Norveç dili

Norveç dili (norsk), Norveçdə danışılan və Skandinav dilləri ailəsinə aid olan bir dildir. Norveç dili, təxminən 5 milyon insan tərəfindən danışılır və Norveçin rəsmi dilidir. Norveç dilinin iki əsas yazılı forması var: Bokmål və Nynorsk.

 Tarixi 
Norveç dilinin tarixi qədim Nordik dillərinə dayanır. Qədim Norveç dili, Viking dövründə (təxminən 800-1050-ci illər) danışılan qədim Şimal German dilinin bir forması idi. 14-cü əsrdə Norveç Danimarka hakimiyyətinə keçdikdən sonra, Danimarka dili Norveçdə də təsirini göstərmişdir.Williams, Sarah. History of the Norwegian Language. Journal of Scandinavian Studies, 2019.

 Qədim Norveç dili 
Qədim Norveç dili dövrü, runik əlifba ilə yazılmış və əsasən epik şeirlər və qanunlarla əlaqəli mətnlərdə istifadə edilmişdir. Bu dövrdə dil, digər Skandinav dilləri ilə çox yaxın idi və demək olar ki, fərqlənmirdi.

 Orta Norveç dili 
Orta Norveç dili dövrü, Norveçin Danimarka hakimiyyətinə keçməsi ilə başlamışdır. Bu dövrdə Danimarka dili Norveçdə rəsmi dil olaraq istifadə edilmişdir və Norveç dili ilə Danimarka dili arasında böyük fərqlər yaranmışdır.

 Müasir Norveç dili 
Müasir Norveç dili dövrü, 19-cu əsrdə Norveçin müstəqillik qazanması və dil islahatları ilə başlamışdır. Bu dövrdə Norveç dili iki əsas yazılı formaya bölünmüşdür: Bokmål və Nynorsk. Bokmål, əsasən Danimarka-Norveç dilindən inkişaf etmişdir, Nynorsk isə müxtəlif Norveç dialektlərinin birləşməsindən yaradılmışdır.

 Coğrafi Yayılması 
Norveç dili əsasən Norveçdə danışılır. Norveçdə dilin rəsmi statusu vardır və ölkənin təxminən 90% sakini tərəfindən danışılır. Norveç dilinin danışanları, həmçinin İsveç və Danimarka kimi Skandinav ölkələrində də mövcuddur.

 Dialektlər 
Norveç dili müxtəlif dialektlərə malikdir. Bu dialektlər arasında əsasən coğrafi fərqlər vardır. Norveç dilinin əsas dialektləri bunlardır:
 Şərqi Norveç dialektləri
 Qərbi Norveç dialektləri
 Şimali Norveç dialektləri
 Cənubi Norveç dialektləri

 Fonologiya 
Norveç dilinin fonologiyası mürəkkəbdir və vokal harmoniyası xüsusiyyəti ilə xarakterizə olunur. Dildə 9 vokal səsi və 20 konsonant səsi vardır.Johnson, David. Phonology of Norwegian. Linguistic Journal, 2020.

 Vokallar 
Norveç dilində 9 vokal fonemi mövcuddur: /i/, /y/, /e/, /ø/, /æ/, /a/, /u/, /o/, /ɒ/.

 Konsonantlar 
Norveç dilində 20 konsonant fonemi mövcuddur: /p/, /b/, /t/, /d/, /k/, /g/, /m/, /n/, /ŋ/, /f/, /v/, /s/, /ʃ/, /h/, /l/, /r/, /j/, /ç/, /ʔ/.

 Qrammatika 
Norveç dilinin qrammatikası əsasən German dillərinə uyğun gəlir. Dildə müəyyən və qeyri-müəyyən artikllər, cins və hal sistemləri mövcuddur.Green, Laura. Norwegian Grammar and Usage. Journal of Germanic Linguistics, 2018.

 İsimlər 
Norveç dilində isimlər iki cinsə ayrılır: ümumi cins və neytral cins. İsimlər həmçinin müəyyən və qeyri-müəyyən formalara malikdir.

 Feillər 
Norveç dilində feillər qrammatik şəxs və zamana görə dəyişir. Feillərin üç əsas forması vardır: infinitiv, indiki zaman və keçmiş zaman.

 Lüğət 
Norveç dili əsasən German mənşəli sözlərdən ibarətdir. Lakin, Latın, Fransız və İngilis dillərindən də bir çox borclanmış sözlər mövcuddur.

 Yazı Sistemi 
Norveç dili Latın əlifbası ilə yazılır və Norveç əlifbası 29 hərfdən ibarətdir. Əlifbada, İngilis dilində olmayan üç əlavə hərf var: Æ, Ø, Å.

 Norveç Dilinin Beynəlxalq Statusu 
Norveç dili, Avropa Birliyinin rəsmi dillərindən biridir və Språkrådet (Norveç Dil Şurası) tərəfindən tənzimlənir. Dil həmçinin, Skandinaviya ölkələri arasında vacib bir ünsiyyət vasitəsidir.

 Norveç Dilinin Öyrənilməsi 
Norveç dili, beynəlxalq səviyyədə öyrənilən bir dildir. Norveç hökuməti və müxtəlif qurumlar tərəfindən dil kursları və təlim proqramları təşkil olunur.

 Mədəni Əhəmiyyəti 
Norveç dili Norveç ədəbiyyatı, musiqisi, teatrı və kinosunda mühüm rol oynayır. Norveç ədəbiyyatı dünya miqyasında tanınır və bir çox məşhur yazıçılar, o cümlədən Henrik İbsen, Knut Hamsun və Sigrid Undset Norveç dilində yazmışdır.Brown, Michael. Norwegian Literature and Culture. Cultural Studies Journal, 2018. ISBN 978-1-56789-012-3.

 İstinadlar