Santuariu de la Virxe de Bendueños

El Santuariu de la Virxe de Bendueños, tamién llamáu de La nuesa Señora de Bendueños, ye un llugar de cultu de la Ilesia católica asitiáu na llocalidá de Bendueños, nel conceyu de Ḷḷena, na zona central d'Asturies. Atópase camín del sur, escontra'l puertu de Payares pola N-630, a unos 5 km de La Pola, polo que foi una de les paraes más socorríes de los pelegrinos que faíen el Camín de Santiago dende Llión pasando per Uviéu.

Trátase d'un santuariu d'estilu góticu, fundáu l'añu 905, cuando'l 20 de xineru d'esi añu'l rei Alfonso III y la reina doña Jimena donaron una serie de monesterios a la ilesia d'Uviéu, ente ellos el de Bendueños. Sobre los cimientos del primitivu templu prerrománicu construyóse una estructura que tien parte del medievu tardíu, y nel sieglu XVI construyó l'actual santuariu sobre los restos anteriores. Sobre esti, de la mesma, añadiéronse distintos compartimientos como la sacristía, altares colaterales, campanariu, etc. Dixebrada del santuariu por pocos metro escontra'l norte, frente al pórticu principal, ta la Casa de novenes», qu'habitaba un ermitañu cuidador del santuariu y daba ayuda a los pelegrinos. Amplióse de forma importante nel añu 1741.

El santuariu tuvo una de les primeres «cofraderíes sacerdotales», y nél axuntaben los párrocos de llugares cercanos —y dellos llonxanos—, p'ameyorar la so vida humana, intelectual y moral, según recibir el sacramentu de la confesión, pa lo que se construyó un altillo na zona este que faía les funciones de sala de xuntes y foi llamada la Casa de la cofradería». El santuariu tuvo bien amestáu al monacato benedictín, pos había cinco d'ellos pela redolada del santuariu, que los sos monxos y abás frecuentar.

 Ermita o santuariu 
Nel ambiente local y nacional esiste un enclín a magnificar les llamaes «ermites menores» pa convertiles, de papu sanu, en santuarios, cuando realmente nun lo son. Pa estremar, cosa non fácil, una ermita d'un santuariu, ye necesariu tener en cuenta lo que la Ilesia católica diz avera del asuntu. Concretamente, el Canon 1230 diz:
 Que, magar nun establez una ríxida diferencia, da una pauta a siguir pa denominar a estos centros de pelegrinación d'una forma o otra. Dambes condiciones cumplir nesti templu polo que ye consideráu santuariu.

 Allugamientu 

El santuariu empezar a construyir nel que yera l'inmensu conceyu de Ḷḷena, yá que les sos aguaes de «Ḷḷena de Suso» taben asitiaes ente los ríos Payares y Güerna, y la de «Ḷḷena de Yuso» algamaba dende Mieres hasta Agüeria y Lluniego, polo que yera llamáu'l «Conceyón». Na actualidá ye más pequeñu. En 2010 el conceyu de Ḷḷena cuntaba con unos 12 400 habitantes, 26 parroquies, 5 d'elles consagraes a la Virxe María, y un monumentu de fierro coláu de la Inmaculada Concepción, que data de 1904, costeado y construyíu polos vecinos de Carabanzo y asitiáu nel «Cuitu Ramón», picu onde converxen los conceyos d'Ayer, Mieres y Ḷḷena. Nel conceyu tamién hai diez ermites marianes, lo que da una idea de la gran devoción de los llenizos» a la Virxe María en cualesquier de les sos munches advocaciones. La xoya del prerrománicu asturianu, Santa Cristina de Ḷḷena, que ye universalmente conocida pola guapura y esbeltez de les sos formes arquiteutóniques, atópase bien próxima al Santuariu de la Virxe de Bendueños, lo qu'añade un aliciente más a la zona qu'arrodia'l santuariu. Ente los personaxes pernomaos que nacieron nel conceyu, especialmente nel ámbitu eclesiásticu, figura'l que fuera obispu de Valladolid, Fernando Blanco Llorente, y que, xunto con otres persones, representó a España nel Conceyu Vaticanu I que convocó'l papa Pío IX en 1869.

El santuariu ta asitiáu na embocadura del valle del ríu Güerna, na aguada empobinada al norte y a un considerable altor sobre la que foi l'antigua área de peaxe de Campumanes de l'autopista Ruta de la Plata  —tamién conocida como «autopista del Güerna»—, que foi esaniciada y treslladada a la parte de la cola del banzáu de Barrios de Lluna, na provincia de Lleón. L'accesu en vehículu al santuariu facer por una carretera asfaltada, pero de gran pendiente, que parte de la N-630 a unos 2 km dempués de pasar el pueblu de Campumanes en direición al puertu de Payares, nuna esviadura qu'hai a la derecha d'esta carretera, al altor del pueblu de La Barraca. A esti empináu accesu dióse-y tradicionalmente el nome de «camín del milagru», magar nun ta bien claro l'orixe y motivu de tal nome. Una cruz de piedra y un cartelu, asitiaos a unos cientos de metros antes de llegar al santuariu, conviden al pelegrín a rezar una Salve a la Virxe de Bendueños. Pertenez a la parroquia d'Erías, nel partíu xudicial y conceyu de Ḷḷena, y como yá na Edá Media yera unu de los puntos asitiaos na Ruta Xacobea que, pasando por Uviéu, diba de Llión a Santiago de Compostela, la so fama yera tal ente los pelegrinos que cantaben:

El santuariu tamién foi sede de la cofradería sacerdotal» tan conocida polos sacerdotes y flaires de la zona d'Asturies inclusive de pueblos de la zona norte de Llión. Los datos d'esta cofradería tán trataos más llargamente nel artículu Cofradería sacerdotal del Santuariu de la Virxe de Bendueños.

Otra de les entraes d'esa ruta yera por Puertu Pinos, siguiendo por Teyeo y San Antolín, teniendo un descansu casi obligáu en Bendueños, pos el santuariu disponía d'una casa de pelegrinos», tamién llamada «casa de les novenes».

Pa los andaniegos y senderistas que deseyen visitar el santuariu faciendo'l camín a cuerpu, ye necesariu saber qu'esti percorríu tien la designación «PR nᵘ AS-86», ye ruta circular y escurre dende Campumanes por Malvedo onde dicen que s'agospió l'inxenieru francés Eiffel cuando se construyó la Fierros, xusto nel empiezu del puertu de Payares, a Casorvía, Erías, Bendueños, pequeñu pueblu que ta al mesmu nivel que'l santuariu del que lo dixebra un camín d'unos 400 m, el Santuariu, y finalmente, otra vegada a Campumanes. Los datos más relevantes d'esta ruta son: distancia, 10,56 km; dos a tres hores de duración; desnivel, 400 m; dificultá media, 3 (sobre 6). Pueden reparase los escepcionales paisaxes de Peña Furá, bien soleyeru, y el más aveséu del Cantu la Cruz. Cuando se llega al Santuariu de Bendueños apaecen les vistes del Altu del Tesu y del valle del ríu Güerna, que son bien curioses. Pa ver el monesteriu hai que pidir la llave na última casa de la esquierda del camín, nel mesmu pueblu de Bendueños y devolvela nel mesmu llugar.

Pa los cicloturistes esta xubida representa unu de los murios curtiu pero duru» de Ḷḷena. Tien un llargor de 3000 m y una ascensión de 274 m, lo que da una pendiente media del 9,13 %. La rimada máxima ye del 24 % mientres 80 m y el coeficiente de dificultá APM de 122. Los postreros 500 m son descendentes y el pisu ye aceptable en tol percorríu, inclusive pa bici de carretera. Tamién puede aportase al santuariu dende'l pueblu de Sotieḷḷo, no fondero del ríu Güerna, per un camín que solo ye pa xubir a cuerpu. Angostu y bien empináu en delles zones, resulta bien gratificante ver cómo se gana muncha cota en poco percorríu, apaeciendo paisaxes espectaculares, totalmente distintos según la cota alcanzada.

 Historia 

La tradición oral diz que nesti llugar tuvo asitiáu un templu dedicáu al dios Vindus, d'orixe galu, que foi llatinizáu como Apollo Vindonnus o Vindonnus a seques, pero la realidá ye que los primeros datos documentaos del santuariu remontar al añu 905 yá que ta citáu nel «Liber Testamentorum» que s'atopa nel Archivu de la Catedral d'Uviéu, fecháu'l 20 de xineru d'esi añu, pol que'l rei Alfonso III y la reina doña Jimena donaben una serie de monesterios, villes ya ilesies a la Ilesia d'Uviéu, ente ellos el Monesteriu de San Clodio y la villa d'Erías. El «Liber Testamentorum» diz lliteralmente: Inter fluminae Ornam et Lenam eclesiae Sanctae Mariae de Uendonios (Ilesia de Santa María de Vendonios ente los ríos Güerna y Ḷḷena). Esti documentu cita tamién a la ilesia de Santa María de Castieḷḷo, la de Santa María de Campumanes y la de la villa d'Erías ente otres más. Dende entós empezaron a resonar na hestoria d'esta contorna ḷḷeniza los acentos del fervor marianu al pronunciar les pallabres eclesial Sanctae Mariae de Vendonios.

Paez probable que'l santuariu tuviera dalgún venceyu col monacato de la zona de Ḷḷena, a lo que Juan Menéndez Pidal fixo la siguiente referencia: «Cinco monasterio, probablemente de la orde de san Benitu, asitiaos en diversos puntos de la contorna, indiquen otros tantos centros de población. Los sos monxos, d'igual manera que Fromestano n'Uviéu y san Félix n'Obona, al empar que roturaban araxales, derrompíen les llendes d'un pobláu. San Pedro y san Pablo de Felgueras (güei santa Cristina de Ḷḷena), santa María de Parana, san Claudio d'Erías, san Eugenio de Moreda y santa Eulalia, yeren los nomes d'estos monesterios y, anque nun se conoz la fecha de la so fundación, como a casi toos mentar en documentos de principios del sieglu X (añu 905), ye casi seguro que nel sieglu IX yá esistíen».

Sobre'l pueblu de Bendueños y el so santuariu ta la Peñasca Xulives, d'antiguo bien respetada porque creíen que tenía una atraición especial, d'orixe sobrenatural, sobre los rayos nes nubes. La ciencia encargóse de desmontar esta idea, pos l'alta frecuencia de cayida de rayos nesa zona, que ye cierta, deber a otros factores de tipu orográficu y xeolóxicu. Los vecinos d'aquellos tiempos, nos momentos de grandes nubes, allegaben al santuariu y, tocando les campanes, rezaben a los pies de la imaxe de Santa Bárbara cola siguiente invocación: «detente nube, detente tu, que puede Dios más que tu». La rellación ente los nomes de Vindonnus y Bendueños y la procedencia del segundu respectu del primeru paez ser una forma de topónimu asturianu d'orixe indoeuropéu.

 Estructura y arquiteutura 

La estructura del santuariu parte de la dómina medieval, y darréu fuéronse-y añadiendo distintos elementos. La ilesia ye d'estilu góticu tardíu, y tamién sufrió delles reformes, con un camarín o camerín consistente nun pequeñu y rústicu recintu agregu que tien pintures del sieglu XIV. La imaxe de la Virxe María, que data de la mesma dómina que'l santuariu, lleva una corona de plata y un mantu coloráu, magar na actualidá los cofrades y vecinos sufragaron otros mantos de distintos colores. En 1988, tanto'l santuariu como la so redolada fueron restauraos, tamién les imáxenes de la Virxe y de Santa Bárbara, según el retablu.

 Primeros datos 

Nun se sabe con certeza si'l santuariu esistente caltién dalgún elementu d'aquella ilesia prerrománica. Dellos historiadores afirmen que la portada románica y los capiteles de la ilesia de san Antolín de Sotieḷḷo vienen de aquella primitiva ilesia de Bendueños. Otros afirmen qu'estos elementos arquiteutónicos vienen de un edificiu asitiáu na aldega d'Alcedo de los Caballeros, próxima a Bendueños y totalmente erma na actualidá, onde la Orde de los Caballeros Templarios —fundada en 1118 y que la so misión yera curiar y ayudar a los pelegrinos— tenía un edificiu. Según esta hipótesis, la ilesia de Bendueños podría ser un llugar pa descansu y oración de los pelegrinos que se dirixíen escontra la Catedral de San Salvador d'Uviéu y realizaben el camín de Santiago.

Nun puede asegurase muncho más avera del destín de los restos primitivos de Bendueños. Magar ye verdá que la parroquia de san Antolín apaez nel Llibru Magüetu de la Catedral d'Uviéu, tamién ye ciertu que foi introducida muncho más tarde, nel sieglu XVI, por Tirso d'Avilés cuando ésti revisaba la estructura parroquial de la diócesis. Per otru llau, tiénense noticies d'esti templu como parroquia pola rellación que fai'l obispu Diego Aponte Quiñones, polo que nun resulta estrañu que l'edificiu sía del citáu sieglu XVI y que s'incorporaren a ésti ciertos restos de la primitiva ilesia de Bendueños.

Sobre los cimientos del primitivu templu edificar nel sieglu XVI l'actual santuariu, que consta d'una sola nave non bien grande con un coru a los pies, n'altor, camarín o «camerín», sacristía, pórticos al norte y al oeste y campanariu. A la izquierda de la nave ta adosada la llamada «Casa de la Cofradería» y, a la derecha, xunto al presbiteriu, ta la sacristía. La capiya dedicada a San Xosé sumió, pero caltién la talla policromada del santu col Neñu Xesús.

 Les edificaciones del santuariu 

 La ilesia 
La ilesia foi terminada en 1581 y constaba de los siguientes cuerpos: pórticu, nave principal, púlpitu, coru, altares colaterales, confesonarios, capiya de san Xosé, capiya mayor, sacristía y capiya del camarín. La Casa de Cofraderíes» ta adosada a la ilesia y tien cocina, un ampliu salón de xuntes que comunicaba col coru y, debaxo d'ella, la caballeriza. Frente a la ilesia y separada, ta la Casa de Novenes». Los datos y pasaxes más relevantes que s'atopen nel Llibru de fábrica» del santuariu, sobre'l que se fixeron importantes estudios, dicen asina:

 Altares colaterales 
En 1685 construyéronse los dos altares llaterales de la ilesia, siendo'l maestru carpinteru'l «entallador» de La Vega'l Ciigu Francisco Álvarez, como indica'l Llibru del Santuariu» nel so foliu 39:

 Con otros 400  reales pagar al pintor Jerónimo de la Cassa poles pintures de dambos colaterales y polos frontales. Nestos altares hai dos talos frescos, unu que representa l'Asunción de La nuesa Señora, que tien la siguiente lleenda en llatín: exaltata est, sancta Dei Genitrix, super coros angelorumin coelestia regna; y otru que representa la Coronación de la Santísima Virxe como reina de los ánxeles y tien la siguiente lleenda: Regina Angelorum. El Llibru del Santuariu» diz testualmente nel so foliu 39:

 El so estáu de caltenimientu ye escelente, yá que el so últimu rector, Salvador Texedor, ocupar de qu'asina fuera.

 Llosáu de la ilesia 
Al añu siguiente (1686) llevar a cabu'l llosáu de tola ilesia, y dello tiénense noticies polo escrito nel Llibru del Santuariu, que diz:

Esti llosáu ye'l mesmu qu'esiste na actualidá.

 Capiya mayor 
Nun se sabe cómo taba construyida la capiya mayor que na actualidá ta cubierta por aciu una bóveda d'aresta. Sicasí, abarrúntase que, yá que dos claves de les bóvedes de lacería tán montaes en dos cases del pueblu, éstes pudieren ser les que pertenecieron a la ilesia, y que tuvo de quedar arruinada pola cayida de dalgún rayu de los munchos que cayen na zona, como s'indicó de primeres del artículu. Tuvo De ser nesta dómina cuando s'asitió la imaxe de santa Bárbara sobre l'arcu asitiáu na fachada principal de la ilesia. Ye necesariu faer referencia especial a que la gran devoción que se tien nesta zona a santa Bárbara ye bien anterior a qu'estos llugares tuvieren les munches esplotaciones mineres qu'esistieron. La razón de la devoción ye qu'a esti santuariu pertenez la talla de santa Bárbara más antigua conocida, como la casi totalidá de les imáxenes romániques. Santa Bárbara tien una actitú estática, sedente y frontera.

 Capiya de san José 
La capiya n'honor del «Gloriosu San José», qu'asina se la llapada, llevantar en 1721, incorporándola al restu del templu, yá construyíu. El Llibru del Santuariu apurre datos bien concretos alrodiu de la so construcción, rellatándola testualmente de la siguiente forma:

 El retablu realizar nel añu 1772, y de siguío fíxose la imaxe, qu'entá se caltién, «obra de Julián Álvarez Terrero, de Quirós, al que lu pagaron 120 rs. Más otros seis por traela dende Quirós hasta les Pontes». La mesma cantidá abonar a Toribio, de Nava, «pola pintura y doradura de dicha imaxe».. A los trés años de ser construyida la capiya, en 1724, Tomás José Ruiz Montes, arzobispu de Seleucia y tamién obispu d'Uviéu y obispu electu de Cartaxena, concedió unos beneficios espirituales en manera d'indulxencies, que'l so conteníu diz testualmente asina:

 Na actualidá solo queden restos de la capiya.

 El camarín 
Nel Llibru del Santuariu hai datos de qu'en 1702 yá se taben realizando les obres del camarín o «camerín». Como'l frontal ye tresparente, los díes solemnes puede venerase a la Virxe dende tola ilesia, ente que'l restu de los díes podía faese con más intimidá nel altar qu'hai so los sos pies, dientro de la capiya del «camarín». El maestru canteru foi Pablo de Cubas, al qu'en 1704 pagar 482 rs poles obres del camarín y ciertes meyores nel altar mayor. Esta cantidá consiguir por aciu les llimosnes de la hermandá» y de la «soldadesca», especie de pantomima que se llevaba a cabu'l martes de Pascua de Pentecostés de cada añu, y que'l so oxetivu yera'l de recaldar fondos pa les obres y caltenimientu del santuariu. Avera del costu y pagu de les «doraduras», lo meyor ye esponer testualmente l'acta que Juan de Llozana Valdés, arcipreste del partíu, y Alonso Rodríguez Alfonso, cura d'Erías, roblaron nel campu de Bendueños el 27 de mayu de 1710:

Nel camarín pueden vese delles pintures qu'amuesen a san Franciscu d'Asís y les efixes de san Jerónimo, san Ambrosio y santu Tomás d'Aquino, doctores de la Ilesia. Polos escudos de los «Bandujo» topaos nes ménsules que recoyíen la crucería primitiva paez que pudo ser una capiya privada d'esa familia.

 Retablu mayor y rexa 
Según consta nel Llibru del Santuariu, el retablu primitivu de la ilesia tuvo de ser sustituyíu escontra 1722, yá que nel citáu llibru indícase testualmente:

La capiya actual, onde ta asitiáu'l retablu mayor, nel so día tuvo dixebrada del restu de la nave, que de normal yera la qu'ocupaben los fieles, por una rexa de madera de la qu'entá queden restos nel arcu onde tuvo empotrada y otros cachos arrequexaos nel «Camarín». Nel sieglu XVIII tomó la decisión de poner una pesllera na puerta que tenía la rexa na so parte central, en visu a poder abrir por que los pelegrinos que llegaren pudieren permanecer na nave central y acolumbrar la imaxe de la Virxe ensin, por ello, quitar la intimidá que teníen la capiya mayor y el «Camarín», según los dos altares colaterales. Nesa mesma dómina punxeron peslleres nel accesu a les campanes por que solo el sacristán pudiera tener accesu a elles. Según figura nel Llibru del Santuariu, en 1720 pagar «trés rs.» poles peslleres de la rexa y del campanariu. Corona'l retablu una pintura de Xesús na cruz cola so madre y otra muyer a los pies.

 La sacristía 
La sacristía actual tien elementos estructurales tales que faen pensar que debieron formar parte de los elementos más antiguos del santuariu. Gracies a estos elementos deduzse que tuvo de tar cubierta con una bóveda d'aresta que nun aguantó'l pasu del tiempu. Solamente permanecen los cuatro arrinques de dicha bóveda, que tienen el signu distintivu de tener grabáu l'escudu de la Casa de Campumanes, nel que figura un llobu cruciando delantre d'un sauce. El Llibru del Santuariu» dexa'l datu de qu'en 1688 pagar trés ducaos a Francisco de la Borbolla por abrir un buecu en piedra llabrada por que sirviera de ventana a la sacristía. Darréu añader trés rs. más por dos rexes que s'echaron a les ventanes». Na actualidá hai dos ventanes al esterior que destacar por tener na parte cimera, coronándoles, una gran «vieira» del pelegrín tallaes na piedra, que pudieren ser éstes, magar escarecen de rexa.
 Por cuenta de los escudos de la casa de los Bandujo qu'hai na sacristía fai pensar que nel so día esta sacristía yera una capiya privada d'esa familia.

 El campanariu 
El campanariu, bien espodáu, construyir Pedro Nieto, vecín del cercanu pueblu de La Vega'l Ciigu nel añu 1703. Por esti trabayu percibió siete ducaos que «hubo de costu l'arreglo y fechura del campanariu, que se fixo de nuevu». La campana mayor fundir en 1706 dempués de fundir «la esistente nel santuariu, que s'había desgraciadamente fendíu y rotu y, dempués d'amenorgar, afacer en 200 rs. que se dieron a D. Andrés de Biadero, maestru de faer campanes». Darréu, en 1721 encargóse la escalera p'aportar a les campanes a Isidro de Nieves.

 El pórticu o cabildru 
El Santuariu de la Virxe de Bendueños tien, al igual qu'otros santuarios nos qu'hai gran arribación de pelegrinos, un perampliu cabildru p'acoyer a los romeros y devotos, sobremanera nes grandes festividaes nes que na ilesia nun caben y tienen que siguir los actos llitúrxicos dende esti pórticu. La segunda función del pórticu ye la de protexer la bella portada d'estilu renacentista, al empar que realza la monumentalidad del templu. Al respective de la so construcción, esiste un datu bien concretu y fidedignu como ye'l Llibru de rindición de cuentes del mayordomu que data de 1744, y que diz testualmente asina:

Tamién se construyó na mesma dómina, adosáu al cuerpu de la ilesia, una bodega pa poder asitiar les arques de la cofradería destinaes a almacenar «arvejos» (arbeyos en bable) y pan, especies coles que contribuyíen fundamentalmente los devotos de la Virxe. Pola construcción d'esta bodega, de cantería, abonáronse 154 reales el mesmu añu de 1744. Na actualidá, esta cortil acueye un pequeñu campusantu.

 La casa de les novenes 
Dende finales del sieglu XVII tiénense noticies de la esistencia d'una pequeña «Casa de Novenes» qu'habitaba'l ermitañu cuidador del santuariu, que tamién tenía les llaves xunto a los cures de Campumanes y Erías. La casa daba abellu coles mesmes a los pelegrinos que visitaben el santuariu o que permenecían mientres unu o dellos díes de la novena, que se celebraba en dómines y fiestes llitúrxiques señalaes. Igualmente usar la cofradería sacerdotal cuando yera necesariu. A principios del sieglu XVIII (1702) realizóse una ampliación importante, encargando la so execución al canteru Pedro de Venero. La obra concluyir en 1741.

 Cajonería de la sacristía y confesionarios 
La cajonería que se fixo pa guardar los ornamientos del santuariu ye una obra d'arte en nozal repujado, y tien caxones de trés tiradores y dos alacenes con moldures. Intervinieron dos persones: los caxones de trés tiradores y moldures tuvieron al cargu de Juan González de Noriega, ente que'l carpinteru de tol conxuntu, incluyida la talla, foi obra d'Alonso Álvarez, «entallador» del conceyu. Esta obra, que-yos foi encargada en 1699, terminar en 1701. El Llibru del Santuariu tamién esclaria los detalles d'esta obra, según l'importe económicu de la mesma, y señala testualmente:  El maestru ferreru del conceyu, Melchor Martínez, encargar de faer los cuatro aldabones pa los tiradores, que resultaron ser unes pieces de fina ferrería. Por tou ello pagar 16 rs. Los confesonarios tán bien xuníos a la vida del santuariu, pos nellos confesaben los devotos y pelegrinos pa ganar les indulxencies correspondientes. Hai tres confesionario «apinazados» que fueron construyíos en 1721. Por ellos y dalguna obra más nel santuariu pagar a Francisco Nieves 700 rs.

 La Capellanía 
En 1724, Catalina Bernaldo de Quirós y el so fíu, Sebastián Bernardo, que yeren vecinos de Campumanes, fundaron nel Santuariu de la Virxe de Bendueños una Capellanía» so la advocación de la Virxe de Bendueños. El cura que fuera en cada momentu'l capellán d'ella, tenía la obligación de dicir nueve mises nel altar mayor del santuariu los díes de festividá de la Virxe María.

 Cofradería sacerdotal del Santuariu 

La cofradería sacerdotal del Santuariu de la Virxe de Bendueños yera una asociación o cofradería que fundaron los sacerdotes de la contorna asturiana de Ḷḷena —y dalgunos que nun teníen les sos parroquies n'ella— en 1620, siendo papa Paulo IV, p'ayudar tantu dende l'aspeutu material como l'espiritual y el social. Naquella dómina l'aislamientu de los cures rurales yera enorme, y de dalguna manera precisaben tar xuníos y axuntase con cierta frecuencia —na midida de lo posible—, tamién pa recibir el sacramentu del perdón o confesión, rezar de mancomún, recibir meditaciones, etc.

El Llibru de la Cofradería Sacerdotal, únicu n'Asturies, apurre unos datos bien pervalibles sobre'l Santuariu de la Virxe de Bendueños, y amuesa de qué manera foi una de les instituciones que contribuyó de forma más importante a aumentar la devoción a la Virxe de Bendueños. Unu de los datos del citáu llibru, que paez el más esclarador, diz asina:

 Fin principal de la Cofradería 
Ente los varios fines de la cofradería destaquen: fomentar la devoción a la Virxe de Bendueños, ente los sos feligreses como ente ellos mesmos, emprestase mutua ayuda habida cuenta de la soledá en que vivíen, una y bones el desplazamientu a otros llugares resultaba llargu y dificultosu, ufiertar sufraxos polos cofrade que finaben y, nel planu material, procurar el caltenimientu y la meyora del santuariu de Bendueños. La cofradería arrexuntaba a tolos sacerdotes de los arciprestalgos de Ḷḷena de Suso y Ḷḷena de Yuso, que tomaben una estensión mayor que la demarcación del propiu conceyu de Ḷḷena.

 Componentes de la Cofradería 
Nun principiu, la cofradería nun almitía cofrades legos, cola única esceición del Señor de la Casa de Campumanes», vizconde de Peña de Francia, al qu'impunxeron la condición de pagar la comida añal que tenía la cofradería por san Marcos y sufragar tres mises per cada cofrade que finara. Los quince componentes de la cofradería tán espresamente citaos nel foliu ocho del Llibru de la Cofradería y son los párrocos de los siguientes llugares: Alcedo de San Llorienzo, Cabezón, Campumanes, Casorvía, Castieḷḷo, Xomezana, Sotieḷḷo, Fierros, Erías, Teyeo, Tuíza, Chanos de Somerón, Payares, Piñera y Zurea. A partir del añu 1624 añader a esta cofradería los párrocos d'Uxo, de San Xuan Bautista de Mieres, el de Ḷḷindes (Quirós), l'abá de Paraná, el capellán de Santa María de la Nieves con sede nel hospital de La Vega'l Ciigu, el cura d'Ayones del conceyu de Valdés, el cura de Riello, el cura de Cabarcos en Mondoñedo, canónigos de la Catedral d'Uviéu y de la Colexata de Santa María d'Arbas y los arcedianos de Babia y de Gordón, dambos de la provincia de Llión, que naquella dómina pertenecíen al obispáu d'Uviéu.

 L'ermitañu. Petitorios pal santuariu. Comuñas 
Como yá s'indicó, na Casa de les Novenes asitiada frente a la entrada principal del santuariu, vivía un ermitañu que curiaba toles dependencies de la ilesia, lo mesmo que de los sos bienes. Tamién tenía l'encargu de percorrer el conceyu y otros llugares cercanos, que los sos habitantes yeren devotos de la Virxe de Bendueños, pa faer, debidamente autorizáu, los petitorios y recoyida de llimosnes» que sufragaren les obres estraordinaries del santuariu. Pa esti llabor portaba un «limosnario, cepiyu o alcancía» que tenía un relieve talláu de la Virxe de Bendueños y qu'entá se caltién. En 1669 pagar 66 rs. por esta imaxe de pidir». Otru encargu que tenía l'ermitañu yera l'alministración y curiáu de los ganaos ufiertaos en «Comuña o réxime a la ganancia». Magar la mayoría de los que fueron ermitaños yeren persones honraes y cabales, en dellos casos nun fueron bien lleales del tou. Esti datu ye conocíu pola nota dexada nel santuariu nuna visita llevada a cabu nel añu 1682 y que diz asina testualmente:

 Bienes del santuariu 
Pal caltenimientu del cultu y la celebración de les fiestes establecíes, el santuariu disponía de ciertos bienes, como ye la finca llamada «Los Fabares» en La Vega'l Ciigu, dende antes de 1680; otra llamada «Puertes» na heredá de Reconcos en Teyeo, pero nesti casu solamente la metá, pos la otra parte correspondía a la ilesia de La nuesa Señora de Teyeo. Tocantes a bienes dinerarios tenía doscientos ducaos y una renta de cien rs. que donara Sebastián Bernardo Miranda en 1675. Otra benefactora del santuariu había dexáu escritu en 1715 lo siguiente:

Un bien del santuariu que merez una atención especial foi la donación que fizo un vecín del pueblu cercanu de La Frecha, consistente nun rosariu d'oru macizo y coral que perteneciera al so güelu, y de esta forma cumplía cola so voluntá, pos yera bien devotu de la Virxe de Bendueños y ufiertó lo más pervalible que tenía a quien más quería, a la Virxe de Bendueños. Dau l'altu valor material, Salvador Texedor, que nesa dómina yera abá del santuariu, depositar na caxa d'un bancu y apurrió el recibu correspondiente a la Xunta de la Cofradería de la Virxe de Bendueños.

 Fiestes, devociones y tradiciones 
Esti santuariu foi arriquecíu espiritualmente con una singular Bulda concedida pol papa Inocencio XIII el 3 de setiembre de 1723 a la Cofradería d'Ánimes del Santuariu», pola que se declaraba que'l so altar yera «privilexáu pa tolos sábados del añu, fiesta de los Fieles Difuntos y la so octava». Pío IX dio un Curtiu pontificiu el 6 d'agostu de 1861 pol que s'indicaben los seis solemnidaes a festexar. Na actualidá caltién el facsímil de les indulxencies concedíes a los cofrades, que diz asina:

Tamién se caltienen los documentos orixinales utilizaos pa los rituales de la bendición de l'agua, de les principales robles de la Santa Misa, etc.

Nos sieglos XVIII y XIX celebraben seis solemnidaes, como queda vistu nel Curtiu Pontificiu del papa Pío IX, siendo la más importante la del Domingo de Pentecostés, esto ye, cincuenta díes dempués de la Resurrección de Xesús. Siguía-y n'importancia la fiesta de l'Asunción de la Virxe, el 15 d'agostu. Con gran aciertu y ésitu ente los vecinos de la contorna, el rector del santuariu, Salvador Texedor, introdució la festividá de santa Bárbara, que la so imaxe pertenez al románicu asturianu y que se venera nel santuariu, una y bones esti conceyu tuvo en tiempos pasaos una gran industria minero y entá hai esplotaciones en marcha. Esta ye la razón de la unión de los mineros de Ḷḷena al Santuariu de Bendueños.

 Ver tamién 
 Cofradería sacerdotal del Santuariu de la Virxe de Bendueños

 Bibliografía 










 Referencies 

 Enllaces esternos 

Bendueños
Categoría:Ḷḷena