ДахӀадал мухъ

ДахӀадал мухъ () буго административиябгун территориалаб цвелги муниципалаб гӀуцӀелги (муниципалаб район), жиб Россиялъул Дагъистаналда гъорлӀ бугеб. Элъул территориялъул гӀатӀилъи буго 760.37 кв. км.

Мухъалъул административияб центер ккола Уркарахъ.

 История 
Дагъистаналъул Централаб ТӀобазабул Комитеталъул 4-абилеб сессиялъул 1928, 22 новембралдаса лъазабудалъун, рукӀарал Дарги, Гъазигъумекиб, Хайдакъ-Табасаран сверухълъабазул реорганизация гьабун, гӀуцӀана Урари кантон, Урари росулӀ центергун. 1929 сонил 3 юналда кантон сверизабуна мухъалде. 1930 сонил 19 априлалда мухъалъул цӀар хисана ДахӀадал абун, ДахӀадалазул МахӀачил хӀурматалда, гьего соналъул 18 октобралда мухъалъул центер босана Уркарахъ росулӀе.

РСФСРалъул ТӀадегӀанаб Советалъул 1963, 1 фебруаралдаса лъазабудалъун, мухъ тӀагӀинабуна, территория кьуна кӀодолъизабураб Хайдакъ росдалаб мухъалда гъорлӀе. 1965 сони 12 январалда ДахӀадал мухъ цӀидасанги гӀуцӀана рукӀарал гӀурхъазда жаниб.

 География 
Мухъ буго Дагъистаналъул жанубияб бакъбаккуда. Элъул гӀурхъи цураб буго шималияб рахъалда ДешлахӀар, бакъбаккуда Хайдакъ, жанубияб рахъалда Агъул, жанубияб бакъбаккуда Кули, бакътӀерхьуда ГӀахъуша мухъазулгун. Гьеб гуребги, мухъалъул руго анклавал: Ралъдахъ ва ЦӀияб Уркарахъ сверун Чор мухъгун, гьединго Шаласи росу сверун ГӀаяша мухъгун.

Территориялъул гӀатӀилъи буго  км2, элъул рахъалъ, Дагъистаналъул цогидал мухъазда гьоркьоб, ДахӀадал мухъ буго 20-абилеб бакӀалда (республикалъул тӀолаб гӀатӀилъудаса 1.51 %).

 Демография 

 Националаб гӀуцӀи 
2010 сонил тӀолго Россиялъул цензалда рекъон:
 Этникиябкъокъа  РикӀкӀен,чи  БутӀа% даргиял  36,344  99.01 % лакал  300  0.8 % гӀурусал  30  0.08 % аварал  11  0.03 % цогидал  56  0.15 % бихьизабичӀел  268  0.73 % киналниги  36,709  100.00 %

ТӀолго россиялъулаб 2020–2021 соназул цензалда рекъон:

 Этникиябкъокъа  РикӀкӀен,чи  БутӀа% даргиял  35,802  98.97 % аварал  21  0.06 % лакал  16  0.04 % цогидал  110  0,30 % бихьизабичӀел  225  0.62 % киналниги  36,174  100.00 %

ДахӀадал мухъалъул цӀикӀкӀанисел руго даргиял. ЦохӀо росулӀ, Шадни, гӀумру гьабун руго лакал.

Административиябги муниципалабги статус
Административияб рикьуда жаниб, ДахӀадал район буго республикалъул 41 районалъул цояб. Эб бикьула 15 росдал советалдеги, 11 росдадеги.

Муниципалаб гӀуцӀел гӀадин, район гъорлӀе бачун буго ДахӀадал муниципалаб район кинигин. Элъул анцӀила щуго росдал советги анцӀила цо росуги гъорлӀе бачун буго муниципалаб районалде къоло анлӀго муницпалаб гӀуцӀеллъун, жиндир росдал поселение абун статус бугеб. Уркарахъ росу буго административиябги муниципалабги районалъул центер.

 Росаби 
ДахӀадал мухъалда буго 64 росдалаб чӀел-бакӀ.

 Нотаби 

 Референсал 

Категория:Дагъистаналъул мухъал