Idioma chol

L'idioma chol o ch'ol que'l so endónimu ye lakty'añ, ye una llingua mayense de la caña cholana falada pol pueblu chol, qu'habita principalmente los estaos mexicanos de Campeche, Tabasco y Chiapas, siendo Chiapas onde se concentren la mayoría de los falantes, sobremanera nos conceyos de Palenque, Tila, Tumbalá, Sábanu, Saltu d'Agua, Sableres de Catazajá y Yajalón. 

El chol estremar en tres dialeuto: 

 Chol de Tila, faláu por casi 44 000 persones, con un índiz de 25 % de monollingüismu. Esta variedá fálase principalmente nel conceyu de Tila, en Chiapas;
 Chol de Tumbalá, faláu por 90 000 persones nel conceyu de Tumbalá, tamién en Chiapas. L'índiz de monollingüismu de los falantes d'esta variedá ye de 30 % aproximao; 
 Chol de Sábanu. 

El grupu cholano de la familia mayense ye consideráu como un conxuntu de llingües bastante conservadores. Sostúvose que les llingües cholanas, esto ye, el chol, el chontal y el chortí, seríen bien cercanes al maya clásicu.Houston, S., O. Chinchilla, Stuart D. "The Decipherment of Ancient Maya Writing", O. of Oklahoma Press, 2001.

 Morfoloxía y sintaxis 

El chol, al igual que les demás llingües mayenses, ye una llingua aglutinante, esto ye, qu'apigura a un radical (verbu, sustantivu o axetivu), marques d'axente (el que realiza l'acción verbal), de suxetu (el posesor del oxetu o rellación personal), al traviés d'un sistema de sufixos y prefixos.

 Númberos 
El sistema de numberación del chol ye vigesimal (va cuntándose a partir de múltiplos de 20), al igual como asocede coles demás llingües mayenses, y polo xeneral, coles demás llingües mesoamericanes. La razón obecede a qu'estes llingües basen el so sistema numbéricu a partir del númberu de deos que tien el ser humanu. Los venti primeros númberos se enlistan de siguío:

 Ver tamién 

Tabasco
Idioma chontal de Tabasco
Chontalpa
Rexones de Tabasco

 Referencies 
 Notes 

 Enllaces esternos 

 Centro Estatal de Llingua, Arte y Lliteratura Indíagena, Chiapas, Méxicu Páxina Web del CELALI (En castellán)
 Centru Estatal de Llingua, Arte y Lliteratura Indíagena, Chiapas, Méxicu Páxina Web del CELALI (N'idioma ch'ol)
 Diccionariu Chol de Tumabalá con variaciones dialeutales de Tila y Sábanu 1a. parte (I.L.V.)
 Diccionariu Ch'ol de Tumabalá con variaciones dialeutales de Tila y Sábanu 2a. parte (I.L.V.)
 Llinguaxe Ritual Chol. 
 Los Choles. Páxina Web del CIESAS

Categoría:Pueblu chol
Chol
Chol
Chol