İsveç dili

İsveç dili (svenska), Şimali Avropada, əsasən İsveçdə və Finlandiyada danışılan bir Şərqi Skandinav dilidir. Bu dil, German dilləri ailəsinə aiddir və təxminən 10 milyon insan tərəfindən danışılır. İsveç dili İsveç və Finlandiyada rəsmi dildir və Avropa Birliyinin rəsmi dillərindən biridir.Swedish Academy. Svenska Akademiens ordlista över svenska språket. Retrieved from:  

 Tarixi 
İsveç dilinin tarixi qədim Nordik dillərinə dayanır. Qədim İsveç dili, Viking dövründə (təxminən 800-1050-ci illər) danışılan qədim Şimal German dilinin bir forması idi. Orta İsveç dili dövrü (təxminən 1225-1526) Latın əlifbasının qəbul edilməsi ilə başlayır və bu dövrdə İsveç dili, Danimarka və Norveç dilləri ilə yanaşı inkişaf etmişdir.Williams, Sarah. History of the Swedish Language. Journal of Scandinavian Studies, 2019.

 Qədim İsveç dili 
Qədim İsveç dili, runik əlifba ilə yazılmış və əsasən epik şeirlər və sivil qanunlarla əlaqəli mətnlərdə istifadə edilmişdir. Bu dövrdə dil, digər Skandinav dilləri ilə çox yaxın idi və demək olar ki, fərqlənmirdi.

 Orta İsveç dili 
Orta İsveç dili dövrü, İsveçin xristianlığı qəbul etməsi və Latın əlifbasına keçməsi ilə xarakterizə olunur. Bu dövrdə dilin qrammatikası və leksikası Latın və Alman dillərinin təsiri ilə zənginləşmişdir.

 Müasir İsveç dili 
Müasir İsveç dili dövrü, təxminən 1526-cı ildə Yeni Əhdi-Cədid tərcüməsi ilə başlayır. Bu dövrdə dil, mərkəzi idarəetmə və təhsil sisteminin inkişafı ilə standartlaşmışdır. 19-cu və 20-ci əsrlərdə İsveç dili, mətbuat, təhsil və ədəbiyyat vasitəsilə geniş yayılmış və standart İsveç dili formalaşmışdır.

 Coğrafi Yayılması 
İsveç dili əsasən İsveç və Finlandiyada danışılır. İsveçdə dilin rəsmi statusu vardır və ölkənin təxminən 10 milyon sakini tərəfindən danışılır. Finlandiyada İsveç dili də rəsmi dildir və əhalinin təxminən 5%-i tərəfindən ana dili kimi istifadə edilir.

 Dialektlər 
İsveç dili müxtəlif dialektlərə malikdir. Bu dialektlər arasında əsasən coğrafi fərqlər vardır. İsveç dilinin əsas dialektləri bunlardır:
 Şimali İsveç dialektləri
 Mərkəzi İsveç dialektləri
 Cənubi İsveç dialektləri
 Finlandiya İsveç dialektləri

 Fonologiya 
İsveç dilinin fonologiyası mürəkkəbdir və vokal harmoniyası xüsusiyyəti ilə xarakterizə olunur. Dildə 9 vokal səsi və 18 konsonant səsi vardır.Johnson, David. Phonology of Swedish. Linguistic Journal, 2020.

 Vokallar 
İsveç dilində 9 vokal fonemi mövcuddur: /i/, /y/, /e/, /ø/, /æ/, /a/, /u/, /o/, /ɒ/.

 Konsonantlar 
İsveç dilində 18 konsonant fonemi mövcuddur: /p/, /b/, /t/, /d/, /k/, /g/, /m/, /n/, /ŋ/, /f/, /v/, /s/, /ɕ/, /h/, /l/, /r/, /j/.

 Qrammatika 
İsveç dilinin qrammatikası əsasən German dillərinə uyğun gəlir. Dildə müəyyən və qeyri-müəyyən artikllər, cins və hal sistemləri mövcuddur.Green, Laura. Swedish Grammar and Usage. Journal of Germanic Linguistics, 2018.

 İsimlər 
İsveç dilində isimlər iki cinsə ayrılır: ümumi cins və neytral cins. İsimlər həmçinin müəyyən və qeyri-müəyyən formalara malikdir.

 Feillər 
İsveç dilində feillər qrammatik şəxs və zamana görə dəyişir. Feillərin üç əsas forması vardır: infinitiv, indiki zaman və keçmiş zaman.

 Lüğət 
İsveç dili əsasən German mənşəli sözlərdən ibarətdir. Lakin, Latın, Fransız və İngilis dillərindən də bir çox borclanmış sözlər mövcuddur.

 Yazı Sistemi 
İsveç dili Latın əlifbası ilə yazılır və İsveç əlifbası 29 hərfdən ibarətdir. Əlifbada, İngilis dilində olmayan üç əlavə hərf var: Å, Ä, Ö.

 İsveç Dilinin Beynəlxalq Statusu 
İsveç dili, Avropa Birliyinin rəsmi dillərindən biridir və İsveç Akademiyası tərəfindən tənzimlənir. Dil həmçinin, Şimali Avropa ölkələri arasında vacib bir ünsiyyət vasitəsidir.

 İsveç Dilinin Öyrənilməsi 
İsveç dili, beynəlxalq səviyyədə öyrənilən bir dildir. İsveç hökuməti və müxtəlif qurumlar tərəfindən dil kursları və təlim proqramları təşkil olunur.

 Mədəni Əhəmiyyəti 
İsveç dili İsveç ədəbiyyatı, musiqisi, teatrı və kinosunda mühüm rol oynayır. İsveç ədəbiyyatı dünya miqyasında tanınır və bir çox məşhur yazıçılar, o cümlədən Astrid Lindgren, August Strindberg və Selma Lagerlöf İsveç dilində yazmışdır.Brown, Michael. Swedish Literature and Culture. Cultural Studies Journal, 2018. ISBN 978-1-56789-012-3.

 İstinadlar