ЧӀарада мухъ

ЧӀарада мухъ — Дагъистаналда гъорлӀ бугеб административиябгин территориалияб цвел ва мухъалъул статус бугеб муниципалияб гӀуцӀи. Буго Дагъистаналъул бакътӀерхьуда, Авариялъул жанубиябгин бакъбаккудехун. ЧӀарада мухъ ккола аваразул мухъазул цояб ва гӀатӀилъиялъул рахъалъ гьезда гьоркьоб ункъабилеб, Дагъистаналъул цогидал мухъазда гьоркьоб — 29-абилеб; мухъалъул гӀатӀилъи буго 894,03 квадратияб километр.

Тарихияб рахъалъ гьанжсеб ЧӀарада мухъалъул бугеб территориялда рукӀана Авариялъул Къарахъ, Мукракь, Кьенсерухъ тарихиял болмухъал. Жибго ЧӀарада мухъ гӀуцӀана 1929 соналъул 3 юлалда, букӀараб Гъуниб сверухълъиялъул территориялда.

Административияб планалда ЧӀарада мухъ бикьула анцӀила лъабго муниципалияб гӀуцӀиялде, ичӀгоялъул буго росдал боялъул статус, ункъго буго жибго росу. Гьез  гъорлӀе бачуна кинабниги 53 чӀел-бакӀ. Мухъалъул административияб марказ буго ЦӀуриб росу.

Агьлулъиялъул къадаралъул рахъалъ ЧӀарада мухъ буго 47 бакӀалда, гьенив гӀумру гьабун вуго 13 518 чи; мухъалъул кьибилаб халкълъун ккола аварал. Кинабниги агьлулъи буго росдалаб. Мухъ ккола авар мацӀалъул жанубияб тӀадкаламалъул къарахъдерил сверел тӀибитӀараб ареаллъун.

 Тарих 
Гьанжесеб ЧӀарада мухъалъул территориялда рукӀана Авариялъул Къарахъ, Кьенсерухъ ва Мукракь боял. ЧӀарада мухъ гӀуцӀана 1929 соналъул 3 юлалда, байбихьуда гьелда гъорлӀ букӀана 53 росдал шура, территориялъул гӀатӀилъи букӀана 1124 км².

 География 
Мухъ буго гьанжесеб Дагъистаналъул жанубиябгин бакътӀерхьуда, мугӀрул Дагъистаналъул, ай тарихияб Авариялъул жанубиябгин бакъбаккул рахъалда. ГӀурхъаби руго Дагъистаналъул щуго мухъалъулгун: шималиябгин бакътӀерхьуда — Гъуниб, бакъбаккуда — Тум, жанубалда — Рутул, жанубиябгин бакътӀерхьуда — ЛъаратӀа ва шималиябгин бакътӀерхьуда — Шамилил. 

Мухъалъул территориялъул гӀатӀилъи буго 894,03 км².

 Демография 

 Миллияб гӀуцӀи

ЧӀарада мухъ ккола моноэтникияб авар мухълъул; кинабниги агьлулъиялъул  97,3 % ккола аварал.

 Территориалияб гӀуцӀи 
Административиябгин территориалияб гӀуцӀиялда жаниб ЧӀарада мухъалъ гъорлӀе рачуна росдал боял ва росаби..

БакӀалъулаб жинцаго нухмалъи гьабиялда жаниб гьебго цӀар бугеб муниципалияб мухъалъ гъорлӀе бачуна росдал поселениялъул статус бугеб 13 муниципалияб гӀуцӀи, жал росдал боязе ва росабазе данде кколел.

 ЧӀел-бакӀал 
ЧӀарада мухъалда буго 53 росдалаб чӀел-бакӀ.

 Хъутаби
Цадахъ росу буго ЧӀарада мухъалул чӀел-бакӀ, жиб лъарагӀлъиялда бугеб.

 Карта 
15px  Административияб центер,  чи13px  1000-ялдаса цӀикӀкӀун11px  500-ялдаса 1000-де щвезегӀан чи.9px  100-ялдаса 500-де щвезегӀан чи9px  100-де щвезегӀан чи.

 МугъчӀваял 
 Баянкьелал 

Иццал 

 РегӀелал 

 Мухъалъул расмияб сайт




*
Категория:Авариялъул мухъал
Категория:Дагъистаналъул мухъал