Zəngilan rayonu

Zəngilan rayonu — Azərbaycan Respublikasında inzibati-ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Zəngilan şəhəridir. 

 İnzibati ərazi bölgüsü 
ZƏNGİLAN   RAYONU - 60400001 

İnzibati ərazi dairələrinin sayı:                                           Ərazi vahidlərinin sayı:

Şəhər     .               .               1             Şəhər     .               .               .                 1

Qəsəbə  .               .               1             Qəsəbə  .               .               .                 5

Kənd      .               .               20           Kənd      .               .               .               79 
KODLARADLARKODLARADLAR60401005

60401014

60401026

60401038

60401048

60401058

60401068

60401078

60402005

60402018

60402028

60402038

60403005

60403018

60403048

60403028

60403038

60404005

60404028

60404016

60404038

60409005

60409018

60409028

60409058

60409038

60409048

60408005

60408018

60408058

60408078

60408038

60408068

60408028

60408048

60418005

60418018

60418038

60418028

60418048

60407005

60407018

60407048

60407038

60407078

60407068

60407028

60407058

60406005

60406018

60406066

60406058

60406048

604060381. Zəngilan şəhər iəd

   Z ə n g i l a n   ş.

               Ağ oyuq q.

               Beşdəli k.

               Genlik k.

               Keçikli k.

               Malatkeşin k.

               Sarıqışlaq k.

2. Ağalı kənd iəd

   B i r i n c i   A ğ a l ı   k.

               İkinci Ağalı k.

               Üçüncü Ağalı k.

3. Alıbəyli kənd iəd

   B i r i n c i   A l ı b ə y l i   k.

               Xumarlı k.

               İkinci Alıbəyli k.

               Sarıl k.

4. Bartaz kənd iəd

   B a r t a z   k.

               Bartaz q.

               Qarqulu k.

5. Cahangirbəyli kənd iəd

   C a h a n g i r b ə y l i   k.

               Tatar k.

               Tiri k.

               Turabad k.

               Vəliqulubəyli k.

6. Canbar kənd iəd

   C a n b a r   k.

               Ağkənd k.

               Dərəli k.

               Günqışlaq k.

               Qazançı k.

               Pirveys k.

               Yuxarı Gəyəli k.

7. Çöpədərə kənd iəd

    Ç ö p ə d ə r ə   k.

               Baharlı k.

               Dəlləkli k.

               Sobu k.

8. Gilətağ kənd iəd

   B ö y ü k   G i l ə t a ğ   k.

               Aladin k.

               Dərə Gilətağ k.

               Mirzəhəsənli k.

               Muğanlı k.

               Şamlı k.

               Vənədli k.

9. Hacallı kənd iəd

   H a c a l l ı   k.

               Həkəri q.

               Xurama k.

             Muğanlı k.

               Şərifan k.60413005

60413018

60413038

60413028

60415005

60415018

60415028

60422005

60422016

60416005

60416018

60416038

60416028

60417005

60417018

60417028

60417038

60420005

60420018

60420058

60420028

60420048

60420068

60420038

60421005

60421018

60421028

60419005

60419018

60419028

60419038

60405005

60405018

60405036

60405028

60414005

60414018

60414038

60414058

60414048

60414028

60410005

60410018

60410028

60411005

60411018

60411058

60411028

60411048

60411038

60412005

60412018

60412028 10. İsgəndərbəyli kənd iəd

     İ s g ə n d ə r b ə y l i   k.

               Ağakişilər k.

               Ağbiz k.

11. Məmmədbəyli kənd iəd

     M ə m m ə d b ə y l i   k.

               Babaylı k.

12. Mincivan qəsəbə iəd

     M i n c i v a n   q.

13. Ördəkli kənd iəd

     Ö r d ə k l i   k.

               Qaradərə k.

               Qaragöz k.

14. Rəzdərə kənd iəd

     R ə z d ə r ə   k.

               Kolluqışlaq k.

               Şatarız k.

15. Şayıflı kənd iəd

     Ş a y ı f l ı   k.

               Aşağı Gəyəli k.

               Qaragöl k.

               Nəcəflər k.

               Tağlı k.

               Yusiflər k.

16. Şəfibəyli kənd iəd

     Ş ə f i b ə y l i   k.

               Məşədiismayıllı k.

17. Şərikan kənd iəd

     Ş ə r i k a n   k.

               Bürünlü k.

             Seyidlər k.

18. Vejnəli kənd iəd

     V e j n ə l i   k.

               Ağbənd q.

               Əmirxanlı k.

19. Yeməzli kənd iəd

     O r t a   Y e m ə z l i   k.

               Aşağı Yeməzli k.

               Quyudərə Xəştab k.

               Sarılı Xəştab k.

               Yuxarı Yeməzli k.

20. Yenikənd kənd iəd

     Y e n i k ə n d   k.

               Rəbənd k.

21. Zəngilan kənd iəd

     Z ə n g i l a n   k.

               İçəri Müşlan k.

               Qıraq Müşlan k.

               Məlikli k.

               Üdgün k.

22. Zərnəli kənd iəd

     Z ə r n ə l i   k.

               Havalı k.

 Tarixi 

 Orta əsrlər 
Orta əsrlərdə Zəngilan rayonu Zəngəzurun bir hissəsi olub.

 Birinci Qarabağ müharibəsi 
1993-cü ilin oktyabr ayının ortalarında Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı 12 tankın dəstəyi ilə erməni silahlı birləşmələri İranla sərhəddə yerləşən Horadiz qəsəbəsi ərazisində hücuma başladılar və hücumla onu ələ keçirə bildilər. Bu mühüm nəqliyyat qovşağını tutaraq, ermənilər Zəngilan rayonu da daxil olmaqla Azərbaycanın cənub-qərbini Respublikanın qalan hissəsindən ayırmağı bacardılar. Təxminən 60 min insan, o cümlədən dinc sakinlər və milislər mühasirəyə alındı. 

Sonra Ermənistan ərazisindən zərbə endirməklə, erməni zirehli hissələri (40 ədədədək zirehli texnika) oktyabrın 28 — də Mincevan dəmiryol stansiyasını, noyabrın 1-də Zəngilan rayon mərkəzini və ətraf yaşayış məntəqələrini işğal etdilər.

Zəngilan alayının könüllüləri, habelə Zəngilanın dinc sakinləri Araz çayı üzərindən İrana doğru qaçmağa məcbur oldular. 

İşğal edildiyi andan 2020-ci ilə qədər Zəngilan rayonu qondarma Dağlıq Qarabağ Respublikası tərəfindən Kaşataq rayonunun tərkibinə daxil edildib. 

Zəngilan rayonunun işğalı faktı BMT Təhlükəsizlik Şurasının 884 Noyabr 12-cü il tarixli 1993 saylı qətnamələri və BMT Baş Məclisinin 62/243 saylı 25 aprel 2008-ci il tarixlihttp://daccessdds.un.org/doc/UNDOC/GEN/N07/478/37/PDF/N0747837.pdf?OpenElement (недоступная+ссылка) qətnamələri ilə tanınıb və pislənilib. 

 İkinci Qarabağ müharibəsi 
Uzun müddət düşmən tapdağında qaldıqdan sonra İkinci Qabağ müharibəsi zamanı əks-hücum əməliyyatı nəticəsində:

 20 oktyabr 2020-ci ildə Zəngilan şəhəri, Ağ oyuq, Həkəri qəsəbələri və Birinci Muğanlı, Havalı, Zərnəli, Məmmədbəyli, Şərifan, Muğanlı kəndləri;
 21 oktyabr 2020-ci ildə Mincivan qəsəbəsi, Xurama, Xumarlı, Sarıl, Babaylı, Üçüncü Ağalı, Hacallı, Qıraq Müşlan, Üdgün,Turabad, İçəri Müşlan, Məlikli, Cahangirbəyli, Baharlı kəndləri;
 22 oktyabr 2020-ci ildə Zəngilan (kənd), Ağkənd, Kolluqışlaq, Malatkeşin, Genlik, Vəliqulubəyli, Qaradərə, Çöpədərə, Tatar, Tiri, Əmirxanlı, Qarqulu, Bartaz, Dəlləkli kəndləri və Ağbənd qəsəbəsi;
 23 oktyabrda Mirzəhəsənli, Vənədli kəndləri;
 25 oktyabr 2020-ci ildə Birinci Alıbəyli, İkinci Alıbəyli, Rəbənd, Yenikənd kəndləri;
 28 oktyabr 2020-ci ildə Birinci Ağalı, İkinci Ağalı kəndləri;
 30 oktyabr 2020-ci ildə Aladin, Vejnəli kəndləri;
 2 noyabr 2020-ci ildə Böyük Gilətağ, Dərə Gilətağ kəndləri;
 4 noyabr 2020-ci ildə Məşədiismayıllı, Rəzdərə, Şəfibəyli kəndləri;
 7 noyabr 2020-ci ildə Beşdəli kəndləri;
 9 noyabr 2020-ci ildəa Bartaz və Üzümçülər qəsəbəsi, Ağakişilər, Aşağı Gəyəli, Aşağı Yeməzli, Bürünlü, Canbar, Dərəli, Günqışlaq, İkinci Muğanlı, İsgəndərbəyli, Keçikli, Qarababa, Qaragöl, Qaragöz, Qazançı, Quyudərə Xəştab, Nəcəflər, Orta Yeməzli, Otuzuncu, Ördəkli, Pirveys, Sarıqışlaq, Sarılı Xəştab, Seyidlər, Sobu, Şamlı, Şatarız, Şayıflı, Şərikan, Tağlı, Yuxarı Gəyəli, Yuxarı Yeməzli, Yusiflər kəndləri Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğaldan azad edilmişdir.

 Bərpa şləri 
Hər il oktyabrın 20-si Zəngilan Şəhəri Günü kimi qeyd olunur.

2020-ci il noyabrın 12-də rayonda Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin yerli şöbəsi yaradılıb[9].

İkinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində düşməndən azad olunan ərazidə ilk salınan yaşayış məntəqəsi Zəngilan rayonunun Ağalı qəsəbəsi olub.

 Coğrfiyası 
Kiçik Qafqaz dağ silsiləsinin cənub-şərqində, Araz çayının sol sahilində yerləşir. Qərbdə və şimal-qərbdə Ermənistan Respublikasının Sünik mərzi ilə, cənubda və cənub-şərqdə İran İslam Respublikasının Şərqi Azərbaycan ostanı ilə həmsərhəddir.

 Əhalisi 

 1 yanvar, 2009-cu ilin məlumatları əsasındaAzərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident Kitabxanası – İnzibati ərazi vahidləri : Zəngilan rayonu 
 ərazi cəmi kişi qadın nəfər faiz nəfər faiz nəfər faizZəngilan rayonu 39106 100,0 15764 100,0 23342 100,0Şəhər əhalisi 17576 44,94 6937 44,01 10639 45,58Kənd əhalisi2153055,06882755,991270354,42

 Tanınmış sakinləri 
 Müşfiq Orucov – Şəhid, ölümündən sonra "Vətən uğrunda" medalı ilə təltif olunub.
 Rəhim Abasəliyev — Kikboksinq və Muay-Tay idman növləri üzrə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar məşqçisi, Prezident mükafatçısı.
 Abbasova Adilə Ziyat qızı – fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor
 Paşayev Rizvan Teymur oğlu – fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor
 Bağırov Bayram Məhəmməd oğlu – texnika elmləri doktoru
 Məmmədov Mürşüd Cabbar oğlu – tibb elmləri doktoru, professor
 Mütəllim Həsənov – Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, "Həsən bəy Zərdabi" mükafatı laureatı, Ali kateqoriyalı müəllim.
 Əli bəy Azəri – Yazıçı-publisist, "Rəsmi Bakı" qəzetinin və "Xəzan" jurnalının baş redaktoru, müharibə veteranı
 Eyvaz Qocayev — jurnalist, "sumqayitxeber.com" xəbər portalının təsisçisi və baş redaktoru
 Məhəmməd Əsədov –Dövlət xadimi, general-mayor
 Qulu Məhərrəmli – jurnalist-professor
 Nəsiman Yaqublu – jurnalist, professor
 Ənvər Məmmədyarov — Dövlət xadimi, MTN Polkovniki, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisin deputatı
 Almaz Orucova — xanəndə, Azərbaycan Respublikasının əməkdar artisti
 Şəhriyar Məmmədyarov — Azərbaycan şahmat qrosmeysteri
 Qoşqar Təhməzli— Tibb elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin sədri.
 Dadaş Zeynalov
 Peçorin Kərimov — Kimya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent.
 Babayeva Gülnarə Rafiq qızı, kimya üzrə fəlsəfə doktoru.

 İdman 
1980-ci illərə qədər rayonun mərkəzi stadionu dahi Azərbaycan şairi Səməd Vurğunun adını daşıyıbBir vaxtlar Zəngilanda belə komanda var imiş — FOTOLAR . rekord.az, 30.11.2016. Rayonun futbol komandasının adı isə "Süsən" idi.

 Mənbə 
 Azərbaycan Milli Esiklopediyası. Bakı: 2007 səh. 875.

 İstinadlar 

 Həmçinin bax 
 "Zəngilanın azad olunmasına görə" medalı
 Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanı
 Zəngilan rayonunun abidələri

 Xarici keçidlər 
 Zəngilan rayonunun İcra Hakimiyyəti Rəsmi sayti
 Virtual Qarabağ İKTM-də Zəngilan rayonu