Qaçaq Həsi

İbalı Həsənxan Məmməd oğlu (Qaçaq Həsi) — qaçaq, mücahid

 Həyatı 

Qaçaq Həsi 1861-ci ildə Şuşa qəzasının Vərəndə sahəsinin Yağləvənd obasında dünyaya  gəlmişdi. Oba içində adına qısaca Həsi deyirdilər. Həsi qaçaq həyatı yaşamışdı. Onun qaçaqlığının səbəbi bir əhvalatla bağlıdır.

1883-cü ildə yağləvəndlilər hansı obadansa bir sürü qoyun oğurlayırlar. Heyvan yiyələri pristava şikayət edirlər. Pristav başının atlıları ilə Yağləvəndə gəlir. Sorub-soruşdurmadan bir neçə nəfəri tutub-çataqlayır. Tutulanların içində Düz Məmməd də vardı. Pristav üzünü tutuqlulara tutub deyir:
- Qoyunları kim aparıb boynuna alsın, yoxsa obanı yandıracağam.

Düz Məmməd cavab  verir:
- Başına dönüm, mənim oğru-əyriliklə aram olmaz, burax, gedim işimin dalınca.

Pristav  hirslənir:
- Niyə oğru deyilsən, haca getmisən? Heç Yağləvəndin haca getmişinə də etibar etmək olmaz! Hamısı oğrudur!
- Qadan alım, oba içində mənə Düz Məmməd deyirlər. Hələ dilimə haram tikə dəyməyib.

Pristav lap da qəzəblənir:
- Vurun ə, bu kişini! Çox baş aparır.

Strajniklər kişini palçığa yıxıb döyürlər. Söz gedib Həsiyə çatır. Həsi bir çılpaq at minib olay yerinə çapır. Baxır ki, atası yaman  haldadır. Qəzəblənib xəncərini çəkib, atasını döyən strajnikin qarnına sancıb burur...

Həsi o gündən qaçaq olur. Öncə Kərimbəyli Rzaqulu bəyin dəstəsində hərlənir. Sonra özünə dəstə düzəldir.

Bir  gün  oba  içində  Qaçaq  Həsiylə  Şirin  oğlu  Abbasın  mübahisəsi  düşür. Bu  deyir  mən  qoçağam,  o  deyir  mən. Bəhsə  girib  Arazı  adlayırlar. Bir  alaçığın  yanından  keçəndə  eşidirlər ki,  ana  övladını  sakitləşdirir:
-Yat,  a  bala,  yat,  yoxsa  Qarabağlı  Həsi  gəlib  səni  aparar!
Şirin  oğlu  Abbas  dillənir  ki,  xaloğlu,  sən  qoçaqsan,  gəl  qayıdaq…

Bir  gün  Qaçaq  Həsi  başının  atlıları  ilə  Qaradağ vilayətində  yürüşdə  imiş. Gəzib-dolanıb  acırlar. Həsi  atlılarından  bir  nəfəri  kəndin  kənarındakı  evə  göndərir  ki,  çörək  alıb  gətirsin. Xeyli  də  pul verib  möhkəm-möhkəm  tapşırır  ki,  ev  yiyəsini  incitməsin. Atlı  gedir. Evə  çatıb  çıxır  bacaya. Baxır  ki,  ev  yiyələri  təzə  evlənəndilər. Qol-boyun  olub  yatırlar. Enir  aşağıya. Çörək,  yağ-yavanlıq  götürüb  çıxmaq  istəyəndə  görür  ki,  gəlinin  yanında  bir  "pullu  bədənçə"  var. Tamahını  saxlamayıb  bədənçəyə  əl  uzadır. Yır-yığış  eləyib  yoldaşlarının  yanına  qayıdır. Gətirdiklərini  yoldaşlarına  dağıdır. Həsi  baxır  ki,  çörək  dalınca  göndərdiyi  qaçağın  üstündə  bir  bədənçə  var. Hardan  aldığını  soruşanda  qaçaq  əhvalatı  danışır. Həsi  qaçağa  tərs  bir  şillə  vurub  geri  göndərir.
Qaçaq  bədənçəni  götürdüyü  evə  dönür. Nə  təhər  tamah  güc  gəlirsə  bədənçəni  yerinə  qoymur. Üstündə  gizlədib  dəstəyə  qayıdır. Qaçaq  Həsi  inandığı  yoldaşına,  köməkçisi  Qacar  Vəliyə  tapşırır  ki,  cavan  qaçağın  üst-başını  yoxlasın. Vəli  qaçağı  yoxlayıb  bədənçəni  tapır. Qaçaq  Həsi  bir  söz  demədən  həmin  qaçağı  güləylə  vurub:
-Sillə  kar  eləmiyənə,  güllə  kar  edər,-deyir…

Qaçaq  Həsi  1906-cı  ildə  erməni  quldurlarına qarşı  döyüşdə  öldürülüb.

Qaçaq  Həsi  Allahverdi  qızı Şanı,  Nəcəfqulu  qızı  Gilə  ilə  ailə  qurmuşdu. Sevindik  adlı  oğlu,  Bayaz,  Tamaşa  və Zəhra  adlı  qızları  vardı.

 Mənbə 

 Ənvər Çingizoğlu, Külədərli tayfasının qollarından biri, "Soy" elmi-kütləvi dərgi, 2008, №10, səh.3-8

 Həmçinin bax 
Yağləvənd obası

Kateqoriya:Qaçaqlar
Kateqoriya:Füzuli rayonunda doğulanlar
Kateqoriya:1861-ci ildə doğulanlar
Kateqoriya:1906-cı ildə vəfat edənlər