Tədiyə balansı

Tədiyə balansı və ya ödəniş balansı – müəyyən dövr ərzində rezidentlər və qeyri-rezidentlər arasında aparılmış bütün iqtisadi əməliyyatları əks etdirən statistik sistemdir.

Tədiyyə balansının tərtibi zamanı əldə rəhbər tutulan əsas prinsip ikili yazılış sistemidir. Bu prinsip ona əsaslanır ki, tədiyyə balansında əks etdirilən istənilən əməliyyat xarakterindən, növündən asılı olmayaraq bərabər miqdarda iki dəfə qeyd olunur. Belə yazılışlardan biri müsbət işarəli kredit, digəri isə mənfi işarəli debet adlanır.

Qaydalara müvafiq olaraq kredit üzrə aşağıdakı əməliyyatlar əks etdirilir:
1) real resurslar maddələri üzrə ixrac,
2) maliyyə resursları maddələri üzrə mövcud ölkənin rezidentlərinə məxsus xarici aktivlərin azalmasına, yaxud ölkənin xarici öhdəliklərinin artmasına gətirib çıxaran əməliyyatlar.

Debet üzrə isə əksinə,
1) real resurslar maddələri üzrə idxal,
2) maliyyə resursları maddələri üzrə ölkə rezidentlərinə məxsus xarici aktivlərinartmasına, yaxud ölkənin xarici öhdəliklərinin azalmasına gətirib çıxaran əməliyyatlar qeyd olunur.

Başqa sözlə, aktivlər üçün onun real, yaxud maliyyə aktivi olmasından asılı olmayaraq müsbət rəqəm (kredit) onun ehtiyatlarının azalmasını, mənfi rəqəm (debet) isə artmasını əks etdirir. Müvafiq olaraq öhdəliklər üçün müsbət kəmiyyət artmanı, mənfi kəmiyyət isə azalmanı xarakterizə edir.

Standart tədiyə balansının strukturu aşağıdakı kimidir:

1. Cari əməliyyatlar hesabı
1.1. Ticarət hesabı
1.2. Xidmətlər hesabı
1.3. Gəlirlər hesabı
1.4. Cari transfertlər

2. Kapital və maliyyənin hərəkəti hesabı
2.1. Kapital hesabı
2.2. Maliyyənin hərəkəti hesabı
2.2.1. Birbaşa xarici investisiyalar
2.2.2. Portfel investisiyalar
2.2.3. Digər investisiyalar

3. Səhvlər və buraxılmalar

4. Ehtiyat aktivlər

Balans (1+2+3+4) = 0

Kateqoriya:Makroiqtisadiyyat
Kateqoriya:Milli hesablar sistemi