Bərdə rayonu

Bərdə rayonu — Azərbaycan Respublikasında inzibati – ərazi vahidi. Mərkəzi Bərdə şəhəridir.

Rayonda 73 müəssisə, 32 məktəbəqədər uşaq müəssisəsi, 76 məktəb, 16 tibb müəssisəsi, 205 mədəniyyət ocağı yerləşir.

300 px|thumb|right|Bərdənin xəritəsi
300 px|thumb|right|Bərdənin xəritəsi

 Ərazisi 
1930-cu ildə təşkil edilmişdir. Qarabağ düzündədir. Sahəsi 957 km², əhalisi 138,1 min nəfərdir. (01.01.2006). Mərkəzi Bərdə şəhəridir. Səthi az meylli və dalğalı düzənlikdən ibarətdir. Antropogen sisteminin çöküntüləri ilə örtülüdür. Gil, çınqıl və qum yataqları var.

Ərazisi haqqında daha geniş statistik məlumat

 Ümumi ərazi, [km²] 957.00 Məhsuldar torpaqların ümumi sahəsi, [km²] 724.62 Kənd təsərrüfatına yararsız torpaqların sahəsi, [km²] 47.26 Heyvandarlıq üçün otlaqların sahəsi, [km²] 240.61 Əkilmiş torpaqların ümumi sahəsi, [km²] 517.62 Meyvə bağlarının ümumi sahəsi, [km²] 9.32 Şoran torpaqların ümumi sahəsi, [km²] 31.64
ƏRDƏ   RAYONU - 61000001 

İnzibati ərazi dairələrinin sayı:                                           Ərazi vahidlərinin sayı:

Şəhər     .               .               1              Şəhər     .               .               .                 1

Qəsəbə  .               .               -             Qəsəbə  .               .               .                 -

Kənd      .               .               34           Kənd      .               .               .               110 
KODLARADLARKODLARADLAR61001005

61001014

61035005

61035018

61035028

61035038

61024005

61024018

61002005

61002018

61002028

61021005

61021018

61021028

61025005

61025018

61005005

61005018

61005098

61005088

61005068

61005038

61005078

61005058

61005048

61005028

61026005

61026018

61003005

61003018

61003038

61003048

61003028

61004005

61004018

61004028

61004038

61004048

61019005

61019018

61019028

61020005

61020018

61020028

61008005

61008018

61008078

61008028

61008038

61008068

61008058

61008048

61017005

61017018

61017028

61018005

61018018

61018048

61018038

61018028

61030005

61030018

61031005

61031018

61032005

61032018

61022005

61022018

61022038

61022058

61022028

61022048

61023005

61023018

61023048

61023078  1. Bərdə şəhər iəd

     B ə r d ə   ş.

 2. Alpout kənd iəd

     A l p o u t   k.

               Qarayusifli k.

               Tumaslı k.

 3. Bəcirəvan kənd iəd

     B ə c i r ə v a n   k.

 4. Böyük Göyüşlü kənd iəd

     B ö y ü k   G ö y ü ş l ü   k.

               Bala Göyüşlü k.

 5. Çələbilər kənd iəd

     Ç ə l ə b i l ə r   k.

               Nifçi k.

 6. Əmirli kənd iəd

     Ə m i r l i   k.

 7. Güloğlular kənd iəd

     G ü l o ğ l u l a r   k.

               Bala Ərəblər k.

               Cəyirli k.

               Divanlı k.

               Ərəblər k.

               Gərənə k.

               Qaradağlı k.

               Qaraqoyunlu k.

               Şorəlli k.

 8. Hacallı kənd iəd

     H a c a l l ı   k.

 9. Həsənqaya kənd iəd

     H ə s ə n q a y a   k.

               Qəhrəmanlı k.

               Mirasəfli k.

               Saatlı k.

10. Hüseynalılar kənd iəd

     H ü s e y n a l ı l a r   k.

               Arabaçılar k.

               Hacılar k.

               Qaradırnaq k.

11. Xanərəb kənd iəd

     X a n ə r ə b   k.

               Şərəfli k.

12. Xəsili kənd iəd

     X ə s i l i   k.

               Qazaxlar k.

13. Kələntərli kənd iəd

     K ə l ə n t ə r l i   k.

               Alaçadırlı k.

               Darğalar k.

               Əliyanlı k.

               Körpüsındıran k.

               Qasımbəyli k.

               Muğanlı k.

25. Nazırlı kənd iəd

     N a z ı r l ı   k.

               Qaratəpə k.

26. Otuzikilər kənd iəd

     O t u z i k i l ə r   k.

               Bayramlı k.

               Hacıəhmədli k.

               Vəliuşağı k.

27. Samuxlu kənd iəd

     S a m u x l u   k.

28. Soğanverdilər kənd iəd

     S o ğ a n v e r d i l ə r   k.

29. Şahvəlilər kənd iəd

     Ş a h v ə l i l ə r   k.

30. Şatırlı kənd iəd

     Ş a t ı r l ı   k.

             Birinci Qazaxlar k.

             Hacılı k.

             İkinci Nazırlı k.

             Kürdborakı k.

31. Şirvanlı kənd iəd

     Ş i r v a n l ı   k.

               Bala Qacar k.

               Böyük Qacar k.61010005

61010018

61010038

61010028

61011005

61011018

61011038

61011028

61011048

61011058

61009005

61009018

61009028

61009048

61009038

61027005

61027018

61013005

61013018

61013058

61013078

61013068

61013048

61013038

61013028

61012005

61012018

61012028

61012038

61028005

61028018

61014005

61014018

61014028

61014038

61015005

61015018

61015038

61015058

61015068

61015048

61015078

61015028

61016005

61016018

61016048

61016028

61016038

61029005

61029018

61023028

61023068

61023088

61023058

61023038

61033005

61033018

61034005

61034018

61006005

61006018

61006038

61006068

61006048

61006028

61006058

61007005

61007018

61007038

61007028 14. Kətəlparaq kənd iəd

     K ə t ə l p a r a q   k.

               Qurdlar k.

               Piyadalar k.

15. Kolayır kənd iəd

     K o l a y ı r   k.

               Gülgəzli k.

               Mollaisalar k.

               Mollaməmmədli k.

               Sərkarlar k.

16. Qaradəmirçi kənd iəd

     B i r i n c i   Q a r a d ə m i r ç i   k.

               İkinci Qaradəmirçi k.

               Qazıqurdalı k.

               Lək k.

17. Lənbəran kənd iəd

     L ə n b ə r a n   k.

18. Mehdixanlı kənd iəd

     M e h d i x a n l ı   k.

               Cicimli k.

               İkinci Hacallı k.

               Qayalı k.

               Seyid Yusifli k.

               Tağılar k.

               Umudalılar k.

19. Mehdili kənd iəd

     M e h d i l i   k.

               Xanağalı k.

               Qaradəmirçi k.

20. Məmmədli kənd iəd

     M ə m m ə d l i   k.

21. Mirzəcəfərli kənd iəd

     M i r z ə c ə f ə r l i   k.

               Qarağacı k.

               Mollagüllər k.

22. Mirzəxan Qaraqoyunlu kənd iəd

     M i r z ə x a n  Q a r a q o y u n l u   k.

               Cumalar k.

               Hacıbəyli k.

               Həsənli k.

               Kafarlı k.

               Köbərkənd k.

               Türkmən k.

23. Mollalı kənd iəd

     M o l l a l ı   k.

               Çərəlilər k.

               Məşədiibişli k.

               Yerliağalı k.

24. Mustafaağalı kənd iəd

     M u s t a f a a ğ a l ı   k.

             Dəymədağıldı k.

               Hüseynbəyli k.

               Xanxanımlı k.

               Qullar k.

               Uğurbəyli k.

32. Təhlə kənd iəd

     T ə h l ə   k.

33. Yeni Daşkənd kənd iəd

     Y e n i   D  a ş k ə n d   k.

34. Yeni Əyricə kənd iəd

     Y e n i   Ə y r i c ə   k.

               Əyricə k.

               Kərimbəyli k.

               Qaraməmmədli k.

               Mirzalıbəyli k.

               Nəcəfqulubəyli k.

35. Zümürxan kənd iəd

     Z ü m ü r x a n   k.

               Çəmənli k.

               İmamqulubəyli k. 

 Tarixi 
Bərdə rayonu 8 avqust 1930-cu ildə təşkil olunmuşdur. Kür-Araz ovalığının şimal-qərb hissəsində yerləşir.

Rayonun mərkəzi olan Bərdə şəhəri təkcə Azərbaycanın deyil, bütövlükdə Yaxın Şərqin ən qədim yaşayış mərkəzlərindəndir. Bunu arxeoloji qazıntılar zamanı tapılmış materiallar, o cümlədən Makedoniyalı İsgəndər, Arakilər və Roma imperatoru Avqust dövrünə aid pullar sübut edir. Əldə edilmiş mənbələr Bərdənin hələ e.ə. mövcud olan ölkələrlə əlaqəsi olduğunu göstərir.

Ərəb tarixçisi Belazüri (IX əsr) Bərdənin Sasani hökmdarı I Qubadın (483–531)А. В. Гадло. Этническая история Северного Кавказа IV–X вв. — И: Pubmix.com — стр. 103 — ISBN 9785458285179, İran tarixçisi Həmdullah Qəzvini (XIV əsr) Makedoniyalı İsgəndərin (e.ə. 336–323) dövründə salındığını bildirmişdir. Movses Kalankatlının məlumatına görə, Bərdə Alban hökmdarı II Vaçe dövründə Firuzin (459–484) göstərişi ilə salınmışdır. Bu dövrdə Bərdənin adı "Firuzabad" olmuşdur. "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanında Bərdədən bəhs olunur.

Sasanilər dövründə Bərdə canişinliyinin mərkəzi olmuşdur. I Qubadın dövründə Bərdənin ətrafına divar çəkilmişdir. X əsrdə Albaniyanın paytaxtı olmuş, 552-ci ildə Alban kilsəsinin də mərkəzi Bərdəyə köçürülmüşdür. Bərdə 628-ci ildə Xəzərlər, 639-cu ildə İran feodalları tərəfindən işğal olunmuşdur. Alban hökmdarı Cavanşir işğalçıları Bərdədən qova bilmişdir. Xəlifə Osmanın dövründə (644–656) ərəb qoşunları Bərdəni tutmuşdur. VI-VII əsrlərdə Bərdədə 100 min nəfər əhali yaşamışdır. XIII əsrdə Bərdədə pul kəsilmişdir. Bərdə 752-ci ildə Arran vilayətinin mərkəzi olmuşdur. VIII-IX əsrlərdə Bərdə mühüm ticarət, mədəniyyət mərkəzinə çevrilmişdir. Məşhur "Əl-Kürkiy" bazarı Bərdə darvazasının yaxınlığında yerləşirdi. Bərdə həm də Xürrəmilər hərəkatının əsas güc mənbələrindən biri idi.

Şəhər bəzi mənbələrdə "Aranın baş şəhəri", "Aranın anası" adlanıb.

Yaxın və Orta Şərqdə sənətkarlıq və ticarət mərkəzi kimi tanınmış Bərdəyə 944-cü ildə ruslar yürüş etmişlər.Kennedy, Hugh (2004). The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century, 2nd ed. Harlow: Longman, p. 256. Rusların irəli sürdüyü şərtlərə uyğun olaraq bir gün ərzində şəhəri tərk etməyən bərdəlilərə divan tutulmuşdur. Ruslar 20 min bərdəlini qılıncdan keçirmişlər. Ərazidə taun yayılmış, buna görə də rus qoşunu şəhəri tərk etməli olmuşdur. Rusların talanlarından sonra uzun müddət Bərdə özünə gələ bilməmişdir. Şəddadilər sülaləsindən olan Fəzlin (985–1030) Bərdəni 993-cü ildə öz dövlətinə daxil etmişdir. Bərdə XI əsrdə səlcuqların, XII əsrdə Eldəgizlərin hakimiyyətinə tabe idi. Monqolların hücumu zamanı Bərdə yenidən dağılmış, Elxanilər dövründə bərpa olunmuşdur. Əmir Teymurun yürüşündə Bərdə yenidən viran qalmışdır. Xanlıqlar dövründə Bərdə Qarabağ xanlığının tərkibində olmuşdur. Qarabağ xanlığının Rusiya imperiyası tərəfindən 1804-cü ildə işğalından sonra ruslar bütün Qarabağa olduğu kimi Bərdəyə də ermənilərin köçürülməsinə başladılar. Təkcə 1828-ci ildə Bərdə ərazisinə 1000-dən çox erməni ailəsi köçürülmüşdür. Rusiya işğalı dövründə Bərdə Yelizavetpol Quberniyasının tərkibində olmuş, 1918-ci ildə Azərbaycan müstəqilliyini qazandıqdan sonra isə Azərbaycanın tərkibində olmuşdur.

 Əhalisi 

1 yanvar 2011-ci il tarixinə rayon əhalisi 143.9 min nəfərdir.
+Milli tərkib Etnik qruplar 2009Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsi :Bərdə rayonu  s.a. Cəmi141 646 azərbaycanlı141 485 türk97 rus48 ukraynalı5 tatar5 digər6


Əhalisi haqqında daha geniş məlumat
 Əhalinin ümumi sayı 136000 Şəhər əhalisinin sayı, [%] 27.5000 Kənd əhalisinin sayı, [%] 72.5000 Əhalinin orta sıxlığı 142.110763 Əhalinin cins qrupları üzrə sayı: (kişilər), [%] 49.2000 Əhalinin cins qrupları üzrə sayı: (qadınlar), [%] 50.8000 Əhalinin yaş qrupları üzrə sayı: (uşaqlar), [%] 10.3676 Əhalinin yaş qrupları üzrə sayı: (18 yaşa qədər), [%] 40.5941 Əhalinin yaş qrupları üzrə sayı: (18-dən 55–60-a), [%] 48.5294 Əhalinin yaş qrupları üzrə sayı: (təqaüdçülər), [%] 16.9691 Ali təhsilli əhalinin sayı, [%] 5.3000 Orta təhsilli əhalinin sayı, [%] 36.3088 Məskunlaşmış qaçqınların sayı 1001 Məskunlaşmış məcburi köçkünlərin sayı 47984

 Tarixi və memarlıq abidələri 

 Arxeoloji abidələri 
Bərdə rayonu ərazisində tapılmış müxtəlif dövrlərə aid gümüş və mis sikkələrdən ibarət Bərdə dəfinələri. Buradan Makedoniyalı İskəndərin, Selevk, Parfiya, Sasani hökmdarlarının, Roma imperatorlarının dirhəmləri. Şatırlı kəndinin yaxınlığında Tunc Dövründən Orta Əsrlərədək mövcud olmuş Şortəpə qədim yaşayış yeri. Ətrafı 3 – 4 m hündürlükdə torpaq sədd ilə əhatələnmişdir. Ərazidən müxtəlif əşyalar, o cümlədən Roma İmperatorları Antoni (m.ə. 83–30), Avqustun (m.ə. 27–14) gümüş dinarları tapılmışdır.

 Tarixi-mədəni abidələri 
Bərdə şəhərində Bərdə türbəsi memarlıq abidəsi-bürcvari türbə. 1322-ci ildə memar Əhməd ibn Əyyub əl-Hafiz Naxçıvani tərəfindən tikilmişdir. Hündürlüyü 12.5 m olan silindrik gövdə, konusvari gümbəzdən ibarətdir. Abidənin bütün səthi, üzərinə firuzəyi kaşı çəkilmiş kərpiclə naxışlanmışdır. Hörgünün kərpic naxışlarında "Allah" sözü mütənasib təkrarlanır. Onun elxanilər sülaləsinin bir nümayəndəsi üçün tikildiyi ehtimal edilir.

 Coğrafiyası 

 Coğrafi mövqeyi 
Kür-Araz ovalığının şimal-qərb hissəsində, Qarabağ düzünün mərkəzi ərazilərində yerləşir. Səthi azmeyilli və dalğalı düzənliklərdən ibarətdir.

 Geoloji quruluşu 
Antropogen sisteminin çöküntüləri ilə örtülüdür.

 Çayları və su hövzələri 
Rayon ərazisindən Tərtərçay və Xaçınçay, şimal sərhədi boyu isə Kür çayları keçir. Tərtərçay öz mənbəyini Kiçik Qafqazda 3120 m yüksəklikdən götürür.

Tərtərçayın 31 qolu var. Xaçınçay Kiçik Qafqazın Hacı-Yurd (2397 m), Uyuxlu (2316 m), Çiçəkli (2343 m), Alla-Qaya (2585 m) dağlarının bulaqlarından formalaşır. Çayın əsas 12 qolu vardır.

 Landşaftları və bioloji müxtəlifliyi 
İqlimi mülayim isti və quru subtropikdir.Əsasən, boz və boz-çəmən torpaqları yayılmışdır. Təbii bitki örtüyü, əsasən, quru bozqır və yarımsəhra tiplidir. Kür çayı sahilində seyrək tuqay meşələri vardır. Bərdə Dövlət Təbiət Yasaqlığının bir hissəsi burada yerləşir.
Qarabağ düzü regionunun əsas xüsusiyyətlərindən biri burada yarımsəhra bitki örtüyü zonasında düzən palıd və palıd-qarağac meşələrinin yayılmasıdır. Vaxtilə Qarabağ düzündə düzən meşələri geniş ərazilərdə yayılmışdır. Bərdə şəhərinin ətrafındakı Lək kəndi yanındakı kiçik sahədə düzən meşəsi qalmışdır. Burada ağaclıq yaradan ağac növü uzunsaplaq palıd sayılır. Ona adətən adi qarağac və qarışır. Relyefin çökək yerlərində tut və yulğun bitir. Meşə altında yemişan, əzgil, ishal murdarçası, qaramurdarşa, nar bəzən qaratikan bitir.

Burada həmçinin çala və bataqlıq bitki qruplaşmaları geniş yayılmışdır. Çökəkliklərin daha çox rütubətli yerlərində südləvən böyürtkən və başqa bitkilər yayılmışdır.

Çala bitki qruplaşmalarında biyan, dəvətikanı (Alhagi pseudoal- hagi), şovis yovşanı və b. üstünlük təşkil edir.Rütubətli çökək yerlərdə kiçik sahələrdə süsən üstünlük təşkil edən çəmənliklər geniş yayılmışdır.ƏsgərovA.M. Azərbaycanın ali bitkiləri. Azərbaycan florasınm konspekti. 3 ciiddə. Bakı: Elm, 2006–2008.

Bərdə meşə təsərrüfatının Kür qırağı tuqay meşə ərazisində ağyarpaq qovaq, söyüd, uzunsaplaq palıd, qarağac, tut ağaclıqları, yulğun kolluqları vardır. Meşə altı kollardan yulğun, iydə, nar, qaramurdarça, yemişan, qaratikan və b. göstərmək olar.

Tərtərçayın Kürə qarışdığı yerin vaxmlıaında bacea) kiçik sahədə saqqızağac meşəsi qalmışdır. Burada saqqız ağaclığına uzunsaplaq palıd qarışır. Meşəaltı kollar sıx olub, əsasən qaratikandan (Paliurus spina- ehristi) ibarətdir. Ona tək-tək göyəm (Primus spinosa) qarışır. Ot örtüyü sıx olub tərkibində qırtıc (Poa sp.), topal (Festuca sp.), yovşan (Ap tends ia sp.) üstünlük edir. Tək-tək zəncirotu ətirşah, tikanlı kəvərə rast gəlinir.

 Heyvanları 
Heyvanları canavar, çaqqal, adi tülkü, qaban, boz dovşan, meşə pişiyi, qamışlıq pişiyi, porsuq, meşə dələsi, süleysin və s., quşlardan turac, qırqovul, bayquş, harayçı ququşu, fitçi cürə, qırmızı ördək, meşə cüllütü, ala-baxta, kiçik və böyük qarabattaq və s.Musayev M.Ə., Hacıyev D.V., Qasımov Ə.Q. və b. Azərbaycanm heyvanlar alomi, 3 cilddə. Bakı: Elm, 2000–2004.

 Əsas təsərrüfat fəaliyyəti 
Rayonda təsərrüfatın əsasını əkinçilik və maldarlıq təşkil edir. Əsas təsərrüfat sahəsi taxılçılıq və pambıqçılıqdır. Bostan və tərəvəz məhsulları istehsalı son illər xeyli artmışdır. Bərdə rayonu yerli əhalisini, burada məskunlaşmış qaçqınlar və məcburi köçkünləri çörəklə təmin edə bilir. Bərdə bazarından ölkənin iri şəhərlərinə müntəzəm olaraq heyvandarlıq məhsulları daşınır.

Bərdədə aqrar islahatlar uğurla başa çatdırılmışdır. 43362 hektar torpaq sahəsi 24324 ailənin xüsusi mülkiyyətinə verilmişdir. Kənd təsərrüfatı bütünlükdə özəl sektorun əlindədir. Torpağın sahibinə verilməsi özünün müsbət nəticəsini dərhal göstərmişdir. Rayonda 300-dən çox kəndli-fermer təsərrüfatı fəaliyyət göstərir. Həmin təsərrüfatlar ildən-ilə daha da mükəmməlləşir və istehsal göstəricilərini artırırlar.

Bərdənin kənd təsərrüfatı işçiləri elmi-texniki yenilikləri uğurla mənimsəyir və istehsalatda tətbiq edirlər. Burada adi əkinçinin, sıravi maldarın da məşğulluq biliyi, demək olar, mütəxəssis səviyyəsindədir. Təsadüfi deyildir ki, Bərdə maldarlarının ətçilik istiqamətində apardıqları iş respublika səviyyəsində öyrənilib yayılmışdır.

 Görkəmli şəxsləri 
 Əbdülxalıq Arrani — fəqih, hüquqçu
  Əhməd Bərdici — görkəmli fəqih, hədis alimi
  Sədallah əl-Bərdəi (XIV əsrin sonu—XV əsrin əvvəlləri) — tanınmış dilçi alim və şair
 Əhməd Bərdəi — XV əsr Azərbaycan alimi
 Mövlana Muhyəddin Məhəmməd ibn Məhəmməd əl-Hənəfi Bərdəi — Azərbaycan alimi
 Məhəmməd Bərdəi — X əsr alimi
 Şəmsəddin Bərdəi — fəqih, hüquqçu
 Əbusəid Əhməd Hüseyn oğlu Bərdəi — hüquqşünas və ilahiyyatçı alim (X əsr)
 Qazi Məhiəddin Bərdəi — XV əsr görkəmli dövlət xadimi
 Əbubəkr Məhəmməd İbn Abdullah Bərdəi — X əsr fəqih və hüquqşünası
 Məkki ibn Əhməd ibn Sadəvəy əl-Bərdəyi — IX–X əsr alimi
 Musa Kalankaytuklu — Alban tarixçisi
 Yusif Məhəmmədcan oğlu Qarabaği — XVI əsr Azərbaycan şairi və filosofu
 Cavanşir Mehrani — Alban hökmdarı
 Davdağ (Dəvdək) — Alban şairi
 Orucov qardaşları — Azərbaycanda ilk mətbəənin sahibləri
 Vəzirov Aslan Fərhad oğlu - Sovet İttifaqı Qəhrəmanı
 Səfiyar Behbudov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
 Elgiz Kərim oğlu Kərimov — Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı
 Baxşəli Həsən oğlu Baxşəliyev — Azərbaycan SSR-in Maliyyə naziri
 Hacıyev Saleh Hilal — Azərbaycan SSR-in Meliorasiya və Su Təsərrüfatı
 Əliş Cəmil oğlu Lənbəranski — Bakı Şəhər İcraiyyə Komitəsinin sədri

 Kütləvi informasiya vasitələri 
Rayonda "Bərdə" və "Xan Çinar" qəzetləri nəşr olunur. "Bərdə" qəzetinin ilk nömrəsi 1932-ci ildə "Qızıl Bərdə" adı ilə çıxmışdır. Sonralar "Bərdə pambıqçısı", "Stalin yolu", "Kommunizm yolu" və s. adlarla nəşr edilmişdir. Hal-hazırda "Bərdə" qəzeti rayon İcra Hakimiyyəti aparatının və jurnalist kollektivinin təsisçiliyi ilə çıxır. "Xan-Çinar" özəl qəzetdir və bir neçə ildir ki, nəşr olunur. Rayonda 1964-cü ildən yerli radio verilişləri redaksiyası fəaliyyət göstərir. Burada gündəlik aktual məlumatlar və yerli informasiyalar səsləndirilir.

 Şəkillər 

 Həmçinin bax 
 Qafqaz Albaniyası
 Azərbaycanın inzibati bölgüsü

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 

 Bərdə və Bərdəlilər. Bakı, Nərgiz-2010. 448 səh.
 Bərdə Rayon İcra Hakimiyyəti