Türk-monqol təqvimi

Türk-monqol təqvimi-Bu təqvim Meton dövrəsi üzrə tənzimlənən və qəməri-şəmsi təqvim sisteminə aid olan təqvimlərdəndir. Təqvimdə 12 adi 7 uzun il var. Çin təqvimindəki kimi 12 illik heyvanların adları ilə adlandırılmış dövrə türk-monqol təqviminin əsasını təşkil edirdi. Təqvimdə 7 uzun il 13 aya bölünürdü. 12 adi il isə 12 aydan ibarət idi. Aylar "birinci ay", "ikinci ay", "Təzə ay", "köhnə ay" və s. kimi adlandırılırdı. Ay təzə ayın çıxması ilə başlanırdı.
Təqvim 1027-ci ildən hesablanır.

 İllər 
 No   Heyvan  Diger  Fərqli Qaynaqlarda  Çincə  Tələffüz Məna  Xakas Təqvimi Xüsusiyyətləri 1   Sıçqan  Sıçkan, Sıçan, Çıçqan  Küsgü 子  zǐ  Siçan  Küskə ("siçan") Hərəkət, hiss. 2  Ud  Ut, Uy  Buğa, Buga, Boğa, Buqa  丑  chǒu  Öküz  İnək, İnəh ("mal") Sükunət, ağıl, şüur. 3  Bars  Barıs, Pars  寅  yín  Bəbir  Tülgü ("tülkü") Cürət, döyüş. 4  Tavışqan  Tavışkan, Tovışqan  Qoyan, Qoban  卯  mǎo  Dovşan  Xozan ("dovşan") Mərhəmət, qorxaqlıq. 5  LuÇincə mənşəli Luu ("əjdaha") sözü türkcə Ulu/Uluğ ("böyük") şəklinə çevrilmişdir. Məna sürüşməsinə məruz qalması bu varlığa qarşı böyüklük qəbuluyla da əlaqəli görünməkdədir. Bu formasıyla indiki vaxtda da bəzi türk dillərində istifadə edilməkdədir. Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0) , (Səhifə-218) (Nek) 5-ci il bəzi qaynaqlarda Nek = Timsah olaraq keçməkdədir. "Nek ili: Timsah ili". Atalay, Besim (2006). Kaşğarlı Divani Lüğət-it Türk. Ankara: Türk Tarix Qurumu. ISBN 975-16-0405-2, Cild I, səhifə 346. Luy, Ulu, Uluğ  Bal, Balıq, Balık  辰  chén  Əjdaha  Kiləski ("əjdaha")  Taleh, zənginlik. 6  Yılan  Çılan, Ilan, Zılan   巳  sì  İlan  Çılan ("ilan") Hörmət, qorxu. 7  Yunt  Yund, Yont, Yond  Yılxı, Yılqı  午  wǔ  At  Çilgi, Çılqı ("at") Tələsik, təlaş, sürət. 8  Qoy   Xoy, Xonın, Qonın  Qoç, Qoçkar, Xuç  未  wèi  Qoyun  Xoy ("qoyun") Sevgi, dürüstlük, çoxluq. 9  Biçin  Məçin, Məşin, Piçin   申  shēn  Meymun  Kizi ("kişi") Əyləncə, hiyləgərlik. 10  Taqaku  Toquk, Toğ, Taqıq, Tavuq   酉  yǒu  Toyuq  Tanah ("toyuq") Üsyan, xəsislik.. 11  İt   İyt, İşt  Köbək, Kübek, Köpək  戌  xū  İt Dorna, Turna ("durna") Sədaqət, hissiyyat. 12  Tonquz  Tonuz, Domuz, Dumuz    亥  hài  Donuz  Öski ("keçi") Qarışıqlıq və sükunət.

Yakutlar (Saxalar) isə 12 hayvanlı il təqvimi istifadə etməklə birlikdə, heyvanların yerinə tanrıların adlarını istifadə etmişlər.

1. Cöhögöy, 2. Ayısıt, 3. İyehsit, 4. Ayığ 5. Buğor, 6. Cahın 7. Suğorun, 8. Xotoy, 9. Bayanay, 10. Sehen, 11. Tanxa 12. Otun

 Aylar 

 Oşlaq Ay 
Oşlaq Ay (və ya Aşlaq Ay) — Xüsusilə avrasiya köçəri xalqlarının və türklərin şaman təqvimində birinci aydır.Kevin Alan Brook. The Jews of Khazaria. 2nd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2006.  Uluğ Kün (Ulu Gün) yəni Novruz ilə birlikdə 21 Martda başlayır. Bu bahar şənliyi qurban ayinləri və qeyd etmələr və ənənəvi əyləncələr ilə həyata keçirilir və indiki vaxtda da varlığını davam etdirməkdədir.

 Son Ay 
Sonay — türk xalq mədəniyyətində ilin ilk yarısıdır. Xüsusilə azərbaycan folklorunda payız mövsümünün son aylı gecələrinə deyilir. Azərbaycan "ayın düşüncəsi"ndə (mifoloji anlayışında) Ay və Günəş sevgililərdir.Dil və Ayın Düşüncə Dilmac jurnalı (34) özəl sayı, 2007 (Tehran) Onların sevgisi sonsuzdur. Amma onlar heç bir zaman bir-birinə qovuşa bilməzlər. Ancaq gecə və gündüz bərabərləndiyi bu gündə bu sonsuz sevdalılar bir-birlərinin üzlərini görə bilərlər. Amma sonra kavuşamadan yenə itirərlər. Azərbaycan kəndlərində bu gecədə müxtəlif oyunlar oynayarlar.

 Mövsümlər 
 Mövsüm Qədim təqvim — Xalq təqvimiYaz Kök, Kökəy, Kökləm, KöktəmYayYaz, CayPayızGüz, Güzəy, Güzləm, GüzdəmQışQıs, Xıs

 İstinadlar 

 Həmçinin baxın 
 Təqvim
 Xalq təqvimi

Kateqoriya:Təqvimlər