Хьаргаби мухъ

Хьаргаби мухъ буго административиябгун территориалаб цвелги муниципалаб гӀуцӀелги (муниципалаб район), жиб Россиялъул Дагъистаналда гъорлӀ бугеб. Элъул административияб центер буго Хьаргаби.

Хьаргаби мухъ буго Дагъистаналъул централаб рахъалда, Аваралъул бакъбаккуда. Аслияб куцалъ эб гӀуцӀула хьиндалазул бол территориялъ, гьединго мухъалда гъорлӀ руго гӀандалазулги, магьдазулги боязул росаби. 

Мухъалъул территориялъул гӀатӀилъи буго  км2, гьеб рахъалъ Дагъистаналъул цогидал мухъазда гьоркьоб эб буго 40-абилеб бакӀалда. Административияб рахъалъ, Хьаргаби мухъ бикьула анцӀго муниципалияб гӀуцӀалиде, жиндица 16 росу жанибе бачараб; чагӀазул рикӀкӀен буго  (2021). 

 История 
Хьаргаби мухъ гӀуцӀана РСФСРалъул ТӀадегӀанаб Советалъул президиумалъул 1944, 30 августалдаса лъазабудалъун. Элда гъорлӀе рачана Хьаргаби, Дарада-Мурада, МагӀлиб, Хъвартихьуни, КӀикӀуни росдал советал Гъуниб мухъалдаса, Могьохъ росдал совет Хунзахъ мухъалдаса, Къудукь росдал совет Онсоколо мухъалдаса, ГӀаймаки росдал совет Лаваши мухъалдаса. 

Дагъистаналъул АССРалъул ТӀадегӀанаб Советалъул 1960, 14 сенптембралдаса лъазабудалъун, мухъалда гъорлӀе бачана тӀагӀинабураб Онсоколо мухъалъул территория. 1963 сонил 1 фебруаралда, мухъалъул цӀар хисана Онсколоб ролсдалаб район абун. 1965 сонил 12 январалда, РСФСРалъул ТӀадегӀанаб Советалъул президиумалъул лъазабудалъун, Онсоколоб росдалаб район тӀагӀинабуна, территория бикьана Онсоколобги Хьаргабибги мухъазде.

 География 
Мухъ буго Дагъистаналъул централаб рахъалда. Элъул гӀурхъи цураб буго шималияб рахъалда Онсоколо, бакъбаккуда Лаваши, жанубияб рахъалда Гъуниб, бакътӀерхьуда Хунзахъ мухъазулгун. 

Территориялъул гӀатӀилъи буго  км2, элъул рахъалъ, Дагъистаналъул цогидал мухъазда гьоркьоб, Хьаргаби мухъ буго 40-абилеб бакӀалда (республикалъул тӀолаб гӀатӀилъудаса 0.69 %).

 Демография 

Россиялъул Федерациялъул экономикияб цебетӀовул министерлъул прогнозалда рекъон, мухъалъул чагӀазул рикӀкӀен букӀине буго:
 2024 — 22.55 аз. чи.
 2035 — 25.43 аз. чи.

 Националаб гӀуцӀи 
Мухъалда гӀумру гьабун руго аварал.

2010 сонил тӀол-россиялъулаб цензалда рекъон:
 Этникиябкъокъа  РикӀкӀен,чи  БутӀа% аварал  19,760  99.2 % цогидал  150  0.8 % киналниги  19,910  100 %

ТӀол-россиялъулаб 2020—2021 сонил ценнзалда рекъон:

 Этникиябкъокъа  РикӀкӀен,чи  БутӀа% аварал  19,087  95.26 % цогидал  88  0.39 % бихьизабичӀел  872  4.35 % киналниги  20,037  100.00 %

Административиябги муниципалабги статус
Административияб рикьуда жаниб, Хьаргаби мухъ буго республикалъул 41 районалъул цояб. Эб бикьула 4 росдал советалдеги, 6 росдадеги. 

Муниципалаб гӀуцӀел гӀадинан, район гъорлӀе бачун буго Хьаргаби муниципалаб район кинигин. Элъул ункъго росдал советги анлӀго росуги гъорлӀе бачун буго муниципалаб мухъалде 10 муницпалаб гӀуцӀеллъун, жиндир росдал поселение абун статус бугеб. Хьаргаби росу буго административиябги муниципалабги районалъул центер.

 Росаби 
Хьаргаби мухъалда буго 16 росдалаб чӀел-бакӀ.

 Референсал 

*
Категория:Дагъистаналъул мухъал