Авар хъвавул реформа 1952

Авар хъвавул реформа 1952 букӀана Дагъистаналъул литературиял мацӀазе нормализациялда цадахъго авар ортографияги рукӀалиде ккезабизе гӀоло гьабураб реформа, 1952 сонил гӀелмияб сессиялда гьабураб хӀукмуялда рекъон. Гьеб реформалда жаниб, авар хъвавулӀ хис-бас гьабизе букӀана, , ,  диграфалги тӀаде журан.*  Гьеб реформа жакъа къоде билӀинабун бахъун гьечӀо, авар ортография цебетӀезабиялде сверун дискуссияги лӀугӀун гьечӀо.

 История 

1938 Сонил 5 январалда, СССРалда унеб букӀараб кириллизациялъул процесссалда жаниб, лъазабуна Дагъистаналъул мацӀазул хъвай-хъвагӀи кириллияб графикалде бачине, 8 февралалда Дагъистаналъул СССРалъул централаб комитеталъ гьеб хӀукму тасдикъ гьабуна.. 10 февралалъ кириллияб авар алфабет бахъана «Дагестанская правда» газеталда. АлфабетазулӀ гӀунгутӀаби рукӀун, эзул суал цебе лъуна, 1952 соналъул 22–26 декабралъ, Историялъулги, мацӀалъулги, литературалъулги институталда гьабураб гӀелмияб сессиялда. Гьенив кӀалъазе вахъарав филологиял гӀелмабазул кандидат М. М. Гаджиевас рехсана рукӀарал гӀунгутӀаби, жидер аслиябги хъвавулӀ цо-цо гьаракь бихьизабизе рикӀкӀен гӀемерал мултиграфал рукӀин. Гьеб сессиялда гьабураб хӀукму ккана хадусеб:

 Реформа 
Авар мацӀалда ругел щинал гьаркьал рихьизаризе гӀолеб рикӀкӀен хӀарпазул гӀурус алфабеталда гьечӀого, хъвавулӀ хӀалтӀизабизе кколел руго кӀиго, лъабго, ункъго, щуго симбол цадахъ хъвараб графема. Гьеб гӀунгутӀи букӀана кириллияб авар алфабет бахъаралдаса нахъего. 1952 сонил реформалъ авар алфабеталде бачана диграф , хӀалуцараб гъугъаб алвеоларияб латералаб аффрикат бихьизабизе, жибги тӀоцебе букӀараб версиялда  гӀадин хъвалеб букӀараб, цебесеб авар латин алфабеталъул Ł хӀарпалъул бакӀалда.

+ Текст подписи ИФА  Латинияб  Кириллияб   ŁarBiłineRełŁvart̨ize  ЛӀарБилӀинеРелӀЛӀвартӀизе

Гьединго реформаялъ рес кьолеб букӀана ункъго тетраграфалъул лъабгояб хисизе:
  > 
  > 
  > 
Эл диграфаз рес кьола щуго цадахъ хъвалезул бакӀалда триграф хӀалтӀизабизе:  > , гьединго букӀине кколщиналъуб хӀалуцарал алвеоларияб эйективияб аффрикат гин пост-алвеоларияб эйективияб аффрикат бихьизабизеги: маць, цьер, чьезе цги.

+ Мисалал ИФА  ХисизабичӀеб  Реформа гьабураб   КӀкӀуйРикӀкӀинеРикӀкӀКӀвазе  ӀКуйРиӀкинеРиӀкӀквазе   ЦӀцӀеБацӀцӀинеРицӀцӀЦӀва  ЦьеБацьинеРицьЦьва   БечӀчӀизеРичӀчӀЧӀчӀвад  БечьизеРичьЧьвад

1952 Сонил реформалда рекъон, авар алфабет букӀине ккола хадусеб куцалда: 

 Ралагье гьединго 
Авар алфабет
Авар ортография
Авар мацӀалъул романизация

 Референсал 

Категория:Авар ортография