ГӀахьвалазул мацӀ

ГӀахьвалазул мацӀ — бакъбаккул кавказияб хъизамул авар–гӀандияб гӀаркьалил мацӀ, уна гӀандиял мацӀазул къокъадулӀе.

 Сверелал 
ГӀахьвалазул мацӀ тӀибитӀул буго кӀиго ареал: хьундасеб — ГӀахьвахъ мухъалда (ЦӀунта-ГӀахьвахъ), бакъдасеб — Шамилил мухъалда (Ракьу-ГӀахьвахъ: Кьаниб, ЦӀекӀоб, Ракьуб). Гьеб географияб рикьуда рекъон руго гӀахьвалазул мацӀалъул сверелалги, жал кӀиго тӀагаруде цолхизарурал: хьундасеб (цӀунтӀа-гӀахьвалазул ва ракьусезул сверелал) ва бакъдасел (кьанисезул ва цӀекӀосезул сверелал); цӀуна-гӀахьвалазул диалект буго ЦӀоралдаги. Гьел свералабазда гьоркьоб буго цӀикӀкӀараб батӀалъи, цоялда кӀалъалезда цогидазул бичӀчӀулареб, гьелда хурхун цоцада кӀалъазе хӀалтӀизабула авар мацӀ. ГӀахьвалазул мацӀ, цогидал гӀандиял мацӀалго гӀадин, буго авар мацӀалъул цӀикӀкӀараб асаралъукь, тӀоцебесеб иргида лексикадул рахъалъ.

 Фонология 
 Рагьукъал 
+ ГӀахьвалазул мацӀалъул рагьукъал фонемабиConsonant Systems of the North-East Caucasian Languages on TITUS DIDACTICAЛабиалДенталАлвеоларПалаталВеларУвуларФарингеалГлотталЦентралияблатерал лениссиб. фортис ленис фортис  ленис фортис  ленис фортис  ленис фортис Насал   Плосив/Аффрикат зирараб     () гъугъаб              эджектив             Фрикативгъугъаб          / [1]  зирараб     / [1] Вибрант Аппроксимант  

Аваралдаго гӀадин, буго батӀалъул кӀиго анализ таблода бихьизабураб  гӀужрал. Халалъи ккола батӀалъул бутӀа, элдаго цадахъ артикулациялъулаб кӀвел, гьединлъидал гьеб анализе бегьула фортисги ленисги гӀадин. Фортисиял аффрикатал халаталлъун ккола контуралъул фрикативияб бутӀалда,  (tss), итал яги япон гӀадинал мацӀазул геминатал аффрикативазул стоп бутӀалда гуреб,  (tts). Ливерица (1994) анилиз гьабулеб буго гьаркьил кӀи-сегментаб аффрикат–фрикативияб ирга  ( = ) гӀадин.

 Рагьарал 
ГӀахьвалазул мацӀалъул буго стандартаб щуго рагьаралъулаб система /i e a o u/ халалъул рахъалъ батӀалъигун.Magomedbekova (1967)

 МугъчӀваял 

Иццал 

КъватӀисел регӀелал

Category:Хьондакавказиял мацӀал
Category:ГӀандиял мацӀал
Category:Россиялъул мацӀал
Category:ТӀагӀинел кавказиял мацӀал
Category:Кавказалъул кьолболал мацӀал
Category:Европалъул кьолболал мацӀал
Category:Азиялъул кьолболал мацӀал