Şirvan (şəhər)

Şirvan (əvvəlki adları Zubovka (1938-ci ilədək); Əli-Bayramlı (1938–2008)) — Azərbaycan Respublikasında Şirvan şəhər ərazi vahidi. Azərbaycanda şəhər. 25 aprel 2008-ci il tarixli 594-IIIQ saylı Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə şəhər Şirvan adlandırılmışdır.

Şirvan 1938–1954-cü illərdə qəsəbə, 28 iyul 1954-cü ildə rayon tabeli şəhər statusu almışdır.Президиум Верховного Совета Азербайджанского ССР. "Азербайджанская ССР, Административно-территориальное деление на 1 января 1961-го года". Азербайджанское государственное издательство, Баку, 1961, стр. 8 4 yanvar 1963-cü ildən respublika tabeli şəhərdir.
Onun ərazisi 72.7 km², əhalisinin sayı 87946 nəfər, əhalinin sıxlığı isə hər 1 kv. km-də 2457 nəfər təşkil edir. Şəhərə həmçinin Hacıqəhrəmanlı və Bayramlı qəsəbələri də aiddir. Şəhər əhalisinin 98,5%-ni azərbaycanlılar, yerdə qalanlarını isə ruslar, ukraynalılar, tatarlar, türklər və digər xalqların nümayəndələri təşkil edir.

 Tarixi 
Azərbaycanda Şirvan işıq adası, nur şəhəri sayılır. Küçələrin genişliyi, səkilər boyunca sıralanan ağaclar bu aran şəhərinin istisini azaldır. Şəhər ətrafından tapılmış arxeoloji nümunələr isə bu yerlərdə yaşayışın mövcudluğu haqqında fikirləri insanlığın ilkin çağlarına qədər aparıb çıxarır.

Azərbaycanı istila edən rus generalı Valeriyan Zubovun şərəfinə Kür çayının üstündəki " Zubovka " adlandırılmışdır.

1796-cı ildə general Zubovun başçılığı altında xüsusi hərbi dəstə Azərbaycana daxil oldu. II Yekaterina bu yürüşə çox böyük maraq göstərirdi. General Zubovun ixtiyarına 30 minlik qoşun verilmişdi. Yürüş Peterburqda kilsədən başlandı, keşişlər ali baş komandana və rus-kazak qüvvələrinə xeyir-dua verdilər.

Azərbaycanda müvəffəqiyyətlə irəliləyən general Zubov əlverişli mövqedə yerləşən bu kəndin adını Yekaterinaserd qoydu. İlk tədbir olaraq bura iki min rus kazakı köçürüldü. Onlar hərbi və eləcə də kənd təsərrüfatı alətləri ilə təchiz edilmişdilər. Belə ki, şəraitə görə oraq və kətmənlə məhsul əkib-biçəcək, ya da istəyəndə silaha əl atacaqdılar. Azərbaycana girən rusların nəzərincə Xəzərdən Kür çayına daxil olan gəmilər üçün bura əlverişli liman olacaq idi.. Qəsəbədəki rusların sayı sonrakı illərdə artaraq 3 min nəfərə çatdı. Onlar bura əsasən sənaye müəssəsisələrinin tikintisi üçün köçürdülər.

1938-ci ildə Zubovka adı Əli Bayramovun şərəfinə Əli Bayramlı adı ilə əvəz edilir. 2008-ci ildə şəhərin adı tarixi vilayətin adıyla Şirvan adlandırılmışdı. Şirvan şəhəri tarixi boyunca çayın yaxınlığında yerləşməsi və şəhərin əksəriyyətinin nisbətən aşağıda olmasından ötəri daşqınlardan əziyyət çəkirdi.

28 iyul 1954-cü ildə rayonun mərkəzi olan Əli Bayramlıya rayon tabeliyində şəhər statusu verilmişdir. 1950-ci illərin əvvəllərindən başlayaraq bu ərazilərdə aparılan kəşfiyyat-qazma işləri 1955-ci il iyulun 18-də Kürovdağ yatağında 2 saylı qazma quyusunun fontan vurması ilə nəticələndi. O vaxt həmin quyunun hasilatı sutka ərzində 40 ton idi. Neft mədəninin kəşf edilməsi ilə şəhərin iqtisadi əhəmiyyəti artmağa başladı və 1963-cü ildə Şirvan respublika tabeli şəhər statusunu aldı. 1956–1968-ci illərdə indiki Şirvan şəhərində Avropada ilk açıq tipli Dövlət Rayon Elektrik Stansiyası tikilib istifadəyə verildi. 1962-ci ildə Kür çayının üzərində ikinci körpü tikildi.
 # Bələdiyyələrin adı Hər bələdiyyə üzrə əhalinin sayı1Şirvan şəhər bələdiyyəsi698612Hacıqəhrəmanlı qəsəbə bələdiyyəsi26003Cəmi72461

 Təbiəti 
məməlilər: adi tülkü, boz dovşan,ev iti, ərəbdovşanı, şərqi avropa kirpisi,ev pişiyi, adi çaqqal, adi canavar,safsar,qamışlıq pişiyi,gəlincik,yarasa,boz siçovul,ev siçanı,hindistan tirəndazı və ceyran.

quşlar: dam xarabaçılı,çöl göyərçin, ev sərçəsi, quzğun, adi sağsağan, yaxalıqlı qurqur və daha çox növlər.

sürünənlər:gürzə,su ilanı,xəzər gekkonu,cəld kərtənkələcik,koramal,aralıq dənizi tısbağası,,bataqlıq tısbağası,xəzər tısbağası

suda-quruda yaşayanlar: göl qurbağası və yaşıl quru qurbağası

böcəklər:arı,milçək,qarışqa,çəyirtkə və.s

balıqlar: çəki,ilanbalığı,naqqa və.s

flora: kol, qamış, yulğun, böyürtkən, iti cığ, adi durnaotu, mamır, dovşankələmi və.s

 İqlimi 
FəsilPayızQışBaharYayAySenOktNoyDekYanFevMarAprMayİynİylAvqildəOrta maksimum°C26191386711182328313018Orta temperatur°C2216126447141924272615Orta minimum°C171162 -3 -4391318212010DumanlıGünlər00109720000019Yağıntımm.1737332523403233282058302Rütubətlilik%69776876788074706661576270Küləyin SürətiKm/s8888999998889İşıqlı Vaxt Müddətisaat13121110101112121516151413Çiy nöqtəsi temperaturu°C161262013813161818113Aktiv temperatur cəmi°C3691866600001172794175214932448Günəş radiasiyasıMj/m215107671013172022221914

 Əhalisi 

 İqtisadi xarakteristikası 
Şəhərdə 17 sənaye müəssisəsi, o cümlədən, Avropada ilk  ən böyük açıq tipli Şirvan DRES-i, yağ-piy zavodu, dəmir-beton məmulatları, saxsı boru, süni dəri zavodları və neft-qaz hasil edən müəssisələr fəaliyyət göstərir.

 Foto məlumatlar 
Şirvan şəhəri 2012 

 İncəsənət 
Şirvan şəhərinin musiqi məktəbi indiyə qədər ölkədə musiqi kadrlarının yetişdirilməsində, uşaq və gənclərin musiqi tərbiyəsində, insanlara mədəni xidmət göstərilməsində çox dəyərli işlər görmüşdür. Şirvan uşaq musiqi məktəbi 40 illik fəaliyyəti ərzində yalnız şəhərin deyil, ümumən respublikanın musiqi-mədəni tərəqqisinə xidmət etmişdir.

 Təhsil 
Son vaxtlar şəhərdə təhsilə xüsusi diqqət ayrılmışdır. Bunun məntiqi nəticəsidir ki, 2008-ci ildə ali məktəblərə qəbul zamanı imtahanlardan maksimum 700 bal toplamış 6 abituriyentdən biri də bu şəhərdəndir. 3 abituriyent isə prezident təqaüdünə layiq görülmüşdür.

 İdman 
Energetik Əlibayramlı Fk (indiki Şirvan fk) Şirvanda yaranmışdır. 1 dəfə futbol üzrə Azərbaycan çempionatının elitasında iştirak etmişdir. 1992-ci ildə keçirilən ilk turnirə qatılan "Energetik" 17 xal ilə 24-cü yeri tutmuşdur.

Hal-hazırda şəhərin ən böyük futbol klubu Şirvan FK-dır (Şirvan Futbol Klubu). Klub 2025/26 mövsümündə II Liqada mübarizə aparacaq.

Şirvan Olimpiya İdman Kompleksi (rəsmi adı: "Şirvan Olimpiya İdman Kompleksi" MMC) — Azərbaycan Respublikasının Şirvan şəhərində yerləşən olimpiya idman qurğusu. Azərbaycan Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin strukturuna daxil olmayan tabeliyindəki təsərrüfat hesablı qurumdur

 Qardaşlaşmış şəhərlər 
 , Atırau, Qazaxıstan
 , Manisa, Türkiyə

 Tanınmış şəxsləri 
 İlqar Məmmədov---Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunları Ali Hərbi Məktəbinin rəisi.
 Şirin Şükürov — Sovet İttifaqı qəhrəmanı
 Ənvər Bariyev — 2005–2011-ci illərdə Belarus Respublikasının Fövqəladə Hallar naziri
 Anatoli Kuleşov — 2009–2012-ci illərdə Belarus Respublikasının Daxili İşlər naziri
 Nofəl Quliyev — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
 Rəfael Həbibov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
 Rasim Qaraca — azərbaycanlı yazıçı, jurnalist
 Fəridə Məmmədova — Azərbaycan alimi, tarix elmləri doktoru, AMEA-nın müxbir üzvü
 Qan Turalı — Azərbaycan yazıçısı, jurnalist.

 Xarici keçidlər 
 http://www.azregionaldevelopment.az/cities/354-399li-bayraml305.html 
 http://www.mcdmerkez.org/ts_general/azl/belediye/b-23.htm 
 Şirvan şəhəri poçt indeksləri — Poçt indekslərin axtarış sistemi — Azərbaycan 
 Abdullayev, Mehman. XIX ƏSRİN 20-40-CI İLLƏRİNDƏ AZƏRBAYCANIN ŞƏKİ VƏ ŞİRVAN BÖLGƏLƏRİNDƏ DÖVLƏTƏ MƏXSUS TƏSƏRRÜFATLARIN LƏĞVİ VƏ ONUN NƏTİCƏLƏRİ. Metafizika Jurnalı (ISSN: 2616-6879), Volume. 9, Issue 1, Serial № 37, 2026. ss.159-174

 İstinadlar 


Kateqoriya:Azərbaycanın adı dəyişdirilmiş yaşayış məntəqələri