Universidaes españoles nel Sieglu d'Oru

El Sieglu d'Oru español abarca dende la publicación de la Gramática castellana de Nebrija en 1492, hasta la muerte de Calderón en 1681.Luis Joseph Velázquez. Oríxenes de la poesía castellana. Málaga; 1754. p.66-7.

Mientres esta dómina convertir n'universidaes del Imperiu, cola Monarquía Hispánica n'espansión. Viveru de profesionales de l'alministración y la política civil y relixosa na Península, nes Indies y nos territorios hispanos d'Europa. Coles mesmes, tres los conflictos relixosos de les Reformes, tresformar en bastiones del catolicismu militante, con una proyeición internacional qu'enchía los sos oríxenes peninsulares.Rodríguez-San Pedro -Y. La Edá Moderna: Universidaes de la Monarquía Católica. Plétora y diversidá. Universia. 2012. Dende finales del sieglu XVII, un procesu de decadencia universitaria al empar que social, dirá acentuándose hasta'l sieglu XX.Pozo Ruiz A. Estáu xeneral de les universidaes españoles nel sieglu XVIII. 14/05/2012.Aguilar Piñal F. Los empiezos de la crisis universitaria n'España: antoloxía de testos del sieglu XVIII; introducción y selección de testos. Madrid: Ed. Maxisteriu Español; 1967. 

 Importancia 
Les universidaes españoles participaron viviegamente na rellumanza cultural del Sieglu d'Oru, especialmente Salamanca (con Coimbra) gracies al movimientu innovador que supunxo la Escuela de Salamanca, pero más palantre, al igual que les demás instituciones universitaries europees, nun fueron el centru del movimientu renovador del pensamientu científicu que llevó a la Revolución Científica, papel que correspondió a otres instituciones, como les sociedaes científiques y academies y a les mesmes publicaciones científiques y correspondencia que s'intercambiaben los científicos.Ayu y González de Rapariego Y. Historia de les Universidaes Hispániques. Orixe y desenvolvimientu dende la so apaición hasta los nuesos díes. Madrid: 1957-1977.

En llinies xenerales la universidá permaneció estancada nes formes repetitives de la escolástica medieval (magister dixit), tendentes a la perpetuación de los paradigmes dominantes (galenismu, xeocentrismu) y lo que se vieno en llamar neoescolástica. Sicasí, les sos cátedres y colexos acoyeron a personalidaes d'impresionante altor intelectual, y particularmente los españoles carauterizar por protagonizar un movimientu cultural de gran influencia que vieno recibiendo'l nome de humanismu español, dientro del cual puede acutase un grupu d'autores sol nome d'escuela de Salamanca.

Crear so dos modelos principales, el de colexu-universidá y el de conventu-universidá. Nel primer modelu la enseñanza universitaria entamar nel senu d'una comunidá d'estudiantes escoyíos y becaos, curtios en númberu, austeramente gobernaos y suxetos a determinaos estatutos fundacionales ("Constituciones"). Nel modelu convento-universidad la enseñanza universitaria entamar nel senu d'una comunidá relixosa primeramente esistente.De la Fonte V. Historia de les universidaes, colexos y demás establecimientos d'enseñanza n'España. Madrid; 1884-1889.

 Universidaes mayores y menores 
Les tres universidaes mayores castellanes d'Alcalá, Salamanca y Valladolid adquirieron la categoría de verdaderes universidaes de la Monarquía, y actuaron como centros dinámicos d'atraición y proyeición, atenuando la incidencia de les fuercies locales. 

El restu seríen denominaes como universidaes menores, qu'atenderíen les necesidaes culturales y relixoses de redolaes locales, y fueron por ello sofitaes por prohomes y notables destacaos. Fueron creaes, na so mayoría, por mecenes eclesiásticos, y dalgunos seculares, que les dotaron con rentes del diezmu, delda pública o patrimonios personales. Les cátedres dir en númberu amenorgáu, llindándose a unes cuantes de gramática llatina, derechu o medicina, lo mesmo que de artes lliberales y teoloxía nel casu de los conventos. Les facilidaes pa realizar estudios locales, ensin los costos de desplazamientu y estancies, de la que les menores esixencies y mayor facilidá y baratura de los graos, contribuyiríen a amenorgar la vecería de les grandes universidaes imperiales, sobremanera nos sieglos XVII y XVIII.Escartín Sánchez Y. Universidaes mayores y menores. Un discutiniu na Cataluña del sieglu XVII. Revista Pedralbes. 2003; (23):187-202.

 Colexos mayores y menores 

Nun hai que confundir les instituciones que representen los colexos coles universidaes, cuantimás cuando les califica de mayores y menores. Un Colexu Mayor yera una institución que daba formación universitaria de graos mayores (llicenciatura y doctoráu), amás de dar agospiamientu a los estudiantes. Dacuando yeren una especie d'allongamientu d'una Universidá, y otres fueron el xerme d'una Universidá. Mientres el Sieglu d'Oru español, solamente les universidaes mayores tuvieron colexos mayores:
 Universidá d'Alcalá: de San Ildefonso (1499).
 Universidá de Salamanca: San Bartolomé o Colegio Viejo (1410), de Cuenca (1509), de Santiago'l Zebedeo (1519) y d'Uviéu (1521).
 Universidá de Valladolid: de Santa Cruz (1484).Parrado del Olmo JM. Palaciu de Santa Cruz (Historia). Universidá de Valladolid. 21/01/2012.

Los Colexos Mayores orixinalmente taben destinaos a los estudiantes de méritu pero d'orixe modestu. Col tiempu estremar del so oxetivos iniciales a midida que les places qu'ufiertaben fueron monopolizadas polos fíos de la élite política española (aristocracia, nobleza y lletraos), fenómenu qu'algamó una rixidez total a partir de mediaos del sieglu XVII. Nun contestu de multiplicación de los títulos y escasez de cargos a desempeñar, estos postreros aseguráronse, por cooptación, l'accesu a los colexos de mayor prestíu, la meyor opción como trampolín p'aportar a brilloses carreres nes funciones más elevaes de los medios eclesiásticos o nos conseyos y audiencies.Colexu Mayor. En: Arrazola L. Enciclopedia española de derechu y alministración (tomu IX). Madrid: Imprenta de la Revista de Llexislación y Xurisprudencia; 1856. p.694-708.

Los Colexos Menores (o a cencielles Colexos) yeren onde se daba'l grau menor: bachiller; que daquella yá sirvía pa exercer un oficiu. Había colexos menores tantu nes universidaes mayores como nes menores. Fueron especialmente numberosos en Salamanca y en Alcalá.Colexu Menor. En: Arrazola L. Enciclopedia española de derechu y alministración (tomu IX). Madrid: Imprenta de la Revista de Llexislación y Xurisprudencia; 1856. p.708.Pozo Ruiz A. Los Colexos universitarios y la decadencia universitaria. 14/05/2012.

 Modelos universitarios 
 Modelu claustral o medieval: descentralizáu y otorgaba el mayor poder al claustru d'estudiantes y profesores. Exemplu: Salamanca o Valladolid.
 Modelu colexal o colexu-universidá: fundación particular por un preláu o un noble, del que dependíen tanto los sos oxetivos como les sos rentes. Funda un colexu col vistu bonu del Vaticanu, que va crecer hasta tresformase n'universidá. Teníen unes estructures ríxides y xerarquizaes, siendo presidíes pol rector y los escolinos. Exemplos: Sigüenza, Alcalá, Sevilla, Santiago de Compostela, Baeza, Osuna y Toledo.
 Modelu conventual o convento-universidad: Conventu que se convierte n'universidá gracies a la bulda papal. Depende d'una orde relixosa, que controla y apodera la institución universitaria, y noma al rector y a los profesores. Exemplu: benedictina (Irache), jerónimos (El Escorial), xesuites (Gandía), dominicos (Orihuela, Ávila, Almagro, Tortosa, Solsona, Pamplona).
 Modelu municipal o estudiu municipal: creaes a instancies de los conceyos, yeren calteníes y rexíes poles oligarquíes locales. Típicu de la Corona d'Aragón. Exemplos: Barcelona, Lérida, Valencia, Vich y Zaragoza.Fernández Luzón A. La Universidá de Barcelona nel sieglu XVI. Barcelona: Universitat de Barcelona; 2005. ISBN 84-475-2851-0

 Distribución de les universidaes hispániques 

 Na península ibérica 
Fundáronse 9 universidaes na península ibérica mientres el medievu (antes de 1475) ampliándose a 32 universidaes en redol a 1625. Correspondíen 18 universidaes a la Corona de Castiella, 12 a la Corona d'Aragón, y 2 al Reinu de Portugal.Aznar López M, De Gaztelu y Quijano L. El sieglu de Fray Luis de León, Salamanca y la Renacencia. Ministeriu de Cultura, Xunta de Castiella y Lleón, Universidá de Salamanca; 1991. ISBN 84-7483-784-7

Cronoloxía de la so fundación:
 Antes de 1475: Barcelona, Coimbra/Lisboa, Girona, Huesca, Lérida, Palencia, Perpiñán, Salamanca y Valladolid.
 Ente 1475 y 1600: Alcalá, Almagro, Ávila, Baeza, Burgo de Osma, El Escorial, Évora, Gandía, Universidá de Granada Granada, Irache, Oñate, Orihuela, Osuna, Santiago, Sevilla, Sigüenza, Tarragona, Toledo, Valencia, Vich y Zaragoza.
 Ente 1600 y 1700: Uviéu, Palma de Mallorca, Pamplona, Solsona y Tortosa.
 Ente 1700 y 1800: Cervera y La Laguna (Canaries).Rodríguez de San Pedro -Y. Les universidaes hispanes na Edá Moderna. Un balance. En: Les universidaes hispániques de la monarquía de los Austrias al centralismu lliberal. Congresu Internacional sobre Historia de les Universidaes Hispániques. Salamanca. 2000; 1:12.

La tabla que sigue recueye, n'orde cronolóxicu, les universidaes na península ibérica, arrexuntando primero les de la Corona de Castiella (CC), depués les de la Corona d'Aragón (CA) y a lo último, les del Reinu de Portugal (RP). (Puede ordenar per cualesquier campu clicando les fleches de la primer fila.)

Universidaes de la península ibérica (antes del sieglu XIX)        Nᵘ  Llocalización  Fundación  
width=130px |Modelu | 
Cátedres  Observaciones (CC) 01  Palencia  1208  1263 Medieval  Artes, TeoloxíaCreada como Estudiu Xeneral; nun consta que llegara a tener el títulu d'Universidá. 1241 ¿treslladada a Valladolid? (CC) 02  Salamanca  1218  Medieval  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía Créase como Estudiu xeneral; en 1254 otorgar el titulo d'Universidá.Rodríguez-San Pedro Bezares -Y. Historia de la Universidá de Salamanca: I trayeutoria y vinculaciones. Salamanca: Ediciones Universidad Salamanca; 2002. ISBN 84-7800-116-6Edá&hl=es&sa=X&ei=GJkYT7nvG8i7hAex863PDA&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q=Universidaes%20hisp%C3%A1nicas%3A%20colexos%20y%20conventos%20universitarios%20en%20la%20Edá&f=false Rodríguez-San Pedro Bezares -Y, Polo Rodríguez JL (edit.). Salamanca y la so Universidá nel Primer Renacimientu: sieglu XV. Salamanca: Ediciones Universidad Salamanca; 2011.  (CC) 03  Valladolid  1241   Medieval  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía  1241 ¿treslladada dende Palencia?1346 créase un Estudiu xeneralHistoria y patrimoniu. Universidá de Valladolid. 21/1/2012. (CC) 04  Sigüenza  1489  1824 Colexal  Artes, Gramática, Teoloxía  1824 incorporada a la Universidá d'Alcalá (CC) 05  Santiago de Compostela  1495  Colexal  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía Barreiro Fernández JR. Historia de la Universidá de Santiago de Compostela: De los orígines al sieglu XIX (volume I). Universidá de Santiago de Compostela; 2000. ISBN 978-84-8121-776-6 (CC) 06 Alcalá de Henares  1499  1836  Colexal  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía 1293 créase un Estudiu Xeneral1836 cese de los estudios.Gil García A. La Universidá d'Alcalá de Henares nel sieglu XVII, según los datos de les sos visites y reformes. Alcalá de Henares: Fundación Colexu del Rei; 2003. ISBN 84-95011-56-51977 refúndase la Universidá d'Alcalá. (CC) 07  Ávila  1504  1824 Conventual (dominicu)  Artes, Gramática, Teoloxía  1996 fúndase la Universidá Católica d'ÁvilaAyu CM. Orixe y desenvolvimientu de la que foi célebre Universidá d'Ávila (1504-1824). Ávila: Estudios Abulenses; 1954, 1:5-55.Herráez Hernández JM. Universidá y universitarios n'Ávila mientres el sieglu XVII. Analís y cuantificación. Ávila: Institución "Gran Duque d'Alba"; 1994. (CC) 08  Sevilla  1505  Colexal  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía  1254 créase un Estudiu xeneralLa primer etapa: 1505-1771. El Colexu-Universidá. Universidá de Sevilla. (CC) 09  Toledo  1520  1845 Colexal  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía  1485 fúndase'l Colexu de Santa Catalina (CC) 10  Universidá de Granada Granada  1531  Colexal  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía  (CC) 11  Baeza  1538  1824 Colexal  Artes, Gramática, Teoloxíacleru.pdf Martínez Rojas FJ. San Xuan d'Ávila y la formación cultural del cleru giennense nel inmediatu periodu pretridentino: la Universidá de Baeza. Humanismu Giennense. Universidá de Xaén.Álvarez Jiménez ME. La universidá de Baeza y el so tiempu (1538-1824). Boletín del Institutu d'Estudios Giennenses. 1961; (27):9-174. ISSN 0561-3590Arias de Saavedra Alías I. La universidá de Baeza na Edá Moderna. En: Rodríguez-San Pedro Bezares -Y, Polo Rodríguez JL (eds.). Universidaes hispániques: colexos y conventos universitarios na Edá Moderna (II). Salamanca: Ediciones Universidad Salamanca; 2009. p.15-43. (CC) 12  Oñate  1540  1901  Colexal  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía  1869 Universidá llibre,depués Real y Pontificia Universidá Vascu-Navarray depués Universidá Llibre Católica.Lizaralde JA. Historia de la Universidá de Sancti Spiritus de Oñate. Tolosa; 1930.Ibarra Murillo J. Historia del monesteriu y de la Universidá Lliteraria de Oñate. Pamplona; 1939.González de Zátare JM, Ruiz de Ael M. Humanismu y Arte na Universidá de Oñate. Vitoria; 1989. (CC) 13  Osuna  1548  1824  Colexal  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía La universidá d'Osuna. Universidá de Sevilla.Rubio MS. El Colexu-Universidá d'Osuna (1548-1824). Sevilla; 1976.Moreno de Soto PJ, Ruiz Cecilia JI. L'antiguu edificiu de la Universidá d'Osuna y el so complexu docente. Nueves perspectives. Cuadiernos de los Amigos de los Museos d'Osuna. 2007; 9:46-54. ISSN 1697-1019 (CC) 14  El Burgo de Osma  1550  1841 Colexal  Artes, Cánones, Gramática, Teoloxía Bartolomé Martínez B. Les academies de teoloxía, cánones y lleis na Universidá de Osma, 1790-1840. Burgense. 1982; XXII:301-32. (CC) 15  Uviéu  1574  Colexal  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Teoloxía  (CC) 16  Almagro  1574  1824 Conventual (dominicu)  Artes, Cánones, Gramática, Teoloxía  (CC) 17  El Escorial  1587  ?  Conventual (jerónimo)  Artes, Gramática, Teoloxía  (CC) 18  Irache  1616  1824 Conventual (benedictín)  Artes, Cánones, Gramática, Teoloxía  1347 fúndase la Universidá de Sahagún, que foi treslladada a Irache1544 fúndase'l Colexu d'Artes de Irache.Simón Pérez A. El Monesteriu y la Universidá de Irache: inventariu del archivu (sieglos XVI-XIX). Pamplona: Fondu de Publicaciones del Gobiernu de Navarra; 2002.Colexu+y+Universidá+de+Irache.+Miscel%C3%A1nea+Alfonso+IX.+2008&ots=gPJ4Q9_292&sig=Or6h6SL9LCtwDiGyjg5n3hun-3Y#v=onepage&q=Ernesto%20Zaragoza%20y%20Pascual%20Profesores%20benedictinos%20d'el%20Colexu%20y%20Universidá%20de%20Irache&f=false Zaragoza y Pascual Y. Profesores benedictinos del Colexu y Universidá de Irache (sieglos XVI - XIX). Miscelánea Alfonso IX. 2008 (Salamanca 2009); 303-57. (CC) 19  Pamplona  1630  1813 Conventual (dominicu)  Artes, Gramática, Teoloxía Salvador y Conde J. La Universidá de Pamplona nel s. XVII. Diputación Foral de Navarra; 1977. ISBN 978-84-235-0061-1Salvador y Conde J. La Universidá en Pamplona: proyeutos y realidaes. Conseyu Cimeru d'Investigaciones Científiques, Instituto Jerónimo Zurita; 1949 (CC) 20  La Laguna  1744  1845 Conventual (agustino)Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía1701 Centru d'estudios cimeros de los relixosos agustinos.Núñez Muñoz MF (editores). Historia de la Universidá de La Laguna (tomos I y II). Tenerife: SPULL (Publicaciones Institucionales); 1998. (CA) 01  Lérida  1300  1717 Medieval  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía  Refundada en 1991 (CA) 02  Huesca  1354  1845 Medieval  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía  (CA) 03  Perpiñán  1379  1794 Medieval  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía  1349 créase un Estudiu Xeneral1979 refundación (CA) 04  Girona  1446  1717 Medieval Refundada en 1991 (CA) 05  Barcelona  1450  1717 Medieval  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía  1340 créase un Estudiu Xeneral1842 la Universidá de Cervera treslladar a Barcelona. (CA) 06  Valencia  1501  Municipal  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía Grau i Codina F. La Universitat de València i l'humanisme: «Studia Humanitatis» i renovació cultural a la Europa i al nou món. Universidá de Valencia; 2003. ISBN 84-370-5544-X  (CA) 07  Zaragoza  1542  Medieval  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía  1474 créase'l "Estudiu xeneral d'artes"Busqueta JJ, Pemán J (coord). Les universitats de la Corona d'Aragó, ahir i avui. Ed Pórtic. (CA) 08  Gandía  1548  1772  Conventual (xesuita)  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Teoloxía  Hasta la espulsión de los xesuites.García Trobat P. La Universitat de Gandia. En: Busqueta J, Pemán J. Les Universitats de la Corona d'Aragó. p.264-8.García Trobat P. Los graos de la Universitat de Gandía (1630-1772). En: Universidaes españoles y americanes. Valencia: CSIC; 1987. p.175-87. (CA) 09  Orihuela  1552  1835 Conventual (dominicu)  Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía  (CA) 10  Tarragona  1571  1717 Seminario-Universidad  Artes, Gramática, Teoloxía  (CA) 11  Vich  1599  1717 Municipal  Artes, Gramática, Teoloxía  1997 refundaciónLa Universitat Literària a l'Edat Modern. Universitat de Vic; 2012.La Universitat de Vic: el present. Universitat de Vic; 2012. (CA) 12  Solsona  1614  1717 Conventual (dominicu)  Artes, Gramática, Teoloxía Serra Vilaró J. La Universidá Lliteraria de Solsona. Barcelona; 1950.García Cárcel R. Historia de Cataluña, sieglos XVI-XVII, Volume 1. Ariel; 1985. (CA) 13  Tortosa  1645  1717 Artes, Gramática, Teoloxía Fernández Luzón A. La Universidá de Barcelona nel sieglu XVI. Barcelona: Universitat de Barcelona; 2005. p.86. (CA) 14  Palma de Mallorca  1691  1829 Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Medicina, Teoloxía1483 créase'l Estudiu Xeneral Luliano 1978 refundación (CA) 15  Cervera  1717  1842 Corporación claustral  Artes, Cánones, Gramática, Teoloxía  Fundada tres el treslláu y fusión de les siete universidaes catalanes.Rubio y Borrás M. Historia de la Real y Pontificia Universidá de Cervera. Universidá de Barcelona; 1915.Prats J. La Universidá de Cervera: Les reformes borbóniques de los estudios cimeros en Cataluña. Lérida: Pagès Editors; 1993. (RP) 1  Coimbra/Lisboa 1290  Medieval Artes, Cánones, Gramática, Lleis, Teoloxía  (RP) 2 Évora 1559 1759 Conventual (xesuita) Artes, Gramática, Teoloxía Refundada en 1973

 N'América 

Fundáronse 25 universidaes por toa América, a lo llargo de casi dos sieglos.Casado Arboniés M, Alonso Marañón PM. Alcalá de Henares y América: un nexu universitariu. En: Gutiérrez Escudero A, Lavaina Cuetos LM (coord.). Estudios sobre América: sieglos XVI-XX. Sevilla: Asociación Española d'Americanistes; 2005. p.255-89. Taben distribuyíes: 5 en Perú, 4 en Chile, 3 en Méxicu y Ecuador, 2 na República Dominicana, Bolivia y Colombia, y una universidá n'Arxentina, Guatemala, Cuba y Venezuela.

 20px Universidaes hispanoamericanes         Nᵘ Denominación  Fundación  
Ciudad  País actual  Observaciones 1Real y Pontificia Universidá de Santu Tomás d'Aquino15381823Santu DominguRepública Dominicana1518 créase un Estudiu xeneral.1914 fúndase la Universidá Autónoma de Santu Domingu2Real y Pontificia Universidá de San Marcos1551LimaPerú1548 créase un Estudiu xeneral.institución heredera actual Universidá Nacional Mayor de San Marcos3Real y Pontificia Universidá de Méxicu15511865MéxicuMéxicu1910 fúndase la Universidá Nacional Autónoma de Méxicu1982 última reapertura Universidá Pontificia de Méxicu.4Real Universidá de La Plata15521552SucreBoliviaNun llegó a instalase.5Real y Pontificia Universidá de Santiago de la Paz y de Gorjón15581767Santu DominguRepública Dominicana6Pontificia Universidá de Santu Tomás d'Aquino15801861Bogotá Colombia1966 fúndase la Universidá Santu Tomás.7Universidá de San Fulgencio16031786QuituEcuadorFundir coles otres universidaes ecuatorianes, formando en 1786 la Universidá Central del Ecuador Real Universidá Pública Santu Tomás de Quitu.Avilés Pinu Y. Universidá de San Fulgencio. Enciclopedia del Ecuador. 2004.8Pontificia Universidá de San Ildefonso1608LimaPerúFoi escastada.9Universidá de Córdoba1621CórdobaArxentinaActual Universidá Nacional de Córdoba.10Pontificia Universidá de Santu Tomás d'Aquino16221747Santiago de ChileChileFoi escastada a mediaos del sieglu XVIII ante la creación de la Real Universidá de San Felipe.11Real y Pontificia Universidá de Mérida16241767YucatánMéxicu1922 fúndase la Universidá Autónoma de Yucatán.12Pontificia Universidá de San Ignacio de Loyola16211767CuzcoPerú13Universidá Pontificia Colexu Máximu de San Miguel.1625Santiago de ChileChileFoi escastada.14Pontificia de San Francisco Javier16211767BogotáColombiaFoi suspendida en 1767. Darréu en 1930 restablecer col nome de l'actual Pontificia Universidá Javeriana.15Real y Pontificia Universidá de San Gregorio Magno16221767QuituEcuadorFundir coles otres universidaes ecuatorianes, formando en 1786 la Universidá Central del Ecuador Real Universidá Pública Santu Tomás de Quitu.16Real y Pontificia Universidá de San Francisco Xavier1624SucreBoliviaActual Universidad San Francisco Xavier de Chuquisaca.17Real Universidá de San Carlos Borromeo1676GuatemalaActual Universidá de San Carlos de Guatemala.18Universidá de San Cristóbal1677HuamangaPerúFoi escastada mientres la segunda metá del sieglu XIX.Reabierta en 1957 como Universidá Nacional de San Cristóbal de Huamanga.19Real y Pontificia Universidá de Santu Tomás d'Aquino16811786QuituEcuadorFundir coles otres universidaes ecuatorianes, formando en 1786 la Universidá Central del Ecuador Real Universidá Pública Santu Tomás de Quitu.20Real Universidá de San Antonio Abá1692CuzcoPerúActual Universidá Nacional de San Antonio Abá del Cuzco.21Universidá de San Jerónimo1721L'HabanaCubaActual Universidá de L'Habana.22Real Universidá de Santa Rosa1721CaraquesVenezuelaActual Universidá Central de Venezuela.23Universidá Pencopolitana 17241767ConcepciónChile24Real Universidá de San Felipe17381839Santiago de ChileChileActual Universidá de Chile25Universidá Central del Ecuador Real Universidá Pública Santu Tomás de Quitu1786QuituEcuadorCreada de la fusión de les tres universidaes ecuatorianes. En 1826 renomada como Universidá Central de Quitu.26Universidá de Guadalajara1792GuadalajaraMéxicu

 N'Asia 

 20px Universidaes hispanofilipinas         Nᵘ Denominación FundaciónCiudad País actual Observaciones1Pontificia y Real Universidá de Santu Tomás1645ManilaFilipines1611 créase'l Colexu de La nuesa Señora del Santísimu Rosariu.2Universidá de San Carlos1783CebúFilipines1595 créase'l Colexu de San Ildefonso.1768 cierra pola espulsión de los xesuites.

 Profesoráu 
Hubo un nutríu númberu de profesores españoles qu'impartieron docencia n'universidaes de toa Europa, dende la que la perceición d'España y los sos intelectuales foi ambivalente, bien emponderadora nunos casos y bien crítica n'otros, sobremanera a midida que díbense estendiendo los tópicos de la propaganda antiespañola que recibieron el nome de lleenda negra.Julián Juderías. La lleenda negra y la verdá histórica. 1914. Nuna citadísima espresión —respuesta al pidimientu de venir a España, y a la que s'atribuyeron toa clase de causes, dende rocees antixudíos hasta rocees antiinquisitoriales— Erasmu de Rotterdam, la cabeza del humanismu européu, llegó a dicir: nun me gusta España.Erasmu de Rotterdam. Non placet Hispania. En carta a Tomás Moro, xunetu de 1517.


 Humanistes españoles 

Destaquen 
Antonio de Nebrija (Grammatica 1492, Biblia Políglota Complutense 1502), [[Ambrosio 
de Morales]], [[Benito 
Arias Montano]] (bibliotecariu escurialense), [[Francisco Sánchez
de las Brozas]] (el Brocense), [[Francisco Sánchez 
«l'Escépticu»]], [[Fernán 
Pérez de Oliva]], [[Juan 
de Valdés]] (Diálogu de la llingua 1535), [[Juan 
Huarte de San Juan]], [[Juan 
Martínez Guijarro]] (Xilizu), [[López 
de Hoyos]] (el maestru de Cervantes), [[Luis
Vives]], [[Miguel 
Servet]], etc.

 Escuela de Salamanca 

Neoaristotélica, formada por teólogos y xuristes bien influyentes na conformanza de les modernes ciencies sociales: la economía (arbitrismo), el derechu y la teoría política (al traviés del derechu internacional o derechu de xentes, la teoría del tiranicidio, el discutiniu de los xustos títulos y un destacadísima forma d'aldericar los problemes xurídicu-políticos de la Monarquía Hispánica: les xuntes de teólogos y xuristes - Xunta de Burgos de 1512, y Xunta de Valladolid de 1550). A ella suelen adscribir personalidaes como Francisco de Vitoria, Bartolomé de las Casas, Domingo de Soto, Francisco Suárez, Juan de Mariana, Luis de Molina, Martín de Azpilicueta, Melchor Cano, etc.

 Reformes universitaries 

La normativa principal que determinó les carauterístiques de la educación universitaria mientres el Sieglu d'Oru español, y la posterior evolución de les universidaes, foi cronológicamente:

 1559 Pragmática de Felipe II 
La Pragmática de Felipe II de 22 de payares de 1559 torgaba a los estudiantes castellanos salir a les universidaes de fora del reinu (ampliáu en 1568 a los estudiantes de la Corona d'Aragón) que la so aplicación foi na práctica pocu rigorosa, y que la so motivación ye cuestionada pola historiografía. 

 1681 
Escoyeta de Lleis de los Reinos de les Indies promulgaes por Felipe II, Felipe III, Felipe IV y Carlos II ente 1562 y 1678. De les Universidaes, y Estudios xenerales y particulares.De les Universidaes, y Estudios xenerales y particulares. Llibru Primeru. Títulu 22. Mandaes imprimir y publicar por Carlos II. Madrid; 1681.

 1771 Plan de Aranda 
El Conde de Aranda, el 14 de setiembre de 1771, decretó un plan d'estudios pa regular la enseñanza na Universidá d'Alcalá; na práctica yera'l modelu universitariu xeneral. Constaba de Facultá d'Artes (gramática, retórica, llingua griega, llingua hebrea, llingua arábiga, matemátiques y filosofía), Facultá de Medicina, Facultá de Teoloxía y Facultá de Xurisprudencia.Conseyu de la so Maxestá / Universidá d'Alcalá. Real Provisión, en que s'aprueba ya igua el Plan d'Estudios de la Universidá d'Alcalá. 14 de setiembre de 1771

 1807 Plan Caballero 
José Antonio Caballero en 1807 decretó'l Plan Xeneral de reforma universitaria, pol qu'intentó suprimir toes aquelles universidaes que, poles sos escases rentes, nun podíen sostener dignamente les sos enseñances: Almagro, Ávila, Baeza, Gandía, Irache, Oñate, Orihuela, Osma, Osuna, Sigüenza y Toledo. Amás, tamién intentó la uniformidá de los estudios universitarios.Pozo Ruiz A. La reforma universitaria de Caballero en 1807. 14/05/2012.

 1814 Informe Quintana 
Mientres el gobiernu de les Cortes de Cádiz, Manuel José Quintana ellaboró en 1813 el llamáu Informe Quintana (Proyeutu de Decretu pal arreglu xeneral de la enseñanza pública), que'l 7 de marzu de 1814 foi declaráu llei mientres el Trieniu Lliberal. Les universidaes mayores van ser nueve na Península (Salamanca, Santiago, Burgos, Zaragoza, Barcelona, Valencia, Granada, Sevilla y Madrid) y una en Canaries; y les universidaes mayores d'Ultramar van establecer en Méxicu, S. Luis Potosí, Guadalajara, Mérida de Yucatán, Saltillo, Chihuahua, Guatemala, Manila, Havana, Lima, Llamargues, Caraques, Santiago y Santafé.Cortes Españoles / Comisión d'Instrucción Pública. Dictame y Proyeutu de Decretu sobre l'arreglu xeneral de la Enseñanza Pública, presentaos a les Cortes pola so Comisión d'Instrucción Pública y mandaos imprimir por orde de les mesmes 7 de marzu de 1814.

 1824 Plan Calomarde 
Francisco Tadeo Calomarde enllantó'l Plan lliterariu d'estudios y arreglu xeneral de les universidaes del Reinu de 14 d'ochobre de 1824. Modificaba de forma radical les enseñances universitaries que s'actualizaren mientres el trieniu lliberal y la curtia influencia napoleónica, suprimiendo bona parte de los estudios científicos en favor del Derechu y la Teoloxía. Les Universidaes d'Ávila, Osma, Sigüenza y Orihuela queden amenorgaes a Colexos, incorporaos los dos primeros a la de Valladolid, el de Sigüenza a la de Alcalá, y el de Orihuela a la de Valencia.Plan lliterariu d'estudios y arreglu xeneral de les Universidaes del Reinu. Real Orde de 14 d'ochobre de 1824. 

 1836 Plan del Duque de Rivas 
El Duque de Rivas, el 4 d'agostu de 1836, decretó un Plan xeneral d'Instrucción Pública pol que la "tercer enseñanza entiende: 1º Les facultaes de Xurisprudencia, Teoloxía, Medicina y ciruxía, Farmacia y Veterinaria. 2º. Les escueles especiales de Caminos y canales, Mines, Agricultura, Comerciu, Belles Artes, Artes y oficios, y les que'l Gobiernu xulgue conveniente establecer en delantre, según riquir les necesidaes públiques. 3º Estudios d'erudición: Antigüedaes o arqueoloxía, Numismática y Bibliografía".Plan xeneral d'Instrucción Pública. Real decretu de 4 d'agostu de 1836.Gobernación. Arreglu provisional d'estudios pal próximu añu académicu. Real Orde de 29 d'ochobre de 1836.

 1845 Plan Pidal 
Pedro José Pidal y Carniado decretó'l 17 de setiembre de 1845 un nuevu Plan Xeneral d'estudios, pol que "les Universidaes d'España van quedar amenorgaes a diez nos puntos siguientes: Barcelona, Granada, Madrid, Uviéu, Salamanca, Santiago, Sevilla, Valencia, Valladolid y Zaragoza. Les de Canaries, Huesca y Toledo van convertir n'institutos de segunda enseñanza". Namái na Universidá de Madrid conferiráse'l grau de doctor y van faese los estudios necesarios pa llogralo.Ministeriu de la Gobernación d'España. Real decretu aprobando'l Plan Xeneral d'estudios de 17 de setiembre de 1845.Ministeriu de la Gobernación d'España. Resolvimientu aprobando'l Reglamentu pa la execución del Plan d'Estudios. 22 d'ochobre de 1845.

 1857 Llei Moyano 

La Llei d'Instrucción Pública de 9 de setiembre de 1857, conocida como Llei Moyano por ser el so artífiz Claudio Moyano. Acutó la xestión de la enseñanza cimera y de les universidaes al Estáu;Llei d'Instrucción pública, sancionada por S. M. en 9 de setiembre de 1857. Madrid: Imprenta Nacional; 1857. y na práctica pervivió más d'un sieglu, hasta la Llei Xeneral d'Educación de 1970.

 Ver tamién 
 Colexu mayor
 Colexu menor
 Historia de la ciencia y la teunoloxía n'España
 Historia de la educación
 Historia de les universidaes d'investigación europees
 Sieglu d'Oru español
 Universidá medieval europea
 Rectores de la Universidá d'Alcalá (histórica)
 Universidaes d'España
 Universidaes más antigües
 Universidaes y colexos virreinales en Hispanoamérica

 Referencies 

 Bibliografía 
 España (Plan Calomarde). Plan lliterariu d'estudios y arreglu xeneral de les Universidaes del Reinu. Real Orde de 14 d'ochobre de 1824.
 Torres Amat F. Memories p'ayudar a formar un diccionariu críticu de los escritores catalanes. Barcelona: Imprenta J. Verdaguer; 1836.
 Ministeriu de la Gobernación d'España (Pedro José Pidal). Real decretu aprobando'l Plan Xeneral d'estudios. 17 de setiembre de 1845.
 Pérez Ponte L (coordinadores). De maestros y discípulos: Méxicu, sieglos XVI-XIX. Méxicu: Universidá Nacional Autónoma de Méxicu; 1998. ISBN 978-968-36-6772-4
 De la Fonte V. Historia de les universidaes, colexos y demás establecimentos d'enseñanza n'España (4 volúmenes). Sauer & Auvermann; 1884-9.
 Ajo González de Rapariegos CM. Historia de les universidaes hispániques. Orixe y desenvolvimientu dende la so apaición a los nuesos díes. Tomu V: periodu universitariu de los primeros Borbones. Madrid; Imprenta Tomás Sánchez; 1966.
 Ajo González de Rapariegos y Sainz de Zúñiga CM. Historia de les universidaes hispániques: Manuscritos y fontes inédites. Ed. La Normal; 1967.
 Ajo González de Rapariegos y Sainz de Zúñiga CM. Historia de les universidaes hispániques: oríxenes y desenvolvimientu dende la so apaición hasta los nuesos díes. Fontes impreses: V-Z, apéndiz y recapitulación, Volume 11. C.S.I.C.; 1979.
 Álvarez de Morales A. La Ilustración y la reforma de la universidá na España del sieglu XVIII (3ª edición). Madrid: Ed. Pegasu; 1985.
 Pérez Ponte L. Universidá de doctores: Méxicu, sieglu XVII. Méxicu: Universidá Nacional Autónoma de Méxicu; 2000.
 González González Y, Pérez Ponte L (coordinadores). Colexos y universidaes: del antiguu réxime al lliberalismu (volume I). Méxicu: Universidá Nacional Autónoma de Méxicu; 2001.
 González González Y, Pérez Ponte L (coordinadores). Colexos y universidaes: del antiguu réxime al lliberalismu (volume II). Méxicu: Universidá Nacional Autónoma de Méxicu; 2001.
 Torremocha Hernández M. Ciudaes universitaries y orde públicu na Edá Moderna. Cuadiernos d'Historia Moderna. 2004; Anexos III: 137-62. ISBN 84-95215-92-6
 González González Y, Pérez Ponte L (coordinadores). Permanencia y cambéu: universidaes hispániques 1551-2001 (volume 1). Méxicu: Universidá Nacional Autónoma de Méxicu; 2005.
 Pérez Ponte L, González González Y (coordinadores). Permanencia y cambéu: universidaes hispániques 1551-2001 (volume 2). Méxicu: Universidá Nacional Autónoma de Méxicu; 2006. ISBN 978-970-32-2727-3
 Rodríguez-San Pedro Bezares -Y, Polo Rodríguez JL (eds.). Universidaes hispániques: colexos y conventos universitarios na Edá Moderna (I). Salamanca: Ediciones Universidad Salamanca; 2008. ISBN 978-84-7800-247-4
 Edá&hl=es&sa=X&ei=GJkYT7nvG8i7hAex863PDA&ved=0CCsQ6AEwAA#v=onepage&q=Universidaes%20hisp%C3%A1nicas%3A%20colexos%20y%20conventos%20universitarios%20en%20la%20Edá&f=false Rodríguez-San Pedro Bezares -Y, Polo Rodríguez JL (eds.). Universidaes hispániques: colexos y conventos universitarios na Edá Moderna (II). Salamanca: Ediciones Universidad Salamanca; 2009.

Categoría:Historia universitaria
Categoría:Colexos mayores d'España
Categoría:Universidaes d'España
Categoría:Universidaes sumíes
Categoría:Historia de la ciencia del Renacimientu
Categoría:Historia de la educación
Categoría:España na Renacencia
Categoría:Enseñanza universitaria n'España
Categoría:Cultura na Monarquía católica