Cabir ibn Həyyan

Əbu Abdulla Cabir ibn Həyyan əd-Əzdi əs-Sufi (; ) — İslamın qızıl dövründə yaşamış məşhur Kimyaçı və Filosof. O, elm tarixinin ən mühüm simalarından biri hesab olunur və müxtəlif sahələrə, o cümlədən kimya və tibbə verdiyi mühüm töhfələrinə görə tanınır. Cabir ibn Həyyanın əsərləri kimyəvi proseslər, kimyəvi reaksiyalar, maddələrin xassələri kimi geniş mövzuları əhatə edirdi. O, çoxsaylı eksperimentlər aparmış və əldə etdiyi nəticələri yazaraq müasir kimya elminin inkişafı üçün zəmin yaratmışdır.

 Həyatı 
İbn Həyyan ilk dəfə kimyada (əlkimyada) eksperimental metodları tətbiq etmiş və müasir kimya elmində indi də geniş şəkildə istifadə olunan bir sıra mühüm kimyəvi proseslərı kəşf etmişdir. Bunlardan xlorid və nitrat turşularının sintezini, kimyəvi məhlulların distillə edilməsi və kristallizasiya kimi kimyəvi prosesləri misal göstərmək olar. Onun əsərlərinin orijinalı olduqca mürəkkəb və anlaşılmaz qaydada yazılmışdır və çox ehtimal ki şifrələnmişdir. Bu şifrələri açmaq isə müasir günümüzə qədər mümkün olmamışdır. İlk baxışdan İbn Həyyanın əsərləri kimyəvi maddələrin ərəbcə adlarından ibarət düşünülmüş, mürəkkəb kimyəvi numeraloji sistemə əsaslanır. Bundan əlavə ibn Həyyan təkvin- laboratoriya şəraitində canlıların süni yolla yaradılması kimi yüksək, mütərəqqi, o dövr üçün ağlasığmaz ideyanı da irəli sürmüş və üzərində çalışmışdır.

Cabir ibn Həyyanın bir alim kimi formalaşmasında müəllimi Cəfər əl-Sadiqin misilsiz rolu olmuşdur. Onda kimyaya olan sonsuz marağı başlıca olaraq məhz Cəfər əs-Sadiq oyatmışdır.

 Elmi əsərləri 
Cabir ibn Həyyanın elmi əsərlərini dörd kateqoriyaya bölmək olar:

 112 Kitab — xəlifə Harun ər-Rəşidin vəzirlərinə ithaf olunmuşdur. Bu qrup əsərlərinə "Zümrüd lövhə" əsəri aiddir. Bu əsər orta əsrlərdə latın dilinə tərcümə edilmiş (Tabula Smaragdina) və Avropa əlkimyaçılarının masaüstü kitabına çevrilmişdir.
 Yetmiş Kitab — bu kateqoriyaya daxil olan əsərlərinin əksəriyyəti latın dilinə tərcümə olunmuşdur. Buraya "Kitab əl-Zöhrə" (Zöhrə ulduzuna dair kitab) və "Kitab əl-Əhcər" (Daşlar haqqında kitab) əsərləri daxildir.
 Kimyəvi distilləyə dair on kitab — bu əsərində antik yunan "əlkimyaçıları" — Pifaqor, Sokrat, Platon, Aristotel haqqında məlumat verir.
 Tarazlığa dair kitablar — bu qrupa ən məşhur əsəri — "Təbiətdə kimyəvi tarazlıq nəzəriyyəsi" daxildir.

 Həmçinin bax 
 Müsəlman alimlərinin siyahısı

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

Kateqoriya:Ərəb kimyaçılar
Kateqoriya:Ərəb həkimlər
Kateqoriya:Ərəb riyaziyyatçılar
Kateqoriya:Ərəb astronomlar
Kateqoriya:İran ərəbləri