Füzuli rayonu

Füzuli rayonu — Azərbaycan Respublikasında inzibati – ərazi vahidi. Mərkəzi Füzuli şəhəridir. 

Füzuli Qarabağ dağ silsiləsinin cənub şərq ətəklərindən Araz çayına qədər maili düzənlik və alçaq sahələri əhatə edir. Ayıdağ (Azərbaycan), Xəzər dağı
Məngələnata dağı yerləşir. O, Cəbrayıl, Xocavənd, Ağcabədi, Beyləqan rayonları və Araz çayı boyunca İranla həmsərhəddir.

Füzuli rayonunun ərazisi 1386 km², əhalisi isə təxminən 144 min nəfərdir. Rayonda 2 şəhər, 16 qəsəbə, 82 kənd və başqa yaşayış məntəqələri vardır. Rayon ərazisindən axan Quruçay, Köndələnçay, Qozluçay, Çərəkən çayları Araz hövzəsinin çaylarıdır. Aşağı Köndələnçay su anbarı Köndələnçay üzərindədir.

2020-ci ilə qədər rayonun 1993–94-cü illərdə işğaldan azad olunmuş ərazilərində 13 qəsəbə və 24 kənd mövcud olub. Qəsəbələrdən 12-si ("Qayıdış" qəsəbələri) ərazidə yeni salınmış və məcburi köçkün ailələri müvəqqəti olaraq burada yerləşdirilmişlər. 2021-ə qədər ərazidə 51 min nəfər məcburi köçkün məskunlaşmışdır.

 İnzibati quruluşu 

Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi Kollegiyasının 2024-cü il 16 fevral tarixli 2/2 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş "İNZİBATİ ƏRAZİ BÖLGÜSÜ TƏSNİFATI"na əsasən

Qanunvericilikdə və dövlət statistika məlumatlarında Füzuli rayonunda 2 şəhər inzibati əraiz dairəsi, 16 qəsəbə inzibati əraiz dairəsi və 27 kənd inzibati ərazi dairəsi barədə bilgilər var. Bu məlumatlara inzibati ərazi vahidi kimi, 2 şəhər, 16 qəsəbə və 80 kənd, cəmi 98 vahid aiddir.
S/Sİnzibati ərazi dairəsiİnzibati ərazi vahidi1.Füzuli şəhər iədFüzuli şəhəri2.Horadiz şəhər iədHoradiz şəhəri3.Horadiz kənd iədHoradiz kəndi

Dördçinar kəndi

Hüngütlü kəndi4.Alxanlı kənd iədAlxanlı kəndi5.Arayatlı kənd iədArayatlı kəndi

Babı kəndi

Mollaməhərrəmli kəndi6.Aşağı Seyidəhmədli kənd iədAşağı Seyidəhmədli kəndi

Şükürbəyli kəndi7.Aybasanlı kənd iədYuxarı Aybasanlı kəndi

Şəkərcik kəndi

Şıxlı kəndi8.Böyük Bəhmənli kənd iədBöyük Bəhmənli kəndi9.Bala Bəhmənli kənd iədBala Bəhmənli kəndi

Araz Dilağarda kəndi

Araz Zərgər kəndi

Birinci Mahmudlu kəndi10.Cuvarlı kənd iədCuvarlı kəndi

Çimən kəndi

Xələfşə kəndi11.Dədəli kənd iədDədəli kəndi

İşıqlı kəndi

Qarğabazar kəndi

Yal Pirəhmədli kəndi12.Dilağarda kənd iədDilağarda kəndi

Dördlər kəndi

Qobu Dilağarda kəndi13.Birinci Zobucuq qəsəbə iədBirinci Zobucuq qəsəbəsi14.İkinci Zobucuq qəsəbə iədİkinci Zobucuq qəsəbəsi15.Üçüncü Zobucuq qəsəbə iədÜçüncü Zobucuq qəsəbəsi16.Dördüncü Zobucuq qəsəbə iədDördüncü Zobucuq qəsəbəsi17.Beşinci Zobucuq qəsəbə iədBeşinci Zobucuq qəsəbəsi18.Dövlətyarlı kənd iədDövlətyarlı kəndi

Qərvənd kəndi

Qıyıqçı kəndi

Qızıl Qışlaq kəndi

Zərgər kəndi19.Əbdürrəhmanlı kənd iədYuxarı Əbdurrəhmanlı kəndi

Aşağı Əbdürrəhmanlı kəndi

Kürdlər kəndi20.Əhmədalılar kənd iədƏhmədalılar kəndi

Qazaxlar kəndi

Mirzənağılı kəndi21.Əhmədbəyli kənd iədƏhmədbəyli kəndi

İkinci Mahmudlu kəndi

Qarabağ kəndi

Murtuzalılar kəndi22.Gecəgözlü kənd iədGecəgözlü kəndi

Üçüncü Mahmudlu kəndi23.Kərimbəyli kənd iədKərimbəyli kəndi

Aşağı Yağlıvənd kəndi24.Kürdmahmudlu kənd iədYuxarı Kürdmahmudlu kəndi

Aşağı Kürdmahmudlu kəndi25.Qacar kənd iədQacar kəndi

Divanalılar kəndi26.Qaraxanbəyli kənd iədQaraxanbəyli kəndi

Merdinli kəndi27.Qarakollu kənd iədQarakollu kəndi

Gorazıllı kəndi

Xatınbulaq kəndi

Qaradağlı kəndi

Saracıq kəndi

Yuxarı Güzlək kəndi

Yuxarı Rəfədinli kəndi28.Qoçəhmədli kənd iədQoçəhmədli kəndi

Arış kəndi

Mollavəli kəndi

Sərdarlı kəndi29.Mirzəcamallı kənd iədMirzəcamallı kəndi

Ələsgərli kəndi

Hüseynbəyli kəndi

Seyidmahmudlu kəndi30.Pirəhmədli kənd iədPirəhmədli kəndi

Aşağı Güzlək kəndi

Aşağı Rəfədinli kəndi

Mandılı kəndi

Musabəyli kəndi31.Üçbulaq kənd iədÜçbulaq kəndi

Govşatlı kəndi

Şıxımlı kəndi32.Veysəlli kənd iədAşağı Veysəlli kəndi33.Yuxarı Seyidəhmədli kənd iədYuxarı Seyidəhmədli kəndi

Qorqan kəndi34.Yuxarı Yağlıvənd kənd iədYuxarı Yağlıvənd kəndi

Qaraməmmədli kəndi35.1 №-li Qayıdış qəsəbə iəd1 №-li Qayıdış qəsəbəsi36.2 №-li Qayıdış qəsəbə iəd2 №-li Qayıdış qəsəbəsi37.3 №-li Qayıdış qəsəbə iəd3 №-li Qayıdış qəsəbəsi38.4 №-li Qayıdış qəsəbə iəd4 №-li Qayıdış qəsəbəsi39.5 №-li Qayıdış qəsəbə iəd5 №-li Qayıdış qəsəbəsi40.6 №-li Qayıdış qəsəbə iəd6 №-li Qayıdış qəsəbəsi41.7 №-li Qayıdış qəsəbə iəd7 №-li Qayıdış qəsəbəsi42.8 №-li Qayıdış qəsəbə iəd8 №-li Qayıdış qəsəbəsi43.9 №-li Qayıdış qəsəbə iəd9 №-li Qayıdış qəsəbəsi44.10 №-li Qayıdış qəsəbə iəd10 №-li Qayıdış qəsəbəsi45.11 №-li Qayıdış qəsəbə iəd11 №-li Qayıdış qəsəbəsi
300px|thumb|right|Füzuli rayonunun xəritəsi

 Tarix 

Bölgə inzibati ərazi vahidi kimi 1827-ci il sentyabrın 10 yaradılmışİltifat Şahsevən (Əliyarlı), İltifat Musa oğlu. İstiqlal fədailəri — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Daxili İşlər Nazirləri və silahdaşları: 1918–1920 Bakı — Mütərcim — 2013 və ilkin adı Qarabulaq olmuşdur. Rayon kimi 8 avqust 1930-cu ildə təşkil olunmuş və Qaryagin adlandırılmışdır.

1959-cu ilin aprelində böyük Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin anadan olmasının 400 illiyi şərəfinə Karyagin rayonunun adı dəyişərək Füzuli rayonu adlandırılmışdır.

Füzuli rayonu ərazisində müxtəlif dövrlərdə Qaraköpəktəpədə, Qarabulaq kurqanlarında, Günəştəpədə, Quruçay sahillərində və digər yerlərdə tədqiqatlar aparılmış, Azərbaycanın qədim kökə sahib olduğu sübut edilmişdir. 1968-ci ilin yayında mərhum arxeoloq-alim Məmmədəli Hüseynov tərəfindən aşkar olunmuş preneandertal — Azıxantrop adamının alt çənəsinin sümükləri rayon mərkəzindən 15 km. aralı məsafədə yerləşən Azıx mağarasında tapılmışdır. Azərbaycan arxeologiya elminin böyük nailiyyətləri olan bu abidə Qarabağın Füzuli ərazisində vaxtilə qədim paleolit dövrünün mövcudluğunu aşkarladı.

Füzuli rayonunda Əcəmi memarlıq məktəbinin təsiri ilə inşa olunan bir sıra memarlıq abidələri var idi. Çox təəssüf ki, Əhmədalılar və ya Arğalı türbəsi (XIII əsrin sonu), Babı türbəsi (1273-cü il), Aşağı Veysəlli kəndində hamar daşdan tikilən qülləvari Mirəli türbəsi (XV əsr), Qarğabazar kəndində Hacıqiyasəddin məscidi (1682-ci il), Karvansara (1684-cü il), Qoçəhmədli kəndində məscid (XVIII əsr), Füzuli şəhərində Hacı Ələkbər məscidi (XIX əsr), "Məşədi Həbib" hamamı (XIX əsr), Merdinli kəndi yaxınlığında daşdan yonulan at, qoç fiquru qədim abidələri (XVIII–XIX əsrlər) və s. bu kimi tarixi əhəmiyyət daşıyan abidələr ermənilərin vəhşi vandalizminə məruz qalmış, məhv edilmiş, yandırılmışdır.

Qarabağ Müharibələri dövrü

1988-ci ildən başlayan Ermənistan təcavüzünə qarşı mübarizədə minlərlə füzulili döyüşmüş, yüzlərlə füzulili şəhid olmuş, yaralanmış, itkin düşmüşdür. Füzulinin 1.100-dən çox şəhid və itkini, 113 girovu, 1450 nəfər müxtəlif dərəcəli əlili var. Füzuliyə erməni təcavüzü nəticəsində 36.361 nəfər uşaq zərər çəkmiş, onlardan 155 nəfəri yetim qalmışdır. Birinci Qarabağ müharibəsində 1993-cü ildə Füzuli rayonu Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilir. 55 min nəfərə yaxın füzulili öz doğma torpaqlarından qovuldu. Lakin Azərbaycan ordusunun 1994-cü ilin dekabr ayında başlatdığı Horadiz əməliyyatı nəticəsində işğal olunmuş 21 kənd: Araz Zərgər, Araz Dilağarda, Araz Yağlıvənd, Birinci Mahmudlu, İkinci Mahmudlu, Əhmədbəyli, Murtuzalılar, Aşağı Kürdmahmudlu, Yuxarı Kürdmahmudlu, Alxanlı, Qarabağ, Bala Bəhmənli, Böyük Bəhmənli, Kərimbəyli, Şükürbəyli, Babı, Arayatılı, Mollaməhərrəmli, Əhmədalılar, Qazaxlar, Mirzənağılı və strateji cəhətdən əhəmiyyətli Horadiz qəsəbəsi işğaldan azad edildi. 1995–1997-ci illərdə Füzuli rayonunun işğaldan azad olunmuş ərazilərinə 40.000 dinc sakin qayıdaraq öz normal həyatlarını bərpa ediblər. 27 sentyabr 2020-ci il tarixdə Azərbaycan Ordusu tərəfindən keçirilmiş əks-hücum əməliyyatı nəticəsində rayonun kəndlərindən Qaraxanbəyli, Qərvənd, kənd Horadiz, 3 oktyabrda Aşağı Əbdürrəhmanlı, 9 oktyabr-da Yuxarı Güzlək, Gorazıllı, 14 oktyabr-da Xatınbulaq, Qaradağlı, Xatunbulaq, Qarakollu, 15 oktyabr-da da Arış kəndi işğaldan azad edilib. 17 oktyabr 2020-ci ildə isə Qoçəhmədli, Çimən, Musabəyli, Pirəhmədli, Dədəli, İşıqlı, Cuvarlı kəndləri və Füzuli şəhəri işğaldan tam azad olunmuşdur. Davam edən əməliyyatlar nəticəsində 20 oktyabr-da Dördçinar, Kürdlər, Yuxarı Əbdürrəhmanlı, Qarğabazar, Aşağı Veysəlli, Yuxarı Aybasanlı, 21 oktyabr-da Gecəgözlü, Aşağı Seyidəhmədli, Zərgər kəndləri, 22 oktyabrda Yuxarı Rəfədinli, 23 oktyabrda Aşağı Rəfədinli, 28 oktyabr-da Mandılı, 07 noyabr-da Ağbaşlı, Aşağı Güzlək, Yuxarı Veysəlli, Dördlər, Yuxarı Seyidəhmədli, Qorqan, Üçüncü Mahmudlu, Qacar və Divanalılar, 27 oktyabrda Mollavəli, 09 noyabr-da Dövlətyarlı, Govşatlı, Hüngütlü, Qıyıqçı, Qızıl Qışlaq, Xələfşə, Qobu Dilağarda, Yal Pirəhmədli, Yuxarı Yağlıvənd, Dilağarda, Hüseynbəyli, Qaraməmmədli, Merdinli, Mirzəcamallı, Seyid Mahmudlu, Saracıq, Sərdarlı, Şəkərcik, Şıxımlı, Şıxlı, Üçbulaq və Ələsgərli kəndləri Azərbaycan Silahlı qüvvələri tərəfindən Ermənistanın işğalından azad olunmuşdur. 

Hal-hazırda işğaldan azad olunmuş torpaqlarda əhali öz doğma torpaqlarına qayıtmışdır. Atəşkəs müqaviləsi imzalanmasına baxmayaraq, cəbhənin bütün istiqamətlərində olduğu kimi Füzuli rayonu ərazisində də tez-tez atəşkəs pozulur. Rayon üçün digər bir problem işğaldan azad olunmuş ərazilərin minalardan təmizlənməsidir. Atəşkəs razılaşması imzalandıqdan sonra Füzuli rayonu ərazisinin minalardan təmizlənməsi işlərinə başlanılıb.

Ehtimal olunur ki, hazırda 2011-ci ilin ortalarına olan məlumata görə Füzuli rayonunun işğaldan azad olunmuş hissəsində — 9 milyon metr² ərazidə partlamamış hərbi sursat var.

Füzuli rayon mədəniyyət və turizm şöbəsi rayon ərazisinin erməni işğalından sonra fəaliyyətlərini Bakı şəhərində və rayonun işğaldan azad edilmiş ərazilərində bərpa etmişdir. Rayon tarix-diyarşünaslıq muzeyi, Bünyad Sərdərovun ev muzeyi, iki uşaq incəsənət və 5 uşaq musiqi məktəblərinin Bakı şəhərində, 1 muzey filialı, mərkəzləşdirilmiş kitabxana sisteminin və onun 33 filialinin, 14 kənd mədəniyyət evinin, 7 klub müəssisəsinin, 5 uşaq musiqi məktəblərinin fəaliyyətləri rayon ərazisində bərpa edilmişdir.

Rayon mərkəzi kitabxanasında və onun filiallarında tədbirlər planına uyğun olaraq əlamətdar günlərlə bağlı yüksək səviyyədə tədbirlər-sərgilər, güşələr, stendlər, görüşlər təşkil edilmişdir. Xüsusilə ziyalılarla görüşlər, kitab müzakirələri, vətənpərvərlik mövzusunda diskusiyalar, sual-cavab gecələri böyük maraq doğurmuşdur.

Füzuli Rayon İcra Hakimiyyəti Başçısının sərəncamı ilə 2012-ci il Füzuli rayonunda "kitabxana ili" elan olunmuşdur. Mərkəzi kitabxana sisteminə lazım olan qədər kompüter dəstləri alınmış, səyyar telefonlar vasitəsilə internetə qoşulmuş, internet saytı açılmış, elektron katoloq yaradılmış və xeyli sayda elektron ədəbiyyatlar alınmışdır.

Rayon MKS-nin kitab fondu bu ilin əvvəlinə: 33430 nüsxə, o cümlədən latın qrafikalı: 32237 nüsxədir, oxucuların sayı 6683 nəfər, kitab dövriyyəsi isə 40303 nüsxə olmuşdur.

Rayon Tarix-diyarşünaslıq muzeyinin Bala Bəhmənli kənd filialı rayon ərazisində fəaliyyət göstərən orta məktəblərdə bir sıra mədəni-kütləvi tədbirlər həyata keçirmişdir. Bundan başqa məktəblilərin muzeyə cəlb olunması sahəsində fəal iş aparılır.

Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən Horadiz şəhər Mədəniyyət evinin binası yenidən qurulmuşdur. Heydər Əliyev Mərkəzi tikilmiş və mərkəzdəki kitabxanada elektron kataloq yaradılmış, elektron ədəbiyyatlar alınmış, mərkəzdə kompüter kurslarının keçirilməsi üçün bütün işlər görülmüşdür. Mərkəzdə internet şəbəkəsi yaradılmışdır. Mərkəz yeni salınmış Heydər Əliyev Parkında yerləşir. Parkda min ədəddən artıq bəzək və gül ağacları əkilmiş, insanların rahat dincəlmələri üçün bütün şərait yaradılmışdır.

Rayonun işğaldan azad olunmuş ərazilərində 2 tarix və 1 mədəniyyət abidəsi rayon Mədəniyyət və Turizm Şöbəsi tərəfindən mühafizə olunur. Bu abidələrin hər 3-ü erməni işğalı zamanı dağıdılaraq baxımsız hala salınmışdır. Həmin abidələrdən Babı kəndindəki XIII əsrə aid Şeyx Babı Yaqub türbəsində Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi tərəfindən qazıntı işləri aparılmış və yaxın günlərdə bərpa işlərinə başlanılacaqdır. Əhmədalılar kəndindəki XIII əsrə aid Əhmədalılar türbəsinin və XIX əsrə aid Böyük Bəhmənli kəndindəki məscid binasının bərpası üçün müvafiq təşkilatlara müraciətlər olunmuşdur.

 Füzuli rayon bələdiyyələri 
Füzuli rayonunun ərazisində bələdiyyələr 2000-ci ildən fəaliyyət göstərirlər.

2025-ci ildən Füzuli rayonunun ərazisində 7 bələdiyyə fəaliyyət göstərir.

Əsas məqaləyə bax: Füzuli bələdiyyələri

 Mədəniyyət 
Füzuli bölgəsində teatr 1913–1914-cü illərdə yaranmışdır. 1989-cu il avqust ayının 04-dən Füzuli Dövlət Dram Teatrı kimi fəaliyyət göstərir. M. F. Axundzadənin "Hacı Qara", İ. Əfəndiyev "Unuda bilmirəm", C. Məmmədquluzadənin " Danabaş kəndinin əhvalatı", S. S. Axundovun "Eşq və İntiqam", C. Cabbarlının "Aydın", "Almaz" teatrın uğurlu tamaşalarındandır. Rayon ərazisində hərbi əməliyatlar getdiyi vaxt teatr dəfələrlə cəbhə bölgələrində çıxışlar etmişdir. Rayon ərazisi Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunandan 2003-cü ilə qədər Füzuli teatrı Sumqayıt şəhərində fəaliyyət göstərmişdir. 2003-cü ilin noyabr ayından teatr yenidən Füzuli rayonu ərazisində fəaliyyət göstərir. Hazırda Füzuli teatrı Horadiz şəhər mədəniyyət evində fəaliyyət göstərir.
Füzuli rayonunda 12 musiqi məktəbi fəaliyyət göstərir.

 Tarixi-dini abidələri 
 Məscid (XVII əsr) – Qarğabazar kəndi
 Məscid (XVIII əsr) – Qoçəhmədli kəndi
 Məscidlər (XIX əsr) – Horadiz kəndi, Dədəli, Qacar, Pirəhmədli, Merdinli, Böyük Bəhmənli kəndləri
 Məscid (1889-cu il) – Horadiz kəndi
 Məscid (XX əsr) – Horadiz kəndi
 Məscid (XIX əsr) – Yuxarı Veysəlli kəndi
 Məscid(XIX əsr) – Araz Dilağarda kəndi
 Sərdərli məscidi (XIX əsr) – Qoçəhmədli kəndi
 Məscid (XIX əsr) — Gecəgözlü kəndi
 Məscid (XIX əsr) – Qoçəhmədli kəndi
 Məscid (XVIII əsr) – Qaradağlı kəndi
 Məscid (XIX əsr) – Qaraxanbəyli kəndi
 Məscid (XIX əsr) – Qorqan kəndi
 Hacı Ələkbər məscidi (XVII əsr)
 Məscid (XIX əsr) – Yal Pirəhmədli kəndi

 Ziyarətgahları 
 Məngələnata piri – Qoçəhmədli kəndi
 Mirami piri – Dilağarda kəndi
 İbrahim türbəsi (XVIII əsr) – Aşağı Aybasanlı kəndi
 Palıd ocağı – Böyük Bəhmənli kəndi
 İmamzadə ocağı (XIX əsr) – Horadiz kəndi
 Yel piri – Pirəhmədli kəndi
 Sarı baba ocağı – Qoçəhmədli kəndi
 İlan ocağı – Sərdarlı kəndi
 Pirocaq ocağı – Qacar kəndi
 Şeyx Baba Yaqub türbəsi – Babı kəndi
 Cəlil türbəsi (XIX əsr) – Qarğabazar kəndi
 Mirəli türbəsi (XIV əsr) – Aşağı Veysəlli kəndi
 Arqalı türbəsi (XIII əsr) – Aşağı Veysəlli kəndi
 Arğalı türbəsi (XIII əsr) – Əhmədalılar kəndi
 Türbə (XVIII əsr) – Qarğabazar kəndi
 Türbə (XIX əsr) – Seyidəhmədli kəndi
 Türbə (XIX əsr) – Divanalılar kəndi
 Seyid Əşrəf ocağı — Horadiz kəndi
 İbə piri – Seyidəhmədli kəndi

 Tarixi memarlıq abidələri 
 Alı körpüsü (XIX əsr) — Saracıq kəndi
 Kərəm körpüsü (XIX əsr) — Gorazıllı kəndi
 Sandığabənzər başdaşı (1624–1625-ci illər) — Əhmədallar kəndi
 Şah Abbas karvansarası – Qarğabazar kəndi
 Şah Abbas məscidi (1683–1684-cü illər) — Qarğabazar kəndi
 XII əsrə məxsus qəbiristanlıq — Aşağı Veysəlli kəndi
 Baba Yaqub daş məqbərəsi (1282–1284-cü illər) – Babı kəndi
 Oğuz qəbri – İşıqlı kəndi
 Karvansara (XVII əsr) – Qarğabazar kəndi

 İqtisadiyyat 
Füzuli rayonunun ümumi sahəsi 1390 kvadrat kilometrdir. Füzuli Qarabağ dağ silsiləsinin cənub-şərq ətəklərindən Araz çayına qədər maili düzənlik və alçaq sahələri əhatə edir. Füzuli rayonu Cəbrayıl, Xocavənd, Ağcabədi, Beyləqan rayonları və Araz çayı boyunca İranla həmsərhəddir.

Rayon əhalisinin hər kvadrat kilometrinə 86 nəfər düşür. 2011-ci ildə əhalinin sayı 1.5 min nəfər, yaxud 1,3 % artaraq 115.6 min nəfər olmuşdur.

2011-ci ildə Füzuli rayonunda istehsal edilmiş 88.1 milyon manatlıq məhsulun və xidmətlərin 50 faizini kənd təsərrüfatı sahələri, 25 faizini sənaye sahələri 25 faizi xidmət sahəsinin payına düşür.

 Kənd təsərrüfatı 
Füzuli rayonunun iqtisadiyyatında taxılçılıq, heyvandarlıq, bostan — tərəvəz aparıcı rol oynayır. Bununla yanaşı, rayonun təsərrüfatlarında pambıqçılıq, şəkər çuğunduru, üzüm və meyvə istehsal edilir.

Rayonun istifadəsində olan kənd təsərrüfatına yararlı torpaq sahəsi onun ümumi ərazisinin 70% — ni təşkil edir. 16 təsərrüfatda islahatı aparılmışdır, 5437 ailəyə 8804 ha torpaq sahəsi paylanmışdır. Orta hesabla bir ailəyə 0.40 ha torpaq sahəsi düşür.

Füzuli rayonu 2011-ci ildə bütün növ kənd təsərrüfatı məhsulları istehsalında əvvəlki illə müqayisədə dinamik artıma nail olmuşdur.

2011-ci il yanvar-dekabr ayları ərzində taxıl istehsalı 65730 ton, arpa istehsalı 1221 ton, pambıq istehsalı 638 ton, şəkər çuğunduru istehsalı 30516 ton, kartof istehsalı 1608 ton, üzüm istehsalı 175 ton, meyvə istehsalı 1010 ton, tərəvəz istehsalı 5750 ton, bostan məhsulları istehsalı 4652 ton təşkil etmişdir.

2011-ci ildə diri çəkidə 2027 ton ət, 9611 ton süd, 5911 min ədəd yumurta və 151 ton yun istehsal olunmuşdur. 2010-cu illə müqayisədə ət istehsalı 114 faiz, süd istehsalı 124.8 faiz, yumurta istehsalı 129 faiz, yun istehsalı 102.7 faiz artmışdır.

Füzuli rayon təsərrüfatlarında 2012-ci il yanvar ayının 1-i vəziyyətinə 30831 baş iri buynuzlu mal-qara, o cümlədən 14823 baş inək camış, 109189 baş qoyun və keçi mövcud olmuşdur. Ötən illə müqayisədə iri buynuzlu mal-qara sayı 1.8 — faiz, onlardan inək və camışların sayı 0.1 faiz, qoyun və keçilərin sayı 0.7 faiz artmışdır.

 Sənaye 
Füzuli rayonunun sənayesi əsasən tikiş, qida məhsullarının istehsalı, elektrik enerjisi, qaz və suyun bölüşdürülməsi ilə xarakterizə olunur.

2012-ci ilin əvvəlinə rayonda 7 sənaye müəssisəsi fəaliyyət göstərmişdir. 2011-ci ildə sənaye müəssisələri tərəfindən faktiki qiymətlərlə 2.4 milyon manatlıq məhsul istehsal edilmiş və xidmətlər göstərilmişdir.

2011-ci ildə rayon sənayesinin ümumi məhsulunda qeyri dövlət müəssisələrinin xüsusi çəkisi 0.3 faiz təşkil etmişdir. 2011-ci il ərzində sənaye müəssisələri istehlakçılarına 2.4 milyon manatlıq xidmət göstərmişdir. 2012-ci il yanvar ayının 1-i vəziyyətinə sənaye müəssisələrində çalışan muzdlu işçilərin sayı 339 nəfər təşkil edir, işləyənlərin orta aylıq nominal əmək haqqı 142 manat olmuş və əvvəlki illə müqayisədə 13.2 faiz artmışdır.

İstehlak bazarı. 2011-ci ildə Füzuli rayonunda 35 kiçik ticarət müəssisəsi, hüquqi şəxs yaratmadan fərdi sahibkarlıqla məşğul olan 160 fiziki şəxs ticarət fəaliyyəti göstərmişdir.

2011-ci ildə Füzuli rayon üzrə pərakəndə əmtəə dövriyyəsinin (iaşənin dövriyyəsi daxil edilməklə) həcmi 12596.9 min manat olmuş və 2010-cu illə müqayisədə 12 faiz artmışdır.

Pərakəndə əmtəə dövriyyəsinin 35 faizi hüquqi şəxslərin, 65 faizi isə bazarlarda və çadırlarda fəaliyyət göstərən fiziki şəxslərin payına düşür.

2011-ci ildə əhaliyə 5714.4 min manatlıq və ya 2010-cu illə müqayisədə 14 faiz çox müxtəlif növ pullu xidmətlər göstərilmişdir.

Hüquqi şəxslər üzrə əhaliyə göstərilən pullu xidmətlərin həcmi 1.9 mln manat olmuşdur. Orta hesabla rayonun hər bir sakini tərəfindən ticarət şəbəkəsindən 220 manatlıq və ya 2010-cu illə müqayisədə 30 faiz çox istehlak malları alınmışdır.

Füzuli rayon statistika idarəsi işçiləri tərəfindən aparılan müşahidələr nəticəsində məlum olmuşdur ki, 2011-ci il ərzində əhaliyə 45 adda yeni istehlak mallarının satışı və 3 yeni xidmət növü fəaliyyət göstərmişdir. Təhlil zamanı məlum olmuşdur ki, göstərilmiş yeni fəaliyyət növləri yeni ticarət və xidmət obyektlərinin istifadəyə verilməsi nəticəsində olmuşdur.

 Əmək bazarı 
Füzuli rayonunun iqtisadiyyatında məşğul olanların sayı 2010-cu ildə 73254 nəfər, 2011-ci ilin yanvar-dekabr aylarında isə 73610 nəfər təşkil etmişdir.

Rayonun müəssisə, idarə və təşkilatlarında çalışan muzdlu işçilərin siyahı sayı 2010-cu ildə 15287 nəfər və 2011-ci ilin yanvar-dekabr aylarında 15378 nəfər olmuşdur.

Məşğulluq xidməti orqanları tərəfindən rayon üzrə rəsmi işsiz statusu verilmiş şəxslərin sayı 2012-ci il yanvar ayının 1-i vəziyyətinə 766 nəfər təşkil etmişdir. İşsizlik müavinəti alanların sayı 2012-ci ilin yanvar ayının 1-i vəziyyətinə 26 nəfər olmuşdur.

Əhalinin həyat səviyyəsinin yüksəlməsini səciyyələndirən orta aylıq nominal əmək haqqı 2010-cu ildə 196,9 manat və 2011-ci ilin yanvar-dekabr aylarında 210,4 manat təşkil etmişdir. Son illər ərzində rayon üzrə yüksək orta aylıq nominal əmək haqqı iqtisadiyyatın təhsil, elektrik enerjisi, qaz və ya suyun istehsalı və bölüşdürülməsi, maliyyə fəaliyyəti, tikinti, dövlət idarəeetməsi və müdafiə sahələrində müşahidə olunmuşdur.

Yeni iş yerlərinin açılması. Füzuli rayonunda 2011-ci ildə 1575 yeni iş yeri açılmış, onların 490 daimi iş yeri olmuşdur. İl ərzində rayonda açılmış daimi iş yerlərinin 32,3 faizi yeni yaradılmış müəssisə və təşkilatlarda, 67,7 faizi isə fərdi sahibkarlar tərəfindən yaradılmışdır.

2011-ci ildə rayon üzrə açılmış 1575 yeni iş yerinin 490 daimi iş yerləri, 75 digər tədbirlərin keçirilməsi məqsədilə idarə və müəssisələrdə, 1010 isə mövsümü iş yerləri olmuşdur.

 Pensiya təminatı 
2012-ci ilin əvvəlinə Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Füzuli rayon şöbəsində 10516 nəfər pensiyaçı qeydiyyatda olmuş və ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə təyin olunmuş aylıq pensiyaların orta mbləği 30 faiz artaraq 130.8 manat təşkil etmişdir.

Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin məlumatlarına əsasən 2011-ci il ərzində rayonda 4088 nəfər sosial müavinət, Azərbaycan Respublikası qarşısında xüsusi xidmətlər göstərmiş 243 nəfər isə təqaüd almışdır. 1059 az təminatlı ailənin 4766 üzvü ünvanlı dövlət sosial yardımı almış, bu yardımın bir nəfərə düşən orta aylıq məbləği 100 manat olmuşdur.

 Təhsil 
Füzuli rayonunda 1-i ibtidai, 5-i ümumi orta, 74-ü tam orta, 1 — gimnaziya olmaqla fəaliyyət göstərən ümumtəhsil məktəblərinin sayı 81-dir. 2002–2008-ci illər ərzində 18 yeni məktəb binası tikilib istifadəyə verilmişdir. Bunlardan 8 məktəb binası Qayıdış qəsəbələrində; 2 saylı Qayidış qəsəbəsində 120 şagird yerlik,1,3,4,5 saylı Qayıdış qəsəbələrində 135 şagird yerlik 6,7,8 saylı Qayıdış qəsəbələrində 198 şagird yerlik, Aşağı Alxanlı kəndində 132 şagird yerlik, Araz Dilağarda kəndində 120 şagird yerlik, Qarabulaq kəndində 180 şagird yerlik, Aşağı Alxanlı kəndində (Kolluda) 80 şagird yerlik, Sumqayıt şəhərində 90 şagird yerlik və Zobucuq qəsəbələrinin hər birində 288 şagird yerlik 5 məktəb binası tikilib istifadəyə verilmişdir.

 Qəsəbələri 
Rayonun 17 qəsəbəsi vardır.
 1 №-li Qayıdış qəsəbəsi
 10 №-li Qayıdış qəsəbəsi
 11 №-li Qayıdış qəsəbəsi
 2 №-li Qayıdış qəsəbəsi
 3 №-li Qayıdış qəsəbəsi
 4 №-li Qayıdış qəsəbəsi
 5 №-li Qayıdış qəsəbəsi
 6 №-li Qayıdış qəsəbəsi
 7 №-li Qayıdış qəsəbəsi
 8 №-li Qayıdış qəsəbəsi
 9 №-li Qayıdış qəsəbəsi
 Beşinci Zobucuq
 Birinci Zobucuq
 Dördüncü Zobucuq
 Fin qəsəbəsi
 İkinci Zobucuq
 Üçüncü Zobucuq

 Əhalisi 

 1999-cu il əhalinin siyahıyaalınması məlumatları əsasında
ərazi cəmi kişi qadın nəfər faiz nəfər faiz nəfər faizFüzuli rayonu 111905 100,0 50687 100,0 61218 100,0Şəhər əhalisi4167437,241850736,512316737,84Kənd əhalisi 70231 62,76 32180 63,49 38051 62,16

 Etnik tərkibi 

+Füzuli rayonu : 1939-cu il siyahıya alması Etnik quplar əhalinin Sayı (Nəfər) Azərbaycanlılar 40.368 (92,8%)Talışlar 19 (0,1%)Ruslar  1.271 (2,9%)Ermənilər 1.692 (3,9%)Ləzgilər  35 (0,1%)Gürcülər  2 (0,1%)Bütün rayon üzrə  43.487 (100%)


+Füzuli rayonu : 1959-cu il siyahıya alması Etnik quplar əhalinin Sayı (Nəfər) Azərbaycanlılar 45.908 (95,0%)Talışlar - (-)Ruslar  773 (1,6%)Ermənilər 1.461 (3,0%)Ləzgilər  13 (0,1%)Gürcülər  68 (0,1%)Bütün rayon üzrə  48.330 (100%)


+Füzuli rayonu : 1970-ci il siyahıya alması Etnik quplar əhalinin Sayı (Nəfər) Azərbaycanlılar 64.697 (96,0%)Talışlar - (-)Ruslar  1.368 (2,0%)Ermənilər 1.123 (1,7%)Ləzgilər  9 (0,1%)Gürcülər  12 (0,1%)Bütün rayon üzrə  67.397 (100%)


+Füzuli rayonu : 1979-cu il siyahıya alması Etnik quplar əhalinin Sayı(Nəfər) Azərbaycanlılar 73.464 (96,6%)Talışlar - (-)Ruslar  1.544 (2,0%)Ermənilər 833 (1,1%)Ləzgilər  39 (0,1%)Gürcülər  10 (0,1%)Bütün rayon üzrə  76.013 (100%)


 Diqqətəlayiq şəxsləri 
 Ağabala Abdullayev — klassik Azərbaycan xanəndəsi.
 Səyyad Əlizadə — Azərbaycan müğənnisi.
 İslam Rzayev — xanəndə, Xalq artisti.
 Süleyman Abdullayev — əməkdar artist
 Qəndab Quliyeva — xalq artisti
 Vüqar Bayramov — İqtisadçı, VI Çağırış Milli Məclisinin Deputatı
 Cəmil Əlibəyov — yazıçı.
 Nemət Veysəlli — jurnalist, yazıçı.
 Seyran Səxavət — şair, dramaturq, tərcüməçi.
 Hətəm Quliyev — Akademik.
 Hikmət Həsənov — Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin general-mayoru, 1-ci Ordu Korpusunun komandiri.
 Vaqif Bəhmənli — şair, publisist, tərcüməçi, əməkdar mədəniyyət işçisi.
 Umud Rəhimoğlu (Mirzəyev) — Jurnalist, əməkdar mədəniyyət işçisi.
 Arif Quliyev — texnika elmləri doktoru, professor.
 İlyas Əfəndiyev — nasir, dramaturq, Azərbaycanın xalq yazıçısı.
 Akif Musayev — iqtisad elmləri doktoru, professor.
 Qabil Əliyev — tarix elmləri doktoru, professor.
 Bahar Muradova — Azərbaycan Respublikasının Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin sabiq sədr müavini, sabiq deputat.
 İqbal Ağazadə — siyasətçi.
 Qubad Bayramov — iqtisadçı, İqtisadi Tədqiqatlar Mərkəzi İdarə Heyətinin sədri.
 Əfsər Cavanşirov — bəstəkar, "Bənövşə" uşaq xorunun və rəqs ansamblının bədii rəhbəri.
 Bəhram Nəsibov — bəstəkar, şair.
 Rafiq Atakişiyev — rejissor.
 Şamama Həsənova — iki dəfə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı.
 İldırım Cabbarov — Teatr Rejissoru
 Şükür Şənol — şair
 Elçin Həşimov — Azərbaycan Respublikasının xalq artisti.

 Füzulidən olan milli qəhrəmanlar 
 Quliyev Nazim Qabil oğlu (1965–1992)
 Fərzəliyev Pəhlivan Əhliman oğlu (1958–1992)
 İbrahimov Rasim Səxavət oğlu (1962–1992)
 Məmmədov Seymur Qəhrəman oğlu (1971–1992)
 Zülfüqarov Elxan Qaçay oglu (1954–1994)
 Rəfiyev Faiq Qəzənfər oğlu (1955–1992)
 Kərimov Bəşir Bəylər oğlu (1976–1995)

 İstinadlar 

 Mənbə 
 Füzuli 

 Həmçinin bax 
 Füzuli rayonunun abidələri
 Füzuli SES

 Xarici keçidlər 
  "Azərbaycana qarşı müharibə:Mədəni irsin hədəfə alınması" 
 BMT-nin İnsan Hüquqları Şurası Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindəki mədəni mülkiyyətinin dağıdılmasına dair qətnamə


Kateqoriya:1930-cu ildə Azərbaycanda yarananlar