Yəhudilər

Yəhudilər ya da Cuhudlarhttps://www.azleks.az/online-dictionary/cuhud?s=my  cuhud [cuhut] Bax: yəhudi. (köhnə mənbələrdə Ebrəçilər) () — qədim İsrail çarlığında yaşamış əhalidən yaranan xalq. Faktiki olaraq dünyanın bütün ölkələrində yaşayırlar. 1948-ci ildən yəhudi dövləti — İsrail də mövcuddur. Sayı təqribən 14 mln. nəfər (2006-cı il rəqəmi), onlardan 40%-i İsraildə, 35%-i isə ABŞ-də yaşayır. Ənənəvi dini iudaizmdir. İsraildə  rəsmi dövlət dili ivritdir. Ayrı-ayrı ölkələrdə spesifik yəhudi dilləri var. Onlardan ən çoxsaylısı alman dil qrupuna daxil olan idişdir.

 Yəhudiliyin əlamətləri 
Yəhudiliyin əlamətlərini müəyyənləşdirən ən qədim mənbə yəhudi hüququ olan halaxadır. O qanun yaradan Talmudun qərarları əsasında yaranıb. Halaxaya görə, "yəhudi o adamdır ki, anası yəhudidir, ya da yəhudi qaydalarına görə yəhudi adlanıb (qiyur)"

 Yəhudi diasporlarının tarixi 
Diasporlar tədricən ardıcıllıqla bir neçə əsas mərkəz şəklində formalaşmışlar. Edot adlanan etnik yəhudilər dil və məişət cəhətcə fərqlənmişlər:
 Bavli (Mesopotamiya, Cənubi Qafqaz) — V–XI əsrlər;
 Sefardlar (Pireney yarımadası) — b.ə.əvvəli — 1492;
 Aşkenazlar (Mərkəzi Almaniya, Şərqi Avropa) — X əsr-XX əsrin ortası.

İkinci dünya müharibəsi ərəfəsində və dövründə altı milyona qədər yəhüdi öldürülüb (bax: Holokost).

 Məşhur yəhudilər 

 Albert Eynşteyn - almaniyalı alim,fizik
 Robert Oppenheymer - amerikalı alim,Atom bombasının yaradıcısı.
 Teodor Hertsl-"yəhudi dövləti" fikrini ilk dəfə ortalığa atan şəxs və ümumiyyətlə yəhudi siyasətini müəyyənləşdirən,sionizmin banisi olan şəxs.
 Natali Portman - amerikalı aktrisa.
 Xəyyam Nisanov - Azərbaycanlı müğənni.
 Miloş Zeman - Çexiya prezidenti.
 Petro Poroşenko - Ukraynanın IV prezidenti,əsl soyadı Valtsmandır.
 Aleksandr Qroysman - Ukraynanın baş naziri.
 Arseni Yatsenyuk - Ukraynanın keçmiş baş naziri.
 Alla Puqaçova - Rusiyalı müğənni.
 Qolda Meyer-İsrailin baş naziri.
 Məsud Bərzani-İraq Kürdüstanının 2005–2017-ci illərdə prezidenti.Ümumiyyətlə Bərzanilər ailəsi yəhudi mənşəlidirlər.
 Vladimir Lenin-SSRİ-nin qurucusu.Anası yəhudi idi və buna görə Lenini yəhudi qaydasına görə yəhudi saymaq olar.
 Benedikt Spinoza-Niderlandlı(Hollandiyalı)filosof.
 Yevda Abramov – Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı.
 Albert Aqarunov – Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı

 Yayılması və sayı 
Sayı təqribən 14 milyon nəfər hesab edilir.

Ən böyük yəhudi icmaları (60 min nəfərdən çox) aşağıdakı ölkələrdədir:
 İsrail — 7, 200 mln.nəfər (2008-ci il; keçmiş SSRİ-dən təqribən 1,120 mln.nəfər)
 ABŞ — 6, 300 mln.nəfər (keçmiş SSRİ-dən təqribən 400 min)
 Fransa — 575 min nəfər
 Argentina — 400 min nəfər
 Kanada — 348,6 min nəfər (2001-ci il)
 Böyük Britaniya — 300 min nəfərdən çox
 Almaniya — 250 min nəfər (keçmiş SSRİ-dən təqribən 216 min) (2004-cü il).
 Rusiya — 233,4 min nəfər. (2002-ci il).Итоги Всероссийской переписи населения 2002 года. В 14 т. М., 2004
 Ukrayna — 104 min nəfər (2001-ci il)
 Avstraliya — 90 min
 CAR — 89 min
 Braziliya — 87 min (2000-ci il)

Mütəşəkkil yəhudi icmaları dünyanın 110 ölkəsində var.

 Həmçinin bax 
 Yəhudanın öpüşü
 Antisemitizm
 İsrail
 Sionizm
 Holokost
 Anusim

 İstinadlar 

 Ədəbiyyat 
 Гительман Ц. Беспокойный век: Евреи России и Советского Союза с 1881 г. до наших дней. М.: — Новое литературное обозрение, 2008. — 512 с. — ISBN 978-5-86793-576-4
 Н. И. Рутберг, И. Н.Пидевич. Евреи и еврейский вопрос в литературе советского периода. Хронологически-тематический указатель литературы, М.: Грант, 2000. — 598 с. — ISBN 5-89135-135-8
 Евреи в России: История и культура. Сборник научных трудов — ред. Д. А. Эльяшевич. СПб, Издание Петербургский еврейский университет, 1998. — 394 с. — ISBN 5-88976-004-1
 Мудрость еврейского народа в пословицах и поговорках. Феникс, Ростов-на-Дону, 2008.

 Süleyman SAYAR. YAHUDİ KARAKTERİ(Tarihî ve Sosyo-Psikolojik Bir Yaklaşım). ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ. İLÂHİYAT FAKÜLTESİ. Sayı: 9, Cilt: 9, 2000.
 Rabi Benjamin Blech. Geçmişten Günümüze YAHUDİ TARİHİ VE KÜLTÜRÜ. Eylül 2004. — 447 s. — ISBN 975-7304-82-4
 Israel SHAH. YAHUDİ TARİHİ, YAHUDİ DİNİ. ANKA YAYlNLARI : 31. DİNLER TARİHİ: 3. İstanbul 2004. — 192 s. — ISBN 975-6628-32-4
 Məlikov, Ə. İudaizmin tarixi, inancları və təriqətləri // Gənc Tədqiqatçı Elmi-praktiki jurnal, Vol. IX. 15.06.2023, №2, səh.135-145 (http://dx.doi.org/10.13140/RG.2.2.25280.34561)

 Xarici keçidlər 
 История еврейского народа 
 Статья "Евреи" С. И. Лучицкая. // Словарь средневековой культуры. 23 илл.
 Еврейский Фонд Украины 
 Евреи в Библии — статья на сайте "Библия-центр"
 Ваад Украины 
 История и культура евреев на сайте Конгресс Национальных Общин Украины
 Раввин Адин Штейнзальц. "Что такое еврей" 
 Еврейский век. Полемика вокруг книги Юрия Слезкина "Эра Меркурия. Евреи в современном мире"
 Передача "Не так" радиостанции "Эхо Москвы" с обсуждением книги Юрия Слезкина "Эра Меркурия. Евреи в современном мире"
 Joshua Project – Unreached Peoples of the World : Jews

Kateqoriya:Yəhudilər
Kateqoriya:Samilər
Kateqoriya:İsrail
Kateqoriya:İsraildə yaşayan etnik qruplar
Kateqoriya:Fələstində yaşayan etnik qruplar
Kateqoriya:Asiyada yaşayan etnik qruplar
Kateqoriya:Yaxın Şərqdə yaşayan etnik qruplar