Miyanə

Miyanə (yerli əhali arasında Miyana olaraq da adlanır) () — İranın Şərqi Azərbaycan ostanında şəhər, Miyanə şəhristanının inzibati mərkəzi.

Tehrandan 439 km şimal-qərbdə, Təbrizdən isə 187 km cənub-şərqdə yerləşir.

Təbriz, Marağa və Mərənddən sonra Şərqi Azərbaycan ostanının dördüncü iri şəhəridir.

1828-ci ilin məşhur Türkmənçay müqaviləsinin imzalanma yeri olan Türkmənçay kəndi də məhz indiki Miyanə şəhristanının tərkibində, Miyanə şəhəri yaxınlığında yerləşir.

 Etimologiyası 
Bölgənin adı çox güman ki farsca "orta, mərkəz" mənalarını daşıyan "miyan" sözüylə bağlıdır; belə halda "Miyanə" adını "mərkəzdə yerləşən şəhər / mərkəzi şəhər" kimi açıqlamaq olar. 

Azərbaycanlı publisist-politoloq Reyhan Mirzəzadənin fikrincə, şəhər öz adını üç dağın — Büzgüm, Qaflantı və Üçtəpə dağlarının arasında yerləşdiyinə görəAzərbaycançılıq və vətənpərvərlik məfkurəsi. Mirzəzadə Reyhan. Zərdabi LTD MMC. Bakı 2016https://ebooks.az/book_CSUpMbVt.html , rusiyalı tarixçi Vasili Bartoldun fikrincə erkən orta əsrlərdə bölgədəki iki ən böyük şəhərin — Ərdəbil və Marağanın arasında, hər iki şəhərdən təxminən eyni məsafədə (təxminən 20 fərsəx) aralı yerləşdiyinə görə, orta əsrlər tarixçisi Yaqut əl-Həməviyə görə isə Marağa və Təbriz arasında yerləşdiyinə görə və onlarla birlikdə bir üçbucaq təşkil etdiyinə görə almışdır. 

 Tarixi 
Miyanə Azərbaycanın ən əski şəhərlərindən biridir. Əsası kənd kimi qoyulan bu şəhər tarixi Gərmərud (digər adı Gərməri) mahalının mərkəzi olub, vaxtilə Sərab xanlığının parçası olub.Miyanənin ətrafında Miyana çayı (buna Şəhri çayı da deyilir), Qaranqu, Ayıdoğmuş və Qızılüzən adlanan dörd çay axır.

Bu çayların üçü şəhərdən təxminən dörd kilometr aralı, cənub-şərqdə yerləşən "Miyana körpüsü"nün 3–4 metrliyində birləşib körpünün altından keçir. Miyana körpüsü 24 gözdən ibarət olub, qədim körpülər kimi tağ üsulu ilə tikilmişdir. Körpünün eni təxminən 5 metr, uzunu 300 metr, hündürlüyü isə 10 metrə yaxındır. Hər gözün arası təxminən 12 metrdir.

Miyana ətrafındakı ikinci qədim və maraqlı körpüyə Qız körpüsü deyilir. Qız körpüsü də XIII–XIV əsrlərin, monqolların hakimiyyəti dövrünün məshuludur. 1527-ci ildə Məhəmməd bəy Mosillinin qızı Şah Bəyimxanım körpünü təmir etdirmiş, bəlkə də elə buna görə körpü Qız körpüsü adlandırılmışdır. Bu körpü Qızılüzən çayının üstündədi 


Qız körpüsünün qərb sahilində Qaflantı dağından böyük, sıldırım bir qayanın üstündə hündürlüyü 14 metr olan bir qala tikilmişdir ki, buna "Qız qalası" deyilir. Qaflantıda Qız körpüsünün sağ sahilində Şah Abbas karvansarası adlanan bir bina var ki. Bu, Miyana ətrafında olan iki karvansaradan biridir. Tarixçilərin və xalqın dediyinə görə, Səfəvilər sülaləsinin beşinci şahı, I Şah Abbas hakimiyyəti tabeliyində olan ərazidə İraq və Xorasandan Tiflisə qədər 999 karvansara tikdirmişdi. Həmin karvaransaralardan ikincisi Miyanadan 30 kilometr aralı (indiki Miyanə şəhristanının Kağızkonan bəxşinin Qaflankuh-i Şərqi dehistanı ərazisindəki) Camalabad kəndindədir.

XIV əsrə qədər şəhər müxtəlif dövlətlər tərəfindən hücuma məruz qalıb və əldən ələ keçib. 1747-ci ildən 1819/1822-ci illərə qədər Miyanə və bütün Gərmərud mahalı da Sərab xanlığının tərkib hissəsi idi.

 Demoqrafiya 
 Əhalisi 
2006-cı il Milli Siyahıyaalma zamanı şəhərin əhalisi 22,728 ailədə 87,385 nəfər idi. 2011-ci ildə aşağıdakı siyahıyaalma 26,549 ailədə 95,505 nəfəri əhatə etmişdir. 2016-cı il siyahıyaalınması şəhərin əhalisini 30,504 ailədə 98,973 nəfər olaraq ölçmüşdür.

 Milli tərkibi 
Şəhər monoetnik Azərbaycan Türklərinin şəhəridir.

 Dialekti 

+ƏdəbiMiyanəçörəkçörəhyolçuyolçıgedirsizgedisüzaldız, aldınızaldüztoyuqtovuqsizsüzkiçikçiçihsığırçınzığızçınkeçigeçi

 Din 
250px|thumb|İmamzadə İsmayıl Türbəsi
Əhalisi İslamın şiə məzhəbinə etiqad edirlər. Şəhərdə Səfəvilər dövrünə aid İmamzadə İsmayıl Türbəsi yerləşir. Həmçinin şəhərdə 2 hüseyniyyə və 22 məscid fəaliyyət göstərir.

 İqtisadiyyat 
Kənd təsərrüfatı
Əkinçilik

Şəhristanda istehsal olunan məhsulların ən əhəmiyyətlisi buğda, arpa, düyü, noxud, lobya, mərcimək, soğan, kartof, yonca və  pomidordur. Bura Şərqi Azərbaycan ostanının düyü istehsal edən yeganə şəhristandır. Həmçinin ostanda mərcimək və pomidor istehsalı cəhətindən əhəmiyyətli yerə sahibdir.میانه، پیرامون تاریخ، جغرافیا، مشاهیر، آثار باستانی، مردم شناسی و ... شهرستان میانه، محمدصادق نائبی، صفحه ۲۳۷

Bağdarlıq

Şəhristanda 8850 hektar bağ mövcuddur ki onlardan 43%-i alma, 15%-i ərik və 9%-i qoz bağıdır. 

Maldarlıq

1996-cı ilində şəhristanda 904 min əhli heyvan var imiş ki onlardan 415 mini kiçikbaş və 413 mini böyükbaş hayvanlardan ibarət imiş.میانه، پیرامون تاریخ، جغرافیا، مشاهیر، آثار باستانی، مردم شناسی و ... شهرستان میانه، محمدصادق نائبی، صفحه ۲۳۸ 
 Sənaye 
Azərbaycan poladı

Azərbaycan Polad Zavodu ölkənin şimal-qərbindəki ən böyük polad zavodu və Mianə şəhərində yerləşən Şərqi Azərbaycan vilayətində yeganə polad istehsalı zavodudur. Bu fabrik Mianə şəhərindən 3 kilometr cənub-şərqdə, 46 hektar ərazidə yerləşir. Hər il 550 min ton armatur, kəmər, ştamp və məftil istehsal edib sata bilir. Bu fabrik 2013-cü ilin əvvəlindən fəaliyyət göstərir. 

Miyanro sürət qutusu zavodu

Qəzvin Power Şirkətinin nəzarəti altında olan Mianro Gearbox Parts Manufacturing Company Mianə şəhərinin 1 saylı sənaye qəsəbəsində yerləşən xüsusi sektorun iştirakı ilə 2002-ci ildə yaradılmış və 2005-ci ildə fəal və təcrübəli kadrların istifadəsi ilə fəaliyyətə başlamışdır. işçilər və mühəndislər yerlidir.

Bu şirkət 7 hektar ərazidə yerləşir və hər birinin sahəsi 1200 kvadratmetr olan 6 talvarı var. Bu şirkətin dəzgahları CNC torna tiplidir və müvafiq operatorlar bu sahədə kifayət qədər təcrübəyə malikdirlər. Bu şirkətin hissələrinin tədarükü Niro Moharkeh və Iran Khodro və Təbriz Traktorsazi tərəfindən döymə şəklindədir və çevrildikdən sonra (boş) Niro Moharkeh şirkətinə göndərilir və Niro Moharkeh şirkəti hazır sürət qutusu şəklində İran Khodroya göndərir. dişli və montaj əməliyyatlarından sonra təyin edilir.

 Miyanə Iranian İnnovasiya Fabriki

İranın Miyanə İnnovasiya Fabriki ölkənin şimal-qərbində və Şərqi Azərbaycan əyalətində ilk innovasiya fabriki olaraq qurulmuş və 1400-cü ildə Miyane şəhərində ölkənin şəhərləri səviyyəsində ilk innovasiya fabriki olmuşdur və bu kompleksi idarə etmək.

Bu fabrikin birinci mərhələsi 2022-ci il iyulun 30-da Şərqi Azərbaycan vilayətinin yüksək vəzifəli şəxslərinin iştirakı ilə açıldı.

 Məşhur şəxsləri 
 Eynəlqüzat Miyanəci
 Xəlil Kələntər
 Daryuş İqbali
 Cəfər Pənahi

 Həmçinin bax 

 İstinadlar 


Kateqoriya:Cənubi Azərbaycan şəhərləri