Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası

Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası və ya qısaca ASE ("Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы (Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası)" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident Kitabxanası  ) — 10 cilddən ibarət Azərbaycan dilində ensiklopediya.

 Tarixi 

Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının nəşrinə ilk dəfə 1930-cu illərdə cəhd edilmişdi. Həmin dövrdə Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Soveti yanında Azərbaycan Şura Ensiklopediyası (AŞE) Komitəsi yaradılmış, İsmayıl İsmayılov komitəyə baş redaktor, Vəli Xuluflu isə elmi katib seçilmiş və 1935-ci ildə Azərbaycan Şura Ensiklopediyasının birinci cildinin lüğəti nəşr olunmuşdu. 1936-cı il martın 3-də Mir Cəfər Bağırov tərəfindən "Azərbaycan Şura Ensiklopediyasının nəşri haqqında" Azərbaycan KP Mərkəzi Komitəsinin qərarı imzalanmışdır. AŞE-nin nəşrinə dair materiallar SSRİ Elmlər Akademiyasının Azərbaycan Filialında Ruhulla Axundovun rəhbərliyi ilə hazırlanırdı. Onun şöbə müdirləri arasında Bəkir Çobanzadə, Əli Nazim, Mustafa Vəkilov, Müseyib Şahbazov, Hadı Əliyev, İsmayıl İsmayılov, habelə Üzeyir Hacıbəyov da var idi. Buna baxmayaraq, bir il sonra, 1937-ci ildə siyasi repressiyaların güclənməsi ilə layihə yarımçıq qalmışdı.

Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının nəşr edilməsi haqqında qərar Azərbaycan KP MK və Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti tərəfindən 1965-ci il 30 dekabrda verilmişdir. Qərara əsasən, oncildlik "Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası (ASE)" və "Azərbaycan SSR" xüsusi cildi (Azərbaycan və rus dillərində) buraxılmalı idi.

Həmin dövrdə respublikada ensiklopediya nəşretmə təcrübəsi olmadığına və peşəkar kadr azlığına baxmayaraq, 1970-ci ildə Rəsul Rzanın rəhbərliyi ilə ASE-nin "Azəri Sovet Ensiklopediyası" adlı 1-ci cildi buraxıldı. Sov.İKP MK Siyasi Bürosunun qərarına əsasən, həmin cild sovet ideologiyasının tələblərinə cavab verməyən nəşr hesab edilərək 20 min nüsxəlik ilk tirajı qısa müddətdə satışdan yığışdırılaraq mütləq əksəriyyəti məhv edildi. Rəsul Rza baş redaktor vəzifəsindən azad olundu.

Azərbaycan KP MK-nın 1975-ci il 24 oktyabr tarixli qərarı ilə bərpa olunan ASE-nin ümumi nəşri 1987-ci ildə başa çatdırılsa da, xüsusi cild buraxılmadı. Halbuki onun bütün cildlərində Azərbaycanla bağlı bəzi məqalələr yeri gəldikcə "Azərbaycan SSR" xüsusi cildinə istinadən verilmişdi. SSRİ-də "perestroyka" başlayanda da "Azərbaycan SSR" xüsusi cildinin nəşri baş tutmadı.

Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası 1976–1987-ci illərdə kiril əlifbası ilə nəşr edilmişdir. Hazırda Azərbaycan dilində ensiklopedik informasiya bazalarından ən mükəmməlidir. "Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası"nın baş redaksiyası 1965-ci ildə görkəmli şair Rəsul Rzanın baş redaktorluğu ilə yaradılıb. Sonra Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasına tarix elmləri doktoru, akademik Cəmil Quliyev rəhbərlik edib. 1988-ci ildən ömrünün axırına qədər, yəni 1990-cı ilə qədər Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının baş redaktoru vəzifəsində əməkdar elm xadimi Araz Dadaşzadə olub.

"Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası" Azərbaycan tarixində bilik və məlumatların bütün sahələrini əhatə edən ilk universal xarakterli fundamental əsər olmuşdur. Böyük elmi potensialın cəlb olunması ilə hazırlanan bu oncildlik ensiklopediyanın nəşri Azərbaycanın elmi və mədəni həyatında mühüm hadisəyə çevrilmişdir.

Ensiklopediyanın bütün cildləri 2020-ci ildə "Elmi Spektr" açıq elmi platformasının "Habitat" layihəsi çərçivəsində elektronlaşdırılıb. Bütün cildlər optik işarə tanıma sistemindən (OCR) keçirdildiyinə görə, kitab daxilində axtarış aparmaq da mümkündür.

 Redaksiya heyəti 
Rəsul Rza (1966–75), Cəmil Quliyev (1976–1987) və Araz Dadaşzadə (1988–1990) fərqli dövrlərdə ensiklopediyanın baş redaktoru vəzifəsini icra etmişdirlər. Rüstəm Hüseynov isə baş redaktorun müavini vəzifəsində çalışmışdır. Ensiklopediyanın baş redaksiya heyətində aşağıda adları göstərilmiş alimlər yer alırdı: 
 Mikayıl Abdullayev
 Həsən Abdullayev
 Müzəffər Abutalıbov
 Ziya Bünyadov
 Əli Quliyev
 Məmmədpaşa Quluzadə
 Araz Dadaşzadə
 Əfrand Daşdəmirov
 Vahab Əliyev
 Həsən Əliyev
 Cəlal Əliyev
 Azad Əfəndizadə
 Fikrət Əhmədov
 Mirzə İbrahimov
 Nazim İbrahimov
 Firudin Köçərli
 Mehdi Mehdizadə
 Şəfaət Mehdiyev
 Musa Musayev
 İmam Mustafayev
 Eldar Salayev
 Mikayıl Useynov
 Məmməd Cəfər Cəfərov
 Çingiz Cuvarlı
 Məmmədağa Şirəliyev

 Cildlərin çap olunması xronologiyası 
AdıCildNəşr tarixiƏlifba sırasıNəşr yeriSəhifə sayı
!align="center" |Bax Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы(Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası) 1 1976 А—БАЛЗАК Bakı 648  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы(Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası) 2 1978 БАЛЗАМ—ГАЈДАР Bakı 638  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы(Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası) 3 1979 ГАЈЫБОВ—ЕЛДАРОВ Bakı 628  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы(Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası) 4 1980 ЕЛДӘҜӘЗ—ИТАБИРА Bakı 616  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы(Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası) 5 1981 ИТАЛИЈА—КУБА Bakı 624  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы(Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası) 6 1982 КУБА—МИСИР Bakı 647  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы(Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası) 7 1983 МИСИР—ПРАДО Bakı 623  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы(Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası) 8 1984 ПРАДО—СПРИНТ Bakı 608  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы(Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası) 9 1986 СПУТНИК—ФРОНТОН Bakı 623  Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы(Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası) 10 1987 ФРОСТ—ШҮШТӘР Bakı 610  Ümumi (1–10) 1976–1987 А—ШҮШТƏР6265

 Digər sovet ensiklopediyaları 
Orijinalda adı (yazılışı)Azərbaycanca adıCildlərinin sayıNəşr tarixiУкраїнська радянська енциклопедіяUkrayna Sovet Ensiklopediyası17 1927–1934 ; 1959–1965 ; 1978–1985Ўзбек совет энциклопедиясиÖzbək Sovet Ensiklopediyası141971–1980Հայկական սովետական հանրագիտարանErməni Sovet Ensiklopediyası131974–1987Беларуская савецкая энцыклапедыяBelarus Sovet Ensiklopediyası121969–1975ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიაGürcü Sovet Ensiklopediyası121975–1987Latvijas padomju enciklopēdijaLatviya Sovet Ensiklopediyası111981–1988Азәрбајҹан Совет ЕнсиклопедијасыAzərbaycan Sovet Ensiklopediyası101976–1987Қазақ кеңес энциклопедиясыQazax Sovet Ensiklopediyası101972–1978Lietuviškoji tarybinė enciklopedijaLitva Sovet Ensiklopediyası131976–1985Түркмен совет энциклопедиясыTürkmən Sovet Ensiklopediyası101974–1989Енчиклопедия советикэ молдовеняскэMoldova Sovet Ensiklopediyası81970–1981Энциклопедияи советии тоҷикTacik Sovet Ensiklopediyası81978–1988Eesti nõukogude entsüklopeediaEston Sovet Ensiklopediyası8 ; 10+51968–1976 ; 1985–2006Кыргыз Совет ЭнциклопедиясыQırğız Sovet Ensiklopediyası61976–1980Сибирская советская энциклопедияSibir Sovet Ensiklopediyası4 1929–1933

 Həmçinin bax 

 Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
 Böyük Sovet Ensiklopediyası

 İstinadlar 

 Xarici keçidlər 
 "Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы (Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası)" Internet Archive-da arxivlənmiş dijitallaşdırılmış nüsxələr
 Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası niyə qadağan edilmir?

Kateqoriya:Azərbaycan dilində ensiklopediyalar
Kateqoriya:Universal ensiklopediyalar
Kateqoriya:Azərbaycan ensiklopediyaları
Kateqoriya:XX əsrin ensiklopediyaları