Qawra

Qarwa qarwa (), manq'a arum khistur axa uywawa. Suni tuqinakanx qawrax khumur uywawa.

Qarwax Inkapachanakatpach uywatawa, ukjamarak wanaku kast uywarakiwa. Ukjamarak jichhürunakkamax khaysa Pirwa(Peru)aynach tuqiwjana, Ch'ili (Chile) ansta tuqiwjana, ukjamarak inti jalanta Wuliwya tuqinwa aka uywax uywataski. Juk'ampis jichhurunakanx walt'ataw utjask aka pata thaya pampanakanxa.Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (editors). 2005. Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed).

Aka qarwa uywax wali suma uywapuniwa: t'arwatsipansa, chichitsipansa, ukhamarak uywa kankañ sipansa.

 Qarwa kast uywanaka 
Yaqha pä kast qarwa uywanakampiw utjatayna, Akirinakawa:

 Lama glama glama - llama.
 Lama glama cacsilensis sutinchata - Pirwa tuqinkir wanaku; Lama guanicoe sutinchata.
 Lama glama guanicoe -  guanaco austral o del s''''ur.

 Qawqha askitaynasa aka uywaxa 

Ispañul jaqinak nayraqatasti qarwanakax q'allanat lurawinakan uñacht'ayatataynawa. Akhamanaksti uñjaraksnawa aka Muchiqa (Mochica) sarawinak taypina(200-600 d. C.)ukjamipanpi jaqin khumnaqasiñapatak kutikiptawayataynaxa. Ukjamarus qarwa aychas kankas wali sumapunirakitaynawa ukapachatpacha. Ukjamatwa qaqilunak lant iwij lant uywatatayna, ukjam siw yatxatäwinakaxa. Ukatxa, aka kast uywanakax yaqha markanakans utjarakiwa. 

Walja ayllunakanwa qarwax khumnaqañ uywaskaki, ukjamarus chalun uywaskaki, juk'ampisa thaya pata uraqinakana. Yaqhip yatxatatanakax nä 30-50 waranqh waranqh qarwanakay utjchisapana jichhasti wali juk'akixatapawa (nä pä waranqhan waranqhapaki).

Juk'ampis qarwat parlkasax janiw t'arwapat armt'asiñasakiti. T'arwapax wali askipunitaynawa taqi kast isinak lurañataki nayrapachanakatpacha.

 Qarwa aychana askipa 
Qarwa aychaxa walt´atawa uñjasi kunatija ch´arki kanka manq´ana, Bolivia markanxa Oruro markanwa wali kust´ata utji.

Ukhamaraki aychapxa ulja proteíninaniwa, lik´ipasa janiwa jan waliti.

 Qarwana lip´ichipa 
Lip´ichipatxa lurasiwa sapatunaka, ch´utqunaka, yaqhipa jisk´a apnaqañanaka, anatañanakajasa lurasirakispawa.

 Qarwan uñstawipa 
300px|thumb|right|Llama.

"Ispañul jaqinakax incanakax khaysa tribu de Israel tuqit jutappachax sasaw sapxiritayna." (Dr. Javier García Gómez y Dra. Bibiana Vilá).

Walja yaqha jaqinakax walpunrak qarwan uñstawipatx jiskt'asipxatayna, kawkhatpuns utjpacha sasina. Juk'ampis aka tuqit yatxatañakiskaspawa.

Inkanakax akhamat qarwax utjix sasaw sapxarakiritayna: Mallku QhapaqampinManco Cápac  Mama Uqllumpin Mama Ocllo wawapay mayni aqlla tawaqump jaqichasiñ munchisapana, uk yatisax tata Inkax janiw munkchisapanti. Ukjam yatisax waynamp tawaqumpix yaq
ha tuqiruy sarxapxataynaxa, ukjam aytisax tata Inkax panpachan jiwayatayna. Mama Inkasti Wiraqucharuw mayitayna janikiy jiwayatapxpanti sasina, Wiraquchax uk uñjasax panpachan qarwaruw tukuyatayna. Ukat jayapachatsti tata Inkax pani uywaw jaqi uñtan Qusqu markan sarkaskatap yatitayna, uk yatisasti jiwayayarakikitaynawa. Ukjamatwa uka qarwa jiwayatanakax alaxpachar makhatawayapxatayna, ukatsti mayamp kutiqanipxatayna jaqimp wali suman jakasxañataki.

 Yaxipa anqa markankiri qarwanaka 
Yaxipa anqa marwankiri qarwanakaxa wali q´iyachatawa Sud America markanakata sipansa, aka uywanakaxa jakapxiwa Estados Unidos, Antartida, Japon, China  Australia uksa marakanakana
 qarwasti taqiwjankarakiwa 
300px|thumb|left|
Aka Qarwa uywasti Bolivia jach'a suyu markan uñacht'awiparakitaynawa, ukjamatwa escudo tuqinsa jichhakamax uñjasirakispa. Janiw Bolivia markak uñacht'ayaskataynati, jan ukasti Ch'ili, Pirwa markanakas ukapachparakikiw uñacht'ayasipxatayna.

 Juk'ampis uñxatt'arakismawa 
 Alpaca
 Guanaco
 Vicuña

 Uñxatt'awinaka 

 Anqaxamp jaqthapirinaka 

Categoría:Qarwa kast uywanaka
Categoría:Uywanaka
Categoría:Qullasuyu uywanaka
Categoría:Thayankir uywanaka
Categoría:qhumu uywanaka