Yardımlı rayonu

Yardımlı rayonu — Azərbaycan Respublikasında inzibati – ərazi vahidi. İnzibati mərkəzi Yardımlı şəhəridir. 8 avqust 1930-cu ildə Vərgədüz rayonu adı ilə təşkil edilib.Районы Азербайджанской ССР. — Ярдымлинский район, стр. 139. // Президиум Верховного Совета Азербайджанской ССР. "Азербайджанская ССР, Административно-территориальное деление на 1 января 1961-го года". Баку: Азербайджанское государственное издательство "Азернешр", 1961, 278 стр. Rayonun təşkili tarixinədək bu ərazi inzibati cəhətdən Lənkəran dairəsinə daxil idi. Təşkil edildiyi tarixdə inzibati mərkəzi Yardımlı kəndi idi, 1 noyabr 1931-ci il tarixinə 900 km² olan rayon ərazisində 97 kənddə 1 yanvar 1930-cu il tarixinə olan cari hesablamalara əsasən 20.651 nəfər əhali yaşayırdı.Перечень административно-территориальных единиц союза ССР (в алфавитном порядке). — Азербайджанская ССР, стр. 226–227. // Административно-территориальное деление союза ССР: Районы и города СССР. Авторы: Центральный Исполнительный Комитет Союза ССР, Всероссийский центральный исполнительный комитет. Москва: Издательство "Власть Советов" при Президиуме ВЦИК, 1931, 311 стр. 1938-ci ildə rayon, inzibati mərkəzinin adına uyğun olaraq Yardımlı rayonu adlandırıldı.

 Etimologiya 
Budaq Budaqovun fikrinə görə Yardımlı toponimi etnonim olub VIII əsrin sonlarından Ural-Volqa çayları arasında yaşamış peçeneqlərin qədim mənbələrdə erdim/erdem kimi qeyd olunmuş tayfasının adından və mənsubiyyət bildirən –li şəkilçisindən ibarətdir. XII–XIII əsrlərdə Şimali Qafqazdan qıpçaqların Azərbaycana gəlişində peçeneqlər də iştirak etmişlər. Tədqiqatçıların ehtimalına görə, erdem tayfası da peçeneqlərlə Azərbaycana bu vaxt gəlmişlər.

 Coğrafiya 
thumbnail
Yardımlı rayonu 39°–38° dərəcə şimal en dairəsində, 48°–49° dərəcə şərq uzunluq dairəsində, Azərbaycanın cənub–şərq hissəsində, dağlıq ərazidə yerləşir. Yardımlı rayonu İran İslam Respublikası və Azərbaycan Respublikasının Lerik, Masallı və Cəlilabad rayonları ilə həmsərhəddir. Cənubdan Lerik rayonu ilə sərhədinin uzunluğu 40 km, şərqdən Masallı rayonu ilə 11 km, şimali–şərqdən Cəlilabad rayonu ilə isə 20 km–dir. Şimal və qərbdən qonşu İran İslam Respublikası ilə dövlət sərhədinin uzunluğu 96 km–dir.Yardımlı rayon İcra Hakimiyyətinin rəsmi veb-saytında rayonun coğrafi mövqeyi haqqında məlumatlar  – yoxlanılıb: 21.12.2014

Yardımlı rayonu 66.720 ha torpaq sahəsini əhatə edir. Ərazisinin 20.536 hektarı meşəlikdir. Torpaq zonaları dağ–çəmən torpaqlarından, dağ–meşə–qonur torpaqlarından, qəhvəyi–dağ–meşə torpaqlarından ibarətdir. Torpaqların mexaniki tərkibi gillicə, orta gillicə, ağır gillicədir.

Rayonun ən böyük çayı Viləş çayıdır. Viləş çayının qolları–Allar, Peştəsər, Solqard və Vəlişli çaylarıdır. Rayon ərazisi Talış sıra dağları (rayondakı ən hündür zirvəsi Şahnişinidir, onun hündürlüyü 2490 m–dir), Peştəsər sıra dağları (rayondakı ən hündür zirvəsi Peştəsərdir, onun hündürlüyü 2244 m–dir), Buravar sıra dağları ilə əhatələnir.

İqlimi və orta illik tempetaturu; İqlim–isti, normal nəmli, yumşaq qış, isti yay. Orta illik temperaturu +11,9 dərəcə C, yağıntının miqdarı – 586 mm, külək qərb–cənub, orta surəti – 1.6 m/san–dir, qrunt sularının dərinliyi – 4,5 metr, seysmik dərəcəsi – 7 baldır.

Meşələrdə qiymətli ağaclar–fıstıq, vələs, palıd, nəhəng ağcaqayın, dəmrağac, kol cinslərindən qaragilə, itburnu, əzgil, quşarmudu və s. ağac növləri vardır. Meşələrdə canavar, donuz, çaqqal, tülkü, dələ, porsuq kimi vəhşi heyvanlarla yanaşı, çöl pişiyi və vaşaqa da rast gəlinir.

 İnzibati bölgü 
Rayon 30 inzibati ərazi vahidindən, 30 bələdiyyədən, 88 yaşayış məntəqəsindən, o cümlədən 1 şəhər və 87 kənddən ibarətdir. İqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Əhali əsasən taxılçılıq, kartofçuluq, tütünçülük, qoyunçuluq və arıçılıqla məşğuldur.

 Əhali 

AzStat-ın 1 yanvar 2014-cü il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən rayonda 62.387 nəfər əhali yaşayır.Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi : Yardımlı rayonu  (yenilənmə: 1 yanvar, 2014-cü il) — yoxlanılıb: 28.12.2014

 Etnik tərkibi 
 Etnikqrup 15–22 yanvar, 1970-ci il sa.Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: Население Ярдымлинского района (по переписи 1970 года)  + Распределение русских и украинцев по административно-территориальным единицам Азербайджанской ССР (по переписи 1970 года, без Нагорно-Карабахской АО)  + Распределение евреев и горских евреев по административно-территориальным единицам Азербайджанской ССР (по переписи 1970 года, без Нагорно-Карабахской АО)  17–24 yanvar, 1979-cu il sa.Ethno-Caucasus, Этнодемография Кавказа: Население Ярдымлинского района (по переписи 1979 года)  + Распределение русских и украинцев по административно-территориальным единицам Азербайджанской ССР (по переписи 1979 года, без Нагорно-Карабахской АО)  12–19 yanvar, 1989-cu il sa. 27 yanvar-3 fevral, 1999-cu il sa.Population statistics of Eastern Europe : Ethnic composition of Azerbaijan by 1999 census  13–22 aprel, 2009-cu yıl sa.Population statistics of Eastern Europe : Ethnic composition of Azerbaijan by 2009 census  Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % cəmi 27 705 100.00 34 026 100.00 39 932Демоскоп Weekly (еженедельная демографическая газета. Электронная версия): Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность населения союзных республик СССР и их территориальных единиц по полу  // Источник: Всесоюзная перепись населения 1989 года. ТОМ 1. Часть 1. Таблица 3. Численность наличного населения союзных и автономных республик, автономных областей и округов, краев, областей, районов, городских поселений и сел-райцентров. 100.00 49 039 100.00 58 073 100.00 Azərbaycanlı
| 27 247
| 98.35
| 33 397
| 98.15
|
|
| 49 001
| 99.92
| 58 067
| 99.99
|-
| style="text-align:left;"| Rus| 323
| 1.17
| 390
| 1.15
|
|
| 24
| 0.05
| 3
| 0.01
|-
| style="text-align:left;"| Ukraynalı| 67
| 0.24
| 131
| 0.38
|
|
| 10
| 0.02
| …
| …
|-
| style="text-align:left;"| Tatar| 6
| 0.02
| 8
| 0.02
|
|
| 1
| 0.00
| …
| …
|-
| style="text-align:left;"| Ləzgi| 6
| 0.02
| 24
| 0.07
|
|
| …
| …
| …
| …
|-
| style="text-align:left;"| Erməni| 23
| 0.08
| 17
| 0.05
|
|
| …
| …
| …
| …
|-
| style="text-align:left;"| Avar| …
| …
| 5
| 0.01
|
|
| …
| …
| …
| …
|-
| style="text-align:left;"| Gürcü| 8
| 0.03
| 5
| 0.01
|
|
| …
| …
| …
| …
|-
| style="text-align:left;"| Yəhudi| 6
| 0.02
| …
| …
|
|
| …
| …
| …
| …
|-
| style="text-align:left;"| Dağ yəhudisi| 1
| rowspan="2"|0.01
| …
| …
|
|
| …
| …
| …
| …
|-
| style="text-align:left;"| Tat| 1
| …
| …
|
|
| …
| …
| …
| …
|-
| style="text-align:left;"| Digər''' 17 0.06 49 0.14 3 0.01 3 0.01

 Təhsil 
Rayonda 80 ümumtəhsil məktəbi, o cümlədən 46 tam orta, 18 ümumi orta, 16 ibtidai məktəbləri və 1 texniki peşə məktəbi fəaliyyət göstərir.
Əlavə olaraq rayonda S.İbişov adına Yardımlı peşə məktəbi fəaliyyət göstərir. Bu məktəbdə 6 qrupda (Elektrik-qaz qaynaqçısı, geniş profilli traktorist-maşinist, kəndin elektrikləşməsi və rabitə üzrə elektrik mantyoru, avtomobil və kənd təsərrüfatı maşın və avadanlıqların təmiri üzrə çilingər, heyvandarlıq kompleksi üçün ferma operatoru və arıçılıq peşəsi) 160 şagirdin təhsili ilə 16 pedoqoji işçi işləyir.

 Görkəmli şəxsləri 
 Vəli Məmmədov — Azərbaycan dövlət xadimi, ədəbiyyatşünas, publisist, SSRİ xalq deputatı
 Sabir Rüstəmxanlı — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədri, Dünya Azərbaycanlıları Konqresinin həmsədri, Milli Məclisin deputatı və xalq şairi
 Fəzail İbrahimli — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının sədr müavini, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin sədr müavini, komitə sədri, tarix elmləri doktoru, professor
 Musa Qasımlı —Azərbaycan tarixçisi, tarix elmləri doktoru, professor (1992), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Qafqazşünaslıq İnstitutunun direktoru (2016), AMEA-nın müxbir üzvü (2017). Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin IV (2010–2015), V (2015–2020) və VI (2020–2025) çağırışlar deputatı.
 Vəli Əsmətov —Azərbaycan alimi, həkim-farmakoloq, tibb elmləri doktoru, professor, Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının üzvü
 Mirmahmud Mirəlioğlu — Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin II çağırış deputatı; Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyasının lideri
 Mirşahin Ağayev — Real TV-nin baş direktoru (2018-ci ildən), ANS Şirkətlər Qrupunun vitse-prezidenti, telejurnalist, Azərbaycan Respublikasının əməkdar jurnalisti
Samir Əsədli — Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası sədrinin müavini və VHP-in Mərkəzi İcra Aparatının rəhbəri.
Ruzbeh Məmməd - Kliniki Tibbi Mərkəzin mətbuat xidmətinin rəhbəri, şair, jurnalist, Prezident təqaüdçüsü
Mətləb Mütəllimli — Sosial Ədalət Partiyasının sədri,  Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin I çağırış deputatı, Azərbaycan Ali Sovetinin XII çağırış deputatı, Azərbaycan Respublikasının baş prokurorunun keçmiş birinci müavini.
 Rəfail Becanov — jurnalist, "Cümhuriyət" qəzetinin baş redaktoru, Cebhe.info Xəbər Portalının direktoru

 Qalereya 

 Mənbə 
 ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 80–81 

 Həmçinin bax 
 Azərbaycanın inzibati bölgüsü

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 Yardımlı rayonunun İcra Hakimiyyəti Rəsmi sayti
 Yardımlı Xeyriyyə Cəmiyyətinin rəsmi saytı 
 Yardımlı haqqında sayt
 Yardimli.com – Yarmdımlı Rayonu