Türk dili

Türk dili, türkcə və ya Türkiyə türkcəsi,Günaydın, Mustafa. (2019). Azərbaycan Türkcəsi və Türkiyə Türkcəsində Təfəkkür, Görmə və Eşitmə Prosesi ilə Bağlı Feillərin Məna Xüsusiyyətləri. 2019. 265–271.  () — Türkiyə Respublikasının, Kipr Respublikasının və Şimali Kipr Türk Respublikasının rəsmi dili. "Alternativ adlandırma kimi türkologiyada Türkiyə türkcəsi (Anadolu türkcəsi) adı da işlədilir. Azərbaycan türkcəsi, türkmən və qaqauz dillərinə çox yaxındır. Bu dillər ümumi Türk dillərinin oğuz qrupuna aiddir.

Türk dili İraq, Suriya, Almaniya, Bolqarıstan və Yunanıstanda azlıqların dili qəbul edilir. Bolqarıstan və Yunanıstanda isə türkcə televiziya kanalları fəaliyyət göstərir. Ümumiyyətlə, türk dilinin (Anadolu türkcəsi) yayılma arealı Osmanlı imperiyasının idarə etdiyi ərazilər ilə üst-üstə düşür.

Türk dilində ingilis, alman, fransız, ərəb və s. kimi dillərdən fərqli olaraq varlıqlar cinsiyyətinə görə fərqləndirilmir. Cümlə quruluşu əksər hallarda belədir: mübtəda cümlənin əvvəlində, xəbər sonunda işlənir. Təyin təyin etdiyi sözün əvvəlində işlənir.

Hal-hazırda 1928-ci ildəki hərf inqlabından sonra latın hərflərindən istifadə olunur.

Türkcə ya da Türk dili qərbdə balkanlardan başlayıb şərqdə Xəzər dənizi sahəsinə qədər danışılan Türk dilləri dil ailəsinə aid daim güncəllənən dildir. Türk dillər Osmanlı türkcəsisinin davamını təşkil edir. Başda Türkiyə olmaqla qədim Osmanlı İmperiyası coğrafiyasında danışılan Türk dili, dünyada ən çox danışılan 15-ci dildir. Türk dilinin daim güncəllənən olması hər hansı bir yenilik üzərindən istənilən qədər yeni sözlər yarada bilmək imkanını verir. Türkiyə türkcəsi bu yönündən dolayı digər Türk dillərilə ortaq ya da ayrı olan onlarca söz mövcuddurProf. Dr. Doğan Aksan, Türkiye Türkçesinin Dünü, Bugünü, Yarını, Bilgi, s. 68..

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatının (UNESCO) Özbəkistanda keçirilən 43-cü konfransında dekabrın 15-i Dünya Türk Dili Ailəsi Günü elan edilib.

 Nəzəriyyələr 
Türk dili ilə bağlı bir neçə təsdiqini tapmayan iddealar var. Bunlar aşağıdakılardır:

 Koreya, yapon, fin, macar dillərinin türk dili ilə qohum olması;
 Amerika hindularının türk mənşəli olması və türkcə danışmaları. Fərziyyəyə görə Sibir türkləri Berinq boğazı vasitəsilə Amerikaya gedib çıxmışlar.

 İstifadə olunan əlifba 

 Yayılma 
 Türkiyə, ŞKTR, Kipr, Makedoniya (Şəhər səviyyəsində), Kosovo,İraq (Regional)
 Almaniya
 Bolqarıstan, Suriya
 Fransa, Niderland, Belçika, Birləşmiş Krallıq, Avstriya, ABŞ, Özbəkistan,Azərbaycan,iran,Rusiya
 Yunanıstan, Avstraliya, Kanada, Meksika, Rusiya, İsveç, Danimarka, İsveçrə, Rumıniya
 Kalan ülkeler

 Dialektlər 
Beş dialektlər vardır

Anadolu

Şərqi Anadolu Qərbi Anadolu Şimalqərbi Anadolu olmaq üzrə üçe ayrılıb

Rumeli

Şərqi Rumeli Qərbi Rumeli olmaq üzrə ikiye ayrılıb

Kipr

Suriya

 Əlifba 

 Türk Əlifbası 
Aa

Bb

Cc

Çç

Dd

Ee

Ff

Gg

Ğğ

Hh

Iı

İi

Jj

Kk

Ll

Mm

Nn

Oo

Öö

Pp

Rr

Ss

Şş

Tt

Uu

Üü

Vv

Yy

Zz

Azərbaycan dilində olan "ə" hərfi Türk dilində "e" hərfi içində gizlədilir.

 Fonetika 

 Misal 
 ben — mən
 sen — sən
 o — o
 biz — biz
 siz — siz
 onlar — onlar
 bir, iki, üç — bir, iki, üç
 dört, beş, altı — dörd, beş, altı
 yedi, sekiz, dokuz, on — yeddi, səkkiz, doqquz, on
 ne — nə
 nasıl — necə
 niye/neden/niçin — niyə/nədən/nə üçün
 nere/nereye — hara/haraya
 ne zaman — nə vaxt
 kim — kim
 Türkçe biliyorum/bilmiyorum — Türkcə bilirəm/bilmirəm
 Nereden geliyorsun? — Haradan gəlirsən?
 Çocuklar şimdi okulda.("mektep" köhnə söz) — Uşaqlar indi məktəbdədir.
 Bu akşam gideceğim. — Bu axşam gedəcəyəm.
 Müzik dinlemeyi çok severim. — Musiqi dinləməyi çox sevirəm.
 Bu çocuk benim kardeşim. — Bu uşaq mənim qardaşımdır.
 Mustafa Kemal Atatürk Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusudur. — Mustafa Kamal Atatürk Türkiyə Respublikasının qurucusudur.
 Almanca öğrenmek için derslere başlayacağım. — Alman dili öyrənmək üçün dərslərə başlayacağam.
 Ben Azerbaycanlıyım. — Mən Azərbaycanlıyam.
 Benim bilgisayarım var. — Mənim kompüterim var.
 Yoğurt — Qatıq
 Balık — Balıq

 Qrammatika 

 Leksika 

 Türk dili lüğətləri 
Sözlük

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Cavad Heyət. Türk dilləri və ləhcələrinin tarixi. II kitab. Bakı, "Təhsil", 2011, 176 səh.


Kateqoriya:Türkiyə dilləri
Kateqoriya:Almaniya dilləri
Kateqoriya:Bolqarıstan dilləri
Kateqoriya:Kipr dilləri
Kateqoriya:Rusiya dilləri