Francés de Suiza

El francés de Suiza o francés suizu (en francés: français de Suisse) ye la variedá del francés que se fala na parte de Suiza conocida como Romandía (la rexón francófona de Suiza). El francés suizu nun tien de confundir se col francoprovenzal, otra llingua romance que se fala en Romandía, o col romanche que se fala nos Grisones.

 Númberu de falantes 
Según datos de 2012, alredor de 1,8 millones de persones en Suiza (el 22,6% de la población total del país) falaba francés como llingua materna y alredor del 29,1% de la población tenía conocencies práutiques de francés.Censu suizu de 2012

 Carauterístiques 
Les diferencies ente'l francés suizu y el francés de Francia son pequeñes y, na so mayoría, léxiques: un falante de francés suizu nun va tener problemes de comunicación con unu francés, y un falante francés namái se va atopar con unes cuantes pallabres estrañes al escuchar falar a un suizu francófono. El francés suizu difier del francés de Francia en menor grau que l'alemán suizu facer del alemán estándar. Sicasí, non siempres esto foi asina, pos la mayor parte de los dialeutos falaos na zona de Romandía sumieron y yá nun se falen nin s'usen.

Nun esiste un únicu francés suizu estandarizado: cada cantón (o inclusive cada ciudá, en dellos casos) utiliza un vocabulariu distintu, que suel provenir de la llingua rexonal local o del alemán, yá que Suiza ye predominantemente germanófona.

La mayor parte de les diferencies ente'l francés suizu y el francés estándar deber a los distintos sistemes políticos y alministrativos de Suiza y de Francia. Por casu:

 La pallabra canton tien un sentíu distintu en cada país. En Suiza, los cantones son estaos constituyentes de la Confederación, ente qu'en Francia son agrupaciones de conceyos.
 En Francia, a un buzón de correos denominar boîte postale (BP), ente qu'en Suiza llámase-y case postale (CP).
 L'exame que tienen de realizar los estudiantes franceses al concluyir los sos estudios secundarios pa poder aportar a la universidá llámase Baccalauréat. En Suiza, esti exame denominar Maturité.

Otros exemplos:

El francés suizu comparte col francés belga numberoses traces léxiques distintivos, como l'usu de la pallabra septante pa setenta y nonante pa noventa, en contraposición a soixante-dix (lliteralmente "sesenta-diez") y quatre-vingt-dix (lliteralmente "cuatro-venti-diez") del sistema numbéricu francés. Amás, tamién se suel utilizar la pallabra huitante pa ochenta, en llugar de quatre-vingts (lliteralmente "cuatro-venti"), especialmente nos cantones de Vaud, Valais y Friburgu; el términu octante (del llatín octaginta) güei considérase estinguíu.
Tamién, utilícense les pallabra déjeuner (almuerzu) y dîner (xinta) col mesmu significáu que tienen nel francés belga y el francés del Quebec, n'oposición al significáu que tienen en francés de Francia (xinta y cena, respeutivamente), que supuestamente se deba a los costume de Lluis XIV de llevantase al mediudía; vease vocabulariu del francés belga.
Pa referise al teléfonu móvil, los suizos utilicen la pallabra Natel (acrónimu de Nationales Autotelefon) en llugar de portable.
El francés de Suiza incorporó munchos xermanismos, un fenómenu que ye más evidente nes zones de la frontera llingüística, como'l Jura bernés, Gruyère o Neuchâtel. Ye'l casu de vattre et mouttre en llugar de père et mère ("padre y madre"), poutzer en llugar de nettoyer ("llimpiar"), speck en llugar de lard ("mantega") o witz en llugar de blague ("chiste").

 Variedaes 
Nel oeste de Suiza, amás del predominante francés estándar, una pequeña minoría entá fala'l patois. Na Suiza francófona fálense mayoritariamente dialeutos francoprovenzales, a esceición del norte del cantón de Neuchâtel, el Jura bernés y el cantón del Jura, onde se falen dialeutos pertenecientes al grupu de les llingües d'oïl (al que tamién pertenez el francés estándar).

 Exemplos 
 Francés de Suiza  Francés de Francia  Español  Notes action  promotion  ufierta especial, promoción  adieu  salut  hola/adiós  En Francia, "adieu" tien una connotación de "despidida" y namái s'usa cuando les persones nun se van volver a ver. En Suiza utilízase como un saludu informal cotidianu. attique  dernier étage  planta de riba, pisu cimeru  bancomat  distributeur automatique de billets  caxeru automáticu Esti términu tamién ye d'usu corriente n'Italia. En Suiza, úsase bancomat pa los caxeros de les entidaes bancaries y postomat pa los caxeros de la empresa estatal de correos (El Poste). biffer  rayer/barrer quelque chose d'écrit  borrar, esaniciar, tachar  bobet  crétin (nome) o bête/stupide (axetivu)  fatu (nome) o estúpidu (axetivu)  boguet  cyclomoteur  ciclomotor  bonnard  sympa o bien  bonu, prestosu, bien  bonne-main  pourboire  mampurra  Lliteralmente "bona mano". borne hydrante  bouche d'ambure  boca de quemes  bourbine  suisse-allemand  suizu alemán  mascogner  tricher aux examens  faer trampa/copiar nun exame  carnotzet  cave à vin/cellier/fumoir  bodega  Esta espresión tamién s'atopa en zones de Francia fronterices con Suiza (Alta Saboya) cheni  désordre  desorde  chiquelette  chewing-gum  chicle, goma de mazcar  collège (Xinebra) o gymnase (Vaud)  lycée  institutu d'enseñanza secundaria  crousille  tirelire  hucha, alcancía  cornet  sac en plastique  bolsa de plásticu  En Francia, por "cornet" entiéndese un conu de xeláu. cutips  coton-tige  bastonín d'algodón, hisopu  Por antonomasia de la marca comercial Q-tips. cycle  collège  colexu d'enseñanza media  déjeuner  petit-déjeuner  almuerzu   dent de lion  pissenlit  diente de lleón dîner  déjeuner  comida principal del día   duvet  couette  edredón  "Duvet" provién del fechu de que los edredones solíen tar rellenos de plumón (duvet). En Francia, "duvet" significa "sacu de dormir". s'encoubler  se prendre les pieds dans quelque chose/trébucher  zarapicar  s'énuquer  se briser la nuque  desnucarse  étude d'avocats  cabinet d'avocats  bufete d'abogaos  faire la noce  faire la fête  dir de fiesta/xordia  Esta espresión tamién esiste en Francia, anque equí'l so usu ye más amenorgáu y llindáu a les persones de mayor edá. fœhn  sèche-cheveux  secador de pelo  El nome "fœhn" provién del vientu foehn. frouz  Les Français  persones de Francia, franceses  Esta pallabra considérase peyorativa. fonds  terrain o champs  campu, terrenal  fourre  dossier/housse  carpeta, funda En francés, "fourrer" significa "rellenar". galetas  grenier  desván, bufarda  Tamién s'usa en zones alpines de Francia (Delfinado) giratoire  rond-point, giratoire  rotonda, glorieta  Provién de "carrefour à sens giratoire", que se traduciría como "encruz xiratoriu" gouille  flaque  charcu linge  serviette  toalla  En francés, "linge" ye un términu xenéricu que fai referencia a la ropa de vistir, la ropa de cama y les toallas. lolette  tétine  chupu  mamen de jour  assistante maternelle  neñera, cuidadora  natel  (téléphone) portable  teléfonu móvil  nom de bleu !  nom de dieu !  ¡maldita sía!  panosse  serpillière  fregona o mopa  papier ménage  papier essuie-tout  servilleta de papel  pive  pomme de pin  piña (de pinu)  réclame  espublicé  anunciu publicitariu  "Réclame" tamién esiste nel francés de Francia col mesmu significáu, anque ta en desusu. régie  agence immobilière  axencia inmobiliaria roye  pluie  agua  royer  pleuvoir  llover  sans autre  sans plus attendre  ensin demoranza  santé  à tes/vos souhaits  ¡salú!, ¡jesús! (cuando espirria daquién)  service  je t'en/vous en prie  de nada  De "à votre service", que significa "al so serviciu". services  couverts  cubiertos  signofile/indicateur  clignotant  intermitente (d'un vehículu)  souper  dîner  cena  tablard  étagère  estante  uni (abreviatura de université)  fac (abreviatura de faculté)  universidá   votation  scrutin  votación, eleiciones 

 Referencies 

 Enllaces esternos 
 Termes régionaux de Suisse romande et de Savoie
 Lexique vaudois
 2600 mots français-vaudois et vaudois-français "Le Petit Jean-Louis non-illustré" 
 Petit lexique de patois
 Le français en Suisse
 Causons vaudois - Dico

Categoría:Dialeutos del francés
Categoría:Llingües de Suiza