Melgar de Fernamental

Melgar de Fernamental ye una llocalidá y conceyuCódigu 211 INE español asitiáu a veres del ríu Pisuerga na provincia de Burgos, comunidá autónoma de Castiella y Llión, contorna d'Odra-Pisuerga, partíu xudicial de Burgos, cabecera del conceyu del so nome.

 Llocalidá 
Municipio formáu pola incorporación na década de los setenta del sieglu XX de los conceyos de 09349 Santa María Ananúñez (provincia de Burgos) y de 34162 San Llorente de la Vega, hasta entós perteneciente a la provincia de Palencia, coles siguientes llocalidaes:
 Melgar de Fernamental
 San Llorente de la Vega
 Santa María Ananúñez
 Tagarrosa
 Valtierra de Ríopisuerga

Otres llocalidaes que s'incorporaron a Melgar nos pasaos sieglos:

 San Zibrián (sieglu XIV)
 San Juan de Pisuerga (sieglu XIV)
 Zorita (sieglu XV)
 Quintanilla de Muñoroz o de les Cenahories (sieglu XVI)
 Abánades de Abaxo
 Abánades de Enmedio
 Abánades de Suso (sieglu XIV)
 Requejo (sieglu XIII)
 Cigoñera (sieglu XIII)
 San Carlos el Real de Abánades (sieglu XIX)

 Toponimia 

El so topónimu ta compuestu de dos pallabres, magar hai munches duldes respeuto al orixe de la primera d'elles en función de la dómina na que se realizó'l primer asentamientu.

La pallabra Melgar pue tar realcionada cola voz d'orixe célticu ambélicas que deriva a amelga, formáu pol raigañu céltica el-(cir) y el prefixu ambi- (redolada) que quier dicir faxa de terrén que'l llabrador señala nun haza (porción de tierra de cultivu) pa esparder la semienta con igualdá. Xuniríase entós la terminación -AR, dándo-y el significáu de terrén estremáu en "amelgas" o estreches finques». p.383

Fernamental vien del nome del so repoblador, el conde Fernán Armentález, fíu del caudiellu Armentario, descendiente de los condes d'Amaya, sieglu X. Fernán Armentález dio carta puebla pola que quedaben suxetes a la población otres de la contorna, en 950 y dio-y el nome de «Melgar de Suso». El fueru foi confirmáu pol conde Garcí Fernández de Castiella y más tarde por Fernandu III. p.66

El so xentiliciu ye melgarense.

 Historia 
Na dómina del Imperiu Romanu asitiábase la ciudá de Dessobriga, ente los actuales conceyos de Melgar de Fernamental, Osornillo y Osorno la Mayor, siendo anguaño terrenal melgarense y osornense. Coles mesmes, per esta zona escurríen múltiples calzaes romanes, ente la que destaca la Hispania-Itálica, que cruciaba poblaciones tales como Caesaraugusta, Segisamone y Asturicaaugusta. La Vía de Saldania partía dende los pies del actual Melgar una vegada cruciáu'l Pisuerga. La Vía del Pisuerga, qu'escurría ente los conceyos actuales d'Herrera y Astudillo, pasaba pela zona de la vega, a los pies de la talaya nel altor.

Escontra 1217, foi señor de Melgar, Pedro Fernández de Villegas (en 1188, «recibió los Ferres Regios», y en 1212 la Orla de les sos Armes les Reales de Castiella de los sos colores) quien tamién yera posesor de los señoríos de Villegas, Villamorón, Bañares, Grañón, Manquillos, Piña de Campos, Cóbreces, Villasevil, Castillo Pedroso y Moñux.

Na dómina de los Reis Católicos y de Carlos I la población goció de gran rellumanza. Nel añu 1572 fueron mercaos a la Corona los derechos xurisdiccionales de la villa por Fernando López del Campo que yera miembru del Conseyu de Facienda de Felipe II na so calidá de factor, alzándose en señor de la mesma con derechu a llevantar ellí la so residencia, pertenecía a una rica familia de comerciantes en llanes orixinarios de Castrojeriz que fixeron la so fortuna comerciando con Flandes; el dominiu señorial de López del Campo sobre Melgar duró pocu, pos en 1589 foi quitáu del mesmu por orde del rei al quedar incurso nun procesu xudicial por supuesta malversación de fondos públicos; pasó de nuevu la población a ser villa de realengu.

Propiedá de la Corona, en 1612 foi vendida nuevamente xunto colos sos llugares de xurisdicción, que nesi momentu amenorgar a Melgar de Yuso y Itero del Castillo, pol Rei Felipe III al Duque de Lerma. (Les otres poblaciones que constituyeron el nucleu del Fueru de Melgar yá se desafiaren de tutelar de la villa o sumieren como nucleos de población en sieglos anteriores). Según el cronista d'esa dómina Luis Cabrera de Córdoba, el mesmu duque de Lerma, Francisco de Sandoval y Rojas vieno a Melgar a tomar posesión de la villa acompañáu del rei Felipe III en persona, dambos personaxes fixeron la so entrada en Melgar el 4 o 5 de payares de 1612, en pallabres del cronista: «De Carrión pasó El so Maxestá a Melgar de Fernamental, villa bien bona y grande, que mercó'l Duque, y foi tomar la posesión y corrieron toros y fixeron dances y otres gayoles a La so Maxestá». Ignórase si esiste o esistió dalgún documentu onde se narre esti episodiu que tuvo que tener gran trescendencia na vida d'un pueblu como Melgar; l'añu 2012 cumpliéronse los 400 años d'esta histórica visita a la villa. Dende estes feches, y hasta la desapaición del réxime señorial cola Constitución de Cádiz de 1812, Melgar perteneció a esta casa ducal y los sos descendientes

A mediaos del sieglu XVIII empezar a construyir una de les primeres grandes obres hidráuliques de la España moderna y qu'entá esiste anguaño: la Canal de Castiella, qu'escurre al traviés del términu municipal. Utilizáu pa la navegación y tresporte de mercancíes, foi un finxu pa la dómina y que pretendía comunicar la estepa castellana col Cantábricu.

Con Carlos III hubo una recuperación económica pocos años dempués de la puesta n'esplotación de la canal gracies a la creación de la Real Fábrica de Curtidos a la Inglesa por Antonio Tomé, según la instalación de fábriques de farina y un puxante comerciu de granos y d'otros artículos nel mercáu selmanal que se celebraba dende tiempu inmemorial cada xueves y nes diverses feries instituyíes.

Villa que formaba parte, na so categoría de pueblos solos, del Partíu de Castrojeriz, unu de los catorce que formaben la Intendencia de Burgos, mientres el periodu entendíu ente 1785 y 1833, nel Censu de Floridablanca de 1787, xurisdicción de señoríu siendo'l so titular el duque del Infantado, naquella dómina Pedro de Alcántara de Toledo y Silva (1729-1790) docenu duque y herederu tamién de los títulos de Távara, Lerma y Pastrana, quien nomaba alcalde ordinariu.

Na actualidá alvierte una meyora de los sos servicios y comunicaciones, tando allugaos na autovía A-231, l'autovía del Camín de Santiago.

 Escudu 
Trés son los elementos del escudu de la villa, según la orla que la arredola: un castiellu, un lleón y un fexe de mieses. Tien por armes nun escudu, un castiellu con tres torres, la del mediu cimeru y los dos uniformes, color d'oru en campu colorao, un lleón del so color coronáu de púrpura a la puerta del castiellu y por orla esti lletreru: armes de la villa de Melgar de Fernán Armentález.

 Patrimoniu 
Tien rincones y plazuelas típiques: El Corru, El Cañu, el Barriu Parché (plaza de Fernan Armentález), les portalaes de San Antón, el corrín…

 Ilesia de l'Asunción:

De grandes proporciones, ye una sabia conxunción de dos modelos distintos, a saber: empezada nel sieglu XIV según un modelu de planta de cruz llatina, a imitación de la planta de la catedral de Burgos, siguida y terminada nel sieglu XV, y darréu reconstruyida en gran parte a mediaos del sieglu XVI pol so estáu ruinosu, camudando'l modelu de planta de cruz llatina al modelu de planta de salón, dando como resultáu un perampliu espaciu interior. Estes obres de reconstrucción fueron encamentaes al maestru canteru Juan de Escarza escontra la década de 1560 y que probablemente tenía un orixe vascu, que plantegó una reconstrucción total del templu a partir del cruceru, transladando y alzando los murios perimetrales, allargando les naves de la ilesia con un tramu más y diseñando unes potentes columnes que tuvieren de soportar les peramplies bóvedes que se xeneraríen.
Dempués de casi dos décades de trabayos y tres el fallecimientu de Juan de Escarza en 1576, el cabildru de Santa María fixo un nuevu contratu d'obres en 1582 colos maestros de cantería Pedro de Escarza (fíu de Juan de Escarza)y Pedro de la Torre Bueras, esti postreru orixinariu d'El Monte santanderín, nel que "comprometer a siguir les obres empecipiaes por Juan de Escarza nes torres, pilastres y capiyes de la ilesia de Melgar de don Fernán Mentález" Nestes obres exerció d'apareyador el canteru Domingu de Ganzedo.

Sobresal el conxuntu escultóricu de la so portada del mediudía, d'estilu góticu de finales del sieglu XV, los historiadores del arte la adscriben a la escuela de Gil de Siloé. Otra portada a tener en cuenta ye la que s'asitia nel hastial del templu, pertenez al postreru terciu del sieglu XVI, ta llabrada nun elegante estilu clasicista, nes últimes investigaciones de los historiadores d'arte asignóse la so autoría a los artistes milaneses Angelo de Bagut y Bartolomé Carlone, fechu bien probable yá que esti escultores y arquiteutos taben trabayando en Melgar por eses feches empecipiando la casa principal de Fernando López del Campo, factor que yera del Conseyu de Facienda de Felipe II. En 1749 construyóse la torre, foi'l so autor l'arquiteutu vascu Juan de Sagarvinaga que creó un gran volume d'estilu neoclásicu.

Retablu mayor austeru y elegante, puede inscribíse-y dientro d'un estilu romanista d'última hora con predominiu de la gran arquiteutura y con dalgún aditamento yá barrocu. Foi construyíu a partir de 1640 pol maestru ensamblador Gabriel González de la Torre y los escultores Juan de los Helgueros y Juan de Pobes; la so construcción taba terminada en 1650. Del doráu del retablu encargó'l dorador Alonso Álvarez Ruyales en 1677.

 Conceyu
Na plaza Mayor. Antiguu palaciu renacentista-platerescu, construyíu a principios del sieglu XVI, nun se conoz el so autor. Nun se sabe si esti edificiu foi construyíu como centru d'alministración de la orde de Calatrava nesta zona o como conceyu del pueblu na dómina de los Reis Católicos de resultes de la promulgación d'una llei de los mesmos reis referida a la construcción d'edificios consistoriales.

 Salón de Teatru Patronatu Rodríguez de Celis. Casa del Gordón
Al llau de la ilesia, antiguu hospital del sieglu XVI y dempués residencia de los marqueses del Trebolar. Al so llau ta la casa solariega de los Palazuelos-Emperador, sieglu XVIII, col so escudu d'armes. Nesta casona instalóse'l Muséu Etnográficu Municipal "Pilar Ramos de Guerra"

 Muséu Etnográficu Municipal "Pilar Ramos de Guerra"
El Muséu naz en 2005,Web del Muséu Etnográficu Municipal - Conceyu de Melgar de Fernamental como resultáu d'una ilusión individual xunida a una voluntá institucional.

La ilusión individual representada por Luis Guerra, llogró qu'una coleición particular almacenada a partir d'oxetos pertenecientes a la so esposa Pilar Ramos, a él mesmu y a les families de dambos, se caltuviera y ampliara con alquisiciones y donaciones a lo llargo de los años.

La voluntá institucional, representada pola corporación municipal de Melgar, consiguió acondicionar y poner en marcha un centru onde acoyer toos aquellos oxetos que son retazos de la hestoria coleutiva, dende'l qu'afondar na conocencia de la nuesa tierra.

Allugar na casa solariega de la familia Palazuelos-Emperador d'empiezos del sieglu XVIII. Les sales de les que consta'l Muséu entámense temáticamente p'amosar al visitante tou les facetes del nuesu pasáu más cercanu.

 Ermita de La nuesa Señora de Zorita
Atopar a 3 km de Melgar, nuna paraxa arbolada y con fontes. Nel sieglu XIV yera la ilesia parroquial del pueblu de Zorita, pero al quedar despobláu nel sieglu XV convertir n'ermita románica, nel sieglu XVIII añadióse-y una nave más al sur y a mediaos del sieglu XX construyóse adosáu a esta nave una antoxana con columnes con capiteles similares a los del monesteriu de Silos. D'estilu neorrománicu, obra del artista llocal Emigdio Martín Terradillos. Tien 2 naves y 1 ábside. Bóveda de cañón. Pueden aldovinase posibles restos visigodos. Ye bien popular la romería que se celebra'l 8 de setiembre de cada añu.

 Ermita de San Xosé
Esta pequeña ermita o humilladero del s. XVIII y reconstruyida por completu en 1984 asítiase a mediu camín ente Melgar y la ermita de Zorita. Ta dedicada a San José, patronu de la bona muerte. Llevantar xunto a les riberes del calce molinar qu'escurre no fondero de la fastera. Tien escasu valor artísticu. L'enclave en que s'atopa fai-y bien peculiar al poder acolumbrase dende ella tantu les riberes del Cuérnago como la llocalidá, na que sobresal la so ilesia. Pertenez al grupu de los denominaos humilladeros, y nél deteníense los llabradores a rezar, especialmente al atapecer, cuando tornaben de les sos xeres agrícoles.Panel informatio xunto al humilladero. Consultáu'l 10/08/2014. Nel interior hai un altar dedicáu a San José nel que'l pelegrín reza les sos oraciones. Nel esterior destaca un frontón sobre'l que fuelga una cruz y, so ella, un campanillo.

 Canal de Castiella
Establecióse una vía verde paralela a esta gran obra hidraúlica del sieglu XVIII (la de mayor valumbu de la España moderna) pa prauticar senderismo. Escurre 9 km al traviés de terrén melgarense. A lo llargo del percorríu atopen la ponte y la esclusa de San Llorente de la Vega, la ponte de Carrecalzada y el cercanu edificiu conocíu como "L'Almacén" que ye l'únicu restu que nos llegó de la sumida población de Quintanilla la Real, l'arqueta y rexistru de riego llamada "El Güesu, y la ponte-acueductu de Abánades, tamién llamada Ponte del Rei.

Les dimensiones faraóniques del proyeutu de la Canal, los casi 100 años utilizaos na construcción de los más de 200 km qu'entraron en serviciu, con un sistema de esclusas pa salvar un cambéu de nivel cimeru a 100 metros y acueductos pa salvar el calce de los ríos, y el desenvolvimientu d'un mediu de tresporte alternativu y más eficaz (el ferrocarril), dexaron la obra inconclusa. El tramu Alar del Rey-Santander nunca llegó a construyise. Anguaño la canal utilízase principalmente pa suministru d'agua, riego y producción d'enerxía hidroeléctrica, estableciéndose un plan pa la recuperación de la navegabilidad del mesmu y la so restauración.

Anguaño, puede viaxase pela Canal de Castiella gracies al barcu que derruempe les sos agües, el San Carlos de Abánades, asitiáu nel cai de Carrecalzada (a 1 km de Melgar, direición Osorno la Mayor, pola N-120).


 Ponte sobre'l ríu Pisuerga
Trátase d'una obra de fábrica d'estilu clasicista rehabilitada y modificada a principios del sieglu XX.

 Complexu de pasareles de madera
Construyíes pa baxar a la terraza del ríu Pisuerga y cruciar el llamáu caz del Pisuerga aportando a la zona deportiva y Paséu de la Ribera del Pisuerga.

 Demografía 
Evolución demográfica de Melgar de Fernamental dende 1900 Fonte: Institutu Nacional d'Estadística - España -Diseñu Gráficu: Melekara.com  División Menor: 20 habitantes.

En 2007, 1747 habitantes viven nel cascu urbanu y el restu nes distintes llocalidaes que componen Melgar. El descensu de población nel conceyu ta estancáu dende va trés años.

 Fiestes destacaes 
En Melgar de Fernamental podemos atopanos distintos eventos festivos, cola so llarga historia. A lo llargo del añu atopamos distintes festividaes que recoyemos de siguío:
 San Sebastián y San Fabián (20 de xineru)
 Rogativa a San Marcos (25 d'abril)
 Votu de la Villa (18 de mayu)
 Santiago Apóstol (25 de xunetu)
 Feria de la Güerta (domingu posterior a les fiestes patronales)
 Romería de Zorita (8 de setiembre)
Amás d'estes, destacamos dos de les más importantes:

 Feria de San José 
Celébrase cada 19 de marzu, día del padre y San José. D'antiguo yera feria de ganaderos, güei ye esposición y venta de maquinaria agraria y comerciu d'ámbitu provincial y castellán-lleonés. Empreses de preseos y máquines agrícoles, productos fitosanitarios, abonos pal campu, fertilizantes, yerbicíes, etc., esponen les sos últimes novedaes en más de 15 mil m² del recintu ferial d'El Viveru.

 Fiestes patronales de la villa 
Fiestes mayores patronales. Celébrense'l 14, 15, 16 y 17 d'agostu cada añu, n'honor a La nuesa Señora de l'Asunción y de San Roque. D'elles destaca'l desfile de peñes y xarrés que se celebra'l primer día pela tarde, xunto col cantar de la Salve”, que se desenvuelve'l mesmu día, xusto dempués del desfile. Tamién se celebren diverses actividaes a lo llargo de los cuatro díes como toros, actividaes infantiles, conciertos, verbenes, concursos y la tradicional vuelta al pueblu a partir de les 4 a.m. l'últimu día de les fiestes, cola tradicional chicolatada pa despidir los festexos.

 Fiesta de los Quintos 
Los cuatro díes de quintos celebrar en Selmana Santa: Miercoles Santu, Xueves Santu, Vienres Santu,y Sabado Santu. El Domingu Santu los quintos piden dineru casa por casa dende les 8:00 hasta les 12:00. A les 12:00 los quintos dirixir a la ilesia, los mozos cueyen al cristu y vanse per un camín, ente que les moces cueyen a la virxe y van por otru, finalmente atópense na plaza y vuelven toos a la ilesia xuntos.

 Parroquia 
De l'Asunción de La nuesa Señora, nel Arciprestalgu d'Amaya, inclúi les llocalidaes de Santa María Ananúñez, Tagarrosa y Valtierra de Ríopisuerga.

 Resultaos eleutorales 2015 
{| width="100%"
|
 Resultaos Eleiciones Municipales de 2015 en Melgar de Fernamental.Partíu políticu2015%ConceyalesPartíu Popular (PP)45,114Partíu Castellanu-Tierra Comuñera (PCAS-TC)39,594Partíu Socialista Obreru Español (PSOE)13,131

 Resultaos eleutorales 2011 
{| width="100%"
|
 Resultaos Eleiciones Municipales de 2011 en Melgar de Fernamental.Partíu políticu2011%ConceyalesPartíu Popular (PP)65,066Partíu de Castiella y Llión (PCAL)20,072Partíu Socialista Obreru Español (PSOE)12,271

 Persones destacaes 
 Luis Martín García, prepósito xeneral de la Compañía de Xesús el 2 d'ochobre de 1892.
 Dióscoro Puebla, (1831-1901), pintor español de la dómina del eclecticismu.

 Cuatro Villes 
Melgar de Fernamental, xunto coles llocalidaes de Castrojeriz, Sasamón, Villadiego y Amaya (Burgos), desenvolvieron nel marcu del Plan de Competitividá de Productu Turísticu, un plan de promoción del turimos rural, denomináu «Cuatro Villes»Web Oficial Cuatro Villes nel que se dio en dar interés a les rutes de campu, con un centru BTT, nel que pueden realizase distintes rutes a cuerpu, bici o coche contemplando los paisaxes entorno a la Peña Amaya.

 Ver tamién 
 Llista de conceyos de Burgos

 Twitter de Melgar de Fernamental

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Categoría:Conceyos de Burgos
Categoría:Llocalidaes de la provincia de Burgos
Categoría:Partíu de Villadiego
Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial