ХӀайда мацӀ

ХӀайда мацӀ (, , , ) ккола ХӀайдал абулеб халкъалъул мацӀ, жинда Канадалъул рагӀалда бугеб ХӀайда Гваии архипелагалдаги Аласкалда Велсалъул Принцасул чӀинкӀиллъудаги кӀалъалеб. ТӀагӀиналъул хӀинкъи бугеб мацӀ, элда кӀалъала 24 чи, эб букӀахъинабиялда тӀахӀалтӀиги буго жеги гьабулеб. ХӀайда Гваииялде () 1774 соналъ европиял рачӀинегӀан, ХӀайда мацӀалда кӀалъалезел  риккӀен букӀана 15,000 чи. Эпидемияз кватӀичӀого ХӀайдазул риккӀен гӀодобе инабуна, эл ххутӀана лъабго росулӀ: Массет, Скидигит, ва Гьайдбург.

Диалектал
ХӀайда мацӀалъул диалектал рикьула аслия куцалъ Хьондасеб ва Бакъдасеб диалектазде. Хьондасеб ХӀайда бикьун буго Аласкалъул (яги Кайгани) ХӀайда ва Массет (яги Хьондасеб Грэгьем чӀинкӀил) ХӀайда гӀадин. Бакъдасеб ХӀайда бикьун букӀана цин Скидигит ХӀайдалде ваги Нинстинц ХӀайдалде, хӀо Нинстинц ХӀайда тӀокӀаб гьечӀо ва квеш документун букӀана. Диалектал ратӀа гьарула фонологиялдалъун ва дагьабго къадар лексконалдалъун; хӀо грамматикияб рахъалъ эл руго релълъарал.

Хьондасеб ХӀайдалда руго фарингеалал рагьукъал. Фарингеалал рагьукъал дунялалъул мацӀазе цӀакъ къанагӀатал ккола, Хьондасеб Америкаялъул мацӀазецин. Гьел руго хасиятал Хьондасеб БакътӀерхьул Америкалъул гьитӀинабго ареалалда ругел цо-цо мацӀазе, Салишан ва Вакашан мацӀ, гьедин ХӀайда мацӀазе руго. Вакашан ва Хьондасеб ХӀайда мацӀазда, лъалеб жо буго, фарингеалал рагьукъал раккун руго гӀемер цегӀан гуро.

Баянал

МугъчӀвая

Библиография








Цогидал публикацияби

 Enrico, John. 2003. Haida Syntax. (2 volumes). Lincoln, NE: University of Nebraska Press.
 Enrico, John. 2005. Haida Dictionary: Skidegate, Masset, and Alaskan Dialects. (2 volumes). Fairbanks: Alaska Native Language Center; Juneau: Sealaska Heritage Institute.
 Fisher, Robin. 1992. "Contact and Conflict: Indian-European Relations in British Columbia, 1774–1890." UBC Press.
 Greenberg, J.H. 1987a. Language in the Americas. Stanford, CA: Stanford University Press.
 Greenberg, J.H. 1987b. "The Na-Dene Problem". In Greenberg (1987a), pp. 321–330.
 Harrison, Charles. 1925. "Ancient Warriors of the North Pacific; The Haidas, Their Laws, Customs and Legends." London, H. F. & G. Witherby.




 Pinnow. H-J. 1985. Das Haida als Na-Dene Sprache. (Abhandlungen der völkerkundlichen Arbeitsgemeinschaft, Hefte 43–46.) Nortorf, Germany: Völkerkundliche Arbeitsgemeinschaft.
 Pinnow. H-J. 2006a. Die Na-Dene-Sprachen im Lichte der Greenberg-Klassifikation. / The Na-Déné Languages in Light of Greenberg's Classification. Zweite erweiterte Auflage / Second revised edition. Bredstedt: Druckerei Lempfert.
 Pinnow. H-J. 2006b. Sprachhistorische Untersuchung zur Stellung des Haida als Na-Dene-Sprache. (Unveränderte Neuausgabe aus INDIANA 10, Gedenkschrift Gerdt Kutscher. Teil 2. Berlin 1985. Mit einem Anhang = Die Na-Dene-Sprachen im Verhältnis zum Tibeto-Chinesischen.) Bredstedt: Druckerei Lempfert.

 Swanton, John R. 1905. Haida Texts and Myths. Skidegate dialect. (Bureau of American Ethnology Bulletin 29.) Washington, D.C.: Smithsonian Institution.
 Swanton, John R. 1908. Haida Texts. Masset Dialect. (Memoirs of the American Museum of Natural History, vol. 10, part 2.) Leiden: E. J. Brill.

КъватӀисел регӀелал
 Haida language, archive
 Listen to the sounds of Haida, archive
 Skidegate Haida Portal, First Voices
 Raven, a story in the Haida language
 Haida writing systems, archive
 Haida linguistics bibliography
 The Book of Common Prayer in Haida
 How to count in Haida
 FirstVoices Haida iPhone App
 FirstVoices Haida Online Dictionary
 Haida basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database
ELAR archive of Northern (Massett) Haida language documentation materials 
 Dictionary of Alaska Haida 
 Alaskan Haida Phrasebook 
 Northern Haida (Intercontinental Dictionary Series)



Category:Тоналал мацӀал