Lev Trotski

Lev Davidoviç Trotski (, əsl soyadı Bronşteyn; ) — Marksist inqilabçı və nəzəriyyəçi, Sovet siyasi xadimi, Qırmızı ordu qurucusu və ilk rəhbəri, trotskizm nəzəriyyəsinin banisi.

Trotski əvvəlcə Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə Partiyasının Menşevik İnternasionalist qanadını dəstəkləyirdi. O 1917-ci il Oktyabr İnqilabı baş verməmiş, tez bir zamanda Bolşeviklərə qoşulmuş və nəhayət Rusiya Sosial Demokrat Fəhlə (bolşeviklər) Partiyasında lider olmuşdur. RSFSR-in və SSRİ-nin ilk illərində o, Xarici İşlər üzrə Xalq Komissarı kimi və sonra Hərbi Dəniz İşləri üzrə Xalq Komissarı rütbəsi ilə Qırmızı Ordunun yaradıcısı və komandanı kimi xidmət etmişdir. 1920-ci illərdə Stalinin siyasəti və yüksəlişinə qarşı və Sovet İttifaqında bürokratiyanın artan roluna qarşı apardığı uğursuz mübarizədən sonra, Trotski hakimiyyətdən kənarlaşdırılmış (Oktyabr 1927), Kommunist Partiyasından xaric edilmiş (Noyabr 1927) və sonda, 1929-cu ildə Sovet İttifaqından sürgün olunmuşdur. Meksikada sürgündə olarkən, Trotski, IV İnternasionalın başçısı kimi, Sovet İttifaqındakı Stalin bürokratiyasına qarşı çıxmağa davam etmişdir. Avropa faşizminə qarşı Qırmızı Ordunun müdaxiləsinin ilk təbliğatçısı, Trostski, Stalinin Hitlerlə imzaladığı "qarşılıqlı toxunulmazlıq paktı"na qarşı çıxmışdır. 1940-cı ilin avqustunda Stalinin əmrilə Meksikada ispaniyalı Sovet agenti Ramon Merkader (Ramón Mercader) tərəfindən qətlə yetirilmişdir. Onun SSRİ-də qalan ailə üzvlərinin əksəriyyəti həbs olunmuş və edam edilmişdir.

 Həyatı 
Lev Trotski, Lev Davidoviç Bronşteyn (rusca: Лев Давидович Бронштейн) 7 noyabr 1879-cu ildə, Rusiya İmperiyasinın (indiki Bereslavka (Береславка; 47°53′34″N 32°17′25″E) Bobrinets rayonu, Kirovoqrad oblastı, Ukrayna) Xerson quberniyasında, Yanovka (rusca: Яновка), yaxud Yanivka (ukraincə: Янівка) kəndində anadan olmuşdur. Yəhudi ata, David Leontyeviç Baronşteyn (1847–1922) ana Anna Baronşteynin (1850–1910) səkkiz uşağından beşincisi idi. Ailə yəhudi olsa da, deyilənlərə görə, dindar deyildi. Ailədə adətən Rus və Ukrayna dilləri istifadə olunmuşdur. Evdə işlədilən dil, Surjik kimi tanınan Rus və Ukrain dillərinin qarışığı idi. Trotskinin kiçik bacısı, Olqa, qabaqcıl Bolşevik, Lev Kamenevlə evlənmişdi.

9 yaşlı Lyova, Odessada Müqəddəs Pavel məktəbində oxumağa göndərilir. Trotski bioqrafiyasının müəllifi İsaac Deutscher (İzak Döytçer) yazır ki, Odessa o zamanki Rusiyanın bir çox şəhərindən fərqli olaraq, kozmopolit liman şəhəri idi. Bu mühit gənc oğlanın beynəlmiləlçi dünyagörüşünün inkişafına kömək etmişdir. 1889–1895 ci illər arasında oxuduğu Odessa şəhərində Trotski "Matezis" tipoqrafiya və elmi nəşriyyatın sahibləri Moissey Filipoviç Şpeçner və Fanni Solomonovnanın ailəsində yaşamışdır.

Odessadaki məktəbdən qovulan Trotski, təhsilini davam etdirmək üçün gəldiyi Nikolayev şəhərində inqilabçı fəaliyyətinə başlayır. İlk başda narodniklərə (inqilabçı populistlər) qoşulur. Daha sonra isə əvvəllər qarşısında olduğu Marksizm ideologiyasını mənimsəyir. Fizika-riyaziyyat fakultəsinə qəbul olunur ancaq bu təhsilini elə başlanğıcda buraxır. 1897-ci ilin başlanğıcında Cənub-Rus İşçiləri Birliyini (Южно́-ру́ccкий рабо́чий сою́з) qurmağa kömək edir. Lyova ləqəbini istifadə edərək siyasi vərəqələr, pamfletlər yazıb çap edir və sənaye işçiləri və inqilabçı tələbələr arasında yayır.

1896-cı ildən sosial-demokrat hərəkatına qoşulmuşdur. 1904-cü ildən bolşevik və menşeviklər birliyi fraksiyasında iştirak etmiş, 1905–1907-ci illərdə Petroqradda faktiki olaraq fəhlə deputatlar sovetinin lideri olmuşdur. Həmçinin peşəkar natiq olaraq təsiredici nitqi ilə seçilirdi. Həmin illərdə "İzvestiya" qəzetinin, 1908–1912-ci illərdə isə "Pravda" qəzetinin redaktoru olmuşdur. 1912-ci ildə bolşeviklər "Pravda" adlı yeni qəzet nəşrinə başladılar, bu böyük mübahisələrə səbəb oldu.

Oktyabr inqilabında sonra 1917–1918-ci illərdə sovet dövlətinin xarici məsələlərinə, 1918–1925-ci illərdə isə hərbi məsələlərinə başçılıq etmişdir. "Qızıl Ordu"nun yaradıcılarından biridir.


Lakin Trotski, SSRİ-dən kənarda olsa belə Stalinə, qarşı fəaliyyətini davam etdirirdi və Stalinin əmrilə baş tutmuş əvvəlki bir neçə uğursuz cəhddən sonra 20 avqust 1940-cı ildə ispan mənşəli NKVD agenti Ramon Merkader tərəfindən Meksikada, yaşadığı mənzildə buz baltası ilə ağır yaralandı və növbəti gün vəfat etdi.

 Əsərləri 
 Mənim həyatım — avtobioqrafik kitab
 1905
 Permanent inqilab
 Xəyanətə uğramış inqilab
 Stalin
 Yeni kurs
 Bizim inqilabımız

 Filmoqrafiya 
 Trotskinin Bakıya səfəri (film, 1924) — sənədli film
 Trotski (teleserial, 2017) — teleserial

 İstinadlar 

 Həmçinin bax 
 Trotskizm
 Lev Trotskinin ev-muzeyi

 Xarici keçidlər 

 ТРОЦКИЙ Лев Давидович 
 Троцкий Лев Давидович
 ТРОЦКИЙ, ЛЕВ ДАВИДОВИЧ

Kateqoriya:Rusiya siyasətçiləri
Kateqoriya:Ukraynada doğulanlar
Kateqoriya:Meksikada vəfat edənlər
Kateqoriya:Menşeviklər

Kateqoriya:Rusiya sosialistləri
Kateqoriya:XX əsr Rusiya yazıçıları
Kateqoriya:Beyin qansızmasından ölənlər
Kateqoriya:Mexikoda dəfn olunanlar
Kateqoriya:Rusiya ateistləri
Kateqoriya:Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin Siyasi Bürosunun üzvləri
Kateqoriya:Öldürülmüş siyasətçilər
Kateqoriya:Rusiyanın xarici işlər nazirləri
Kateqoriya:Ümum-Rusiya Müəssislər Məclisinin üzvləri
Kateqoriya:ÜİK(b)P-nin XIV qurultayının nümayəndələri
Kateqoriya:RK(b)P-nin XIII qurultayının nümayəndələri
Kateqoriya:RK(b)P-nin XII qurultayının nümayəndələri
Kateqoriya:Rusiya inqilabçıları
Kateqoriya:Rusiyada vətəndaş müharibəsi iştirakçıları
Kateqoriya:Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının üzvlüyündən xaric edilənlər
Kateqoriya:RK(b)P-nin XIII konfransının nümayəndələri
Kateqoriya:RK(b)P-nin XII konfransının nümayəndələri
Kateqoriya:RK(b)P-nin XI konfransının nümayəndələri
Kateqoriya:RK(b)P-nin X konfransının nümayəndələri
Kateqoriya:RK(b)P-nin IX konfransının nümayəndələri
Kateqoriya:RK(b)P-nin VIII konfransının nümayəndələri
Kateqoriya:Rusiyada 1905–1907-ci illər inqilabının iştirakçıları
Kateqoriya:Köhnə bolşeviklər
Kateqoriya:Sovet İttifaqı tərəfindən edam edilmiş yəhudilər
Kateqoriya:Yəhudi kommunistlər
Kateqoriya:RK(b)P-nin XI qurultayının nümayəndələri
Kateqoriya:RK(b)P-nin X qurultayının nümayəndələri
Kateqoriya:Qırmızı terroru törədənlər