Idioma cora

El cora (tamién llamáu chora o chota)

El cora ye una llingua mesoamericana qu'amuesa munchos de les traces definitories del área llingüística mesoamericana. La llingua cora tien reconocencia oficial pola "Llei de Derechos Llingüísticos" que la reconoz como una "llingua nacional" xunto con otres 62 llingües indíxenes y l'español, y tien la mesma "validez" en Méxicu que l'español o les otres llingües.

 Variantes y autónimos 
La llingua tien autónimos distintes según les sos variedaes:
 rosaríìtu [] o cora de Rosarito
 wachí hapwa [] o cora de Dolores
 yaúhke’ena [] o cora meseño
 chwísita’na [] o cora de Jesús María
 kwáaxa’arreya [] o cora francisqueño
 kwéimarusa’na [] o cora tereseño
 múxata’ana [] o cora presideño
 kuráàpa [] o cora corapeño.

 Distribución xeográfica 
Esisten dos variedaes principales de cora llamaes:
 Cora del Nayar o cora meseño que ye faláu por unes nueve mil persones (censu de 1993) na sierra de Nayarit y parte de la Sierra de Jalisco.
 Cora de Santa Teresa que ye faláu por unes siete mil persones (censu de 2011) en centru-norte de Nayarit y parte de la Sierra de Durango. Esta variedá tien una inteligibilidad tan baxa cola otra variedá, que diversos autores considerar variedaes separaes.

Por cuenta de migraciones recién, esiste una pequeña comunidá de coras na parte occidental del oeste del estáu de Colorado, (Estaos Xuníos).

 Clasificación 
La llingua más cercana al cora ye'l huichol, xunto col que forma la subfamilia chorachol dientro de les llingües uto-azteques. Presenta tamién cierta cercanía dientro de les llingües uto-azteques col grupu cahita (Mayu, Yaqui), el grupu nahua (Náhuatl) y el tubar. Tanto'l cora, el huichol, como'l náhuatl y el tubar caltienen reflexos ensin mutar del fonema , qu'en restu de llingües de la división sonorense o meridional de la familia utoazteca evolucionó a una billabial  o .

 Descripción llingüística 
 Fonoloxía 
El cora presenta una fonoloxía típica de les llingües uto-azteques con cinco timbres vocálicos y cantidá vocálica relevante, amás d'un inventorio consonánticu pequeñu y ensin grupos consonánticos complicaos. Sicasí, el cora ye peculiar dientro de les llingües uto-azteques por desenvolver un sistema d'acentu tonal. L'inventariu de consonantes vien dau por:
 llabial alveolar palatal velar glotal oclusiva africada  fricativa líquida nasal  semivocal    
Delles variedaes como'l cora la d'El Nayar l'inventariu inclúi dellos fonemes adicionales, al estremar alveolares apicales // d'alveolares laminales //. Les africaes // dacuando trescríbense a cencielles como <>. Toles variedaes de cora presenten los siguientes timbres vocálicos:
 anterior central posterior zarrada  media abierta
La vocal // dacuando apaez trescrita en dellos autores como <>, ya igualmente // apaez trescrita frecuentemente a cencielles como <>.

 Gramática del idioma 
Como la mayoría de llingües utoazteques el cora presenta una morfoloxía nominal relativamente simple, nel que'l nome tien dos estaos básicos: formes teníes y formes ensin tener. Les formes teníes inclúin un prefixu de persona qu'indica'l posesor, ente que les formes ensin tener tienen una marca de casu absolutivo que puede ser -ri o -ci (dambos derivaos de *-ti de la mesma del proto-utoazteca *-ta).

 Ver tamién 
 Pueblu cora

 Referencies 

 Enllaces esternos 
 Familia corachol na páxina web de ILV.

Cora
Categoría:Llingües de Nayarit
Categoría:Pueblu cora
Categoría:Llingües de Méxicu