Романиял мацӀал

Романиял мацӀал, цо-цо жидеда Латин мацӀал яги Нео-латин мацӀал абулел, ккола вулгарияб латиналдаса лӀугьарал гьанжесел мацӀазул тӀел. Гьел руго гьиндгин европиял мацӀазул хъизаналда италиял мацӀазул цохӀого цо цӀунун хутӀараб гъоркькъокъалъун. 

ТӀолго Ракьалда романиял мацӀал рахьдалаблъун кколезул къадар буго 900 миллионалдаса цӀикӀкӀун, аслияб къагӀидаялъ Америкабазда, Европаялда, ва Африкаялъул бутӀаялда. Аслияб романиял мацӀазда гьединго кӀалъала гьел рахьдалалъун кколарел гӀемерал гӀадамалги, ва гьел мацӀал хӀалтӀизарула лингва франка хӀисабалдаги.M. Paul Lewis, "Summary by language size", Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth Edition. 

Континуумалда ругел мацӀал гӀадал феноменазе къвакӀараб категория кьезе захӀмалъулелъул, гьанжесел романиял мацӀазул рикӀкӀеналъе къимат кьей буго батӀи-батӀияб. Мисалалъе, Далбица рехсолеб буго 23, цоцадричӀчӀиялъул критериялги кьочӀое росун. ГъоркьегӀан кьун руго гьелги цогидалги гьанжесел мацӀал, жал чӀагоял, ва гьединго цо хвараб, далмат мацӀги:
Ибергин романиял: португал/галис, астурлеони/миранди, испан, арагони, ладино;
Окситангин романиял: каталан/валенс, окситан (lenga d'oc), гаскони (цо-цо рикӀкӀуна окситан мацӀалъул бутӀалъунги);
Галлгин романиял: Паранс/оил мацӀал, парансгин провансал (арпит);
Рето-романиял: романш, ладин, фриул;
Галлгин италиял: пиемонти, лигур, ломбард, эмил, романйол;
Венети (классификация буго бахӀсияб);
Италгин далматиял: итал (тоскан, корсик, Сассариз, централияб итал), сицил/жанубияб итал, неаполи/жанубияб итал, далмат (тӀагаӀана 1898), истриот;
Бакъбаккул романиял: руман, аруман, меглено-руман, истро-руман;
Сардин.

 Классификация ва гӀагарал мацӀал 

Романиял мацӀазул классификация гьаби жиндир кьучӀдаго буго захӀматаб, щай гурелъул лигвистикаияб ареадул цӀикӀкӀанисеб бутӀа буго диалектияб континуум, ва цо-цо бакӀазда хӀаялде лӀугьуна политикиял цебеккунпикраби. Латин (жиб романиял мацӀазде гъорлӀе бачунареб) ва некӀсияб Италиялъул чанго хвараб мацӀазда цадахъ, гьез гӀуцӀула Гьиндгин европияб хъизаналъул италияб гӀаркьел.

 Батилин тараб рикьи 

+ ЦеретӀеялъул вариациялъул даража (цӀакъ консервативиялдаса цӀакъ иновативиялде) Форма ("кечӀ ахӀизе")  Латин  Нуорес Сардин  Итал  Испан  Португал  Лангедокияб Окситан  Классикияб каталан 2  Миланалъул ломбард  Руман  Болонялъулаб эмил  Паранс Инфинитив  cantāre  cantare  cantare  cantar  cantar 1  cantar  cantar  cantar  a cânta  cantèr  chanter Аралъулаб бутӀалъел  cantātum  cantatu  cantato  cantado  cantado  cantat  cantat  cantad  cântat  cantè  chanté Герундий  cantandum  cantande  cantando  cantando  cantando  cantant  cantant  cantand  cântând  cantànd   chantant    cantō  canto  canto  canto  canto  cante  cant  canti  cânt  a3 cant  chante    cantās  cantas  canti  cantas  cantas  cantas  cantes  càntet  cânți  t cant  chantes    cantat  cantat  canta  canta  canta  canta  canta  canta  cântă  al canta  chante    cantāmus  cantamus  cantiamo  cantamos  cantamos  cantam  cantam  cantom  cântăm  a cantän  chantons    cantātis  cantates  cantate  cantáis  cantais  cantatz  cantau  cantev  cântați  a cantè  chantez    cantant  cantant  cantano  cantan  cantam  cantan  canten  canten/canta  cântă  i cànten  chantent    cantem  cante  canti  cante  cante  cante  cant  canta  cânt  a canta  chante    cantēs  cantes  canti  cantes  cantes  cantes  cantes  càntet  cânți  t cant  chantes    cantet  cantet  canti  cante  cante  cante  cant  canta  cânte  al canta  chante    cantēmus  cantemus  cantiamo  cantemos  cantemos  cantem  cantem  cantom  cântăm  a cantaggna  chantions    cantētis  cantetis  cantiate  cantéis  canteis  cantetz  canteu  cantev  cântați  a cantèdi  chantiez    cantent  cantent  cantino  canten  cantem  canten  canten  canten/canta  cânte  i cànten  chantent  imperative  cantā  canta  canta  canta  canta  canta  canta  canta  cântă  canta  chante  imperative  cantāte  cantate  cantate  cantad  cantai  cantatz  cantau  cantev  cântați  cantè  chantez 1 Гьединго  руго  гьаракьалъул бегьулелщинал аллофонал гьаб позициялда, ва гьединго рагьукъал гилдизари.2 Гьеб сарпалъул моделалъул кьучӀ тӀамураб буго классикияб моделалда, жал Гьоркьохъел ГӀасрабазулалде гӀагарараб, Каталониялда, Валенсиялда ва Балеар чӀинкӀиллъабазде хӀалтӀизабулел батӀалиги бугел гьанжесел сарпиял моделал гурел.3Болонйезалда сарпиял гьабелазе къваригӀуна кьабизабиялъукб гьечӀел цӀарелиял цӀарубакӀал, жал гьабелаздехун рекӀинарулел. ТӀубарал формаби хӀалтӀизарун рукӀине бегьула тӀаде гьадинги 'нуж кванала' букӀине бегьула a magnè яги vuèter a magnè, амма гӀицӀаб *magnè буго грамматикияб-гуреб. Интеррогативаз (суалияз) тӀалаб гьабула энклитикал, жидеца проклитикиял формаби гӀуцӀичӀого тезе бегьулел: magnèv? 'нуж кваналищ?/нужеца кваналищ?'.

 Баянкьелал 

 МугъчӀваял 
ГӀаммаб:
Frederick Browning Agard. A Course in Romance Linguistics. Vol. 1: A Synchronic View, Vol. 2: A Diachronic View. Georgetown University Press, 1984.
 Reprint 2003.

Gerhard Ernst et al., eds. Romanische Sprachgeschichte: Ein internationales Handbuch zur Geschichte der romanischen Sprachen. 3 vols. Berlin: Mouton de Gruyter, 2003 (vol. 1), 2006 (vol. 2).

Martin Maiden, John Charles Smith & Adam Ledgeway, eds., The Cambridge History of the Romance Languages. Vol. 1: Structures, Vol. 2: Contexts. Cambridge: Cambridge UP, 2011 (vol. 1) & 2013 (vol. 2).
Martin Maiden & Adam Ledgeway, eds. The Oxford Guide to the Romance Languages. Oxford: Oxford University Press, 2016.

Фонология:

Cravens, Thomas D. Comparative Historical Dialectology: Italo-Romance Clues to Ibero-Romance Sound Change. Amsterdam: John Benjamins, 2002.
Sónia Frota & Pilar Prieto, eds. Intonation in Romance. Oxford: Oxford UP, 2015.
Christoph Gabriel & Conxita Lleó, eds. Intonational Phrasing in Romance and Germanic: Cross-Linguistic and Bilingual studies. Amsterdam: John Benjamins, 2011.
Philippe Martin. The Structure of Spoken Language: Intonation in Romance. Cambridge: Cambridge UP, 2016.
Rodney Sampson. Vowel Prosthesis in Romance. Oxford: Oxford UP, 2010.

Лексикон:

Паранс:

Португал:

Испан:

Итал:

Рето-Романиял:
John Haiman & Paola Benincà, eds., The Rhaeto-Romance Languages. London: Routledge, 1992.

 КъватӀисел регӀелал 
Michael de Vaan, Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages, Brill, 2008, 826pp. (part available freely online)
Michael Metzeltin, Las lenguas románicas estándar. Historia de su formación y de su uso, Oviedo, 2004
Orbis Latinus, site on Romance languages
Hugh Wilkinson's papers on Romance Languages
Spanish is a Romance language, but what does that have to do with the type of romance between lovers? , dictionary.com
Comparative Grammar of the Romance Languages 
Comparison of the computer terms in Romance languages


Category:Латингин фалиск мацӀал