FİFA Dünya Kuboku

FİFA Dünya Kuboku — Futbol üzrə ən əhəmiyyətli turnir. 1930-cu ildən bəri hər dörd ildən bir təşkil olunur. (İkinci dünya müharibəsi ilə əlaqədar 1942 və 1946-cı illər istisna olmaqla.)

 Tarixi 
Dünyadakı ilk beynəlxalq futbol oyunu 20 noyabr 1872-ci ildə Qlazqo şəhərində Şotlandiya və İngiltərə arasında oynanıldı və 0–0 başa çatdı. İlk beynəlxalq turnir 1884-cü ildə başlayan British Home Championship-i idi. 20-ci əsrdə dünyada populyarlaşdıqdan sonra, futbol 1900 və 1904 Yay Olimpiya Oyunlarında medalsız şou idman növü kimi iştirak etdi (sonradan Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi rəsmi bir yarış olaraq qəbul etdi). Dünyanın birinci kuboku və ya o vaxt rəsmi olaraq adlandırıldığı kimi, "Jül Rime mükafatı" uğrunda yarışlar 1930-cu ilin iyulunda Montevideoda keçirilmişdir. Lakin dünya birinciliyi yarışlarının prinsipi daha əvvəl, 1920-ci ilin aprelində FİFA-nın Antverpendəki konqresində razılaşdırılmışdı. Bu yarışın təşkilatçısı, onun ideyalarının müəllifi Fransa Futbol Federasiyasının prezidenti, eləcə də o zaman Antverpendə FİFA prezidenti seçilmiş Jül Rime idi. Turnirə onun adı verilmişdi.

Futbol üzrə dünyanın birinci çempionatının keçirilməsi haqqında son qərar 1928-ci ildə FİFA-nın Amsterdamdakı konqresində qəbul edilmişdi. Olimpiya Oyunlarında, demək olar ki, bütün komandalar gizli peşəkarlıq nümayiş etdirdiyindən dünyanın bütün yığma komandalarının həvəskar statusu tam formal xarakter daşımağa başlamışdı. Peşəkarların və həvəskarların bərabər olduqları müntəzəm dünya çempionatlarının keçirilməsi bu problemi həll etdi. O vaxtdan milli assosiasiyalarının rəhbərləri daha yüksək yarışda – dünya çempionatında çıxış etməkdə maraqlı oldular və peşəkar oyunçuları yığma Olimpiya komandalarına "itələmədilər". Peşəkar və həvəskar futbolçular üçün açıq olan belə çempionatların təşkili o vaxtlar riskli iş idi. Həm də FİFA elə bir ölkə axtarırdı ki, bu işə tamahkarlıq məqsədilə girişməsin. Olimpiya turnirləri ona, demək olar ki, gəlir gətirmirdi. Dünya çempiontlarının keçirilməsinə rəhbərlik etməklə Beynəlxalq Futbol Federasiyası gəlirin bölüşdürülməsində iştirak edə bilərdi və borca düşməzdi.

 Nəticələr 
№İlEv sahibiİştirakçı sayıFinalTəsəlliverici finalÇempionHesabİkinciÜçüncüHesabDördüncü 1 <B>1930 13 <B>Uruqvay <B>4:2 Argentina ABŞ <b><font size="2">(1) Yuqoslaviya 2 <b>1934 16 <B>İtaliya <B>2:1əlavə vaxt Çexoslovakiya Almaniya <B>3:2 Avstriya 3 <B>1938 15 <B>İtaliya <B>4:2 Macarıstan Braziliya <B>4:2 İsveç 4 <B>1950 13 <B>Uruqvay <b><font size="2">(2) Braziliya İsveç <b><font size="2">(2) İspaniya 5 <B>1954 16 <B>Qərbi Almaniya <B>3:2 Macarıstan Avstriya <B>3:1 Uruqvay 6 <B>1958 16 <B>Braziliya <B>5:2 İsveç Fransa <B>6:3 Qərbi Almaniya 7 <B>1962 16 <B>Braziliya <B>3:1 Çexoslovakiya Çili <B>1:0 Yuqoslaviya 8 <B>1966 16 <B>İngiltərə <B>4:2əlavə vaxt Qərbi Almaniya Portuqaliya <B>2:1 SSRİ 9 <B>1970 16 <B>Braziliya <B>4:1 İtaliya Qərbi Almaniya <B>1:0 Uruqvay 10 <B>1974 Qərbi Almaniya 16 <B>Qərbi Almaniya <B>2:1 Niderland Polşa <B>1:0 Braziliya 11 <B>1978 16 <B>Argentina <B>3:1əlavə vaxt Niderland Braziliya <B>2:1 İtaliya 12 <B>1982 24 <B>İtaliya <B>3:1 Qərbi Almaniya Polşa <B>3:2 Fransa 13 <B>1986 24 <B>Argentina <B>3:2 Qərbi Almaniya Fransa <B>4:2əlavə vaxt Belçika 14 <B>1990 24 <B>Qərbi Almaniya <B>1:0 Argentina İtaliya <B>2:1 İngiltərə 15 <B>1994 24 <B>Braziliya <B>0:0(3:2)penaltilər İtaliya İsveç <B>4:0 Bolqarıstan 16 <B>1998 32 <B>Fransa <B>3:0 Braziliya Xorvatiya <B>2:1 Niderland 17 <B>2002 /  32 <B>Braziliya <B>2:0 Almaniya Türkiyə <B>3:2 Cənubi Koreya 18 <B>2006 32 <B>İtaliya <B>1:1 (5:3)penaltilər Fransa Almaniya <B>3:1 Portuqaliya 19 <B>2010 32 <B>İspaniya <B>1:0əlavə vaxt Hollandiya Almaniya <B>3:2 Uruqvay 20 2014 32 <B> Almaniya <B>1:0əlavə vaxt Argentina Hollandiya3:0 Braziliya 212018 32 <B>Fransa4:2 Xorvatiya Belçika2:0İngiltərə 22 2022 32Argentina3:3(4:2)penaltilərFransaXorvatiya2:1Mərakeş 23 2026 48

Qeyd:

(1) 1930-cu ildə III yer uğrunda təsəlliverici final oyunu keçirilməyib. ABŞ və Yuqoslaviya yarımfinalda məğlub olub.

(2) 1950-ci ildə rəsmi final və təsəlliverici final oyunları keçirilməyib. Çempionluq uğrunda mübarizə 4 komandanın iştirakı ilə keçirilən qrup turnirindən ibarət olub. Lakin Uruqvayın Braziliyaya 2:1 hesabı ilə qalib gəldiyi oyunu de-fakto final oyunu adlandırmaq olar.

 Rekordları 
Ən böyük hesablı qələbələr
 1954-cü il. Macarıstan – Cənubi Koreya – 9:0, 1974-cü il. Yuqoslaviya – Zair – 9:0, 1982-ci il: Macarıstan – Salvador – 10:1

Ən erkən qolun müəllifi
 Hakan Şükür: 2002-ci il. Türkiyə — Cənubi Koreya – 3:2 (11-ci saniyə)

Ən çox iştirak edən futbolçu
 Antonio Karbaxal (Meksika, 1950–1966), Lotar Matteus (Almaniya, 1982–1998) – hərəsi 5 dəfə

Ən çox oyun keçirən futbolçu
 Lotar Matteus – 25 oyun

Ən çox qol vuran
 Miroslav Kloze (Almaniya, 2002–2014) – 16 qol

Bir turnirdə ən çox qol vuran
 Jüst Fonten (Fransa, 1958-ci il) – 13 qol

Bir oyunda ən çox qol vuran
 Oleq Salenko (Rusiya, 5 qol). 1994-cü il. Rusiya – Kamerun – 6:1

Ən gənc futbolçu
 Pele (Braziliya), 17 yaş 249 gün. "Futbol Kralı" bu yaşda qol vurmaqla da rekordçudur.

Ən yaşlı futbolçu
 Fərid Mondraqon (Kolumbiya), 43 yaş 3 gün

Futbolçu kimi ən çox dünya çempionu
 Pele (Braziliya), 3 qat dünya çempionu (1958, 1962, 1970)

Futbolçu və məşqçi kimi ən çox dünya çempionu
 Mario Zaqallo (Braziliya), 1958 və 1962-ci illərdə futbolçu, 1970-ci ildə baş, 1994-cü ildə ikinci məşqçi kimi

Tam medal komplektinə (qızıl, gümüş, bürünc) sahib olanlar
 Frans Bekkenbauer, Xorst-Diter Xettqes, Volfqanq Overat, Miroslav Kloze (hamısı Almaniya)

Ən çox iştirak edən yığma
 Braziliya – 20 dəfə (bütün turnirlərdə iştirak edən yeganə yığmadır)

Ən çox uduzan yığma
 Meksika – 21 dəfə

Finalda ən çox oynayan yığma Almaniya – 8 dəfə

Ən çox oyun keçirən məşqçi
 Helmut Şön (Almaniya, 1966–78) – 25 oyun. O, eyni zamanda ən çox qalib gələn məşqçidir (16 dəfə)

Baş məşqçi kimi ən çox dünya çempionu olan
 Vittorio Pottso (İtaliya, 1934 və 1938) – 2 dəfə

Ən çox oyun idarə edən hakim
 Ravşan İrmatov (Özbəkistan, 2010–2014) – 8 dəfə

Ən erkən sarı vərəqə
 Campyero Marini (İtaliya) DÇ-82-də Polşa, Sergey Qorlukoviç (SSRİ) DÇ-1994-də İsveçlə görüş, hər ikisi oyun başlamamış

Ən erkən qırmızı vərəqə
 Xose Batista (Uruqvay) DÇ-86-da Şotlandiya ilə oyun, 56-cı saniyə

Ən çox sarı və qırmızı vərəqə olan mundial
 DÇ-2006–56 oyunda 310 sarı, 25 qırmızı. Bir oyunda ən çox sarı və qırmızı vərəqə da həmin mundialda olub. Belə ki, rusiyalı hakim Valentin İvanov Portuqaliya – Hollandiya görüşündə hər komandaya 2 olmaqla 4 qırmızı vərəqə göstərib. O, portuqaliyalı futbolçulara 9 sarı vərəqə verib.

 Xarici keçidlər 

 DFÇ Rəsmi Saytı