Manganeses de la Lampreana

Manganeses de la Lampreana ye una llocalidá y conceyu español de la provincia de Zamora y de la comunidá autónoma de Castiella y Llión.

Se encuengtra asitiáu na contorna de la Tierra del Pan. El conceyu cunta con una superficie de 60,02 km² y, según datos del padrón municipal  del INE, cuenta con una población de  habitantes. El conceyu inclúi, como anexu, a la llocalidá de Riego del Camín.

 Topónimu 

Manganeses
Manganeses ye un topónimu que foi rellacionáu col despobláu lleonés de Manganes (tamién Maganes na documentación medieval), asitiáu nel alfoz de Mansilla de las Mulas. Nesti sentíu, indícanos qu'esta llocalidá foi repoblada por naturales de la citái llocalidá lleonesa, esistiendo documentos medievales que recueyen les rellaciones patrimoniales y clientelares qu'esistieron ente dambes llocalidaes. Frente a esta opinión, otros autores indiquen que Manganeses deriva d'una repoblación de mozárabes del Reinu de Toledo, orixinarios de Magán, llocalidá que tuvo cierta importancia en dómina califal. Otros rellacionen el topónimu con Maganes, una parroquia del conceyu asturianu de Cangas (España). Tamién se venceyó Manganeses col étimu antroponímicu de Maga o Maganus que dalgunos consideren nome llatín y otros xermánicu de los que podríen derivar los nomes de les llocalidaes portugueses de Magães, el Magaz lleonés, y nel mesmu Magán toledanu.Pascual Riesco Chueca; Medio natural y poblamiento en la toponimia mayor de Zamora

Lampreana

Contorna asitiada nel centru de la provincia de Zamora, qu'inclúi los pueblos de Manganeses, Payares y Villalba. Anguaño atópense dientro de la Mancomunidá Tierra de Campos - Pan - Lampreana.

Les primeres alusiones a la contorna de la Lampreana apaez en documentos de los sieglos IX y X. Nos cualos fai alusión a les “pausatas in Lampreana” (salines en Lampreana) nel documentu d'una compra que realizó'l monesteriu de Sahagún a Alarico y a la so hermana Fradegundia nel añu 936. (cfr. Studia Zamorensia, páx. 32, segunda etapa volume IV, UNED Zamora 1977.) Esta Lampreana atópase na redoma de Revellinos y Villafáfila.

Hai dos hipótesis sobre l'orixe d'esti nome. La primer teoría derivar de la etimoloxía n'íberu de la pallabra lampreana que significaría “ríu Lampre”. De fechu créese que na zona hubo repoblaciones ilirias. La segunda, y más aceptada hipótesis, rellacionar col usu de les llagunes salines esistentes nesta zona pa la cría de llamprea. Como asegura Jesús Torbado en Tierra mal bautizada:“La Lampreana foi antigua y pernomada llaguna, productu tamién del [ríu] Saláu, que les sos sumíes fronteres enmarquen güei los pueblos de Villarrín, Manganeses, Payares y Villalba. Na llaguna, los monxos de Sahagún criaben pexes y llamprees cilíndriques, llises, mafoses y apuntiaes, coles que abaste-cían les sos cuaresmales refectorios”. Na páxina web d'A.d.r.i. Palombares dedicada a Manganeses de la Lampreana dizse:«En 1914 escribía Ismael Calvo Madroño: “...allá por onde s'abasnar el Saláu hai una rexón que se designa col nome de Lampreana. Porque naquelles agües los monxos del famosu Monesteriu de Sahagún (Llión) establecieron viveros de pexes, esplotando principalmente les bones condiciones que, pa criar llamprees, teníen aquellos depósitos y corrientes d'agua. D'ende'l so nome...”». Les llamprees yera bien apreciaes d'antiguo. Según Cela en Madera de boj: “la llamprea ye un manxar de dioses, pero tien mala prensa porque come muertos”.

 Xeografía física 
Allugamientu

 Noroeste: Granja de Moreruela Norte: Santovenia Nordeste: Villarrín de Campos Oeste: Riego del Camín 75px Este: Villalba de la Lampreana Suroeste San Cebrián de Castro Sur: Pajares de la Lampreana y Piedrahita de Castro Sureste: Arquillinos 

 Historia 

Asitiáu na Tierra de Lampreana, un territoriu bien apetecedor yá na dómina romana tantu peles agües salitroses, que nesta contorna atópense, como pel so bon terrén pa la producción de ceberes. El términu Lampreana vien de un pexe de la familia Petromizontidae conocíu como “Llamprea”.

Dominación romana (s. I a C.-s. V d C)
Nel xacimientu de Junciel apaecieron abondosos restos de texas, datáu de la dómina del Altu Imperiu romanu. Los romanos yá conocíen y esplotaben la llamprea, considerada como un esquisitu manxar. Nesti llugar atopa una fonte con reminiscencies romanes na so construcción, anque'l so estilu ye más bien mudéxar.

Tránsitu de la Edá Antigua a la Edá Media (s. V-s. IX)
Topóse una necrópolis (sepultures de llábanos) que se cree perteneciente a la cultura visigoda. La so llocalización ta nel denomináu Tesu de Santa Colomba, cercanu a Junciel. Este ye otru datu qu'encontia la presencia humana nesti territoriu y que llegaríen a la Edá Media.

Edá Media (s. IX-s. XIV)
Según la so toponimia supónse que la so población tendría de proceder del norte peninsular, principalmente de Galicia, Asturies y Llión (créese que por lleoneses de Manganes), por cuenta de la migración que mientres el s. IX promovió Alfonsu III d'Asturies. Nun se caltuvo la carta constitutiva del so fueru (quiciabes del sieglu XIII), siendo les primeres noticies documentales del sieglu X, pol gran interés que per estes tierres amosaben los monxos del monesteriu de Sahagún. 
En 1914 escribía Ismael Calvo Madroño “... allá por onde s'abasnar el Saláu hai una rexón que se designa col nome de Lampreana. Porque naquelles agües los monxos del famosos Monesteriu de Sahagún (Llión) establecieron viveros de pexes, esplotando principalmente les bones condiciones que, pa criar Llamprees, teníen aquellos depósitos y corrientes d'agües. D'ende'l so nome...” Manganeses foi repobláu por lleoneses de Manganes nel s. XI. 
Sicasí sabemos de la so esistencia por dellos memoriales ensin fecha, obrantes nos Tumbos Blanco y Negru de Zamora (Fueros y postures de Zamora), nos que se conseñen les cargues y deberes de índole foral que teníen con al respective del so señor, l'obispu de Zamora:
El 10 de payares de 1042: Fernandu I de Llión y la reina doña Sancha faen carta de donación d'una villa en territoriu de La Lampreana en Luzelo, son los sos términos... la vega de Manganeses
En 1130, la Condesa Sancha dona a San Salvador y el so obispu Bernardo y canónigos con derechu de socesión la tercia de les décimes de pan y vinu de Manganeses.
El 21 de xineru de 1139, Alfonsu VII de Llión cola so muyer doña Berenguela camuda cola condesa doña Urraca, muyer del conde Roderico Martínez, Amusco (que yera del so güelu Alfonso) pel territoriu qu'hai ente Frómista y Monzón, y el realengu que tien en Bretevela hasta Fontorio, y la condesa da-y la heredá que tien en Manganeses por compra y por ganancies del so home, dende Carrión hasta Llión y Zamora y por tolos campos.
En Salamanca, el 20 de xineru de 1170, Fernandu II de Llión da a la ilesia compostelana y al so Obispu les propiedaes de Villalba y Mosques, allugaes cerca de Manganeses, al N. de Zamora «pro bonu serviciu»
El 2 de payares de 1200, donación per don Fernando, conde de Cabrera, al obispu de Zamora, don Martín, de la villa de Manganeses. Hai otru exemplar espuestu nel Muséu Catedraliciu, que lleva dibuxada en tinta una cabra.
En Zamora, abril de 1204, donación de la villa de Manganeses por don Fernando Fernández, nietu del Conde Ponce de Cabrera y la so muyer doña María Pérez. 
En 1229, concordia ente l'obispu y cabildru de Zamora y el maestre y flaires de la Orde de Santiago sobre pago de portalgos en Castrotorafe, polos vecinos de Manganeses. Un sellu de cera de la Orde de Santiago, otru del obispu don Martín II y un terceru que lleva grabáu un lleón. 
Al empezar el sieglu XIV la Tierra del Pan estremar ente les tierres de realengu y los señoríos. Manganeses siguió en réxime de señoríu, perteneciente al obispu de Zamora.

Edá Moderna (s. XVI-s. XVIII)
L'archivu históricu parroquial de Manganeses atópase na so totalidá nel Obispáu de Zamora.
Dientro del so términu la devesa del Gamonal pertenecía a la xurisdicción de la Orde de Santiago, en concretu al comendador de Castrotorafe. Tuvo dos ilesies, la de Santa María Madalena y la de Santa María la Nueva, yá esistentes nel añu 1661. En 1750 cayó un rayu que destruyó la ilesia de la Madalena (tamién tuvo 2 ermites, una la de la Cruz o del humilladero y la de San Pedro, güei sumíes). Ye necesariu pos buscar en dambes parroquies pa poder siguir les pistes. L'estáu de la escritura en dellos casos ye penosu. Tienen un bon índiz, pero que n'ocasiones nun sirve de munchos por faltar les fueyes correspondientes. Lo más complicao ye faese cargu de la llocalización, pos apaez muncha xente colos mesmos nomes y apellíos, y nun se dan otres referencies. Ye necesariu oldear feches, maríos, fíos, etc.
Como se va ver apaez flecos en Palencia, San Cebrián, Priego de Córdoba, Villalba de la Lampreana.
Los llibros de la parroquia de La Madalena son namái trés:
El de Bautismos de 1570 a 1753
El de Difuntos de 1620 a 1753
El de Casaos de 1585 a 1752
Igualmente nel añu 1677 indícase qu'hai nel pueblu una ferrería y un palombar nel senderu de la cai de Riego.
Col fin de poder tener un cumplida idea de la vida de Manganeses de la Lampreana nel censu de 1751 efectuáu pol conceyu indícase, qu'hai 58 vecinos y 13 vilbes de les que 5 son probes de solemnidá. El caserío del pueblu ye de 101 cases, de les que 74 son habitables y les restantes en ruina, "pola probeza de los sos dueños". 
 En 1752 fúndase la cofradería Benditu Cristu de la Madalena. Manganeses de la Lampreana va siguir siendo señoríu del obispu de Zamora hasta'l sieglu XIX.

 Sieglu XIX
Al crease les actuales provincies na división provincial de 1833, Manganeses quedó encuadráu na provincia de Zamora, dientro de la Rexón Lleonesa.
La desamortización lliberal del sieglu XIX realizar en Manganeses al cleru, con 1781 ha tasaes en 140,951 reales.

 Sieglu XX
Mientres 1931-1936 hubo fuelgues violentes. Na villa esistía una alta tasa d'afiliación a UXT-FNTT y filosocialistas según a los Sindicatos Católicos. Los obreros agrarios protesten contra les propiedaes señoriales, dacuando intentando roturarla y ocupales.
En 1950 ye cometíu en Manganeses un crime, del que s'escribieron coples.

Sieglu XXI Na actualidá Manganeses
ye un pueblu esmolecíu pol so futuru.

 Demografía 

La población actual nel conceyu ye de  habitantes censaos (ente los que s'inclúi la población de Riego del Camín), que multiplíquense mientres el periodu vacacional y díes festivos, yá que gran parte de les viviendes del pueblu tienen un usu de segunda residencia.

Cuenta con un allugamientu xeográficu estratéxica y equidistante de les trés ciudaes más poblaes de la provincia (Zamora, Benavente y Toro), datu que sicasí nun frenó'l so despoblamientu. Causa del fuerte despoblamientu de Manganeses de la Lampreana nes trés últimes décades foi la retirada de la llinia de tren de la ruta de la plata, esti fechu desencadenó'l zarru de fábriques y pequeños comercios, la consecuencia foi que munches de les families que dependíen d'estos negocios emigraren al restu d'España, principalmente al País Vascu y Madrid.

 Patrimoniu
Asitiáu al norte de la contorna de Tierra del Pan, el so términu acueye al despobláu de Junciel, que tien na so fonte reminiscencies morisques. La villa foi posesión del obispu de Zamora hasta'l sieglu XIX. 

La devesa del Gamonal pertenecía a la xurisdicción de la Orde de Santiago, en concretu al comendador de Castrotorafe. Tuvo do Iglesias: la de Santa María Madalena y la de Santa María la Nueva, yá esistentes nel añu 1661. En 1750, cayó un rayu, que destruyó la Ilesia de la Madalena. 

Tamién tuvo dos ermites, una la de la Cruz o del humilladero y otra la de San Pedro, güei sumíes. La Ilesia de La nuesa Señora de l'Asunción (enantes llamada de Santa María la Nueva), del sieglu XVII, foi construyida con mampostería irregular, siendo'l so trazu senciello y harmonioso. Tien una sola nave con cruceru y cabecera recta, espadaña col últimu cuerpu rematáu en lladriyu, y pórticu semicerrado, adosáu al muro sur. Caltién obres d'interés, ente elles, cuatro tables del sieglu XVI, un Cristu románicu y una Piedá del añu 1860, según una imaxe de Xesús Nazarenu diseñada según estética barroca, que tuvo d'estrenase escontra 1868, y que foi realizada pol imaginero zamoranu Ramón Álvarez.

 Bienestar social 
Trés cases rurales, tres bares, tienda de carne y pexe, droguería, panadería, farmacia y taller mecánicu.

 Cultura 
Los pasos de les procesiones de Selmana Santa son sacaos polos cofrade en posición de rodíes, nel so percorríu pola ilesia.

Fiestes
El día 31 de mayu, la fiesta de les Flores, y el tercer domingu de setiembre, el Cristu de la Consolación.
El primer fin de selmana d'agostu ye la Fiesta del Turista, fiesta qu'anque nun ta venceyada a nengún acontecimientu relixosu ye la más grande del pueblu y a la qu'allega más xente.

 Ver tamién 
 Tierra del Pan
 Riego del Camín
 Llista de conceyos de Zamora

 Enllaces esternos 

 Referencies 

Categoría:Llocalidaes de la provincia de Zamora
Categoría:Conceyos de Zamora
Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial