Braille xaponés

El sistema de braille xaponés ta basáu nel sistema orixinal braille pa la escritura del idioma xaponés. En xaponés ye conocíu como .

El braille xaponés ye una abugida basada en vocales. Los glifos son silábicos, a pesar que'l kana consiste en símbolos de consonantes y lletres, les vocales tomen predominiu. Les vocales son escrites na esquina cimera izquierda (puntos 1, 2 y 4) y pueden ser usaes soles. Les consonantes son escrites na esquina inferior derecha (puntos 3, 5 y 6) y nun pueden ser usaes soles (Una t aisllada pue ser lleíu como wo, por casu). Sicasí, la semivocal y ye indicáu pol puntu 4, un puntu de vocal, y el símbolu de la vocal ye puestu a la fin del bloque. Cuando s'escribe sola, indica que la siguiente sílaba ye una y media, como en mya. Pa les sílabes qu'empiecen con w la vocal ye tamién puestu embaxo, pero nun s'escribe consonante. (Sacante pola sílaba wa, la w histórica ye muda nel xaponés modernu).

De siguío preséntase una tabla básica de braille xaponés colos calteres hiragana siguíu colos calteres rōmaji sobre cada calter braille. 

 Tabla principal 

    Ø       あ a    い i  え y ||   お o |-----     Ø      ●         ●  ●      ●   ●         ●   ●  ●           ●  ●      k   き ki   く ku    け ke   こ ko   k   ●         ●   ●  ●       ●   ●   ●         ●   ●   ●  ●       ●        ●  ●       ●   s    さ sa   し shi   す el so   そ so |-----   s   ●       ●       ●   ●  ●   ●       ●   ●   ●       ●       ●   ●   ●  ●   ●       ●        ●  ●   ●       ●   t    た ta   ち chi   つ tsu   と to   t   ●       ●  ●   ●  ●   ●  ●   ●   ●       ●  ●   ●   ●  ●   ●  ●        ●  ●   ●  ●   n    な na   に nin   ぬ nu    ね ne   の non   n   ●    ●   ●  ●  ●   ●   ●    ●   ●   ●  ●  ●        ●  ●  ●   h   ひ hi   ふ fu   ほ ho   h   ●    ●   ●   ●  ●  ●   ●   ●   ●    ●   ●   ●   ●  ●  ●   ●        ●  ●  ●   ●   m    ま ma   み el mio   む mu   も mo ||   ん N     m   ●        ●  ●   ●   ●  ●   ●  ●   ●   ●   ●        ●  ●   ●   ●   ●  ●   ●  ●   ●         ●  ●   ●  ●   ●           ●  ●   ●   y       ゆ yu        よ yo       -y-        ●    ●             ●    ●   ●             ●        ●  ●         ●        r    ら ra   り ri   る ru   ろ ro |-----   r   ●        ●      ●  ●   ●      ●   ●        ●      ●   ●  ●   ●            ●  ●   ●      w    わ wa   ゐ wi        ゑ we   を wo      -w-   w       ●     ●  ●         ●   ●  ●           ●  ●     ●        ●

 Otros símbolos 
Nos kana, les consonantes sonores g, z, d y b derivar de les consonantes mudes k, s, t y h añadiendo un diacríticu llamáu dakuten (ten ten) al kana, como en ぎ gi. De la mesma, la p derivar de la h añadiendo un pequeñu círculu, handakuten (maru). Dos kana pueden ser fundíos nuna sola sílaba y escribiendo la segunda sílaba pequeña, como en きゃ kya; ye llamáu yōon.

 tenten(voz) maru    (p-) yōon    (-y-) yōon +tenten  yōon +maru         ●           ●        ●          ●       ●         ●        ●

Nel braille xaponés, los signos especiales son prefixos. Por casu l'orde de llectura ye tenten ki pa ぎ gi. Cuando hai más d'un prefixu nuna sílaba, son combinaos nun prefixu unificáu, como'l yōon-tenten pa ぎゃ gya.

El prefixu yōon usar na representación de la y nos bloques yá, yu, yo. Cuando s'amuesa antes de ka, ku, ke, ko, produz kya, kyu, kye, kyo. Otramiente, el prefixu yōon-tenten antes de ka, ku, ke, ko, produz gya, gyu, gye, gyo. Igualmente asocede coles otres consonantes. La sílaba ye ye escrita como yōon más y. (Nótese que kye, gye y ye nun s'atopen en pallabres xaponeses). El yōon y yōon-tenten tamién son amestaos a la sílaba chi pa representar los soníos ti y di pa los términos estranxeros; y d'igual manera col yōon-maru y yōon-tenten-maru (los trés puntos nel llau derechu del bloque) son amestaos a la sílaba tsu pa escribir el to y du. Esto difier del sistema usáu nel kana, onde les bases silábiques son te y to drespectivamente, y onde el maru solamente representa la lletra p.

Esiste un segundu prefixu pal kana w mediu. Cuando se combina cola sílaba ka, produz la sílaba obsoleta kwa. Tamién puede ser fundíu col prefixu de voz pa gwa. Pa pallabres estranxeres, pue ser combináu coles vocales i, y y o pa wi, we y wo (nel kana xaponés pa wi, we y wo la w ye muda), con hai, hi, he, ho pa fa, fe, fi, fo y va, vi, ve, vo (vu ye escritu como tenten o), y con ta, chi, tsu, te, to pa tsa, tsi, el to, tse, tso y (con tenten) du.

Esisten otros dos kana. Unu, llamáu sokuon, ye un pequeñu kana tsu, っ; ye usáu pa indicar que la siguiente sílaba ye un geminado, o (en interjección) una oclusiva glotal. L'otru ye una raya, ー, llamáu chōon y que ye usáu solamente en katakana pa indicar una vocal llarga. Estos tamién tien la so forma en braille.

 sokuon  chōon      ●     ●   ● 

El llugar d'estos bloques ye idénticu al casu de los kana: el sokuon indica que la siguiente consonante ye geminante, ente que el chōon indica que la vocal precedente ye llarga.

 Puntuación 

Amás de los signos de puntuación del xaponés, el sistema tien símbolos qu'indiquen que los siguientes signos son número arábigos o lletres del alfabetu llatín.

 。  、  num.  Latin  hyph.    ●   ●        ●    ●        ●               ●        ●  ●   ●          ●        ●     ●   ●

Esisten otres marques de puntuación, incluyendo una qu'indica que los siguientes signos tán n'inglés.

 Ver tamién 
 Braille
 Braille coreanu
 Braille chinu
 Braille vietnamita

 Referencies 

 Enllaces esternos 
 Tutorial de Braille Xaponés
 Braille en delles escritures

Categoría:Braille
Categoría:Idioma xaponés
Categoría:Codificaciones del idioma xaponés