Fundación Nobel

La Fundación Nobel (en suecu: Nobelstiftelsen) ye una institución privada fundada'l 29 de xunu de 1900, que tien la finalidá de remanar les finances y encargase de l'alministración de los premiu Nobel, pero nun ta arreyada nel procesu de selección de los gallardoniaos. La creación d'esta fundación basar na última voluntá d'Alfred Nobel, inventor de la dinamita, quien espresó nel so testamentu'l deséu de que'l so dineru fuera usáu pa crear premios de Física, Química, Paz, Fisioloxía o Medicina y Lliteratura. La fundación tamién se fai cargu d'entamar los Simposios Nobel, una serie de conferencies onde s'alderiquen meyores científiques relevantes y temes d'importancia cultural o social.

 Historia 

Alfred Bernhard Nobel nació'l 21 d'ochobre de 1833 n'Estocolmu, Suecia, foi químicu, inxenieru, innovador, fabricante d'armamentos ya inventor de la dinamita. Yera propietariu de Bofors, una importante empresa fabricante d'armamentu que orixinalmente dedicar a la manufactura d'aceru y fierro. Rexistró un total de 355 patentes distintes, la más famosa d'elles foi la dinamita, y amasó una considerable fortuna personal gracies principalmente a esta postrera. Morrió d'un accidente cerebrovascular en 1896, na so villa de Sanremo, Italia, onde pasó los últimos años de la so vida.AFP (5 d'ochobre de 2009). «Alfred Nobel's last will and testament» (n'inglés), The Local. Consultáu'l 5 de mayu de 2012.

Pa sorpresa de munchos, Nobel espresó nel so testamentu'l deséu de que'l so dineru fuera usáu pa crear premios de Física, Química, Paz, Fisioloxía o Medicina y Lliteratura. Anque a lo llargo de la so vida redactó dellos testamentos, el postreru foi escritu pocu más d'un añu antes de la so muerte y robláu nel Club Suecu-Noruegu de París el 27 de payares de 1895.Von Eüler, U.S. (xunu de 1981) «The Nobel Foundaion and its Role for Modern Day Science ». (n'inglés) Die Naturwissenschaften. Consultáu 5 de mayu de 2012. Nél, Nobel mandó'l 94% de los sos activos totales, 31 millones de corones sueques, pa establecer y dotar los cinco premiu Nobel.«The Will of Alfred Nobel» (n'inglés). Nobelprize.org. Consultáu'l 5 de mayu de 2012.


Los executores del so testamentu fueron Ragnar Sohlman y Rudolf Lilljequist, que crearon la Fundación Nobel col fin de vixilar el manexu de la fortuna de Nobel y entamar los premios. «Nobel Prize» (2007) en Encyclopædia Britannica (n'inglés). Consultáu'l 15 de xineru de 2009 (según l'orixinal) en Encyclopædia Britannica Online:  Anque les disposiciones del testamentu crearon los premios, el plan taba incompletu y por cuenta de diverses torgues tomó cinco años crear la Fundación Nobel y otorgar los primeros premios el 10 d'avientu de 1901, unu de los primeros receptores foi Wilhelm Conrad Röntgen.«First Nobel Prizes: December 10, 1901» (n'inglés) , The History Channel. Consultáu'l 5 de mayu de 2012. Al 31 d'avientu de 2010, los activos controlaos pola Fundación Nobel xubíen a 3151 millones de corones sueques (aproximao $465 millones de dólares).«Financial Management» (n'inglés). Nobelprize.org. Consultáu'l 5 de mayu de 2012.

 Establecimientu, finances y organización 
La Fundación Nobel foi establecida como una organización privada'l 29 de xunu de 1900, específicamente col fin de remanar les finances y l'alministración de los premios Nobel, sobre la base de la última voluntá y testamentu de Alfred Nobel. Nel so tiempu, el testamentu causó enforma escepticismu y crítica, polo que la so execución nun foi aprobada pol Storting hasta'l 26 d'abril de 1897. Poco dempués, el parllamentu designó a los miembros del Comité Noruegu del Nobel que diba conceder el premiu de la Paz. Fueron siguiéndo-y les demás organizaciones encargaes d'apurrir los premios; l'Institutu Karolinska el 7 de xunu, l'Academia Sueca el 9 de xunu y la Real Academia Sueca de Ciencies el 11 de xunu. Más palantre, la Fundación Nobel trató de llegar a un alcuerdu sobre les directrices de cómo tenía de concedese'l Premiu Nobel. En 1900, los acabante crear estatutos de la Fundación Nobel fueron promulgaos pol rei Óscar II. En 1905 foi eslleida la Unión ente Suecia y Noruega lo que significó que la responsabilidá pa la concesión de los premios Nobel estremar ente los dos países. Noruega, per mediu del Comité Noruegu del Nobel convertir na responsable d'otorgar el premiu de la Paz, ente que Suecia convertir na responsable d'otorgar los otros premios.

De conformidá col testamentu de Nobel, la principal xera de la fundación ye alministrar la fortuna que dexó, otra xera importante ye la de representar el Premiu Nobel ante'l mundu, faese cargu d'actividaes informales y de les cuestiones rellacionaes cola concesión de los premios. La fundación nun ta arreyada de nenguna manera nel procesu de selección de los gallardoniaos. En munchos sentíos la fundación ye similar a una empresa d'inversiones qu'invierte dineru de diverses maneres col fin de crear una sólida base de financiamiento pal premiu y les actividaes alministratives. Dende 1946, la fundación ta exenta de too impuestu en Suecia y, dende 1953, ta exenta d'impuestos d'inversión nos Estaos Xuníos. A partir de la década de 1980, les inversiones de la fundación empezaron a ganar más dineru qu'antes. A empiezos de los años 1980, el dineru dau col premiu yera de 1 millón de corones; pa 2011, el dineru del premiu amontara a 10 millones de corones sueques.«The Nobel Prize Amounts» (n'inglés). Nobelprize.org. Consultáu'l 5 de mayu de 2011

Acordies colos estatutos, la fundación tien de constar d'una xunta con sede n'Estocolmu y tar formada por cinco homes. El presidente de la xunta tien de ser nomáu pol rei mientres sesión del conseyu. Los otros cuatro miembros son nomaos polos fideicomisarios de les instituciones qu'axudiquen el premiu. La primer xera de la xunta yera escoyer un direutor executivu d'ente los sos miembros. El rei, mientres sesión de conseyu, tenía de nomar un direutor axuntu y dos diputaos d'ente los demás miembros. Sicasí, dende 1995, tolos miembros de la xunta fueron escoyíos pol patronatu, amás, el direutor executivu y el direutor axuntu son nomaos pola mesma xunta. Amás de la xunta, la Fundación Nobel ta compuesta poles instituciones que dean el premiu (la Real Academia Sueca de Ciencies, l'Asamblea Nobel del Insituto Karolinska, l'Academia Sueca y el Comité Noruegu del Nobel), el alministradores d'estes instituciones y el auditores.

 Simposios Nobel 
En 1965, la fundación empecipió los Simposios Nobel, un programa de conferencies dedicáu a aquelles árees de les Ciencies onde se tán produciendo meyores o que trata temes de principal importancia cultural o social». Los simposios cubrió temes tales como les prostaglandinas, cinética química, diabetes mellitus, teoría de cuerdes, la cosmoloxía y la Guerra Fría na década de 1980. El comité de los Simposios Nobel ta conformáu por miembros de los comités Nobel de Química, Lliteratura, Paz, Física y Fisioloxía o Medicina; el comité del premiu d'Economía; la Fundación del Tricentenario del Bancu de Suecia; y la Fundación Wallenberg.

 Referencies 



Categoría:Fundaciones de Suecia
Categoría:Organizaciones de Suecia
Categoría:Premios Nobel