Фотосинтез

Фо́тосинтез (инсгрек. φῶς «канлъи», σύνθεσις — «рекӀинаби», «сукӀи», «тӀадсукӀи», «синтез») — бихьулеб канлъул (яги инфобагӀараб чӀорил) энергия органикиял жалазул химикиял хурхабазул энергиялде фотосинтетикиял пигментазул (рижунжалазул хлорофиллал, бактериязул бактерохлорофилл, архазул бактериородопсин) квекудалъун захӀматалдасан свери.

Рижунжалазул физиологиялда фотосинтез рикӀкӀуна фотоавтотрофияб функциялъун — батӀи-батӀиял эндергоникиял реакциябазулӀ канлъул квантазул энергия жанибкӀкӀвин, сверизаби ги хӀалтӀизаби. ГьезулӀе ккола карбоникияб газ органикияб жоде сверизабиги.

 ТӀобихьи 

Фотосинтезалъе гӀаммаб ращалъи, тӀоцебе жиб Корнелис ван Нилица целъураб, буго:
  +  +  →  +  + 

Лъим электроназул донор гӀадинан хӀалтӀизабулелъул оксигенияб фотосинтезалда, эб процессалъул ращалъи буго:
  +  +  →  +  + 

Гьеб ращалъуца гъоркь мухъ цӀала лъим канлъуд-бараб реакциялъулӀ реактантлъунги канлъуд-бачӀеб реакциялъулӀ продуктлъунги букӀиналда, хӀо щибаб рахъалда n лълъел молекула дагь гьабиялъ кьола:

  +  +  →  + 

Цогидал процессаз батӀиял жал (арсенит гӀадал), лъим хисун, хӀалтӀизабула электрон кьеялъул ролалда; мисалалъе цо-цо микробаз хӀалтӀизабула бакъул канлъи арсенитал арсенатазде оксидатизе:Anaerobic Photosynthesis, Chemical & Engineering News, 86, 33, August 18, 2008, p. 36 Гьеб реакциялъул ращалъи буго:
  +  +  →  + (хӀалтӀизабула цогидал жал гӀуцӀизе хадусел реакциябазда)

Фотосинтез лӀугьуна кӀиго этапалдасан. ТӀоцебесеб этапалда канлъуд-рарал яги канлъулал реакциябаз ккола канлъул энергиял ва хӀалтӀизабула эб гьидроген баччулеб НАДФ ва  энергия цӀунулеб молекула АТФ гьабизе. КӀиабилеб этапалда канлъуд-рачӀел реакцияз хӀалтӀизарула гьеь продуктал карбон диоксид кквезе ва букӀахъинабизе.

 МугъчӀваял 


Category:Агрономия
Category:Биологиял процессал
Category:Ботаника
Category:Экосистемаби
Category:Метаболизм