Llingües de Colombia

Munches llingües falar en Colombia, d'ente les cualos el castellán ye la llingua mayoritaria. Más de sesenta llingües indíxenes y criollas falar n'ámbitos locales y rexonales, y el so númberu concretu ta so discutiniu, una y bones dellos autores consideren como llingües distintes lo qu'otros consideren son variedaes o dialeutos de la mesma llingua. Les meyores estimaciones cunten 66 llingües indíxenes, aisllaes o arrexuntaes en más de 20 families o unidaes filoxenétiques, falaes per cerca de mediu millón d'indíxenes.Alexandra Y. Aikhenvald & R. M. W. Dixon, 1999, p. 369 Acordies con Ethnologue, en Colombia hai una centena de idiomes o llingües, de les cualos 80 son llingües vives y 20 tán estinguíes.

 Llexislación llingüística 
Según lo proferío na constitución, articulo 10, enuncia lo siguiente: " El castellán ye l'idioma oficial de Colombia. les llingües y dialeutos de los grupos étnicos son tamién oficiales nos sos territorios. La enseñanza que s'imparta nes comunidaes con tradiciones llingüístiques propies va ser billingüe."

Cabo acutar tamién que por cuenta del heriedu llingüísticu enllantada na colonización per parte del imperiu español, la tradición xurídica de Colombia nes sos constituciones usó siempres la llingua española.

 Idioma español en Colombia 

Les variantes locales del castellán inclúin numberosos dialeutos bien distintivos, como'l cundiboyacense (Cundinamarca y Boyacá), el paisa (d'Antioquia y el Viejo Caldas), el valluno (del Valle del Cauca), el rolo (de Cundinamarca y el centru del país), el costeño de la región Caribe, el pastuso (de Nariño), el patojo (del Cauca), el opita (de Tolima y Huila), el santandereano (de Santander y Norte de Santander), el chocuano y el llaneru (del Meta, Casanare, Arauca y Vichada).

 Llingües indíxenes 
280px|right|thumb|llingües bora-witoto una de les families más estendíes nel sur de Colombia, xunto coles llingües tucanas.
Más de 60 llingües aboríxenes caltiénense vives. Les principales families de llingües indíxenes de Colombia son:
 Les llingües arawak, como'l wayúu de La Guajira y el achagua y el piapoco nel SE del país.
 Les llingües barbacoanes, en Nariño y el Cauca
 Les llingües witoto, nel departamentu de Putumayo.
 Les llingües caribes, n'Amazones, Guaviare y Cesar.
 Les llingües chibchas na Sierra Nevada de Santa Marta y el Cocuy.
 Les llingües chocó, como'l emberá y el wounaan.
 Les llingües guahibanas, en Los Llanos del Orinoco.
 Les llingües makú, en Vaupés y Guaviare.
 Les llingües quechues, nel S. del país.
 Les llingües tucanas, nel SE. y S. del país.

Amás esisten un númberu significativu de llingües aisllaes o non clasificaes:
 L'andoque nel ríu Caquetá.
 El camsá nel valle de Sibundoy (Putumayo).
 El nasa yuwe en Cauca.
 El sáliba-piaroa en Vichada.
 El ticuna nel triángulu de Leticia.
Tamién se falen llingües barbacoanes xunto a la frontera con Ecuador, llingües caribes nel N. del país, ñe'engatú l'estremu SE del país. Enantes faláronse les llingües betoi, llingües aisllaes como'l andakí y el tinigua y un ciertu númberu de llingües ensin clasificar.

 Clasificación 
El siguiente cuadru clasifica les 80 llingües de Colombia, que s'arrexunten en 11 families amás de más d'una quincena de llingües aisllaes o non clasificaes. Les llingües estinguíes indicar col signu (†).

Clasificación de les llingües indíxenes de Colombia Familia Grupu Llingua Territoriu Llingües arawak Trátase de la familia de llingües amerindies con más llingües en Suramérica. Arawak septentrional Wayuunaiki La Guajira Achagua Meta Kurripako Ríu Içana Cabiyari Ríu Mirití-paraná Maipure (†) Vichada Piapoco Guainía, Vichada, Meta Llingües barbacoanes La familia barbacoana foi identificada como grupu separáu de les llingües chibchas apocayá. Ahuano Awá pit Nariño Barbacoa (†) Nariño Campera (†) Nariño Sindagua (†) Nariño Coconucano Coconuco (†) Cauca Guambiano Cauca Totoró Cauca Llingües bora-witotoDellos autores cuestionen que les llingües bora y les llingües huitoto formen una única familia por cuenta de les grandes divertencias ente los dos grupos. Bora Bora Amazones Miraña Amazones Muinane Amazones Witoto Meneca-Murui Amazones Nonuya Amazones Ocaina Amazones Llingües caribes. Septentrional Costeru Yukpa Cesar Opon-carare (†) Santander Meridional SE Colombia Carijona Amazones, Guaviare Llingües chibcha. Magdalénico Arhuaco Ika (arhuaco) Cesar, Madalena Kankuí Cesar Kogui Madalena Tayrona Madalena, La Guajira, Cesar Wiwa Cesar Cundicocúyico Duit (†) Boyacá Muisca (†) Cundinamarca, Boyacá Guane (†) Santander Tunebo ARA, BOY, NSA, SAN Barí Barí Cesar, Norte de Santander Chimila Chimila Madalena Ístmico Kuna Kuna Urabá, ríu Atrato Llingües chocóArrexuntaes frecuentemente xunto cola familia chibcha y l'idioma paez nun grupu macro-chibcha anguaño nun esisten argumentos sólidos pa sostener esi parentescu. Emberá Emberá Mariña del Pacíficu Waunana Waunana Chocó, Cauca, Valle del Cauca Llingües guahibanasDellos autores integren esta familia de llingües xunto coles llingües maipureanas dientro del filu macroarahuacano anque dicha agrupación nun s'acepta universalemnte. Septentrional Hitnü Arauca Hitanü Arauca Central Sikuani (Guahibo) Meta, Vichada, Arauca, Guainía, Guaviare Cuiba Casanare, Vichada, Arauca Meridional Guayabero Meta, Guaviare Llingües makúDellos autores consideren que'l makú meridional sí forma una familia pero refuga qu'esti grupu tea rellacionáu col makú septentrional. Septentrional Kakwa-Nukak Kakwa ríos Papurí y baxu Vaupés Nukak Guaviare Puninave Puinave Guainía Nadajup Jup Yujup ríos Japurá y Tiquié Jupda ríos Papurí y Tiquié Llingües quechuesEstes llingües constitúin una familia de llingües distintes una y bones non toles variedaes de quechues son intercomprensibles. Quechua periféricu Chinchay (Q II-B) Quechua nortizu Cauca, Nariño, Putumayo Llingües salibanas. Sáliba Sáliba Arauca, Casanare Piaroa Piaroa Vichada Llingües tucanas. Occidental Noroccidental Koreguaje Ríu Orteguaza Siona Ríu Putumayo Central norte Cubeo Vaupés, Cuduyarí Querarí, Pirabotón sur Tanimuca Guacayá, Mirití Oikayá, Aporis Oriental norte Piratapuya Papurí Tucano Papurí, Cañu Paca Wanano Vaupés centru Bará Coloráu, Fríjol Llobu, Tiquié  Desano Vaupés Siriano Vaupés Tatuyo Vaupés tuyuca Tiquié Yurutí Vaupés sur Barasana Vaupés Carapana  Vaupés Macuna Vaupés Llingües aisllaes Intentóse arrexuntar estes llingües en families más amplies, anque ensin ésitu.  Andoque ríu Caquetá Ticuna Leticia, Puertu Nariño Betoi (†) Casanare Camsá Putumayo Cofán Nariño, Putumayo Tinigua-pamigua (†) Meta, Caquetá Llingües ensin clasificar Amás esiste un conxuntu de llingües con documentación bien escasa y referencies a llingües de pueblos escastaos, que nun pudieron ser clasificaes por falta d'información. Ver por casu Llingües ensin clasificar de Suramérica. Paez Cauca, Huila, Valle del Cauca Andaquí (†) Caquetá Colima (†) Cundinamarca Malibú (†) Tamalameque, Tenerife Mocana (†) Cartagena de Indias Muzo (†) Cundinamarca Panche (†) Cundinamarca Pijao (†) Tolima Yarí Caquetá Yurí Amazones

 Llingües criollas 
Tamién ye importante destacar les llingües criollas de comunidaes afrocolombianas y raizales:
 el criollu palenquero del Palenque de San Basilio (Bolívar)
 l'inglés criollu sanandresano, creole o kriol, nel archipiélagu de San Andrés y Providencia.

 Ver tamién 
 Idioma español en Colombia

 Referencies 

 Bibliografía 




 Enllaces esternos 
 Mapa llingüísticu de Colombia de Muturzikin.com
 Portal de llingües de Colombia. 
 Languages of Colombia (n'inglés)