Bəkir Nəbiyev

Bəkir Əhməd oğlu Nəbiyev () — Azərbaycan ədəbiyyatşünası, tənqidçisi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (1989), filologiya elmləri doktoru (1970), professor (1982), Azərbaycan SSR Əməkdar elm xadimi (1990), Dövlət mükafatları laureatı, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü.

 Həyatı 
Bəkir Nəbiyev 21 avqust 1930-cu ildə Ağdaş rayonu Üçqovaq kəndində ziyalı ailəsində doğulmuşdur. Ağdaşda 1 saylı orta məktəbi bitirmişdir (1947). 1949-cu ildə məktəbi qurtardıqdan sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə daxil olan Bəkir Nəbiyev 1954-cü ildə universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. O,1956–1959-cu illərdə universitetin Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasının aspirantı olmuşdur.

Atası Əhməd Məhəmməd oğlu Nəbiyev 1888-ci ildə doğulub. İlk təhsilini atasından alıb, Qurani-Kərimi babasından öyrənib. O, keçən əsrin əvvəllərində Ağdaşda "Darülürfan" məktəbi açmış həmyerlimiz, məşhur maarif xadimi Muxtar Əfəndizadənin (1880–1975) yanında ərəbcəsini daha da təkmilləşdirib, rus dilini öyrənib, coğrafiya, həndəsə, tarix, ədəbiyyat, nücum sahəsində yeni biliklər əxz edib.

1937-ci ildə atası və əmisi həbs edilir. Arxangelskdə, Komidə "cəzasını" çəkərkən atası taleyinə düşən işgəncələrə dözməyib,1942-ci ildə Ural dağlarının ətəklərində yerləşən məhbəs baraklarının birində həlak olub.

Anası Seyid Zəhra 1898-ci ildə Ağdaşın, Üçqovaq kəndinin "Yuxarı başında", gənc yaşlarında dünyasını dəyişdiyi üçün üzünü görmədiyi Mir Sadıq babasının ailəsində doğulub. Namaz qılar,Quran oxuyar, oruc tutardı. Öz davranış və əməlləri ilə daim ailəsinə başucalığı gətirən anası Seyid Zəhra 1967-ci ildə vəfat edib.

Əmək fəaliyyətinə müharibə illərində başlamışdır. Ağdaş radio şəbəkəsinin diktoru işləmişdir (1945–1947). Sonra Ağdaş şəhərində 3 nömrəli yeddiillik məktəbdə və Yeniarx kəndində müəllimlik etmişdir (1947–1949). Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil almışdır (1949–1954). Eyni zamanda Bayıldakı 55 saylı orta məktəbdə ədəbiyyat müəllimi olmuşdur. Tələbəlik illərində ilk tənqidi qeydləri "Lenin tərbiyəsi uğrunda" qəzetində dərc olunmuşdur.

Akademiyanın Ədəbiyyat İnstitutunda baş elmi işçi, şöbə müdiri (1960–1970) vəzifələrində çalışmış, Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyinin direktoru olmuş (1971–1987). 14 il Akademiyada Ədəbiyyat, Dil və İncəsənət Bölməsinə rəhbərlik etmişdir (1987–2001). Azərbaycan Mədəniyyət Fondunun (1982–1986), Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun (1987–1991) sədri olmuşdur.

Ədəbi fəaliyyətə "Ədəbiyyat qəzeti"nin 4 noyabr 1951-ci il tarixli sayında çap edilən "Dama-dama göl olar" rəyi ilə başlamışdır.

 Ailəsi 
Bəkir Nəbiyev 1957-ci ildə Ədalət xanım Nəbiyeva ilə ailə həyatı qurmuş və ömrünün sonuna qədər onunla evli idi. Oğlu Sadıq Nəbiyev 1958-ci ildə anadan olmuşdur. O, ali təhsilli tarixçi,politoloq və hüquqşünasdır. AMEA Rəyasət Heyəti aparatının Elmi katibidir. Qızı Leyla İmanova 1960-cı ildə anadan olmuşdur. 1978–1984-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Tibb Universiteti, Müalicə–profilaktika fakültəsi, müalicə işi üzrə həkim ixtisasına yiyələnən L. İmanova 1993–1995-ci illərdə AMEA, "İnsan fiziologiyası" ixtisası üzrə aspirantura təhsili almışdır.

 Əmək fəaliyyəti 
Universiteti bitirdikdən sonra "Azərbaycan gəncləri", "İnşaatçı" qəzetlərində məsul katib müavini, ədəbi işçi vəzifələrində işləmişdir (1954–1957). ADU-nun aspiranturasına daxil olmuş, "F. Köçərlinin həyat və yaradıcılığı" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir (1960).

"Kommunist" qəzeti redaksiyasında mədəniyyət şöbəsinin müdiri işləmişdir (1959–1961). Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun sovet ədəbiyyatı şöbəsində kiçik elmi işçi, şöbə müdiri və institutun elmi katibi (1961–1971), Azərbaycan EA Nizami adına Azərbaycan Dövlət Ədəbiyyat Tarixi Muzeyinin direktoru (1971–1986), Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun sədri işləmişdir (1982–1986).

AMEA Rəyasət Heyətinin üzvü və Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru olmuşdur (2003–2012). "Çoxmillətli sovet ədəbiyyatı tarixi"nin, ikicildlik "Azərbaycan sovet ədəbiyyatı tarixi"nin müəlliflərindən və redaktorlarından biri, çoxcildlik "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi"nin baş redaktorudur. 1987-ci ildən "Azərbaycan MEA Xəbərləri (Ədəbiyyat, dil və incəsənət seriyası)" jurnalının baş redaktoru olmuşdur. Ali məktəblərdə mühazirələr oxumuşdur. Təfəkkür Universitetində filologiya kafedrasının müdiri olmuşdur (2002). 30 cildlik "Türk dünyası ədəbiyyatı" ensiklopediyasının respublika üzrə məsul əlaqələndiricisi idi.

AMEA Ədəbiyyat, Dil və İncəsənət bölməsinin rəhbəri olmuşdur (1987–2001). AMEA partiya komitəsinin katibi (1978–1979), Azərbaycan KP Bakı şəhər komitəsinin plenum üzvü, 26 Bakı komissarı rayon komitəsinin büro üzvü seçilmişdir (1978–1981). Yazıçılar İttifaqı nəzdində tənqid və ədəbiyyatşünaslıq şurasının (1965–1985), SSRİ EA nəzdində humanitar elmlərə dair tədqiqatları əlaqələndirmə Şurasının, Azərbaycan EA Rəyasət Heyətinin üzvü, "Xəbərlər" (Ədəbiyyat, Dil və İncəsənət seriyası) jurnalının baş redaktoru, Azərbaycan Mədəniyyət fondunun sədri (1987–1990), ədəbiyyat üzrə ixtisaslaşdırılmış müdafiə şurasının sədri (1993-cü ildən), "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti redaksiya heyətinin, Dövlətnəşrkomun metodiki şurasının, C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfılm" studiyasının bədii şurasının, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının, "Vətən" cəmiyyəti idarə heyətinin, respublika "Bilik" cəmiyyəti plenumunun üzvü, Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası Baş redaksiyasının məsləhətçisi, Sovet-Pakistan Dostluq Cəmiyyəti Azərbaycan şöbəsinin sədr müavini kimi fəaliyyət göstərmişdir.

 Elmi fəaliyyəti 
Bakıda bədii ədəbiyyatda realizm (1966), romantizm (1972) məsələlərinə, Moskvada, Kiyevdə, Tbilisidə, Almatıda, Düşənbədə qarşılıqlı ədəbi əlaqələr problemlərinə həsr edilmiş simpoziumlarda (1978, 1980, 1983, 1986, 1989) məruzəçi olmuşdur. Birinci Millətlərarası Azərbaycan Konqresində "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinin yazılması prinsipləri" (Qayseri, 1990), Azərbaycan Mühacirət Ədəbiyyatı simpoziumunda "Azərbaycan ədəbiyyatında qürbət lirikası" (Bakı, 1991), Üçüncü Uluslararası türk kültürü konqresində "Əhməd Cavadın yaradıcılığında türkçülük idealları" (Ankara, 1996), Beynəlxalq Nizami konqresində "Nizami və Gəncə" (Təbriz, 1993), Beynəlxalq Füzuli konqreslərində "Hədiqətüs-süəda"nın fikri-bədii vüsəti (Tehran, 1995), "Aşiqanə sözün bənzərsiz ustadı" (Ankara, 1996), Dördüncü Uluslararası Türk Kültürü Konqresində "Azərbaycan dilinin terminoloji lüğətləri" (Ankara, 1997) mövzularında məruzələr etmişdir. Çexiya, Slovakiya, Yuqoslaviya, Yunanıstan, Danimarka, İran, İraq, Səudiyyə Ərəbistanı, ABŞ, Çin və Yaponiyada beynəlxalq ədəbi-elmi və siyasi məclislərdə məruzə ilə çıxış etmişdir.

50 kitabı,700-ə yaxın məqalə və resenziyası cari ədəbi prosesin, klassik irsin, ədəbi tənqidin, poeziyada sənətkarlıq məsələlərinin, qarşılıqlı ədəbi əlaqələrin, bədii tərcümələrin tədqiqinə həsr edilmişdir. "Firidun bəy Köçərli" (1963) kitabı böyük ədəbiyyat tarixçimiz və tənqidçimiz haqqında ilk monoqrafiyasıdır. Azərbaycan bədii fikrinin İkinci dünya müharibəsi ilə ilgili zəngin qaynaqları ilk dəfə "Böyük Vətən müharibəsi və Azərbaycan ədəbiyyatı" (1977) kitabında sistemə salınıb geniş təhlil edilmişdir. Qarşılıqlı ədəbi əlaqələr, bədii yaradıcılığın spesifik xüsusiyyətləri, ədəbiyyatda xəlqilik, poeziyada fərdi üslub məsələləri bir alim və tənqidçi kimi "Tənqid və ədəbi proses", "Roman və müasir qəhrəman", "Özümüzdən başlayaq", "Çətin yollarda", "Xəzan vurmasın" və s. kitablarında ardıcıl surətdə qoyulub araşdırılan, klassik irsin və canlı ədəbi prosesin zəngin faktları əsasında ümumiləşdirilən problemlərdəndir.

Akademik Bəkir Nəbiyevin çoxyönlü səmərəli fəaliyyəti Azərbaycan dövləti tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. Hələ uzaq 1957-ci ildə 27 yaşlı gənc ikən Moskva şəhərində Gənclərin və Tələbələrin VI Ümumdünya festivalında uğurlu iştirakına görə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı ilə dövlət təltifləri "hesabını açan" Bəkir Nəbiyev, sonrakı illərdə Azərbaycan Jurnalistlər İttifaqının "Qızıl qələm" mükafatı (1974), "Böyük Vətən müharibəsi və Azərbaycan ədəbiyyatı" monoqrafiyasına görə Azərbaycan SSR Dövlət Mükafatı (1978), ədəbiyyat sahəsindəki xidmətlərinə görə Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fəxri fərmanı (1981), "Xalqlar dostluğu" ordeni (1986), Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin fərmanı ilə əməkdar elm xadimi fəxri adı (1990), ümummilli lider Heydər Əliyevin fərmanı ilə "Şöhrət" ordeni (2000), Azərbaycan Respublikasının Prezidenti  İlham Əliyevin fərmanı ilə "İstiqlal" ordeni (2005) və nəhayət, "Heydər Əliyev və Azərbaycan ədəbiyyatı" (kollektiv) əsərinə görə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Mükafatı (2010) ilə təltif edilmişdir.

Rəhbərliyi altında 25 gənc ədəbiyyatşünas doktorluq və namizədlik dissertasiyaları hazırlamış, müvəffəqiyyətlə müdafiə etmişdir.

1958-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, 1960-cı ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.

15 mart 2012-ci ildə Bəkir Nəbiyev Bakı şəhərində vəfat edib.Akademik Bəkir Nəbiyev vəfat edib 

 Mükafatları 
 "Qızıl qələm" mükafatı — 1972
 Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — 1978Ədəbiyyat, incəsənət və arxitektura sahəsində 1978-ci il Azərbaycan SSR Dövlət mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan KP MK-nın və Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 1978-ci il tarixli Qərarı  — anl.az saytı
 Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı — 16.01.1981B. Ə. Nəbiyev yoldaşın Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 16 yanvar 1981-ci il tarixli Fərmanı  — anl.az saytı
 "Xalqlar Dostluğu" ordeni — 1986
 "Azərbaycan SSR əməkdar elm xadimi" fəxri adı — 1990
 "Hacı Zeynalabdin Tağıyev" mükafatı — 1993
 "Məmməd Araz" mükafatı — 1994
 "Ustad" Ali mükafatı — 1997
 Beynəlxalq TİKA mükafatı — 2000
 "Şöhrət" ordeni — 17 avqust 2000
 "İstiqlal" ordeni — 14 dekabr 2005
 Azərbaycan Respublikasının Dövlət Mükafatı (Ədəbiyyat sahəsi üzrə) — 26 may 2010
 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fəxri Diplomu — 2010 Mediaforum.az saytı. BƏKİR NƏBİYEV TƏLTİF OLUNDU 

 Bəkir Nəbiyev haqqında olan fikirlər 
Türk və İslam dünyasının və Azərbaycanın tanınmış elm xadimi, Azərbaycanın ən təcrübəli ədəbiyyatsünaş-alimlərindən biri olan Bəkir Nəbiyev barədə Azərbaycanın tanınmış alim və mütəfəkkirlərinin dedikləri fikirlər çox maraqlıdır. Həmin fikirlərin bir neçəsi aşağıdakı kimidir:

 "Bəkir Nəbiyev müasir ədəbi prosesi diqqətlə izləyən bir tənqidçi kimi tanınır. Təsadüfi deyil ki, onun əsərində müasir roman və müsbət qəhrəman, nəsrimizdə konflikt və xarakterin ifadə tərzi, psixoloji təhlil kimi yaradıcılıq problemlərinə dair mülahizələrində yorulmaz bir tədqiqatçının əməyi ilə yanaşı, fəal bir tənqidçinin təfəkkürü də özünü göstərir." — Mir Cəlal Paşayev, filologiya elmləri doktoru, professor

 "B. Nəbiyev hələ tələbə ikən mənim nəzərimi cəlb etmiş, yaxın gələcəkdə belə bir əsər yaza biləcəyi xüsusda təsəvvür doğurmuşdu…Mənim rəhbərliyim altında hazırlanmış 20-dək aspirant arasında B. Nəbiyev ən istedadlılarından biri sayıla bilər." — Cəfər Xəndan Hacıyev, filologiya elmləri doktoru, professor

 "Bəkir Nəbiyev Universitetdə mənim tələbəm olmuşdur… О, bütün ömrü boyu zərgər dəqiqliyi ilə gözlərinin qarşısında cərəyan edib yüksələn ədəbi prosesi izləmiş, onun keçdiyi yolları dəyərləndirmiş, yönünü müəyyənləşdirmişdir.

Bu, çox çətin məsələdir. Ona görə ki, klassiklərimizi tədqiq edən alim tamama yetmiş və müəyyənləşmiş prosesi izləyirsə, bugünkü ədəbiyyatı öyrənən alim hara gedib çıxacagı məlum olmayan, tamamlanmamış, hələ yolda olan ədəbi prosesi tədqiq edir və yaxşısını-pisini göstərməklə ona yön verməyə çalışır. Olanı göstərmək, tədqiq etmək bu mənada asandır, hələ yolda olan yolçunun mənzil başına qədər hansı cığırlardan keçib ana yola çıxmasına kömək etmək kimi çətin iş isə tənqidçi alimin boynuna düşür. B. Nəbiyev məhz belə çətin bir işlə uğurla məşğul olur.

Mənim əsərlərim haqqında çox yazılmışdır. Əlbəttə, bir yaradıcı kimi bu yazılarda məni qane edənlər də olmuşdur, etməyənlər də. Bəzən haqlı, bəzən haqsız tənqid şillələri də yemişəm. Mənim şeir və məqalə kitablarım haqqında Bəkirin də bir neçə məqaləsi var. Mən onun "Zirvəyə gedən yolda" adlı məqaləsindən bir məqamın üstündə dayanmaq istəyirəm. Bəkir Nəbiyev həmin məqaləsində ənənə və novatorluq istilahlarının adını çəkmədən bu iki qütbün mənim yaradıcılığımdakı təzahürünü müasir poeziyamızın müstəvisində böyük, analitik təhlillə izah etmişdir. Bu məqalə yaradıcılığımın müəyyən dövrünə işıq salıb ondan sonra keçəcəyim yollara yön verdi.

Bəkir heç vaxt elədiklərini gözə soxmaz, yalnız eləmək istədiklərindən danışar, ona görə də mən bu gün eləmək istədiyi işlər üçün ona uğur diləyir, elədiklərinə görə "sağ ol" deyirəm." — Bəxtiyar Vahabzadə, Хalq şairi, akademik

 "…Filologiya elmləri doktoru, Azərbaycan Respublikasının Dövlət mükafatı laureatı Bəkir Nəbiyev haqlı olaraq ədəbiyyatşünaslıq sahəsində görkəmli mütəxəssis və tənqidçi kimi tanınır. О, 200-dən artıq nəşr olunmuş əsərin müəllifidir. Görkəmli ədəbiyyatşünas-alim və peşəkar tənqidçi F. Köçərlinin çoxsahəli fəaliyyətinin elmi əhəmiyyətini açıb göstərən ilk və bu günə qədər yeganə kitabı Bəkir Nəbiyev yazmışdır.

B. Nəbiyevin əsərləri…müharibə dövrünün Azərbaycan ədəbiyyatının monumental mənzərəsini yaratdığı, qələbədən sonrakı ədəbiyyatda, hərbi-vətənpərvərlik mövzusunda yazılmış əsərləri sistemə salıb əsas istiqamətlərini müəyyən etdiyi üçün həm mütəxəssislərin, həm də geniş oxucu auditoriyasının rəğbətini qazanmışdır." — Həmid Araslı, akademik

 "Sizin müdrik, sərrast, ehtiraslı, ağıllı məqalələrinizi, kitablarınızı oxuyanda, sizin ümumən yaradıcılığınız, eləcə də özünüz barədə düşünəndə gözümün qabağına öz dünyası, öz obyektiv aləmi, öz ardıcıl fikri olan bir tənqidçimiz gəlir. Elə bir tənqidçimiz ki, onun ən böyük amalı, ən əsas keyfiyyəti, ən başlıca gözəlliyi obyektivlikdir. Mən Sizin yazılarınızda olan inandırıcılığı çox xoşlayıram. Ümumiyyətlə, sənət insanı öz dediyinə inandırmalıdır… Şeir də, hekayə də, roman da, pyes də о vaxt maraqla oxunur ki, orada yazılana inanırsan. Tənqid isə bu işdə xüsusilə fərqlənməlidir. Hərçənd ki, yazıçıların çoxu hətta ən haqlı tənqidlərə belə inanmırlar. Bu, elə-belə, yarızarafatdır, lakin Bəkir müəllim, Sizin yazılarınıza mən inanıram… Buna görə də Sizi oxuyuram, bəyənirəm, təqdir edirəm. Bir də, Bəkir müəllim, Sizin yazı maneranızın, tənqid dilinizin səmimiyyəti, rəngarəngliyi, sərbəstliyi, daha dəqiq desək, şirinliyi xoşuma gəlir. Hərçənd ki, tənqid ilə şirinlik sözləri daban-dabana zidd olan məfhumlardır, lakin Sizdə həqiqətən bu vəhdət, bu birlik var…

Bəkir müəllim, Siz həm də xalqımızın ləyaqətli, mədəni, müasir düşünən bir övladısınız. Siz, mən buna tam inanır və əmin oluram ki, harda olursunuzsa-olun, hansı şəraitə düşürsünüzsə-düşün, Azərbaycan xalqımızı, onun adını ucalda bilərsiniz. Bir də ki, Sizin ən əsas keyfiyyətiniz yaxşı insan olmağınızdır. Mənə elə gəlir ki, Sizin tənqidçiliyiniz də, alimliyiniz də, vətəndaşlığınız da, yoldaşlığınız da məhz insanlığınızdan bəhrələnir, su içir… Buna görə Sizi təkcə mən yох, yüzlər, minlər sevir, qiymətləndirir, ehtiram bəsləyir." — Cabir Novruz, Xalq şairi

 Xatirəsi 
Azərbaycanın görkəmli ədəbiyyatşünası, akademik Bəkir Əhməd oğlu Nəbiyevin xatirəsini əbədiləşdirmək məqsədilə 4 aprel 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti Sərəncam imzalamışdır:

Ağdaş şəhərində küçələrdən birinə Bəkir Nəbiyevin adı veilmişdir. Ağdaş şəhərində ümumi təhsil müəssisəsi Bəkir Nəbiyevin adını daşıyır.

 Əsərləri 


 Görkəmli tənqidçi və ədəbiyyatşünas: (F. Köçərlinin həyat və yaradıcılığı). 1963.
 Müasirlik və sənətkarlıq uğrunda: (ədəbi-tənqidi məqalələr). 1966
 Ədəbiyyat və incəsənət 50 ildə. 1970
 Süngüyə çevrilmiş qələm: (Azərbaycan sovet ədəbiyyatı Böyük Vətən müharibəsi illərində): (elmi-kütləvi oçerk). 1970
 Ədəbi düşüncələr. 1971
 Ədəbiyyat: 5-ci siniflər üçün oxu kitabı /Bəkir Nəbiyev, Ağadadaş Babayev.- Bakı: Maarif, 1972.
 Tənqid və ədəbi proses. 1976
 Böyük Vətən müharibəsi və Azərbaycan ədəbiyyatı.1977
 Təzə izlər sorağında: (məqalələr). 1979
 Kamalın təntənəsi (Böyük Vətən müharibəsi və Azərbaycan ədəbiyyatı). 1981
 Müasirlərimiz bədii ədəbiyyatda: (Azərbaycan yazıçılarının 1970–1980-ci illərdə çap olunmuş əsərləri əsasında). 1983
 Ədəbiyyat. 6-cı siniflər üçün dərslik. 1984
 Firidun bəy Köçərli: (mənalı ömürdən səhifələr): ("Azərbaycanın görkəmli adamları" seriyasından). 1984
 Söz ürəkdən gələndə: (Ədəbi tənqidi məqalələr).1984
 Roman və müasir qəhrəman.1987
 Özümüzdən başlayaq: (Yenidənqurma və Azərbaycanda ədəbi prosesin bəzi məsələləri). 1990
 Əhməd Cavad: ("Sındırılan qələmlər" silsiləsindən).1993
 Ölümsüzlüyün sirri: (Ədəbiyyat tarixinə və çağdaş ədəbi prosesə dair məqalələr). 1994
 Didərgin şair : (Almaz İldırımın yaradıcılıq yolu).1995
 Ədəbiyyat: XI siniflər üçün dərslik. 1996
 Ədəbiyyat: Ümumtəhsil məktəblərinin XI sinfi üçün dərslik.1997
 Şəhriyar kəlamının vüsəti. 1998
 Amerika görüşləri. 1999
 Ədəbiyyat: (XI siniflər üçün dərslik): Təkmilləşdirilmiş üçüncü nəşr. 1999
 Xalq mənəviyyatının güzgüsü: "Kitabi-Dədə Qorqud". 1999
 Çətin yollarda: (Ədəbiyyatımıza dair araşdırmalar). 2000
 Ədəbiyyat. XI sinif ümumtəhsil məktəbləri üçün dərs vəsaiti. 2000
 Ədəbiyyat. XI siniflər üçün dərslik: Yenidən işlənmiş, təkmilləşdirilmiş dördüncü nəşri. 2001
 İstiqlal şairi: (X. R. Ulutürkün həyatı, mübarizəsi və yaradıcılıq irsi). 2001
 Azərbaycan ədəbiyyatı: müxtəsər oçerk: (xaricdə yaşayan azərbaycanlılar üçün). 2003
 Ədəbiyyat: XI siniflər üçün dərslik: Beşinci nəşr. 2003
 Əhməd Cavad. 2004
 Didərgin şair: (Almas İldırımın yaradıcılıq yolu). 2005
 Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu: Əlvan buklet: Azərbaycan, rus, ingilis və ərəb dillərində. 2005
 Xəzan vurmasın: (toplu): [məqalə, məruzə, rəy və xatirələr]. 2006
 El ağsaqqalı, elm fədaisi İmamverdi Əbilov. 2007
 Heydər Əliyev haqqında etüdlər: Ümummilli liderimizin əziz xatirəsinə həsr olunur. 2007
 Hərənin öz yolu var…: Məqalə, məruzə, rəy və xatirələr. 2008
 Nəsimi kəlamının işığında: (Azərbaycan elm və mədəniyyət xadimlərinin Suriya səfərindən notlar): Böyük Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri İmadəddin Nəsiminin 640 illiyi münasibətilə . 2009
 Seçilmiş əsərləri: 5 cilddə. 2009
 Seçilmiş əsərləri: 5 cilddə 2009.- II cild: Kamalın təntənəsi.
 Seçilmiş əsərləri: 5 cilddə. 2009.- III cild: İstiqlal şairi
 Seçilmiş əsərləri: 5 cilddə. 2009.- IV cild: Sahilsiz dəniz .
 Seçilmiş əsərləri: 5 cilddə. 2009.- V cild: Çətin yollarda .
 Elmlə şeir qovuşanda: (məqalələr, rəylər, nitqlər, xatirə yarpaqları). 2011
 Əhməd Cavad: Əhməd Cavadın 120 illik yubileyi münasibətilə. 2012
 Şamaxı torpağının yetirdiyi böyük Azərbaycan şairləri: (elmi-kütləvi oçerklər). 2012
 Üzeyir Hacıbəylinin ömürnaməsi: (fraqmentlər). 2012

türk dilində
 Didergin şair: (Almas Yıldırımın yaratıcılık yolu). 1999
 Halk maneviyyatının aynası. 1999
fars dilində
 Ayineye mənəviyyate xəlq. 1999

rus dilində
 Жизнь и творчество Ф. Кочарлинского: (Автореферат кандидатской диссертации). 1960
 Азербайджанская советская литература периода Великой Отечественной войны. 1965
 Великая Отечественная война и азербайджанская литература: (Автореферат докторской диссертации). 1970
 Литература и искусство за 50 лет. 1970
 Сокровище этических и эстетических ценностей.1999
 Азербайджанская литература: краткий очерк: (для азербайджанской диаспоры). 2005

ingilis dilində
 The mirror of National morality. 1999

 Tərtib etdiyi kitablar 


 Köçərli Firidun bəy. Balalara hədiyyə: (şifahi xalq ədəbiyyatı nümunələrindən ibarət məcmuə) Ərəb əlifbasından kiril əlifbasına transliterasiya edən və tərtibçi B. Nəbiyev.1967
 Alov saçan sətirlər: (Azərbaycan şair və nasirlərinin Böyük Vətən müharibəsinə dair əsərlərindən seçmələr). 1975
 Nizami adına Dövlət Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi: bələdçi. 1975
 Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyi: (qısa bələdçi). 1986
 Zamanın sözü: (Azərbaycan yazıçıları Lenin, partiya və Oktyabr inqilabı haqqında). 1987
 Vahid, Ə. Qəzəllər /Əliağa Vahid; tərt.ed. və ön sözün müəl. 2004

rus dilində
 Насими Имадеддин: (сборник статей о великом поэте). 1973.
 Музей азербайджанской литературы имени Низами: (Путеводитель). 1975
 Музей азербайджанской литературы имени Низами: (Путеводитель). 1986
ingilis dilində'''
 Nizami State Museum_of Azerbaijan Literature: Guide-Bооk.1975
 Nizami Ganjevi Museum_of Azerbaijan Literature.1986

 Filmoqrafiya 
 Söz əsrlərlə yaşayır (film, 1979)
 Şeirin xəzrisi (film, 2000)
 Üç zirvənin fatehi (film, 2008)

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Bəkir Əhməd oğlu Nəbiyev 
 Ədəbiyyatşünaslığa sanballı töhfə verən alim
 Akademik Bəkir Nəbiyev Azərbaycan ədəbiyyatı sahəsində elmi məktəb yaradıb

Kateqoriya:Azərbaycan alimləri
Kateqoriya:Azərbaycanlı alimlər
Kateqoriya:Azərbaycan tənqidçiləri
Kateqoriya:Azərbaycanlı tənqidçilər
Kateqoriya:Azərbaycan ədəbi tənqidçiləri
Kateqoriya:Azərbaycan ədəbiyyatşünasları
Kateqoriya:Azərbaycanlı ədəbiyyatşünaslar
Kateqoriya:Azərbaycan muzeylərinin direktorları
Kateqoriya:Azərbaycan ssenaristləri
Kateqoriya:Azərbaycan memuarçıları
Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüləri
Kateqoriya:AMEA-nın həqiqi üzvləri