Гелбахъ мухъ

Ге́лбахъ мухъ, гьединго Гъизилурт мухъ, буго административиябгун территориалаб цвелги муниципалаб гӀуцӀиги (муниципалаб район), жиб Россиялъул Дагъистаналда гъорлӀ бугеб.

Административияб центер буго Гъизилурт шагьар (районалда гъорлӀе унаро).

 История 
Мухъ гӀуцӀана 1944 соналъул 5 июлалъ ДАССР-аялъул ТӀадегӀанаб Советалъул Президиумалъул хӀукмуялдалъун Хъумторхъала мухъалда цӀарги хисун, Гъизилурт росулӀе мухъалъул центрги бахъун. 1863 соналъул 1 февралалъ РСФСР-ялъул ТӀадегӀанаб Советалъул Президиумалъул амруялдалъун мухъ биххизабуна, гьелъул ракьал кьуна Хасавхъала мухъалъе. 1966 соналъул 30 декабралъ кьураб амруялдалъун цӀидасан гӀуцӀана. 1992 соналъул 18 сентябралъ ДАССР-аялъул ТӀадегӀанаб Советалъул Президиумалъул хӀукмуялдалъун, мухъалъул бакъбаккул рахъалда ругел ракьаздалъун гӀуцӀана Хъумторхъала мухъ.

 География 
Мухъ буго Дагъистаналъул централаб бутӀаялда, элъул гӀурхъи цураб буго Хасавхъала, Бабаюрт, Хъумторхъала, НахъбакӀ ва Шурагьиб мухъазулгун. Ракьалъул гӀатӀилъи буго 524.01 кв.км.

 Демография 

Россиялъул экономикияб цебетӀовул министерлъул прогнозалда рекъон, чагӀазул рикӀкӀен букӀине буго:
 2024 — 77.38 аз. чи.
 2035 — 90 аз. чи.

 Националаб гӀуцӀи 
2010 сонил тӀолго Россиялъул цензалда рекъон (Гъизилурт шагьар рикӀкӀинчӀого):

 Этникиябкъокъа  РикӀкӀен,чи  БутӀа% аварал  51,599  83.39 % кумикал  6,469  10.45 % чачанал  1,541  2.49 % лакал  908  1.47 % даргиял  326  0.53 % гӀурусал  175  0.28 % куралал  140  0.23 % цогидал  396  0.64 % бихьизабичӀел  322  0.52 % киналниги  61,876  100.00 %

ТӀолго россиялъулаб 2020—2021 сонил ценнзалда рекъон (Гъизилюрт шагьар рикӀкӀинчӀого):

 Этникиябкъокъа  РикӀкӀен,чи  БутӀа% аварал  63,300  84.68 % кумикал  7,671 10.26 % чачанал  1,547  2.07 % лакал  1,008  1.35 % даргиял  279  0.37 % цогидал  739  0.99 % бихьизабичӀел  203  0.27 % киналниги  74,747  100.00 %

Административиябги муниципалабги статус
Административияб рикьуда жаниб, Гелбахъ мухъ буго республикалъул 41 районалъул цояб. Эб бикьула 3 росдал советалдеги, 10 росдадеги. Гъизилюрт шагьар ккола элъул административияб центер, районазулалде статус бащад гьабураб, батӀаго бугеб административияб цвел букӀаниги.

Муниципалаб гӀуцӀи́ гӀадинан, район гъорлӀе бачун буго Гелбахъ муниципалаб район кинигин. Элъул лъабго росдал советги анцӀго росуги гъорлӀе бачун буго муниципалаб районалде анцӀила лъабго муницпалаб гӀуцӀилъун, жиндир росдал поселение абун статус бугеб. Гъизилюрт шагьар, районалдаса батӀаго, уна Гъизилюрт шагьрияб округалде, хӀо ккола муниципалаб районалъул административияб центерлъун.

 Референсал 

 Линкал 

Категория:Дагъистаналъул районал