Idioma cuicatecu

L'idioma cuicatecu falar nel centru de la sierra madre oriental del Estáu d'Oaxaca. Esta llingua, xunto col mixteco y el triqui, formen el grupu mixtecano y esta al gran tueru otomangue. Cuenta con aproximao 12 785 falantes.

 Etimoloxía de Cuicatlan 
Cuicatlan ye un exónimo nahua que significa 'Llugar de cantares', el nome orixinal d'esti llugar en llingua cuicateca ye Yabaham 'casa de tierra' (autónimo). Al pueblu cuicatecu tamién se-y llama Nduudu yu.

 Variantes 
L'Institutu Nacional de Llingües Indíxenes (INALI), revela nel so catálogu de llingües indíxenes qu'hai trés variantes,INALI, Catálogu de Llingües Indíxenes. estes son: 
 dibaku, cuicatecu del centru
 duaku, cucateco del norte
 dubaku, cuicatecu del oriente

Sicasí'l Etnologue rexistra solu dos variantes:
 Cuicatecu de Tepeuxila
 Cuicatecu de Teutila

 Carauterístiques 
L'idioma cuicatecu escribir col alfabetu llatín xunto con dellos dicríticos pa marcar los tonos.

Según Basauri (1990), el cuicatecu ye una llingua polisintética, esto ye, cunta con raigaños en redol a les cualos arrexuntar otres pallabres y partícules pa matizar el significáu.

El cuicatecu tamién ye una llingua tonal y cuenta con 3 tonos:
 Tonu altu: cúú culiebra
 Tonu mediu: cu'o platu
 Tonu baxu: cūū campana

El signu (') representa al saltillo o oclusiva glotal, oclusión o zarru instantáneu de les cuerdes vocales. Por casu: 
 'cūū esti
 cu'o platu

La nasalización marcar con una n en super índiz. Por casu: 
 yuun panoya
 chéen corral

 Vocabulariu cuicatecu 
 Númberos 
 āmā unu omma
 uvi dos ove
 inu trés inno
 kūun cuatro' 'kun'un
 xú'ún cinco gun'un
 ñia´a seis' 'gan 
 n'dachasiete nhacha
 niné.ocho ninne
 nu´o nueve nunn'un 
 n'dichi diez' 'nhiche 
 nhichonma once
 nhichó dolce
 nhichinno trelce
 nhizkun'un catorce
 entiño quince
 entiove dieciséis
 entinno diecisiete
 entiñokun dieciocho
 entiñokoan diecinueve
 niko venti
 Kuakanpes ventiún

 Ver tamién 
 Pueblu cuicatecu

 Referencies 

 Bibliografía 
 Anderson, E. Richard & Hilario Concepción R (1983) Diccionariu cuicatecu: español-cuicatecu, cuicatecu-español.‭ Ciudá de Méxicu: Institutu Llingüísticu de Branu.
 Basauri, Carlos (1928). La situación actual de la población indíxena de Méxicu. Publicaciones de la Secretaría d'Educación Publica, vol. 16, non. 8. Ciudá de Méxicu: SEP.
 Doesburg, Sebastián van (2013) "Un confesionariu en llingua cuicateca de finales de la dómina virreinal", Tlalocan. Revista de Fontes pa la Conocencia de les Cultures Indíxenes de Méxicu, núm. 19, 249-299. Historiografía Llingüística. Llingües Mexicanes: Cuicatecu.
 Summer Institute of Linguistics (1961). 'Iiti s'een chi vee 'in'yeendi 'cuu. Idioma cuicatecu de Tepeuxila, Oax. Publicáu pol Institutu Llingüísticu de Branu en cooperación cola Direición Xeneral d'Asuntos Indíxenes de la Secretaria d'Educación Pública. Ciudá de Méxicu.

 Enllaces esternos 
 El pueblu cuicatecu: notes de campu

 L'Himnu Nacional Mexicanu en cuicatecu
 Everyculture

 El Nuevu Testamentu en Cuicatecu

Categoría:Llingües mixtecanas
Cuicatecu