qodar Zibia qalasını indiki Ziviyə kəndi yaxınlığında dəfinə tapılmış yerin yaxınlığındakı təpə ilə lokalizə edir. Aşşur mənbələrində Zibia ilə yanaşı adı çəkilən Armait (Urmeyate) qalası isə ona yaxın, indiki Sahab kəndinin ərazisində lokalizə edilir. A. Qodar 5 km-də yerləşən Qaplantu şəhər yerini İzirtu ilə eyniləşdirir.A. Godard. “Le Trésor de Ziwiyé,” Comptes rendus des séances de L’Academie des Inscriptions et Belles-Lettres 93, 1949, pp. 168-72 Lakin İ. M. Dyakonov buna şübhə ilə yanaşır. Дьяконов, Игорь Михайлович. История Мидии от древнейших времен до конца IV века до н.э. М-Л. АН СССР, 1956, с. 207

 Həmçinin bax 
 Manna dövləti

 İstinadlar 

Kateqoriya:Manna
Kateqoriya:Azərbaycan paytaxtları
Kateqoriya:Qədim şəhərlər