Gramática del francés

El términu gramática francesa fai referencia a la gramática del francés —esto ye, l'estudiu de les regles que la rixen—, que ye similar a la d'otres Llingües romániques.

El francés ye un idioma moderadamente flexonal. Los sustantivos, los axetivos y la mayoría de los pronomes se flexionan pal númberu (singular o plural) y el xéneru (masculín o femenín); los pronomes personales, amás pa la persona y el casu, y los verbos pa la persona, el manera, el tiempu y el númberu del so suxetu. El casu márcase principalmente utilizando preposiciones y un orde pa les pallabres, y ciertes carauterístiques verbales márquense utilizando verbos auxiliares.

 Les partes del discursu 

 El sustantivu 

 Xéneru 
Cada sustantivu francés (en francés: le nom substantif, o a cencielles le nom) tien un xéneru gramatical, bien masculín bien femenín. El xéneru d'un sustantivu referíu a un ser humanu o a otru mamíferu correspuéndese xeneralmente col xéneru natural de dichu sustantivu, esto ye, el so sexu. Nesti casu, casi siempres se da la esistencia d'un sustantivu distintu pa cada xéneru, y la so eleición vese determinada pol xéneru natural del ser descritu; V.G.: chanteur fai referencia a un cantante home, ente que chanteuse a una cantante muyer. En dellos casos, dambes formes son indénticas, marcándose la diferencia coles pallabres vecines (por cuenta de la concordanza de xéneru). Asina, un católicu va ser un catholique, ente que una católica va ser une catholique. Esisten sicasí dellos sustantivos que caltienen el so xéneru gramatical ensin importar el so xéneru natural: personne (persona) ye siempres femenín, ente que professeur (profesor) ye siempres masculín, siquier nel francés formal, ensin importar el sexu de la persona referida.

Magar el xéneru d'un sustantivu nun ta del tou determináu pola so forma, esisten dellos enclinos. Una de les más xenerales ye que los sustantivos acabaos en le tienden a ser femeninos, y el restu tiende a ser masculín; esisten sicasí munches esceiciones. Otru enclín más consistente ye que les terminaciones -sion y -tion danse casi siempres en sustantivos femeninos, ente qu'otres como -eau preséntense casi puramente nel xéneru masculín. Sicasí, un sustantivu que paez ser masculín pola so forma bien podría ser femenín (V.G.: souris, 'mure'), o viceversa (V.G.: squelette, 'cadarma').

En dellos casos raros, el sustantivu puede presentar dambos xéneros, y pueden usase tantu en masculín como en femenín calteniendo'l mesmu significáu, anque siempres se prefier un xéneru sobre l'otru. Esisten tamién dellos casos entá más raros nos que'l xéneru camuda d'alcuerdu al usu: les pallabres amour (amor) y délice (delicia, prestar) son masculines nel singular y femenines nel plural; la pallabra orgue (órganu) ye masculina, pero cuando ye usada enfáticamente pa referise a un órganu d'ilesia vuélvese femenina; el sustantivu plural gens (xente) camuda de xéneru de forma bien inusual, dependiendo de los axetivos que s'usen con él.

 Regles de formación del femenín 
Como enriba, el femenín fórmase añadiéndo-y -e al masculín: français → française. Sicasí, esisten los siguientes casos especiales:
 Si'l sustantivu termina en -er, el femenín fórmase camudando dicha terminación por -ère: boulanger → boulangère
 Si'l sustantivu termina en -e, el femenín fórmase camudando dicha terminación por -esse: maître → maîtresse
 Si'l sustantivu termina en -eur, el femenín fórmase camudando dicha terminación por -euse: voleur → voleuse; esisten bien pocos casos nos que se camuda la terminación del masculín por -eresse: demandeur → demanderesse
 En ciertos casos repite la consonante final y amiéstase una e: péruvien → péruvienne; lion → lionne; chat → chatte
 Si'l sustantivu termina en -x, el femenín fórmase camudando dicha terminación por -se: époux → épouse
 Si'l sustantivu termina en -el o -eau, el femenín fórmase camudando dicha terminación por -elle: différentiel → différentielle; jouvenceau → jouvencelle
 Si'l sustantivu termina en -teur, el femenín fórmase camudando dicha terminación por -trice o -teuse: porteur → porteuse; acteur → actrice
 Si'l sustantivu termina en -p o -f, el femenín fórmase camudando dicha terminación por -ve: loup → louve; veuf → veuve
Esisten, al igual que n'español, femeninos dafechu irregulares: père → mère; cheval → jument; parrain → marraine; oncle → tante, etc.

 Númberu 
Al igual que nel español, los sustantivos tamién se flexionan pal númberu; asina, el plural fórmase xeneralmente añadiendo una -s al singular, o delles vegaes -x. Sicasí, una y bones les consonantes finales xeneralmente nun se pronuncien nel francés, la adición de -s o -x nun afecta la pronunciación, polo que tanto la forma plural como la singular pronúnciense casi siempres de la mesma manera. Amás, los sustantivos qu'acaben en -s (français, francés), -x (choix, eleición) o -z (nez, ñariz) tienen la mesma forma escrita tantu pal singular como pal plural. Sicasí hai sustantivos que se pronuncien y hasta s'escriben distintu na forma plural: por casu: œil ("güeyu") camuda a yeux, cheval ("caballu") vuélvese chevaux, y vos ("güesu" o "güesos") pronúnciase distintu cuando ta en singular ([ɔs]) de cuando ta en plural ([o]); y entá colos sustantivos que nun encaxar nesti casu, va faese una distinción nel discursu, por cuenta de que suel haber un artículu o otru modificador que la so pronunciación sí camuda col númberu del sustantivu (concordanza de númberu).

 Regles de formación del plural 
Como yá se mentó, el plural fórmase, xeneralmente, añadiendo una -s a la fin de la pallabra. Sicasí, esisten dellos casos especiales nos que'l plural sigue otres pautes:
 Si la pallabra termina en -s, -x o -z, el plural queda esautamente igual: la croix → les croix; le français → les français; le nez → les nez.
 Si la pallabra termina en -au, -eau o -eu, el plural toma una x: étau → étaux; enjeu → enjeux; oiseau → oiseaux. Esisten les siguientes esceiciones: bleu → bleus; pneu → pneus; landau → landaus.
 Si la pallabra termina en -a el, el plural formar col sufixu -aux: journal → journaux; animal → animaux.
 Esisten siete sustantivos terminaos en -ou que faen el plural en -x: bijou → bijoux; caillou → cailloux; chou → choux; genou → genoux; joujou → joujoux; pou → poux.
 Esisten siete sustantivu acabaos en -ail que faen el plural en -aux: bail → baux; corail → coraux; émail → émaux; soupirail → soupiraux; travail → travaux; vantail → vantaux; vitrail → vitraux.

 Artículos y determinantes 
Los artículos y los determinantes concuerden en xéneru y númberu col sustantivu que modifiquen, y, a diferencia d'estos postreros, esta flexón faise tanto al falar como al escribir. Quiciabes ye por causa de esto que sían más utilizaos en francés que n'español: dexen que tanto'l xéneru como'l númberu de los sustantivos reflexar na llingua falada.

El francés presenta tres tipos d'artículu: definíu (le 'el', la 'la', les 'los, les'), indefiníu (un 'un', une 'una', des 'unos, unes') y partitivu (du, de la, de l', des, nun tienen traducción). La diferencia ente l'artículu definíu y l'indefiníu ye similar al presente nel español. L'artículu partitivu ye paecíu al indefiníu, pero usar con sustantivos incontables o cuando nun se tien noción de la cantidá referida (V.G.: elle mange du fromage, 'ella come quesu'; il boit de la bière, 'él bebe cerveza'; j'ai des enfants, 'tengo fíos').

 El pronome 
Nel francés, los pronomes (en francés: le pronom) puédense flexionar pa indicar la so función nuna proposición (suxetu, oxetu direutu, etc.), según tamién la persona, el xéneru y el númberu del referente (sustantivu al que reemplaza). Non toes estes flexones pueden presentase al empar; V.G., el pronome relativu que ('que', 'el cual') puede tener cualquier referente, ente que el pronome posesivu mien ('mio') puede tener cualquier función nuna proposición.

El francés — a diferencia del español — ye una llingua na que'l suxetu siempres ye espresu; ergo, los pronomes xueguen un rol prominente nel idioma. Los verbos impersonales (V.G.: pleuvoir, 'llover') usen el pronome impersonal il, que nun se traduz (il pleut, 'llueve').

+Pronomes en Francés Pronomes Personales Persona Suxetu Oxetu Direutu Oxetu Indireutu TónicosSirven pa enfatizar a la persona que fala; V.G., moi je ne veux pas, 'yo nun quiero' (faciendo énfasis nel yo). Tamién s'utilicen na formación de los imperativos de los verbos pronominales (llave-toi, 'llávate') o de les proposiciones interpersonales (aide-moi, 'ayudar') Singular Plural Singular Plural Singular Plural Singular Plural 1ª jeCuando s'atopen frente a una vocal o h muda, los pronomes je, me, que, le, la y te contractan la y, dando llugar a les formes j', m', qu', l' y t'; V.G., j'ai des enfants; j'habite à Paris; el to t'est allé hier; je m'appelle Charles; el to l'aides à faire ses devoirs nous me nous me nous moi nous 2ª el to vousNel tratamientu formal, el pronome plural vous equival a la forma española Usté. La concordanza suxetu-verbu faise, nesti casu, en plural, mas la concordanza suxetu-atributu, en singular: Vous êtes un bon professeur (Usté ye un bon profesor) → êtes: verbu être 2ª persona plural; un bon professeur: atributu en singular te vous te vous toi vous 3ª Masculín il ils le les lui leur lui eux Femenín elle elles la elle elles Pronomes Posesivos Persona Xéneru Un Posesor Dellos Posesores Singular Plural Singular Plural 1ª Masculín mien miens nôtre nôtres Femenín mienne miennes 2ª Masculín tien tiens vôtre vôtres Femenín tienne tiennes 3ª Masculín vidaya siens leur leurs Femenín sienne siennes Pronomes Demostrativos Xéneru Singular Plural Masculín celui-ci celui celui-là ceux-ci ceux ceux-là Femenín celle-ci celle celle-là celles-ci celles celles-là Pronomes Relativos FormesSimples qui que quoi dont où FormesCompuestes Xéneru Singular Plural Masculín lequel lesquels duquel desquels auquel auxquels Femenín laquelle lesquelles de laquelle desquelles à laquelle auxquelles Pronomes Indefiníos Formes MasculinesÚsense solamente pa reemplazar persones. on personne quiconque n'importe qui Formes NeutresÚsense solamente pa reemplazar coses. quelque chose rien FormesVariables Xéneru Singular Plural Masculín l'un les uns quelqu'un quelques-uns chacun — aucun aucunsAucun(e) ('nengún(a)') va ser siguíu del singular en cuantes que ésti (aucun) esista nel sentíu consideráu (sobremanera en casu d'una entidá incontable). Sicasí, y a pesar del so sentíu privativu, aucun toma la forma plural cuando funciona como axetivu. certain certains tel tels Femenín l'une les unes quelqu'une quelques-unes chacune — aucune aucunes certaine certaines telle telles

 L'axetivu 
L'axetivu (en francés: l'adjectif) concuerda en xéneru y númberu col sustantivu que modifica. La forma del axetivu masculín ta dada por defectu; esto ye, la forma qu'apaez nos diccionarios. La forma de la mayoría de los axetivos femeninos singulares deriva de la de les sos respeutives formes masculines singulares añadiendo -e, anque delles terminaciones comunes tienen patrones distintos acordies coles regles de formación del femenín de los sustantivos. De la mesma, les formes plurales de la mayoría de los axetivos masculinos y femeninos construyir a partir de les sos formes singulares añadiendo -s, -x o nada si la forma singular termina en -s, -x o -z (vease Regles de formación del plural).

Casi tolos axetivos, cuando s'usen como atributos, allúguense dempués de los sos sustantivos (V.G.: la voiture rouge, 'el carru coloráu'). Ciertos axetivos, sicasí (frecuentemente, pero non siempres, aquellos rellacionaos con guapura, edá, bondá o talla), van primero que los sos sustantivos (une belle femme, 'una bella muyer'). Con unos pocos axetivos d'esta última clase, esisten dos formes pal masculín singular: una usada delantre de consonantes y otra delantre de vocales. Por casu, l'axetivu beau (bellu, guapu, formosu) camuda la so forma de un beau garçon (un mozu guapu) a un bel homme (un home guapu). Dellos otros axetivos, al igual que n'español, camuden de significáu dependiendo de la so posición, delles vegaes precediendo a los sos sustantivos y otres asocediéndo-yos; V.G., ancien significa 'anterior' cuando preciede al so sustantivu, pero significa 'antiguu' cuando va dempués d'ésti.

Munches pallabres compuestes contienen un axetivu, como por casu belle-mère ('suegra', distintu de belle mère, 'madre bella'). Dalgunos utilicen una forma arcaica del axetivu femenín la cual escarez de la le final, como ye'l casu de grand-rue ('cai mayor', distintu de grande rue, 'cai llarga') y de grand-mère ('güela', distintu de grande mère, 'madre alta').

+Axetivos en Francés Axetivos Demostrativos Xéneru |
bgcolor="lightcyan" align="center" colspan="2" | Singular Plural Masculín ceCuando l'axetivu demostrativu atópase frente a una vocal o h muda, emplégase la forma cet (V.G., cet homme, cet appartement). ces ce...-ci ces...-ci ce...-là ces...-là Femenín cette ces cette...-ci ces...-ci cette...-là ces...-là Axetivos Posesivos Xéneru Un Namái Posesor Dellos Posesores Singular Plural Singular Plural Masculín mon mes notre nos ton tes votre vos son ses leur leur Femenín ma mes notre nos ta tes votre vos sa ses leur leurs Axetivos Interrogativos Xéneru |
bgcolor="lightcyan" align="center" colspan="2" | Singular Plural Masculín quel quels Femenín quelle quelles Axetivos Indefiníos Xéneru |
bgcolor="lightcyan" align="center" | Singular Plural Singular Plural Masculín aucun aucuns certain certains autre autres chaque — maint maints même mêmes nul — — plusieurs quelconque quelconques quelque quelques tel tels Femenín aucune aucunes certaine certaines autre autres chaque — mainte maintes même mêmes nulle — — plusieurs quelconque quelconques quelque quelques telle telles

 El verbu 
Al igual que n'español, en francés el verbu ye l'elementu principal na mayoría d'oraciones, anque ye más frecuente la esistencia d'oraciones ensin verbu en francés que n'español. Los verbos conxugar pa señalar la información siguiente:
 un manera (indicativu, imperativu, suxuntivu, condicional,En dalgunos de los sos usos, el condicional actúa como un tiempu del indicativu; n'otros, incluyendo l'usu del que toma'l so nome, actúa como una manera distinta. infinitivu, participiu, o xerundivuLa manera xerundivu, l'aspeutu perfectu, y les voces pasivo y reflexivo nun son sintéticos; esto ye, esprésense utilizando formes verbales qu'inclúin delles pallabres.);
 un tiempu (presente, pasáu,El pretéritu indefiníu tamién ye llamáu pasáu simple, y el perfectu pasáu compuestu. Estes denominaciones son una traducción de los sos nomes en francés: passé simple y passé composé. futuru, o condicional anque non tolos tiempos tán presentes en toles maneres);
 un aspeutu (perfectu o imperfectu);
 una voz (activa, pasiva, o reflexiva).
Los verbos nes maneres finitos (ex:, indicativu, imperativu, suxuntivu y condicional) tamién se conxuguen pa concordar colos sos suxetos en númberu (plural o singular) y persona (primer, segunda o tercer), mas a diferencia del español el suxetu debe siempres tar presente salvu nel imperativu.

 El tiempu y la manera 
El tiempu dexa, como'l so nome indica, asitiar l'acción nel tiempu. Ciertos verbos tienen un calter absolutu (presente, imperfectu, pasáu simple, pasáu compuestu, futuru) y otros, relativu (como'l pasáu anterior, el pluscuamperfeutu y el futuru anterior); los primeres asitien l'acción "nel tiempu" ente que los segundos facer en función de los otros tiempos.

La manera ye un aspeutu de la forma del verbu qu'indica'l grau de realidá dau pol falante na proposición que fizo. Nel francés esisten dos maneres reales (indicativu ya infinitivu) y cuatro irreales (suxuntivu, condicional, imperativu y participiu); estos cuatro últimos dexen espresar ficciones, camientos, órdenes, etc.

Los distintos tiempos y maneres tienen básicamente la mesma función en francés que n'español, anque se presenten ciertes diferencies. Sicasí, dalgunos cayeron en desusu na llingua oral, y escasamente atopar na llingua escrita. Ésti ye'l casu del pasáu simple y el pasáu anterior del indicativu, y del imperfectu y pluscuamperfeutu del suxuntivu. Otru exemplu ye'l imperativu de pasáu, que sirve pa ordenar que daqué seya fechu antes d'un momentu dau. L'imperativu de pasáu francés casi nun s'utiliza, siendo xeneralmente reemplazáu pol imperativu de presente — que cumple les mesmes funciones del imperativu español — más un complementu circunstancial; y yá que espresa en realidá un orde a futuru, suélse-y llamar imperativu de futuru anterior.

 Conxugación 
El francés, como otres llingües romances incluyíu'l español medieval, intercambia l'usu de être (ser, tar; haber) y avoir (tener; haber; faer) cuando se conxuguen los verbos nos tiempos compuestos. Asina, esisten dieciséis verbos que los sos tiempos compuestos construyir col verbu être, ente que los demás faen los tiempos compuestos col verbu avoir. Estos dieciséis verbos son: aportar, monter, sortir, venir, aller, naître, retourner, revenir, descendre, entrer, rentrer, tomber, rester, arriver, mourir, y partir. Tamién se conxuguen col verbu être tolos verbos pronominales y tolos derivaos de los dieciséis anteriores (anque esta regla ye duldosa). Los que se conxuguen con être faen concordanza ente'l suxetu (singular o plural, masculín o femenín) y el participiu:
 Il est tombé ([él] cayó) frente a Elle est tombée ([ella] cayó)
 Ils sont tombés / Elles sont tombées (cayéronse/cayeron [ellos / elles])
 Je suis allé / Je suis allée (fui [yo = masculín/femenín])
 Nous sommes sortis / Nous sommes sorties (nós/nós salimos/salimos)
 El to t'es llavé / El to t'es lavée (te llavasti/llavasti [tu = masculín/femenín])
Pero los que se conxuguen con avoir nun faen concordanza:
 J'ai mangé ([yo] comí)
 Il a vu ([él] vio)
 Elle a vu ([ella] vio)
 Nous avons fait ([nosotros] fiximos)

La siguiente tabla correspuende a la conxugación de dellos tiempos d'exemplu del verbu "chanter", un verbu regular perteneciente a la primer conxugación (verbos acabaos en -er):
 Pronom  Présentde l'indicatif  Présentdu subjonctif  Présentdu conditionnel  Passé Simple  Imparfaitde l'indicatif Je  chante  chante  chanterais  chantai  chantais El to  chantes  chantes  chanterais  chantas  chantais Il / Elle / On  chante  chante  chanterait  chanta  chantait Nous  chantons  chantions  chanterions  chantâmes  chantions Vous  chantez  chantiez  chanteriez  chantâtes  chantiez Ils / Elles  chantent  chantent  chanteraient  chantèrent  chantaient
Pa la conxugación completa del verbu aimer, vease Conxugación del verbu aimer en Wikibooks.

 Sintaxis 

 La negación 
Nel francés, la negación siempres ye doble, esto ye, esprésase xeneralmente en dos Partes, col alverbiu de negación ne xuníu al verbu y una o más pallabres negatives que modifiquen al verbu o a unu de los sos argumentos. Por casu, la negación verbal simple espresar con ne antes del verbu o auxiliar (y de cualquier pronome d'oxetu direutu o indireutu) y l'alverbiu pas dempués del verbu:
 Je les ai pris ('coyer') → je ne les ai pas pris ('nun los coyer')
Úsense tamién otres pallabres negatives en conxunción con ne pa espresar tipos más complexos de negación:
 Alverbios negativos: ne … plus ('non más'), ne … jamais ('nunca'), ne … nulle part ('[en] nengún llau'), ne … guère ('non muncho, difícilmente'), ne … point / aucunement / nullement ('non, pa nada')
 Pronomes negativos: ne … rien ('nada'), ne … personne ('naide')
 Otros determinantes: ne … aucun(e) / nul(le) ('nunguno/a'), ne … que ('non … más que')
Exemplos:
 Je ne sais pas ('nun sé')
 Il ne fume plus ('yá nun fuma/nun fuma más')
 Nous n'avons vu personne ('nun vimos a naide')
 Rien n'est certain ('nada ye seguro')
 Je n'ai aucune idée ('nun tengo nenguna idea')
 Vous ne mangez que des légumes? ('¿nun coméis más que verdures?')
Los alverbios negativos (y tamién rien) asoceden a les formes finitas de los verbos, mas precieden al infinitivu (xunto con ne):
 Il prétend ne pas/ne jamais/ne rien fumer ('afirma non/nunca/nada fumar')
Delles pallabres negatives distintes de pas pueden apaecer na mesma oración, pero ésta interprétase usualmente como una negación simple. Cuando otra pallabra negativa presentar xunto a pas, la oración interprétase como una doble negación.
 Elle n'a plus jamais rien dit à personne ('nunca dixo namás a naide')
 Elle n'a pas vu personne ('non a naide nun vio', ex: 'vio a daquién'
Nel francés coloquial ye común evitar l'usu de ne nel falar rápido, anque esto puede crear dalguna ambigüedá cola construcción ne … plus yá que plus puede significar 'más' o 'non más'. Xeneralmente, cuando plus usar pa dicir 'más', la s final pronúnciase, ente que esta s nunca se pronuncia cuando toma'l sentíu de 'non más'. Asina, la oración informal il y en a plus puede pronunciase cola s final pa dicir 'hai más', o ensin ella pa dicir 'yá nun hai más'.

En ciertes construcciones — xeneralmente lliteraries — ne puede espresar la negación por sigo mesmu (ensin nenguna otra pallabra negativa). Esto ye posible con ciertos verbos (V.G., pouvoir, savoir, oser).
 (estándar, ne + pas) Je n'ai pas pu venir ('nun pudi venir')
 (casual, pas solamente) J'ai pas pu venir
 (lliterariu, ne solamente) Je n'ai pu venir

 El ne espletivu 
En ciertos casos, la pallabra ne puede ser usada ensin qu'ésta implique negación; el ne en tales situaciones ye llamáu'l ne espletivu (en francés: ne explétif):
 J'ai peur que cela ne se reproduise ('tengo mieu de qu'eso se vuelva a producir')
 Il est arrivé avant que nous n'ayons commencé ('llegó primero qu'empecemos')
 Ils sont plus nombreux que tu ne le crois ('son más numberosos que lo que crees')
El ne espletivu atopar nes proposiciones con verbos finitos — esto ye, nes maneres finitos (indicativu, suxuntivu, imperativu, condicional) — y nunca antes d'una proposición infinitiva (manera infinitivu y formes non personales, ex:, xerundiu y participiu). Ye propiu del llinguaxe lliterariu y non del coloquial.

Los contestos siguientes dexen el ne espletivu:
 La proposición complementu de los verbos qu'espresen mieu o fuximientu: craindre ('tarrecer'), avoir peur ('tener mieu'), empêcher ('torgar'), éviter ('evitar')
 La proposición complementu de los verbos qu'espresen dulda o: douter ('duldar'), nier ('negar')
 Les proposiciones alverbiales qu'empiecen coles siguientes espresiones: avant que ('primero que'), à moins que ('nun siendo que'), de peur/crainte que ('por mieu de que')
 Les construcciones comparatives qu'espresen inequidad: autre ('otru/a'), meilleur(e) ('meyor'), plus fort(e) ('más fuerte'), moins intelligent(e) ('menos intelixente'), etc.

 L'orde de les pallabres 
Los componentes d'una proposición dispónense típicamente nel siguiente orde, (anque non siempres tán presentes toos estos componentes):
 Alverbiu(s)
 Suxetu *
ne (xeneralmente pa marcar la negación, magar tien otros usos)
 Los pronomes reflexivos (ex:, me, te, se, nous, vous, se)
 Los pronomes d'oxetu direutu
 Los pronomes d'oxetu indireutu
 El pronome e
 El pronome en
 El verbu finito, seya ésti un auxiliar o'l verbu principal
 Alverbiu(s)
 El pronome rien
 El verbu principal (si'l verbu finito ye un auxiliar)
 Alverbios y oxetos

 Ver tamién 
 Idioma francés
 Manera suxuntiva francés
 Gramática

 Notes 

 Referencies 

Gramática francesa
Categoría:Wikipedia:Páxines con tables frañíes