Rza Əfqanlı

Rza Rüstəm oğlu Əfqanlı (Cəfərzadə) () — Azərbaycan teatr və kino aktyoru, Azərbaycan SSR xalq artisti (1943).

 Həyatı 
Rza Rüstəm oğlu Cəfərzadə (Rza Əfqanlı) 1899-cu il mayın 15-də İran Azərbaycanının Sərab şəhərində doğulub. İki yaşında olarkən atası Rüstəm kişi vəfat edib. Rza doqquz yaşından varlıların qapılarında nökərçilik etməyə, quzu otarmağa məcbur olub. Ailəsini dolandırmaq məqsədilə 1912-ci ilin yazında Bakıya gəlib. 1916-cı ildə Pyatiqorska gedib və orada Çəkməçi şagirdi işləyib, iki il sonra rus ordusunda könüllü xidmət edib.

1920-ci ildə Bakıya dönən Rza Əfqanlı əvvəl Sabunçu qəsəbəsindəki dram dərnəyində aktyorluq edib və tezliklə Akademik teatrın aktyoru Xəlil Hüseynovun təşəbbüsü ilə Mərkəzi Dövlət Səyyar Teatrında işləməyə başlayıb.1923-cü ildə Milli Dram Teatrının truppasına işə götürülüb və paralel olaraq 1926-cı ildə Bakı Teatr Məktəbini bitirib. 1929-cu ildə rejissor və aktyor İbrahim İsfahanlının dəvəti ilə Tiflis Azərbaycan Dövlət Teatrında işləməyə gedib. 1933–1934-cü il teatr mövsümündə Türkmənistan respublikasının paytaxtı Aşqabaddakı "Az Millətlər Teatrı"nda ("Natsmen" Teatrı) baş rejissor olub. 1935-ci ilin əvvəllərində yenə Milli Dram Teatrının kollektivinə qayıdıb.

Rza Əfqanlı müxtəlif illərdə Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Ağa Məhəmməd şah Qacar" (Tavad Orbeliani), "Köhnə dudman" (Bədəl), "Baba yurdunda" (İsgəndərzadə), "Pəri cadu" (Qurban), "Dağılan tifaq" (Nəcəf bəy), Cəfər Cabbarlının "Od gəlini" (Rəbi, Aqşin və Elxan), "Oqtay Eloğlu" (Oqtay), "Sevil" (Balaş və Əbdüləli bəy), "1905-ci ildə" (General-qubernator), "Aydın" (Dövlət bəy), Vilyam Şekspirin "Otello" (Yaqo), "Hamlet" (Horatsio), "Kral Lir" (Edmund), Hüseyn Cavidin "Knyaz" (Anton), "Şeyx Sənan" (Platon və Şeyx Sənan), Aleksandr Suxovo-Kobılinin "Kreçinskinin toyu" (Nelfin), Viktor Hüqonun "Gülən adam" (Lord Devid), Şəmsəddin Saminin "Dəmirçi Gavə" (Gavə), Konstantin Trenyovun "Düşmənlər" (Vixor Yarovay), Aleksandr Şirvanzadənin "Namus" (Seyran), Səməd Vurğunun "Vaqif" (Eldar), "Fərhad və Şirin" (Fərhad və Xosrov), Nazim Hikmətin "Türkiyədə" (Hüseyn), Mehdi Hüseynin "Nizami" (Nizami), Aleksandr Ostrovskinin "Cehizsiz qız" (Paratov), Abdulla Şaiqin "Nüşabə" (İsgəndər), Nəcəf bəy Vəzirovun "Müsibəti-Fəxrəddin" (Rüstəm bəy) əsərlərinin tamaşalarında ifa etdiyi rollar janr əlvanlığı, estetik zənginliyi ilə xarakterikdir.

Eyni dövrdə yaşadığı sənətkarlar kimi, Rza Əfqanlının da yaradıcılığında kino rolları ayrıca mərhələdir. O, 1963-cü ildə teatrdan haqsız olaraq uzaqlaşdırılıb. Uzun illər işsiz qalan (arada ancaq bir neçə filmə çəkilib) Rza Əfqanlı bir müddət Sumqayıt Dövlət Dram Teatrında aktyorluq edib.

Rza Əfqanlı 9 noyabr 1973-cü ildə Bakıda vəfat edib.

 Ailəsi 
 Həyat yoldaşı — Sona xanım
 Qızı — Xumar Zülfüqarova (1927–2017), rəqqasə, baletmeyster, Azərbaycan SSR xalq artisti (1979).
 Həyat yoldaşı — Bədurə Əfqanlı (1912–2002), geyim üzrə rəssam, Azərbaycan SSR xalq rəssamı (1974).
 Qızı — Ofeliya Aslan (1939–2010), teatr aktrisası. Səyavuş Aslanın həyat yoldaşı.

 Təltif və mükafatları 
 "Azərbaycan SSR xalq artisti" fəxri adı — 17 iyun 1943
 "Azərbaycan SSR əməkdar artisti" fəxri adı — 4 noyabr 1938
 "Stalin" mükafatı (ikinci dərəcə) — 1948 (Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında Ənvər Məmmədxanlının "Şərqin səhəri" dramının tamaşasında Fərhad rolunun ifasına görə)
 "Lenin" ordeni — 22 iyul 1949
 "Qırmızı əmək bayrağı" ordeni — 9 iyun 1959
 "Şərəf nişanı" ordeni — 1 fevral 1939

 Filmoqrafiya 
 Bakılılar (film, 1938) — Cəfər
 Kəndlilər (film, 1939) — Abbas
 Yeni horizont (film, 1940) — professor Əhmədov
 O olmasın, bu olsun (film, 1956) — Cəlil Məmmədquluzadə
 Aygün (film, 1960) — müəllim
 İyirmialtılar (film, 1966) — Süleyman
 Dağlarda döyüş (film, 1967) — Sərxan
 Qanun naminə (film, 1968) — Vahidov
 Mən ki gözəl deyildim (film, 1968) — Həmid
 Sevil (film, 1970) — Atakişi

 İstinadlar 

Kateqoriya:Sərabda doğulanlar
Kateqoriya:Azərbaycan aktyorları
Kateqoriya:Azərbaycan SSR əməkdar artistləri
Kateqoriya:Azərbaycan SSR xalq artistləri
Kateqoriya:Bakıda vəfat edənlər
Kateqoriya:II Fəxri Xiyabanda dəfn olunanlar
Kateqoriya:SSRİ aktyorları
Kateqoriya:XX əsr aktyorları