Империализм

Империализм буго къватӀисел нациябазда тӀад кверщел цӀуни ва гӀатӀид гьаби, бутӀаккун экспансионизмалдалъун, хъачӀаб къуваталдалъун (милитарияб ва экономикияб) ва гьединго тамахаб къуваталдалъун (дипломатикияб ва културияб империализм). Империализм буссун букӀуна гьегемония ва дагь яги цӀикӀкӀун формалаб империял лъеялде ва эб цӀуниялде. Колониализмалъул концепталда бухьараб букӀаниги, империализм ккола батӀаяб концепт, жиб экспансиялъул цогидал формабазеги нухмалъул гӀемерал формабазеги хӀалтӀизабизе бегьулеб.

 Этимология 
Империализм абураб рагӀул лӀугьин буго латин  рагӀудаса, жиндир магӀнаги "коммандизе", "суверенаб букӀине", яги "нухмалъизе" бугеб.Howe, 13 Гьеб рагӀи тӀоцебе хӀалтӀизабуна 19леб гӀасруялда III Наполеонил деспотияб милитаризм ва къватӀисел милитариял интервенциябаздалъун политикияб кверчӀвай щвеялъе хӀалбихьи какун.Steinmetz, George, (2014). "Empires, Imperial States, and Colonial Societies," Concise Encyclopedia of Comparative Sociology, ed. Sasaki, Masamichi, (Leiden & Boston: Brill), p 59, http://www-personal.umich.edu/~geostein/docs/Steinmetz%202014%20Empires%20imperial%20states%20and%20colonies.pdf Гьанжесеб магӀналда термин лӀугьана гӀаммаблъун КӀудияб Британиялда 1870лел соназда жаниб; 1880'лезде эб хӀалтӀизабулаан позитивияб коннотациялда.Kumar, Krishan (2017). Visions of Empire: How Five Imperial Regimes Shaped the World, (New Jersey: Princeton University Press), p 16, EISBN 978-1-4008-8491-9 https://assets.press.princeton.edu/chapters/s10967.pdf XIX гӀасрудул ахиралдехун, эб хӀалтӀизабулеб букӀана киналго мехазулги месазулги империязул рагъари бихьизабиялъе.Sasaki 2014, p 59. Гьанна Арендтцаги Йозеф Шумпетерицаги империализмалъе баян кьуна экспансиялъе гӀоло экспансия абун.

Термин аслияб куцалъ гӀахьал гьабулаан ва гьабула БакътӀерхьулги Япониялъулги политикябги экономикиябги доминанлъуе, хасго Азиялдаги Африкалдаги, 19леб ва 20леб гӀасруялда. Элъул мухӀканаб магӀнаялда сверун жеги-жеи руго гӀалимзабазул дебатал. Цо-цо автораз, Эдвард СагӀид гӀадал, хӀалтӀизабула гьеб термин дагьабги гӀатӀидаб магӀнаялда, империалаб централдаги перифериялда сверухъ гӀуцӀараб доминациялъулги субординациялъул бокьараб системалда хурхинабун.Edward W. Said. Culture and Imperialism. Vintage Publishers, 1994. p. 9. Гьеб дефинициялъ гъорлӀе рачуна номиналал империяби гӀадин неоколониализмги.

 Референсал 

Category:Авторитаризм

Category:Колониализмалъул история
Category:Политикиял системаби
Category:Политикиял теорияби