Хъанчазда авар хъвай-хъвагӀаял

Хъанчазда авар хъвай-хъвагӀаял ккола авар мацӀалъул бищун некӀсияб хъвавулаб фиксация. Гьел хъвай-хъвагIаял гьарурал руго XII–XIV гIасрабазда. 

 История 
ТӀоцебесеб хъанч батана Гьалла, элъул декрипция гьабуна Арнолд Чикобаваца 1940 соналъ. Цоги хъанч батана Хунзахъ, ТӀад-рагӀал абулеб бакӀалда, элтӀа хъвараб жо цIалана Того Гудаваца. ГьоцӀалӀ батараб буссинабуна Илясил Шигьабудиница.

 Хъанчал 

Бищун цӀар рагӀараб хъанч ккола Гьалла батараб. Эб буго хъахӀаб ганчӀил гьабураб, 22.3 см халалъи, 17 см гӀеблъи бугеб. КӀиго мацӀалда гьабураб тӀахъвай гӀуцӀун буго 11 мухъидалъун. Гуржи мацӀалъулаб буго асомтаврули хъвавуда, тӀасаги гъоркьаги, аваралъ хъвараб — нусхуриялда, хъанчил бакьулӀ. Чикобавада рекъон, аваралъ хъварал мухъал (4–7) руго:

ХӀапизовасда рекъон, гьанжесебе авар мацӀалде эл руссинаризе бегьула хадусеб куцалда: "СаркӀели, цӀоб теги тӀолго гӀагаразда, росасда". БукӀине бегьула, теги абун хъвай лъеги-ялъул бакӀалда, щай гурелъул гуржи хъвавуда гьечӀо авар  бихьизабизе батӀаго бугеб хӀарп.

КӀиабилеб хъанч буго гьединго хъахӀаб ганчӀил гьабураб, элъул борхалъи буго 16 см, 9.5 см. Цебеселдаго гӀадин тӀаса мухъалги, тӀарамагъадисеб цо мухъги руго гуржиялъ хъван, бакьулӀ ругел 9–12 мухъазда руго авар рагӀаби. ХӀалтӀизарун руго мргловани ва нусхури хъваял. ИчӀабилеб мухъил тӀоцересел хӀарпал тӀаса ун руго, гьединлъидал рагӀул кӀал цӀализе щолеб гьечӀо, амма эб букӀине бегьула чиясул цӀарлъун. Хъвай-хъвагӀай хадусеб:

 Цогидал хъвай-хъвагӀаял
Буго гьединго 1928 соналъ ГӀурада батараб ганчӀил рекел тӀад хъвай-хъвагӀигун, жиб асомтаврулиялда гьабураб:

ТӀоцебе гьеб эпиграфикалъул анализ гьабуна Николай Маррица 1924 соналъ, амма гьесул макъаладул къватӀибе бахъана 1947 соналъ, жив Марр хун хадуса. Хъвай-хъвагӀай цӀалулаго, Маррица кьочӀое босун букӀана авар лексикон. Маррида рекъон, хъвараб жоялъул магӀна буго "Христ нижер Албаниялъул / бечед, гьардалав / гӀолай Марям / Астаралъул / гьардал". Амма эсул щаклъи букӀана, Марям абураб рагӀи тун, цогидал рагӀаби цӀалулӀ. ХӀапизовас гьеб хъвавул дескрипция гьабулеб буго хадусеб:  (КристӀед)а :  гьару(ла) / (гурхӀе)л : гимо : ва(цӀи) / (-л)о Оло (ги)мо М(а)р(иа)м(ие) / (Д)астарил вац. Гьанжесеб мацӀалде буссинабуни, "КристӀеда (Христосида) гьарула гурхӀел гин вацӀалъи Ологун Мариамие. Дастарил вац".

 Ралагье гьединго 
Авар хъвай-хъвагӀи
Гуржи хъвай-хъвагӀи

 Референсал 
Нотаби

Иццал

Категория:Авар хъвай