Idioma ngäbe

El idioma ngäbe (pronunciáu nobe polos hispanofalantes) —conocíu tamién como guaymí— ye un idioma amerindiu de la familia chibchana faláu pol pueblu ngäbe. Hai 133.092 falantes en Panamá (contorna Ngäbe-Buglé) y Costa Rica (provincia de Puntarenas). La llingua usa l'alfabetu llatín o romanu.Ethnologue, Ngäbere, consultáu'l 24 de mayu de 2007 La pallabra guaymí significa "esa xente" y pa los indíxenes ngäbe paez-yos despreciatible que se refieran a ellos como "esa xente" na so llingua materna.

 Descripción llingüística 
 Testu en Ngäbere 
El siguiente ye un exemplu de testu en ngäbere:
Nitre ngäbere nietä ye blite kugwe ngäbere bití, ye nie nüne Panamá bätä Costa Rica, nitre panamá ye blite bä jenénkä nin Costa Rica yé bätä.

Kugwe nin ngäbegwe ne bití blita ñakare nibíre krübäte yedre bätä ari kugwe tigueta, ögaregrö bití driedre monso mrä íe. Kugwe ne migadre kä krí bití yé kwe kugwe ye ñakare rearegä.

 Pallabres en ngäbere 

KUGWE TIGANI NGÄBERE BÄBÄ SULIÁRE.
.

 Númberos del 1 al 10 
1= kwati
2= kubú
3= komä
4= kobókwä
5= kwärikué
6= kwätí
7= kwä kügü
8= kwä kwä
9= kwä ökän
10= kwäjätä
11= kwäjätä kwati
12= kwäjätä kubu
13= kwäjätä komä
14= kwäjätä kobokwä
15= kwäjätä kwäti
16 quëwuinem osass osass
17 pennywiese
Hai 18 formes de coteo en Ngäbere.
Desc. Ngäbere Cantidá Significaos 
Kwati 1 Oxetu redondu.
Iti 1 Persona.
Krati 1 Animal.
Dati 1 Árbol.
Jireiti 1 Fila.
Keteiti 1 Paquete.
Batí 1 Una vegada.
Kideiti 1 Recímanos. 
Ötöiti 1 Ropa, cachu.
Kati 1 Fueya.
Taiti 1 Una cuarta.
Ngwraiti 1 Un caricote.
Köböiti 1 Un día.
Jetébe 1 Mañana.
Jädrín 1 Ayeri.
Manáni 1 Moneda.
Kundi 1 Estielles o llata.
Duiti 1 Cantidaes grandes.

 Frases en ngäbere 
Bonos díes: Käbö kwin degä
Bones tardes: Käbö kwin dere
Bones nueches: Käbö kwin deo
¿Cómo tas?: ¿Mä toa ño?
¿Cómo te llames?: ¿Mä kä ño?
¿Cuántos años tienes?: ¿Kä nuai mä bití?
¿Ónde vive usté?: ¿Mä tä nüne medente?

 Conxugación 
Jatäguete - Brincar
Ti bigue jatäguete nemén séte - Yo voi a brincar hasta allá :Mä
jatägäte nemén séte - Usté brinca hasta allá :Kwé
jatägäite nemén séte - Él brincará hasta allá

'Kä jurä
Ti bätä kä jurä nibí -
Kwé bätä kä jurä nibí -
Nun bätä kä jurä nibí

Mieu'Yo tengo mieu -
Él tien mieu -
Ella tien mieu -
Nós tenemos mieu

 NgwänengäTi töe ñakare ngwänängä bätä -
Kwe töe ñakare ngwänängä bätä -
Nun töe ñakare ngwänängä bätä Glayar''''
Yo nun quiero glayar -
El nun quier glayar -
Nós nun queremos glayar

Urabá o Urracá foi un líder de la sociedá Ngäbe que lluchó contra los invasores españoles, venció a principales capitanes y morrió en total llibertá.

 Referencies 

Categoría:Llingües guaiímicas
Categoría:Llingües de Panamá
Categoría:Llingües de Costa Rica