Mari El

Mari El Respublikası (, , ) — Rusiya Federasiyası subyektlərindən biri. Mari xalqının keçmiş adı - Çirmiş xalqı. Volqa Federal Dairəsinə daxildir. 4 noyabr 1920-ci ildə Mariya muxtar vilayəti kimi yaradılmışdır. Respublika kimi 1936-cı ildən fəaliyyət göstərir. Dövlət dilləri mari dili və rus dilidir.

 Tarixi 
Finn-uqor tayfaları qədim zamanlardan Rusiyanın müasir Avropa hissəsinin ərazisində məskunlaşmışlar. Mari El Respublikasının ərazisində e.ə. birinci minilliyə aid arxeoloji mənbələr qorunub saxlanılmışdır. IX əsrdən etibarən marilər şərqə doğru hərəkət edən və Rostov, Qaliç, Yaroslavl, Suzdal, Vladimir və 1221-ci ildə Nijni Novqorod şəhərlərini quran slavyan və slavyan-fin xalqları ilə təmasda oldular. Tədricən xristianlığı qəbul adən qərb mariləri slavyanlaşaraq assimilyasiya oldular, xristianlığı qəbul etmək istəməyənlər isə şərqə qaçdılar.

 Coğrafiya 
Respublikanın ərazisi 23.2 min kvadrat kilometrdir *.
Torpaqlarının 57%-i meşələrlə örtülüdür. Respublikada 476 çay axır. Bu axar sular ümumiyyətlə noyabr-aprel ayları arasında donur. Həmçinin 200 göl var. Mari El Şərqi Avropa düzənliyinin şərqində, Volqa çayının orta axınında yerləşir. Respublikanın əksər hissəsi Volqanın sol sahilində yerləşir.

Faydalı qazıntıları torf, gil, tikinti daşı, əhəng daşı, şüşə və silikat qumları, mineral bulaqlardır.

İqlimi uzun sürən soyuq qış və isti yayı ilə mülayim kontinentaldır. Noyabr ən küləkli aydır. Qış, bir qayda olaraq, noyabr ayında başlayır. Mari El Respublikası qış idman növləri ilə məşğul olmaq üçün əla yerdir. Bahar ümumiyyətlə, sərin və quru keçir. Canavar, qonur ayı, tülkü, sığın, vaşaq, qunduz, köstəbək kimi heyvanlar burada yaşayır.

 Əhali 
Rosstatın məlumatına görə, respublikanın əhalisi 680 397 nəfərdir (2019). Əhalinin sıxlığı 29,11 nəfər/km²-dir(2019). Şəhər əhalisi 66,34 %-dir (2018). Yoşkar-Ola və Voljsk şəhər əhalisi, eləcə də Yoşkar-Ola ətrafı və respublikanın qərbindəki bir sıra kəndlərdə ruslar üstünlük təşkil edir. Kənd yerlərində mari əhalisi üstünlük təşkil edir. Tatarlar əsasən Yoşkar-Ola, Voljsk şəhərlərində və Zveniqovski, Mari-Turek, Medvedevski, Morkin, Parangin rayonlarında kompakt şəkildə yaşayırlar. Respublikada tatarların üstünlük təşkil etdiyi 36 yaşayış məntəqəsi, tatar dilinin tədris edildiyi 19 məktəb var. Tatar mədəniyyəti cəmiyyəti, Respublika Tatar Mədəniyyəti Mərkəzi fəaliyyət göstərir. Tatar dilində qəzet nəşr olunur, televiziya şousu verilirTatar ensiklopedik lüğəti. — Kazan, 1999..

  1926 il  nəfər  %  1939  nəfər  %  1959 il  nəfər  %  1979 il  чел.  %  1989  nəfər  %  2002 ilВсероссийская перепись населения 2002 года : Население по национальности и владению русским языком по субъектам РФ   nəfər  %  2010 nəfər  %  Cəmi  482090   100,00 %    579610   100,00 %    647680   100,00 %    704207   100,00 %    749332   100,00 %    727979  <small> 100,00 %   696459  <small> 100,00 %  Ruslar  210016   43,56 %    266951   46,06 %    309514   47,79 %    334561   47,51 %    355973   47,51 %    345513  <small> 47,46 %   313947  <small> 45,08 %  Marilər  247979   51,44 %    273332   47,16 %    279450   43,15 %    306627   43,54 %    324349   43,29 %    312178  <small> 42,88 %   290863  <small> 41,76 %  Tatarlar  20219   4,19 %    27149   4,68 %    38821   5,99 %    40917   5,81 %    43850   5,85 %    43377  <small> 5,96 %   38357  <small> 5,51 %  Çuvaşlar  2184   0,45 %    5504   0,95 %    9065   1,40 %    8087   1,15 %    8993   1,20 %    7418  <small> 1,02 %   6025  <small> 0,87 %  Ukraynalılar  86   0,02 %    1805   0,31 %    2728   0,42 %    4454   0,63 %    5344   0,71 %    5097  <small> 0,70 %   3601  <small> 0,52 %  Udmurtlar  1205   0,25 %    1421   0,25 %    2481   0,38 %    2455   0,35 %    2457   0,33 %    2166  <small> 0,30 %   1932  <small> 0,28 %  Ermənilər  2   0,00 %    52   0,01 %    292   0,05 %    652   0,09 %    440   0,06 %    1104  <small> 0,15 %   1003  <small> 0,14 %  Beloruslar  49   0,01 %    357   0,06 %    750   0,12 %    1249   0,18 %    1404   0,19 %    1406  <small> 0,19 %   940  <small> 0,13 %  Mordvalar  42   0,01 %    1618   0,28 %    1613   0,25 %    1686   0,24 %    1749   0,23 %    1255  <small> 0,17 %   862  <small> 0,12 %  Azərbaycanlılar  -  -  22   0,00 %    165   0,03 %    224   0,03 %    520   0,07 %    1157  <small> 0,16 %   844  <small> 0,12 %

 İqtisadiyyat 
Aparıcı sənaye sahələri — maşınqayırma və metal emalı (alət və cihazlar, avtomatlaşdırma vasitələri), meşə, ağac emalı və sellüloz-kağız, yüngül və yeyinti (ət və süd). Əsas sənaye mərkəzləri Yoşkar—Ola, Voljsk şəhərləridir. Kənd təsərrüfatının aparıcı sahəsi heyvandarlıqdır (südçülük və ət-südçülük, donuzçuluq, qoyunçuluq, quşçuluq, keçi yetişdirmə). Həmçinin taxıl (arpa, yulaf, çovdar, buğda) və yem bitkiləri, kətan, mayaotu, tərəvəz, kartof yetişdirilir.

 Şəhərlər 
 Yoşkar-Ola : 256.719 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)

 İstinadlar 

Kateqoriya:Rusiya respublikaları