ГӀандалазул сверел

ГӀандалазул сверел — авар мацӀалъул диалектазул цояб, жиб бакъдасеб тӀадгаруде гъорлӀе унеб. Цогидал бакъдасел сверелазда гьоркьоб кӀалъалезулги гаргаразулги рикӀкӀадул рахъалъ ккола бищун кӀудияб гӀандалазул сверел лӀугьана Авариялъул ГӀандаллъи абулеб ракьалда. ГӀандалазул сверелазда кIалъала 33 росулI, гьанжесеб Гъунибги Хьаргабибги мухъазда ругел. Сверел руго 11 гаргар; цо-цо росдал гаргарал гурелги данчӀвала чанго росу гъорлӀе рачунелги.

 ТӀибитӀиги гаргаралги 
ГӀандалазул свералида кӀалъала Гъуниб мухъалъул цIикIкIарасел росаби, жал историкияб ГӀандаллъуда ругел, Хьаргабиб мухъалъул Дарада, Мурада, Тунзиб, МагIлиб, Хъвартихьуниб, Хъварада. Гьединго Шурагьи мухъалда ругел ГьаркӀасги Манасросуги, жидее гӀандалазул чагIаз кьучI лъурал.

Цогидал бакъдасел диалектазде данде ккун, гӀандалазул свералил буго бищун цIикIкIараб рикIкIен гаргаразул. Гьел гаргарал руго хадусел:
Бухтадерил — Бухтиб, Шамгъуда;
Гъенсдерил — Гъамсукь;
ГӀабхъадерил — ГӀобохъ;
Куделдерил — Кудалиб, СилтIа, Дарада, Мурада, Тунзиб, МагIлиб, Хъартихьуниб, Хъварада, Хъулиб, ГьаркIас, Манасросу
КкIуядерил — Агъада, ГӀурала, Сехъ, Мурала, Балану, Кьогъо;
КIкIагьадерил — КIкIогьориб;
Ругъеждерил — Ругъжа, ГIункIкIида, Мадала, Хьопор, МучӀула, Шумах, Бокьони, СагӀала, Букъади, Кати, Хабада;
Сугъулдерил — СугъралӀ, НаккӀазухъ, Шитлиб;
Сулдерил — СалтӀа;
ХIотIочI-хьиндадерил — ХӀотӀочӀи, Хьиндахъ, 
ЧIахъадерил — ЧӀохъ, ГӀурулгьоцӀиб;

 Фонетика 
Рагьукъал
ГӀандалазул сверелил консонантазул система буго стандарталдасаги гӀадатаб цо-цо рагьукъал гьечӀолъиялъ. Гаргаразул консонантизмалда буго батӀалъиги. ЦохӀонигиялда гьечӀо стандарталъул гъугъаб хӀалуцараб алвеоларияб латералияб аффриката  (лӀ), бухтӀадерилги, куделдерилги, сулдерилги, сугъулдерилги тун хутӀараб анлъгоялда гьечӀо гъугъаб хӀалуцараб увуларияб аффриката  (хъ), гъугъаб алвеоларияб латералаб фрикатив  (лъ) буго цохӀо гӀабхъадерилги сугъулдерилги сверелазда. КкIуядерилги хIотIочI-хьиндадерилги гаргаразда гьечIо кIкI, цIцI, чIчI.

Стандарталда гьечIел гьаркьазул гIандалазул сверелазда руго дж ва палаталлъараб н, гьел данчIвала бухтIадерилги, куделдерилги, сулдерилги, кIиабилеб гьединго буго хIотIочI-хьиндадерилги ккIогьорисезулги гаргаразда.

Рагьарал 
Гьидерил сверелалда буго стандарталдаго гӀадин щуго рагьараб гьаракь: тӀасияб борхул –, тӀаса-гьоркьохъеб борхул –, гъоркьияб . Руго бакӀал, стандарталъул рагьараб гьаркьил бакӀалда свералида батӀияб батулеб, эб процессалъул гьечӀо систематиклъи.

 МугъчӀваял 

 Библиография 



ГӀандалазул сверел
Категория:Авар свералаби