Idioma cheroqui

El cheroqui (autoglotónimu ᏣᎳᎩ tsalagi) ye una llingua americana de la familia iroquesa, falada pol pueblu cheroqui. Ye carauterística la so falta de les oclusives llabiales p y b. Escríbese n'alfabetu llatín y en silabariu cheroqui.
280px|right|thumb|Llocalización actual de los falantes de cheroki, Oklahoma al oeste y Carolina del norte al este.

 Fonoloxía 

 Consonantes 
El cheroqui tien once consonantes fonémicas:
 Llabial Alveolar Palatal Velar Glotal Oclusiva Africada Fricativa Nasal Aproximante 

 Vocales 
El cheroqui tien seis vocales fonémicas:

AnteriorMediaPosteriorZarrada Entemedia Abierta

 Diptongu 
El cheroqui tien un únicu diptongu nativu:



Como esceición atopa l'usu modernu n'Oklahoma de la pallabra automobil, que tien los fonemes ingleses de  y .

 Tonu 
El cheroqui ye una llingua tonal.

 Silabariu cheroqui 
El cheroqui escríbese por aciu un silabariu inventáu por Sequoyah (tamién llamáu George Guess). Nesti sistema, cada símbolu representa una sílaba y non un fonema. Los 85 símbolos del silabariu cheroqui ufierten un métodu fayadizu d'escritura pa la so llingua. Anque dellos símbolos paécense a les lletres del alfabetu llatín, los soníos son dafechu distintos (la forma de la lletra cheroqui que correspuende al soníu de la nuesa "a" paezse a la lletra "D" mayúscula llatina, por casu).

 Vocales →Consonantes ↓  a[a]~[ə]  e[e]~[ɛ]  i[i]~[ɪ]  o[o]~[ɔ]  u[u]~[ʊ]  v[ə̃] — Ꭰꭰ a  Ꭱꭱ e  Ꭲꭲ i  Ꭳꭳ o  Ꭴꭴ u  Ꭵꭵ v g[ɡ] Ꭶꭶ ga  Ꭷꭷ ka  Ꭸꭸ ge  Ꭹꭹ gi  Ꭺꭺ go  Ꭻꭻ gu  Ꭼꭼ gv h[h] Ꭽꭽ ha  Ꭾꭾ he  Ꭿꭿ hi  Ꮀꮀ ho  Ꮁꮁ hu  Ꮂꮂ hv l[l] Ꮃꮃ la  Ꮄꮄ le  Ꮅꮅ li  Ꮆꮆ lo  Ꮇꮇ lu  Ꮈꮈ lv m[m] Ꮉꮉ ma  Ꮊꮊ me  Ꮋꮋ mi  Ꮌꮌ mo  Ꮍꮍ mu   n[n] Ꮎꮎ na  Ꮐꮐ nah  Ꮏꮏ hna  Ꮑꮑ ne  Ꮒꮒ ni  Ꮓꮓ no  Ꮔꮔ nu  Ꮕꮕ nv qu[kʰw] Ꮖꮖ qua  Ꮗꮗ que  Ꮘꮘ qui  Ꮙꮙ quo  Ꮚꮚ quu  Ꮛꮛ quv s[s] Ꮝꮝ s  Ꮜꮜ sa  Ꮞꮞ se  Ꮟꮟ si  Ꮠꮠ so  Ꮡꮡ su  Ꮢꮢ sv d/t[d]/[t] Ꮣꮣ da  Ꮤꮤ ta  Ꮥꮥ de  Ꮦꮦ te  Ꮧꮧ di  Ꮨꮨ ti  Ꮩꮩ do  Ꮪꮪ du  Ꮫꮫ dv tl[t͡ɬ] Ꮬꮬ dla  Ꮭꮭ tla  Ꮮꮮ tle  Ꮯꮯ tli  Ꮰꮰ tlo  Ꮱꮱ tlu  Ꮲꮲ tlv ts[t͡s]~[d͡ʒ] Ꮳꮳ tsa  Ꮴꮴ tse  Ꮵꮵ tsi  Ꮶꮶ tso  Ꮷꮷ tsu  Ꮸꮸ tsv w[ɰ] Ꮹꮹ wa  Ꮺꮺ we  Ꮻꮻ wi  Ꮼꮼ wo  Ꮽꮽ wu  Ꮾꮾ wv y[j] Ꮿꮿ ya  Ᏸᏸ ye  Ᏹᏹ yi  Ᏺᏺ yo  Ᏻᏻ yu  Ᏼᏼ yv

 N'informática 
El cheroqui ta codificáu nel estándar Unicode nos intervalos de caráuteres U+13A0-U+13FF y U+AB70-U+ABFF. 

 0123456789ABCDEF13AᎠᎡᎢᎣᎤᎥᎦᎧᎨᎩᎪᎫᎬᎭᎮᎯ13BᎰᎱᎲᎳᎴᎵᎶᎷᎸᎹᎺᎻᎼᎽᎾᎿ13CᏀᏁᏂᏃᏄᏅᏆᏇᏈᏉᏊᏋᏌᏍᏎᏏ13DᏐᏑᏒᏓᏔᏕᏖᏗᏘᏙᏚᏛᏜᏝᏞᏟ13EᏠᏡᏢᏣᏤᏥᏦᏧᏨᏩᏪᏫᏬᏭᏮᏯ13FᏰᏱᏲᏳᏴᏵ  ᏸᏹᏺᏻᏼᏽ  
 0123456789ABCDEFAB7ꭰꭱꭲꭳꭴꭵꭶꭷꭸꭹꭺꭻꭼꭽꭾꭿAB8ꮀꮁꮂꮃꮄꮅꮆꮇꮈꮉꮊꮋꮌꮍꮎꮏAB9ꮐꮑꮒꮓꮔꮕꮖꮗꮘꮙꮚꮛꮜꮝꮞꮟABAꮠꮡꮢꮣꮤꮥꮦꮧꮨꮩꮪꮫꮬꮭꮮꮯABBꮰꮱꮲꮳꮴꮵꮶꮷꮸꮹꮺꮻꮼꮽꮾꮿ

 Notes 

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Categoría:Llingües iroqueses
Categoría:Llingües polisintétiques
Categoría:Llingües tonales
Categoría:Llingües d'Estaos Xuníos