Llingües d'Estaos Xuníos

225px|miniaturadeimagen|Un bote de basura en Seattle marcáu en cuatro idiomes: inglés, chinu, vietnamita y español.

Diverses llingües falar nos Estaos Xuníos; sicasí, l'inglés predomina nel usu públicu según la llingua materna mayoritaria del país. Nenguna norma a nivel federal declaró como idioma oficial al inglés; sicasí, ye la llingua na cual tán escrites la Constitución y les lleis y na cual realícense los queferes de gobiernu. Tamién delles lleis federales implícitamente estandarizan l'idioma inglés.Por casu, la seición 1432 (2) de la Llei 107-110 d'Estaos Xuníos "Nengún neñu abandonáu" del 2001, que define'l términu "EN RIESGU": 
"EN RIESGU.—El términu ‘en riesgu', cuando s'utiliza con al respective de un neñu, nuevu, o estudiante, significa un individuu n'edá escolar que cuerre peligru de fracasu académicu, tien un problema de drogues o alcohol, ta embarazáu o ye padre, entró en contautu nel pasáu col sistema xudicial xuvenil, ta siquier 1 añu per debaxo del nivel d'estudios correspondiente a la edá del individuu, tien llindada la so competencia col inglés, ye miembru d'una banda, abandonó la escuela nel pasáu, o tien una alta tasa de absentismo na escuela." (añadióse'l énfasis) (ver el testu de la llei) Fálense, sicasí, cientos d'otros idiomes y dialeutos, siendo l'español el más común ente ellos, idioma qu'amás tien reconocencia en delles xurisdicciones del Suroeste.

Tradicionalmente, nes ciudaes grandes esistieron barrios nos que la primer xeneración d'inmigrantes d'un país determináu arrexuntar y depués socesives xeneraciones van dexando'l llugar. Una notable esceición son los barrios chinos, chinatowns, siendo'l más importante d'estos el que s'atopa na ciudá de San Francisco (California). Dempués de décades de represión, les llingües de los americanos nativos, o llingües amerindies autóctones, tán siendo calteníes y enseñaes dientro de les reserves. Un casu singular dientro de los Estaos Xuníos ye'l Estáu Llibre Acomuñáu de Puertu Ricu, que tien como primer idioma oficial l'español (inglés ye idioma oficial secundariu).

 Llingua oficial y estadístiques 
 Estatus d'idioma oficial 

Ante l'ausencia d'un idioma oficial a nivel federal nos Estaos Xuníos, munchos estaos y territorios individualmente adoptaron l'inglés como idioma oficial del estáu:



Dellos estaos y territorios son oficialmente o de facto bi- o trillingües:

El estáu de Nueva York tenía documentos del gobiernu estatal (por casu, rexistros demográficos) coescritos en idioma neerlandés hasta los años 1920, con cuenta de caltener l'heriedu de los Nuevos Países Baxos, anque Inglaterra anexonara la colonia en 1664.

Les llingües indíxenes son oficiales o cooficiales en munches de les reserves indies d'Estaos Xuníos y pueblos. En Oklahoma antes de convertise n'estáu en 1907, los dirixentes del territoriu aldericaron si tener el cheroqui, choctaw y muscogee como cooficial, pero la idea nunca tomó forma.

+ Los hispanofalantes nos Estaos XuníosAñu !Númberu de falantes
n'españolPorcentaxe dePoblación de los EE.XX. 1980 11 Millones 5% 1990 17.3 Millones 7% 2000 28.1 Millones 10% 2010 37 Millones 13% 2012 38.3 Millones 13% 2020 (Posiblemente) 40 Millones 14% Fontes:http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/09/05/what-is-the-future-of-spanish-in-the-united-states/https://www.census.gov/prod/2003pubs/c2kbr-29.pdfhttp://www.languagepolicy.net/archives/Capo1.htmhttp://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_1YR_S1601&prodType=table

En Nuevu Méxicu, anque la constitución estatal nun especifique un idioma oficial, les lleis publicar n'inglés y español, y el material del gobiernu y los servicios ríquese llegalmente (por Llei) que sían accesibles a falantes de dambes llingües.

Afirmóse que la situación de Nuevu Méxicu ye parte de les estipulaciones del Tratáu de Guadalupe Hidalgo de 1848; sicasí, nenguna mención de "derechos llingüísticos" apaez nel Tratáu o nel Protocolu de Querétaro, más allá de que los "habitantes mexicanos" nun tengan (1) nengún amenorgamientu de derechos per debaxo de los de los ciudadanos de los Estaos Xuníos y (2) esautamente los mesmos derechos que se menten nel artículu III del Tratáu de la Compra de Luisiana y nel Tratáu de la Merca de Florida. Esto implicaría que l'estáu llegal de la llingua española en Nuevu Méxicu y n'árees ensin incluyir, na Venta de la Mesilla d'Arizona, ye'l mesmu que'l del francés en Luisiana, y de xuru non menor que'l del alemán en Pennsylvania.
 Idioma faláunel llar Añu 2000 Añu 2005 Namái inglés  82,10% 80,60% Español 10,71% 12,03% Chinu 0,61% 0,57% Francés 0,61% 0,49% Alemán 0,52% 0,41% Tagalu 0,46% 0,51% Vietnamita 0,38% 0,42% Italianu 0,38% 0,29% Coreanu 0,34% 0,37% Rusu 0,26% 0,31% Polacu 0,25% 0,22% Árabe 0,23% 0,25% Portugués 0,21% 0,24% Xaponés 0,18% 0,17%Francés criollu 0,17% 0,20% Griegu 0,13% 0,12% Hindi 0,12% 0,17% Persa 0,11% 0,12% Urdú 0,10% 0,11% Cantonés 0,09% 0,13% Guyaratí 0,08% 0,09% Armeniu 0,07% 0,07%
La cuestión de billingüismu tamién s'aplica nos estaos d'Arizona y Texas. La constitución de Texas nun tien nenguna política d'idioma oficial. Arizona aprobó una proposición nes eleiciones xenerales del 7 de payares de 2006 declarando l'inglés como idioma oficial. Pero la representación histórica billingüe persiste nos estaos del Suroeste. 

El 19 de mayu de 2006, el Senáu de los Estaos Xuníos votó pa faer del inglés la llingua nacional de los Estaos Xuníos. Según el proyeutu de llei, redactáu pol senador James M. Inhofe (republicanu, Oklahoma), el gobiernu federal yá nun apurriría servicios y comunicaciones multillingües, sacante aquellos yá garantizaos por Llei. Poco dempués de l'aprobación de la enmienda Inhofe, el Senáu votó por otru proyeutu de llei del senador Ken Salazar (demócrata, Colorado), nel que l'inglés yera "la llingua d'unificación común de los Estaos Xuníos", pero especificaba que nada naquella declaración "tien de menguar o ampliar cualquier derechu esistente" tocantes a servicios multillingües. Nengún de los proyeutos acabó convirtiéndose en Llei.

 Estadístiques y censos 
Acordies colos datos del Censu de los Estaos Xuníos del 2015, los principales idiomes por númberu de falantes mayores de 5 años d'edá son:

Nel añu 2000, la Oficina del Censu de los Estaos Xuníos imprimió los sos cuestionarios censales estándar en seis idiomes: inglés, castellán, chinu (en calteres tradicionales), tagalu, vietnamita y coreanu.

 Llingües indíxenes norteamericanes 
Antes del asentamientu de los europeos en Norteamérica falábense gran cantidá de llingües nos territorios que más tarde formaríen parte de los Estaos Xuníos. Estes llingües siguieron falándose profusamente mientres siquier dos sieglos más, la mayoría de llingües fueron perdiendo falantes y munches hanse escastáu (namái unes poques tienen más falantes na actualidá qu'a principios del sieglu XIX). En delles partes d'Estaos Xuníos, principalmente en ciertes reserves indies, siguen falándose y tienen un númberu abondu de falantes fluentes. La mayor parte de les llingües indíxenes que se siguen falando tán severamente amenaciaes, yá qu'en munchos casos tienen pocos falantes, les mayor parte d'ellos vieyos o de mediana edá, ente que les nueves xeneraciones d'indíxenas usen mayoritariamente l'inglés y tienen un manexu deficiente de la so llingua ancestral.

Escontra 2008, el númberu de falantes de llingües indíxenes autóctones d'Estaos Xuníos yera de 373.949, pertenecientes a 135 llingües natives qu'inda se falen nel territoriu."Table 1. Detailed Languages Spoken at Home and Ability to Speak English for the Population 5 Years and Over for the United States: 2006-2008 : Release Date: April, 2010" (XLS). Census.gov. Retrieved 18 January 2015.

 Principales llingües indíxenes 
Acordies con el censu de 2000 y otres encuestes llingüístiques, la llingua indíxena con mayor númberu de falantes anguaño n'Estaos Xuníos ye'l navajo (navaho). Les otres llingües n'orde d'importancia numbérica son el cheroqui y el choctaw.

 Llingües indíxenes falaes por estaos 

Sacante Alaska que tien oficialmente delles llingües indíxenes, nel restu d'estaos punxo la llingua indíxena mayoritaria del estáu como llingua oficial a nivel de tol estáu y les demás ensin oficialidá nun intentu de que siquier una llingua indíxena sobreviviera por estáu.

 Llista d'estaos 
+ Los 50 estaos de los Estaos Xuníos Alabama State of Alabama Idioma alabama Alaska State of Alaska Llingües esquimo-aleutianes Arizona State of Arizona Llingües apacheanas, Idioma hopi, Idioma navajo, Idioma ute, Idioma zuñi Arkansas State of Arkansas  California State of California Llingües hokanas, Llingües penutíes Carolina del Norte State of North Carolina Idioma cheroqui Carolina del Sur State of South Carolina Llingües siux (o siux-catawba), Idioma cheroqui  Colorado State of Colorado Idioma navajo, Idioma ute Connecticut State of Connecticut Llingües algonquinas Dakota del Norte State of North Dakota Idioma siux (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota), Idioma ojibwa Dakota del Sur State of South Dakota Idioma siux (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota)  Delaware State of Delaware Llingües algonquinas Florida State of Florida  Georgia State of Georgia  Ḥawai State of Hawaii,Moku'āina o Hawai'i Idioma ḥawaianu Idaho State of Idaho Idioma shoshoni Illinois State of Illinois Llingües iroqueses Indiana State of Indiana Llingües iroqueses Iowa State of Iowa Idioma siux (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota) Kansas State of Kansas Idioma siux (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota) Kentucky Commonwealth of Kentucky Llingües algonquinas, Idioma cheroqui, Llingües algonquinas Louisiana State of Louisiana,État de Louisiane Idioma choctaw, Idioma chitimacha, Llingües muskogueanas Maine State of Maine Llingües algonquinas Maryland State of Maryland  Massachusetts Commonwealth of Massachusetts Llingües algonquinas Michigan State of Michigan Idioma ojibwa, Llingües iroqueses Minnesota State of Minnesota Llingües iroqueses Mississippi State of Mississippi Idioma choctaw Missouri State of Missouri Idioma siux (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota)) Montana State of MontanaIdioma cheyenne, Idioma crow, Idioma shoshoni Nebraska State of Nebraska Idioma omaha (Idioma siux (tamién llamáu dacuando lakhota o dakhota)) Nevada State of Nevada Llingües uto-azteques, Idioma shoshoni Nueva Jersey State of New Jersey Llingües algonquinas Nueva York State of New York Idioma mohawk, Llingües iroqueses, Llingües algonquinas New Hampshire State of New Hampshire  Nuevu Méxicu State of New Mexico,Estáu de Nuevu Méxicu Idioma lipán, Llingües apacheanas, Idioma navajo, Idioma zuñi Ohio State of OhioLlingües iroqueses Oklahoma State of OklahomaIdioma choctaw, Llingües apacheanas, Idioma cheyenne, Idioma comanche, Idioma apache kiowa, Idioma alabama Oregón State of Oregon  Pennsylvania Commonwealth of Pennsylvania Llingües iroqueses, Llingües algonquinas Rhode Island State of Rhode Island and Providence Plantations Llingües algonquinas Tennessee State of Tennessee Idioma choctaw Texas State of Texas Idioma alabama Utah State of UtahIdioma shoshoni, Idioma navajo Vermont State of Vermont Idioma navajo, Llingües algonquinas Virxinia Commonwealth of Virxinia  Virxinia Occidental State of West Virginia  Washington State of Washington Wisconsin State of Wisconsin Llingües iroqueses Wyoming State of Wyoming Idioma shoshoni

 Diversidá llingüística 

Amás de les llingües mentaes munches otres llingües indíxenes fálense inda dientro del territoriu d'Estaos Xuníos. Amás la so diversidá interna ye enorme una y bones les llingües qu'inda se falen pertenecen a 28 families llingüístiques distintes:

 F. álgica
 F. alseana
 F. atabascana
 F. cadoana
 F. chimaku
 F. chinook
 F. chumash
 F. comecrudana
 F. cusana
 F. esquimo–aleutiana
 F. iroquesa
 F. kalapuya
 F. maidu
 F. muskogui F. palaihnihana
 F. penutia mesetaria
 F. pomo
 F. salish
 F. shasta
 F. siux
 F. tano
 F. tsimshiánica
 F. utiApocayá comprobóse'l parentescu ente les families uti y yokuts: Catherine A. Callaghan (1997): "Evidence for Yok-Utian", International Journal of American Linguistics, Vol. 63, Non. 1 (Jan., 1997), páxs. 18-64.
 F. utoazateca
 F. wakash
 F. wintu
 F. yokuts
 F. yumana

 Llingües d'orixe européu 
 L'inglés d'Estaos Xuníos 

250px|thumb|leftSegún el censu del añu 1990, el 97% de la población d'Estaos Xuníos falen bien l'inglés, y más del 99% conocen l'idioma en dalguna midida. Tolos asuntos federales son n'inglés, y ye necesariu saber inglés pa ser un inmigrante llegal. Ye l'idioma mayoritariu en tolos estaos. Ye importante reseñar que l'inglés de los EE. UU. ye abondo distintu que'l de los otros países nos que se fala. La diferencia más conocida ye la ortografía, que ye más simple. Amás, esiste lo que munchos académicos dieron en llamar el Inglés Vernacular Negru (IVN), que recueye los aspeutos propios d'esta disglosía anglosaxona dientro de les comunidaes afroamericanes, ente que les sos carauterístiques destaquen el refugu de conxugación verbal, ej: (I is, you is, he is...) y l'ausencia fonética de la "r" final de pallabra ("mo'" en llugar de "more")

 L'español 

L'español ye l'idioma principal de Puertu Ricu y unu de los idiomes oficiales, de facto, del estáu de Nuevu Méxicu. En tol país, más o menos, el 12% falar, sobremanera nos estaos del sur y suroeste. Por eso, ye la llingua más popular p'aprender como segundu idioma. Munchos asuntos oficiales de los estaos federaos espónense tamién n'español. L'español que se fala y el que s'enseña nos EE. UU. ye más paecíu al mexicanu que al d'otros países, anque'l puertorriqueñu, poques gracies, ye importante. La mayoría de los mensaxes públicos que tienen subtítulos tener n'español.

Polo tanto l'español ye usáu en California, Arizona, Nuevu Méxicu, Texas, Florida, Nevada, Colorado y nos barrios hispanos de la ciudá de Nueva York, Washington D. C. y conceyos cercanos a estos dos ciudaes. Siendo en delles rexones d'estos estaos inclusive más importante que l'inglés.

En California, la seición 1632 del Códigu Civil reconoz l'idioma español, d'ende que la llei Dymally-Alatorre sobre servicios billingües, instituya un billingüismu inglés-español, ensin escluyir necesariamente otres llingües.

En Texas, el gobiernu al traviés de la seición 2054.116 del Códigu Gubernamental, ordena que les axencies estatales apurran la información nes sos páxines web n'español.

 Alemán de Pennsylvania o Neerlandés de Pennsylvania 

El alemán de Pennsylvania (Pennsilfaanisch-Deitsch, Pennsilfaani-Deitsch) ye una variedá llingüística perteneciente a les llingües alto xermanes (Westmitteldeutsch, n'alemán) y que ye faláu por ente 150 mil y 250 mil persones en Norteamérica.

Anguaño la mayoría de los falantes pertenecen a les sectes amish y menonites de l'antigua orde; establecíos en Pennsylvania, Ohio ya Indiana, nos Estaos Xuníos y en Ontario, Canadá.

Esti idioma falar principalmente la comunidá Amish que nun adoptaron l'estilu de vida modernu.

 El casu de Nuevu Méxicu 
La xente suel tener la creencia de que l'español ye unu de los idiomes oficiales de Nuevu Méxicu xunto col inglés, debíu al estensivu usu del primeru en tol estáu. La constitución estatal previo la esistencia d'un gobiernu temporalmente billingüe. La Comisión de Derechos Civiles de los EE.XX. reconoz qu'en 1912 "los neomexicanos tuvieron ésitu a la de protexer el so heriedu, inxertando provisiones na so Constitución que faen del español una llingua oficial igual que l'inglés". El gobiernu del estáu publica papeletes de votu y un manual pa conductores de vehículos en dambos idiomes y, a partir de 1995, Nuevu Méxicu adoptó una "Cantar Billingüe del Estáu" llamada "New Mexico - El mio Llindu Nuevu Méxicu."

De toes formes, la Conseyería d'Educación de la Embaxada d'España nos Estaos Xuníos da como datu ciertu la considerancia de Nuevu Méxicu como Estáu que les sos llingües oficiales son l'inglés y l'español.

 Referencies 



Categoría:Wikipedia:Artículos con referencies a la RAE