Anar

Anar (tam adı: Anar Rəsul oğlu Rzayev; ) — azərbaycanlı yazıçı, şair, tərcüməçi, ssenarist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri, Azərbaycan Respublikasının xalq yazıçısı

 Ailəsi 
Anarın atası şair Rəsul Rza, anası şairə Nigar Rəfibəylidir. Anar anası tərəfdən Azərbaycanın məşhur ictimai və dövlət xadimi, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ilk səhiyyə naziri və Gəncə şəhərinin general-qubernatoru olan Xudadat bəy Rəfibəylinin nəvəsidir. Atası tərəfdən isə Məmmədxanlılar nəslindəndir. Soy adları ulu babası, Çiyni və bir para kəndlərin mülkədarı Məmmədyar oğlu Məmməd xanla bağlıdır. Bayat boyundan, Şahsevən tayfasından olan Məmməd xan XIX əsrin ortalarında rus əsgərləriylə toqquşmadan sonra zindana atılır və orda zəhərlənərək öldürülür. Məmmədxanın nəticəsi, Rəsulun atası İbrahim Məmmədxanlı Göyçayda mirzəlik edər və ticarətlə məşğul olarmış. 1915-ci ildə Bakıda vəfat etmiş və Çəmbərəkənddə dəfn edilmişdir.

1913-cü il iyunun 29-da Gəncədə anadan olmuş Nigar xanım Rəfibəyli məşhur Rəfibəylilər nəslindəndir. Ata tərəfdən babası Ələkbər bəy Rəfibəyli – el ağsaqqalı, maarifçi, Azərbaycanda ilk siyası partiya olan "Difai" partiyasının yaradıcılarındandır.

Ələkbər bəyin yeganə oğlu, Nigar xanımın atası Xudadat bəy ilk ali təhsilli cərrahlardandır. Xarkov Tibb Universitetini bitirdikdən sonra 17 il Gəncə xəstəxanasının baş həkimi və həkimlər cəmiyyətinin sədri kimi çalışmışdır.

1918-ci ildə Gəncədə müstəqil Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurulan zaman Xudadat bəy Rəfibəyli Fətəli xan Xoyskinin hökumətində ilk səhiyyə naziri olmuş, bir il sonra isə Gəncə general-qubernatoru vəzifəsinə təyin edilmişdir. 1920-ci il aprel bolşevik çevrilişindən sonra həbs edilmiş, Gəncə üsyanının təşkilində ittihamlandırılaraq güllələnmişdir.

 Həyatı 
Anar 1945-ci ildə 10 illik musiqi məktəbinə (indiki Bülbül adına məktəb) daxil olmuş və 1955-ci ildə həmin məktəbi gümüş medalla bitirmişdir. Birinci sinifdən onuncu sinifə qədər Zemfira Səfərovayla bir yerdə oxumuşlar.

1955-ci ildə Anar Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsinə, Zemfira konservatoriyaya daxil olsa da, yolları ayrılmamış, nişanlanmış, evlənmişlər. Toyları 1962-ci il yanvarın 27-də olmuşdur.

Anar və Zemfira xanımın iki övladları var. Böyük oğulları Tural ərəbşünas və diplomatdır, Azərbaycanın Misir Ərəb Respublikasındakı səfiridir, qızları Günel isə Bakı Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsini bitirib.

 Fəaliyyəti 
Anar 1991-ci ilin martında Yazıçıların IX Qurultayında yekdilliklə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri seçilmişdir. 1997-ci il oktyabrın 30-da Yazıçıların X Qurultayında yekdilliklə yenidən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri seçilmişdir.
1991-ci ildə Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Milli Şurasının ilk iclasını Anar aparmışdır. Anar 1995-ci və 2000-ci illərdə Azərbaycan Republikasının Milli Məclisinin deputatı seçilmişdir. O, Milli Məclisin mədəniyyət komissiyasının sədri olmuşdur. Bu komissiyanın mədəniyyət, tarix və memarlıq abidələrinin qorunması, kinematoqrafiya haqqında və s. tərtib etdiyi qanunları parlament tərəfindən qəbul edilmişdır.

1995-ci ildə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Komissiyasının üzvü olmuşdur.

Anar 2014-cü ildə Türkiyənin Əskişəhər şəhərində keçirilən VI Türk Dünyası Ədəbiyyat Dərgiləri Konqresinin qərarı ilə Türk Dilində Danışan Ölkələrin Yazarlar Birliyinin ilk başqanı seçilib.

 Mükafatları 
  Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi —Respublika kino sənəti işçilərinə Azərbaycan SSR fəxri adlarının verilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 23 dekabr 1976-cı il tarixli Fərmanı  — anl.az saytı
  Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı —Ədəbiyyat, incəsənət və arxitektura sahəsində 1980-ci il Azərbaycan SSR Dövlət mükafatlarının verilməsi haqqında Azərbaycan KP MK-nın və Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin 1980-ci il tarixli Qərarı  — anl.az saytı
  Azərbaycan Respublikasının Xalq yazıçısı
 "İstiqlal" ordeni
 "Şöhrət" ordeni
 "Şərəf" ordeni
  Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdü — 11 iyun 2002
  "Heydər Əliyev Mükafatı"
  "Humay" mükafatı
  Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu
 Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatının (TÜRKSOY) "Şərəf" medalı
 "Üzeyir Hacıbəyli" medalı
 "Nizami Gəncəvinin 880 illiyi (1141–2021)" xatirə nişanı
  "Əmək" ordeni
  "Dostluq" ordeni (2023)
  "Heydər Əliyevin 100 illiyi (1923–2023)" yubiley medalı — 2024

 Əsərləri 

 Povestləri 
 Ağ liman (1965)
 Dantenin yubileyi
 Macal
 Dədə Qorqud
 Əlaqə
 Ömür yolu. Yaradıcılığı
 Otel otağı

 Romanları 
 Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi
 Kərəm kimi (sənədli roman)
 Söz dünyası (5 cilddə)

 Hekayələr və pyesləri 
 Sənin nəğmən yaxşıdır (pyes) (1952)
 Keçən ilin son gecəsi (1960)
 Bayram həsrətində (1958)
 Asqılıqda işləyən qadının söhbəti (1959)
 Sabah ayıq olacayıq (1959)
 Yağışlı gecə (1960)
 Taksi və vaxt (1961)
 Vahimə
 Əlifba (1967)
 Yaxşı padşahın nağılı (1970)
 Yağış kəsdi
 Otel otağı
 O gecənin səhəri
 Mütləq görüşərik
 Qırmızı "Limuzin"
 Gürcü familyası (1967)
 Sizi deyib gəlmişəm
 Şəhərin yay günləri
 Mən, sən, o və telefon (1967)
 Sizsiz
 Muhakkak görüşürüz — mütləq görüşərik
 Ağ qoç, Qara qoç (2003)
 Səhra yuxuları
 Yaşamaq haqqı
 Unudulmaz görüşlər
 Qaragilə
 Ləyaqət
 Təhminənin son sirri (2021)

 Molla Nəsrəddin — 66 
 Zarafatsız
 Məlumat
 Gülməşəkər kəndinin sabahı
 Zəncir
 Rəng
 Başımızın ağası
 Əl əli yuyar və yaxud bozbaş dəstgahı
 Sayların sərgüzəşti
 Bir stəkan su
 Maraqlı tədqiqat
 Marallarım
 Molla Nəsrəddin — 86

 "Molla Nəsrəddin" yüz on il sonra 
 "Molla Nəsrəddin" yüz on il sonra (2016)
 Heç məni demirsən… (2015)
 Futbol reportajı (2013)
 Bir güllə bahar olmaz (2013)
 Sürüş Suruş
 Naqqal Nağı və Əzizənin ərizəsi
 Burda… Orda… Burda…

 Tərcümələri 

 Filmoqrafiya 
 Filmin adı İl Ssenari müəllifi Əsər müəllifi Quruluşçu rejissor Aktyor İştirakçı Haqqında Filmin növü Dəniz 1965Qısametrajlı sənədli film Torpaq. Dəniz. Od. Səma 1967Tammetrajlı bədii film Qobustan 1967Qısametrajlı sənədli film Hər axşam on birdə 1968Tammetrajlı bədii film Bu, Səttar Bəhlulzadədir 1969Qısametrajlı sənədli televiziya filmicenter|50px Gün keçdi 1971Tammetrajlı bədii film Nəsimi 1971Qısametrajlı sənədli film Gecə işıqları 1972İki hissəli bədii film Yığıncaq 1972 --> Xatirələr sahili 1972Tammetrajlı bədii film --> Var olun, qızlar… 1972Tammetrajlı bədii film --> Dədə Qorqud 1975Tammetrajlı bədii film Daş saat 1975qısametrajlı sənədli film Daşlar danışanda 1976Qısametrajlı sənədli film İşgüzar adamlar (film, 1977) 1977"Mozalan" süjeti Dantenin yubileyi 1978Tammetrajlı bədii film Ötən ilin son gecəsi 1978Tammetrajlı televiziya tamaşası Üzeyir ömrü 1981Tammetrajlı bədii film Yeni Qədim Gəncə 1981Qısametrajlı sənədli film Evləri köndələn yar 1982Tammetrajlı bədii film  Ötən ilin son gecəsi 1983Tammetrajlı bədii film Aşıqlar 1983Tammetrajlı sənədli film Daş saatın səsi 1985Qısametrajlı sənədli film Qəm pəncərəsi 1986Tammetrajlı bədii film Bu, Mircavaddır 1987Qısametrajlı bədii televiziya filmicenter|50px Gün keçdi 1971Tammetrajlı bədii film Nəsimi 1971Qısametrajlı sənədli film Gecə işıqları 1972İki hissəli bədii film Yığıncaq 1972  Xatirələr sahili 1972Tammetrajlı bədii film  Var olun, qızlar… 1972Tammetrajlı bədii film  Dədə Qorqud 1975Tammetrajlı bədii film Daşlar danışanda 1976Qısametrajlı sənədli film İşgüzar adamlar (film, 1977) 1977"Mozalan" süjeti 1978Tammetrajlı bədii film 1978Tammetrajlı televiziya tamaşası Üzeyir ömrü 1981Tammetrajlı bədii film Ötən ilin son gecəsi 1983Tammetrajlı bədii film Qəm pəncərəsi 1986Tammetrajlı bədii film

 Ssenari müəllifi və quruluşçu rejissor olduğu bədii filmlər 
 Sözsüz mahnı (film, 1972) (ssenari müəllifi) (quruluşçu rejissor)
 Evləri köndələn yar (film, 1982) (ssenari müəllifi)
 İmtahan (film, 1987) (ssenari müəllifi);
 Əlaqə (film, 1989) (ssenari müəllifi);
 Təhminə (film, 1993) (ssenari müəllifi);
 Otel otağı (film, 1998) (ssenari müəllifi);
 Nigarançılıq (film, 1998) (ssenari müəllifi)
 Cavid ömrü (film, 2007) (ssenari müəllifi)
 Sübhün səfiri (film, 2012) (ssenari müəllifi)

 Əsərləri əsasında çəkilmiş bədii filmlər 
 Beşmərtəbəli evin altıncı mərtəbəsi (film, 1996) (Anarın eyniadlı romanı əsasında);
 Sizə məktub var (film, 1998) (Anarın "Mən, sən, o və telefon" əsəri əsasında)
 Aktyorun əsgisi (film, 2004) TRT. Türkiyə. (Anarın "Dantenin yubileyi" povesti əsasında) (ssenari müəllifi Atilla Engin, quruluşçu rejissor Feyzi Tuna, operator Koksan Kolkal, bəstəkar İlyas Mirzəyev. Rollarda Fərhan Şensoy, Suna Kesgin, Rasim Öztəkin və b.);
 Tilsim (film, 2005) (Anarın "Vahimə" hekayəsi əsasında).
 "Ve telefon". Türkiyə. (Anarın "Mən, sən, o və telefon" əsəri əsasında); rejissor Nuran Evren.
 Mən, sən, o və telefon (film, 2014) (Anarın eyniadlı əsəri əsasında)

 Ssenariləri əsasında çəkilmiş sənədli filmlər 
 Dədə Qorqud dühası (film, 1999) (ssenari müəllifi);
 Dağ dağa rast gəlməz. (Mozalan süjeti) (ssenari müəllifi).

 Ssenariləri əsasında çəkilmiş televiziya filmləri 
 Dirsə xan oğlu Buğac boyu (film, 2000)
 Salur Qazanın evi talandığı boy (film, 2001)

 Ssenariləri əsasında çəkilmiş cizgi filmləri 
 Basatın igidliyi (film, 1988) (ssenari müəllifi).

 İdeyası əsasında çəkilmiş filmlər 
 Evləri göydələn yar (film, 2010) (ideya və süjet)

 Haqqında çəkilmiş sənədli filmlər 
 Anarla üz-üzə (film, 1988) — (Mərkəzi Televiziyanın sifarişi ilə Anar haqqında çəkilmiş iki hissəli sənədli film. Azərbaycantelefilm. Ssenari müəllifi Zeynal Məmmədov, rejissor Ramiz Mirzəyev (Həsənoğlu), operator Adil, bəstəkar Cavanşir Quliyev. Bəstəkarın ifasında səslənən mahnının sözləri Rəsul Rzanındır).
 Anarın anları (film, 2008) — Azərbaycan televiziyasında istehsal edilmiş tammetrajlı sənədli televiziya filmi. Rejissor: Ramiz Həsənoğlu.

 Maraqlı faktlar 
 Azərbaycanda Anar adını daşıyan ilk şəxs yazıçı Anardır. Sonralar valideynlər bu adı öz övladlarına çox vermişlər. Hazırda Anar Azərbaycanda ən çox yayılmış kişi adlarından biridir. Adın açıqlanmasında da bir-birindən fərqli 2 versiya mövcuddur. 1-ci versiyaya görə "Anar" "anmaq" ("xatırlamaq", "yada salmaq") feilindən düzəldilmişdir. 2-ci versiyaya görə Anası Nigar Atası Rəsul sözlərinin baş hərflərindən ad yaradılmışdır.
 Kinoşünas Ayaz Salayevin iddiasına görə, rejissor Nora Efronun çəkdiyi və baş rolda məşhur Hollivud kinoulduzu Tom Henksin oynadığı "Sizə məktub var" (You've Got Mail) filminin ssenarisi Anarın "Mən, sən, o və telefon" əsəri əsasında qurulub. Kinoşünasın bu fikrə gəlməsinə adıçəkilən hekayənin Amerikada çap olunması da əsas verib."525-ci qəzet", 7 oktyabr, 1999

 Mənbə 
 Xamis Muradov. Kinofabrikdən başlanan yol. Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C. Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923–2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 4.
 Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 814.
 Anara kino fenomeni demək olarmı? TƏHLİL 

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Mədəniyyət yazarı Vasif Ayanın "Şəxsi əşyalar" adlı müəllif layihəsinin qonağı xalq yazıçısı Anardır, YouTube
 Anar 78 yaşını qeyd edir (14. mart 2016)
 Anarın əsərləri 

Kateqoriya:Anar
Kateqoriya:Azərbaycan yazıçıları
Kateqoriya:Azərbaycanlı yazıçılar
Kateqoriya:Azərbaycan şairləri
Kateqoriya:Azərbaycanlı şairlər
Kateqoriya:Azərbaycan tərcüməçiləri
Kateqoriya:Azərbaycanlı tərcüməçilər
Kateqoriya:Azərbaycan film rejissorları
Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin I çağırış deputatları
Kateqoriya:Azərbaycan Milli Məclisinin II çağırış deputatları
Kateqoriya:"Nizami Gəncəvinin 880 illiyi (1141-2021)" xatirə nişanı ilə təltif edilənlər
Kateqoriya:Vaqif Səmədoğlu medalı ilə təltif olunanlar
Kateqoriya:"Aşıq Ələsgər – 200" yubiley medalı ilə təltif edilənlər
Kateqoriya:Azərbaycan dramaturqları
Kateqoriya:Azərbaycanlı dramaturqlar
Kateqoriya:Azərbaycan ssenaristləri
Kateqoriya:"Azərbaycan milli mətbuatının 150 illiyi (1875–2025)" yubiley medalı ilə təltif edilənlər
Kateqoriya:XXI əsr Azərbaycan yazıçıları
Kateqoriya:XX əsr Azərbaycan yazıçıları
Kateqoriya:Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüləri
Kateqoriya:SSRİ yazıçıları
Kateqoriya:SSRİ xalq deputatları