Inglés d'Estaos Xuníos

L'inglés d'Estaos Xuníos (n'inglés American English o U.S. English) ye'l grupu de dialeutos y acentos del idioma inglés que se falen nos Estaos Xuníos d'América. Envalórase que cuasi dos tercios de los falantes nativos del inglés viven nos Estaos Xuníos. Los dialeutos d'Estaos Xuníos son bien paecíos a los de Canadá.

L'usu del inglés n'Estaos Xuníos heredóse de la colonización británica. La primer folada de colonos de fala inglesa llegó a América del Norte nel sieglu XVII. Nesi tiempu, había tamién nel continente falantes de neerlandés, francés, español, alemán, suecu, escocés, galés, irlandés, gaélicu escocés y finés, y diversos idiomes indíxenes americanos.

 Fonoloxía  

+ Monoptongos Fonema xeneral d'inglés Fonema d'Estaos Xuníos Exemplos de pallabres   bath, trap, pass  dance, hand, lamb  ah, bra, spa, con, top, wasp dog, loss, off  all, bought, law   dress, met, bread   arena, polite, syrup   hit, skim, tip   chic, meat, see   island, gamut, wasted   bus, flood, what   book, put, should   food, glue, new Diptongos  bride, dine, spy  bright, dice, spike   now, ouch, scout   lame, rein, stain   boy, choice, moist   goat, oh, show Vocales róticas   barn, car, park   ear, peer, tier   bare, bear, there   burn, doctor, first,  heard, learn, murder   hoarse, horse, poor  score, tour, war     cure, Europe, pure 

De munches maneres, comparáu col inglés del Reinu Xuníu, la fonoloxía del inglés d'Estaos XuníosNorth American English (Trudgill, p. 2), ye un términu coleutivu usáu poles variedaes del inglés que se falen n'Estaos Xuníos y Canadá. considérase más conservadora. Dellos acentos distintivos pueden atopase na Mariña Este (por casu: en Nueva Inglaterra Oriental y Nueva York), en parte porque estes rexones taben en contautu con Inglaterra y asonsañaben variedaes prestixoses de la metrópolis inglesa nel momentu que estes variedaes diben sufriendo cambeos.Trudgill, páxs. 46-47. Munches comunidaes de la Mariña Este esistieron nel so allugamientu actual más tiempu qu'otres. Sicasí, la fala del interior del país y l'amiestu de diversos dialeutos británicos, irlandeses y escoceses crearon una nueva base llingüística bien homoxénea qu'anició al típicu inglés d'Estaos Xuníos.

Na mayoría de la fala inglesa n'Estaos Xuníos, pronúnciase la R en posición final de sílaba y ante pausa (aRt y sisteR). Nel sieglu XVII, la pronunciación rótica (con -r final y postvocálica) yera entá mayoritaria n'Inglaterra, especialmente al norte, al oeste y, obviamente, tamién n'escocés ya irlandés, dialeutos que pesaron enforma na formación del inglés d'Estaos Xuníos. Yá dende'l sieglu XVII, los dialeutos del sureste d'Inglaterra empezaben a vocalizar esa R postvocálica y la so espansión foi bien rápida n'Inglaterra. Pero la presencia n'Estaos Xuníos del elementu irlandés y escocés, xunto con fales ingleses septentrionales, onde la R caltiénse, aseguró'l caltenimientu de la consonante en casi tol inglés d'Estaos Xuníos.

Sicasí, aquellos acentos de la mariña atlántica, más permeables a la norma culta inglesa, como Nueva York, Nueva Inglaterra y delles rexones al sur de EE. UU., siguieron la innovación de la metrópolis y enmudecieron o vocalizaron la -r non prevocálica, de cuenta que sister articúlase como sista y art tien una a allargada, pero ensin el soníu de la -r, como aat. Anguaño, la influencia del inglés d'Estaos Xuníos xeneral nos medios de comunicación, que caltién la rótica, ta causando la recuperación de la -r nos dialeutos atlánticos.

Hubo otros cambeos nel inglés británicu dende'l sieglu XVII que nun se pueden ver n'Estaos Xuníos na actualidá:

 Fonema antiguu Fonema modernu (británicu) Pallabres con esti fonema Notes[æ] enantes de [f], [s], [θ], [ð], [z], [v] o depués de [n][ɑ]bath, danceTamién es [ɑ] en Nueva Inglaterra[t] en posición intervocálica[ʔ]bottleNon en tolos acentos

Per otru llau, hubo cambeos n'Estaos Xuníos que nun se pueden ver nel inglés británicu nin na fala internacional:

 Fonema antiguu Fonema modernu (Estaos Xuníos) Pallabres con esti fonema Notes[t] o [d] en posición intervocálica o depués de /r/[ɾ]bottle[l] en toes posiciones[ɫ]lollipop[ju] depués de consonantes alveolares[u:]new, duke, Tuesday, suit, resume, lute [e], [i], [u] antes de /r/[ɛ], [ɪ], [ʊ]pair, peer, pureNon en tolos acentos[ɛ] enantes de consonante nasal[ɪ]penNon na mayoría de los acentos (pero al sur de EE. XX. especialmente)[aɪ] antes d'oclusiva sorda[ɐɪ]bike, rice, write,En Canadá y muncho d'EE. XX. (especialmente nel norte)

Na mayor parte de EE. UU. el fonema históricu d'inglés /ɒ/ ye inesistente, y sustitúyese siempres pol fonema /ɑ/. Esto ye, que pallabres como father and bother, con vocales bien estremaes nel inglés británicu, pronunciar cola mesma vocal n'Estaos Xuníos.

 Ortografía 
Nel añu 1828, el primer diccionariu del usu d'Estaos Xuníos foi publicáu pol norteamericanu Noah Webster. Nel so diccionariu incluyó delles suxerencies pa reformar la ortografía inglesa. Munches de los sos encamientos fueron adoptaes. Esta ortografía tamién s'utiliza en territorios que fueron o entá siguen siendo colonizaos per Estaos Xuníos (Liberia, Filipines, Paláu, Islles Vírxenes de los Estaos Xuníos, Samoa Americana, Guam y Islles Marianes del Norte). Al otru llau del océanu Atlánticu adoptaron otres reformes ortográfiques que nun s'usen nos Estaos Xuníos, pero en Canadá siguen más o menos les regles britániques.

Dellos exemplos de diferencies na ortografía (con unos exemplos de diferencies léxiques incluyíos):
 Les pallabres terminaes en -or y les sos derivaes. Como color, colorful, colorless; succor; favor, favorite; harbor, harbors; neighbor, neighbors, neighborhood; behavior, behavioral; y honor, honors, honoring, honored, honorary, honorable, ente otres. Na ortografía británica y la de los demás países de fala inglesa, -our. ESCEICIONES: hour y glamour, que s'escriben asina inclusive na ortografía d'Estaos Xuníos.

 Les pallabres terminaes en -er. Como center, meter, luster, saber, ocher, miter, theater, louver, somber, meager, caliber, reconnoiter, macaber, liter, scepter y fiber. Tamién aplica pal verbu center y les sos conxugaciones (centers, centered, centering). Nos demás países, -re. NOTA: Les pallabres fever, minister, tender, oyster, number, filter, monster, chapter, powder, enter, offer, member, sober, letter, proper, disaster, y los meses September, October, November y December escríbense asina en toles variaciones ortográfiques del idioma inglés.

 Les pallabres terminaes en -og. Como dialog, monolog, epilog, demagog, prolog, añalog, travelog y catalog. La manera d'escribir estes pallabres nos demás países anglofalantes ye -ogue.
 Utilícense los sufixos -ize y -yze en verbos y pallabres derivaes d'estos. Como organize y les sos derivaes organization, organized, organizing, organizer; añalyze, paralyze, catalyze; amorthize, amorthization; visualize, visualization; socialize, appetizer, llegalize; immunize, immunization; criticize, authorize y authorization, ente munches otres. Los canadienses tamién apliquen esta regla ortográfica. Nos demás, toes estes pallabres escribir con S en cuenta de Z. (-ise, -yse y los sos derivaos)
 Los verbos crystalize, anysthetize, tranquilize y colorize. En inglés canadiense estes pallabres escríbense crystallize, anaesthetize, tranquillize y colourize. Nel británicu, la norma más común alredor del mundu, crystallise, anaesthetise, tranquillise y colourise.
 Les conxugaciones de los verbos de dos sílabes y que la so última lletra ye L y pallabres derivaes d'ellos, a diferencia de la ortografía británica, escríbense con una sola L. Como canceling, canceled, cancelation; traveler, traveling, traveled. El motivu ye porque la sílaba tónica nestos verbos ye la primera (cancel, travel). Casos similares son model, signal, dial, tunnel, revel, funnel, quarrel, label, gruel, yqual, shrivel, fuel, carol, total, spiral, barrel, snorkel, marvel, indicada la sílaba tónica en toos ellos. ESCEICIONES: Les pallabres controlling, controlled y controller; o patrolling y patrolled escribir con dos L inclusive n'inglés d'Estaos Xuníos, por tar l'acentu de toes estes pallabres alcontráu na última sílaba nes pallabres orixinales: control y patrol.
 La regla enantes esplicada tamién aplica pa axetivos comparativos y superlativos que la so última lletra ye L, como crueler (than) y (the) cruelest. L'axetivu orixinal, ya indicada la sílaba tónica, ye cruel. 
 La esplicación anterior tamién aplica pa worshiping, worshiped; kidnaping, kidnaped; y programing, programed. Na ortografía d'Estaos Xuníos, eses consonantes nun s'escriben doblemente. Los verbos n'infinitivu, cola sílaba acentuada indicada, son worship, kidnap; y program n'inglés d'Estaos Xuníos.
 Los verbos enroll, distill, instill, fulfill, appall y enthrall, ente otros, escribir con doble L nesta modalidá del inglés. Nes demás, con una sola L. ESCEICIONES: Los verbos control y patrol, que s'escriben con una sola L inclusive n'inglés d'Estaos Xuníos. Toos estos verbos, al conxugase en pasáu, xerundiu y participiu, escribir con doble L en toles modalidaes del inglés (enrolling, enrolled, etc.). Nel casu de la tercer persona del singular en presente simple (she, he o it), escribir según la modalidá (enrolls n'inglés d'Estaos Xuníos; enrols n'inglés británicu, canadiense y los demás países de fala inglesa). El mesmu criteriu aplica pa sustantivos derivaos d'estos verbos (enrollment na ortografía d'Estaos Xuníos; enrolment nes ortografíes británica, canadiense y demás países de fala inglesa).
 Les pallabres practice y license escribir de la mesma manera, ensin importar si referir al sustantivu o al verbu. A diferencia de la ortografía británica, en qu'estremen a los sustantivos (escritos con S) de los verbos (con C). Otres diferencies d'ortografía particulares: Les pallabres defense, pretense y offense. Nos demás países, estos trés pallabres escribir con C en cuenta de S. Per otru llau, los axetivos offensive y defensive, derivaes de les enantes mentaes, escribir con S en cualquier variedá del inglés. ESCEICIÓN: El sustantivu advice, pronunciáu /əd'vaɪs/ y el verbu advise, que se pronuncia /əd'vaɪz/, escribir de forma distinta en cualquier modalidá del inglés pola pronunciación distinta d'estos dos pallabres.
 Dellos verbos son clasificaos como regulares. EXEMPLOS: leaped, spelled, lleaned, kneeled, dreamed, misspelled, learned, burned, ente otros casos. N'inglés británicu, canadiense y demás países de fala inglesa, escríbense leapt, spelt, lleant, knylt, dreamt, misspelt, learnt, burnt, polo que se clasifiquen como irregulares.
 Les feches esprésense predominantemente nel formatu mes-día. EXEMPLU: July 4 o July 4th, tamién aplicáu en inglés canadiense. El formatu más comúnmente utilizáu nos demás países de fala inglesa ye día-mes.
 Se añade puntu en cualquier abreviatura. EXEMPLOS: a.m., p.m., Mr., Mrs., Ms., St., Ave., Dr., ente otres. Tamién se fai esto na ortografía canadiense. Esti signu omitir na ortografía británica. A éstes a el puntu final nun enunciáu o l'usáu nuna abreviatura llámase-y period en dambes modalidaes norteamericanes, a diferencia del nome británicu full stop.
 Al respective de la pronunciación, ye rótica. Esto ye, la lletra R pronúnciase claramente en cualquier posición. EXEMPLOS: La pallabra water dizse /'waɾəɾ/, corn pronúnciase /'kɔ:ɾn/, la manera como la xente d'Estaos Xuníos pronuncien thdird ye /'θɜɾd/, y la manera en que dicen architect ye /'a:ɾkiˌtɛkt/. Esta pronunciación clara de la R tamién s'aplica n'otres variedaes del inglés, como na fala de Canadá, Les Bahames, Barbados, India, Paquistán, Escocia ya Irlanda (tantu en la República como n'Irlanda del Norte).
 La lletra T (ensin importar si son una o dos) pronúnciase /r/ si esta lletra atopar ente dos soníos vocales y en sílaba non acentuada. EXEMPLOS: better pronúnciase /'bɛɾəɾ/, attitude dizse /ˈæɾɪˌel to:d/ y la manera de dicir potato nesta modalidá del inglés ye /pə'teiɾou/. Esta pronunciación particular de la lletra T tamién aplica na fala de Canadá, Nueva Zelanda y Australia, y tase volviendo bien común na pronunciación estándar d'esti idioma.
+Pallabres con ortografía distintaEstaos XuníosReinu Xuníu, Canadá y demás países de fala inglesaacknowledgmentacknowledgementamebaamoebaanesthesia, anestheticanaesthesia, anaestheticarcheology, archeologistarchaeology, archaeologistaxaxebaggageluggagebyproductby-productcheck (tanto sustantivu como verbu)cheque (sustantivu), check (verbu)coauthorco-authorcouncilor, counselorcouncillor, counsellorcounterattackcounter-attackdependent (tanto sustantivu como verbu)dependant (sustantivu), dependent (axetivu)diskdisc(Refiriendo al usu xeneral d'estes pallabres. Siempres s'escribe disc pa grabaciones; y disk pa ordenadores.)donutdoughnuteon, esthetic, estheticsaeon, aesthetic, aestheticsexclamation point !exclamation mark !fall (estación del añu)autumngagegaugegraygreyhirable, likable, namable, ratable, salable, sizablehireable, likeable, nameable, rateable, saleable, sizeablejewelry, jewelerjewellery, jewellerleukemialeukaemialieutenant /lʲʊˈtʲɛnəntʲ/lieutenant /lʲɛfˈtʲɛnəntʲ/maneuvermanoeuvremarvelousmarvellousmedalist, panelistmedallist, panellistmolluskmolluscmoldmouldmustachemoustachenonplusednonplussedomeletomelettepajamaspyjamaspantyhosetightspeanpaeanpercent per cent, per-cent preeminent, preempt, preexist, prewarpre-eminent, pre-empt, pre-exist, pre-warqueuingqueueingracketracquetreeducate, reelect, reenter, reexaminere-educate, re-elect, re-enter, re-examinesmoldersmoulderstory, understorystorey, understoreysulfate, sulfursulphate, sulphurtontonnetranquilitytranquillityvacationholidayvisevicewillfulwilfulwoolenwoollenzee Zzed Z

Hai delles pallabres na ortografía d'Estaos Xuníos que tamién s'utilicen nel inglés canadiense.
+Pallabres con ortografía distinta !Estaos Xuníos y
CanadáReinu Xuníu y demás países de fala inglesaairplaneaeroplaneagingagyingaluminum /ə'lu:mɪnəm/aluminium /ˌæljʊ'mɪninəm/anymia, anymicanaemia, anaemicbandannabehovecysareancaesareancarburatorcarburattorchilichillicozy, cozier (than), (the) coziest, cozily, cozinesscosy, cosier (than), (the) cosiest, cosily, cosinessdiarrhya, gonorrhya; gynycology, gynycologistdiarrhoea, gonorrhoea; gynaecology, gynaecologistdraft, draftsmandraught (cuando significa «corriente d'aire»), draughtsmanydema, ysophagus, ystrogenoedema, oesophagus, oestrogenencyclopydiaencyclopaediafycesfaecesfylos tosfoelos tosflotistflautisthaulerhaulierhymatologist, hymoglobin, hymorrhagehaematologist, haemoglobin, haemorrhagehiccuphiccoughladybugladybirdlicoriceliquoricemediyval /ˌel mio:ðɪˈi:vəɫ/mediaeval /ˌmɛðɪˈi:vəɫ/pydiatrics, pydiatricianpaediatrics, paediatricianpeddlerpedlarperiod (El puntu a la fin d'enunciáu)full pointplowploughraccoonracoonroutingroutyingskeptic, skepticalsceptic, scepticalsoccerfootballspecialtyspecialitytowardtowardstyreyogurtyoghurt
 Reinu Xuníu y Mancomunidá de Naciones Estaos Xuníos -re (centre, theatre...) 
Tamién válidu pa les conxugaciones centres, centrede y centring  -er (center, theater...)
Tamién válidu pa les conxugaciones centers, centered y centering -ise, -yse (realise, añalyse...) Canadá y Oxford: realize, analyze... -ize, -yze (realize, añalyze...) -ogue (dialogue, añalogue...) -og (dialog, añalog...) -our (colour, favour, labour...) -or (color, favor, labor...) -lling, -lled, -ller, -llation (travelling, travelled. traveller, cancellation) -ling, -led, -ler, -lation (traveling, traveled, traveler, cancelation) -ce [sustantivos] -se [verbos] (practice / to practise; licence / to license) -ce / -se [dambos casos] (license / to license; practice / to practice)scepticalskeptical (tamién en Canadá)jewellery, jewellerjewelry, jewelermadcrazyskilful (Australia y Canadá: skillful)skillfulpavement (Australia: footpath)sidewalkangrymadgotgotten

 Vocabulario 
Estaos Xuníos dio al léxicu inglés miles de pallabres, significaos y frases. Dellos miles úsense agora nel inglés faláu internacionalmente; sicasí, otres morrieron poco tiempu dempués de la so creación.

 La creación d'un léxicu d'Estaos Xuníos
El procesu de creación de nueves pallabres empezó asina los colonos empezaron a tomar emprestaos nomes de la flora, fauna y topografía de los idiomes indíxenes. Exemplos de tales nomes son opossum, raccoon (mapache), squash (calabaza) y moose (alce), d'orixe algonquino. Otros préstamos d'estes llingües, como wigwam o moccasin, describen oxetos d'usu común ente los indíxenes de la rexón. Los idiomes d'otres naciones colonizadores tamién contribuyeron al léxicu d'Estaos Xuníos: por casu, cookie (galleta), cruller y pit (carozo o "güesu" d'una fruta), del holandés; levee, portage y (probablemente) gopher, del francés; barbecue (barbacoa), stevedore (estibador), del español.

Ente amestar más tempranes y notables del inglés regular al vocabulariu d'Estaos Xuníos, que daten de los primeros díes de la colonización hasta principios del sieglu XIX, esisten términos que describen les carauterístiques del paisaxe americano: por casu, run, branch, fork, snag, bluff, gulch, neck (de los montes), barrens, bottomland, notch, knob, riffle, rapid[s], watergap, cutoff, trail, timberline y estrema. Pallabres yá esistentes tales como creek, slough, sleet y –nun usu posterior– watershed recibieron nuevos significaos, desconocíos na metrópolis.

 Nueves pallabres orixinaries d'Estaos Xuníos
Munches pallabres que son entendíes per tol mundu anglofalante son orixinaries d'Estaos Xuníos, por casu:
 O.K., que quier dicir "d'alcuerdu / vale", "bonu" o "suficiente"; úsase como interxeición, axetivu y alverbiu.
 Belittle, "despreciar".
 Gerrymander, "aprovechase de les divisiones y los distritos nunes eleiciones".
 Blizzard, "gran nevada".
 Teenager, "adolescente", que ta en "la edá de los teen" (de 13 a 19 años) en referencia a los númberos terminaos en -teen n'inglés.

Amás, debíu al contautu colos sos vecinos de Hispanoamérica, l'inglés d'Estaos Xuníos y Canadá suel usar munchos préstamos d'orixe hispanu nel so léxicu.

 Pallabres que yá nun s'usen fuera d'Estaos Xuníos 
Hai una cantidá de pallabres antigües d'orixe inglés que yá nun s'usen fuera de los Estaos Xuníos y anguaño considérense "inglés d'Estaos Xuníos", por casu:
 fall, lliteralmente "cayida", significa coles mesmes "seronda" nos Estaos Xuníos, por cuenta de la cayida de les fueyes de los árboles mientres la estación de la seronda. Nel Reinu Uníu, dizse autumn (pallabra tamién conocida nos Estaos Xuníos), cognáu de la pallabra asturiana otoñu.
 gotten, en cuenta de got, participiu pasáu de to get, que quier dicir "llograr", "consiguir", "sacar" y tamién "recibir".
 creek ye una pallabra pa dicir "quebrada" o "regueru". Ye más pequeñu qu'un ríu. 

Amás, la manera suxuntivu ye un pocu más usáu nel inglés d'Estaos Xuníos: He insisted that his daughter's first name be changed en cuenta de He insisted that his daughter's first name should be changed.

 Referencies 

 Enllaces esternos 
 Los soníos del inglés d'Estaos Xuníos - Universidá d'Iowa

 Frases idiomátiques del inglés d'Estaos Xuníos
 Vocabulariu básicu d'inglés americanu coles sos llocuciones

Estaos Xuníos d'América
Categoría:Llingües d'Estaos Xuníos

Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos