Oibar

260px|thumb|Cai Santa María.
Oibar (Aibar en castellán y de forma cooficial) ye una villa y un conceyu español de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Sangüesa, na contorna de Sangüesa y a 44,2 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de .

 Toponimia 
La primer referencia a la población apaez nel añu 882 y refier: "fractus est capo Aybaria a Mohamed Ben Lup". Otres referencies medievales del topónimu apaecen so formes similares: Agibare, Albar, Aibare, Aibari, Aivar, Aivare, Aiubare, Aiuuar, Aiuruuare, Aivar, Aybare, Aybar, Ayuar o Ayvar. El significáu etimolóxicu del topónimu paez compuestu pola pallabra en llingua vasca ibar, que significa valle o vaguada; pero'l términu que preciede a esta pallabra resulta desconocíu.Blogue de Toponimia de Mikel Belasko Publicáu en Diccionariu etimolóxicu de los nomes de los pueblos, villes y ciudaes de Navarra. Apellíos navarros. Editorial Pamiela, Pamplona, 1996. 2ª ed, 1999. 

El nome en llingua vasca del valle ye Oibar. En documentos de 1074 y 1076 recuéyese yá la similar forma de "Oiuarr". La esistencia na zona de numberosos topónimos n'euskera demuestra que se faló esti idioma en Aibar mientres munchos sieglos."Aibar-Oibar" de Rosa Iziz Elarre. Ed Altaffaylla, 2008. 1300 páxines Nun documentu de 1763 méntase Oibarbidea (que significa el camín de Oibar), considerándose la primer mención exacta d'esti topónimu. El nome perder nel mesmu conceyu al dexar de falar los sos habitantes n'euskera, pero caltúvose hasta l'actualidá nel Valle de Salazar. En 2001 el conceyu, a pesar de que taba llegalmente na zona non vascófona de Navarra, adoptó la denominación oficial billingüe de Aibar/Oibar. 

Primeramente adscrita a la zona non vascófona pola Llei Foral 18/1986, en xunu de 2017 el Parllamentu navarru aprobó'l pasu de Aibar a la Zona mista de Navarra por aciu la Llei foral 9/2017.Naiz.info (22 de xunu de 2017): 44 llocalidaes navarres ganen derechos pal euskara al pasar a la zona mista’

Los xentilicios más usaos na población son aibareses/a y oibartarrak.

 Símbolos 
 Escudu 
L'escudu d'armes de la villa de Aibar tien el siguiente blasón:

Quiciabes provenga esti blasón del sellu céreo qu'usaba la villa dende'l sieglu XIII y que representaba, so una arcada flanqueada de dos torres y sumada d'una tercera más alta, la imaxe del patrón San Pedro empuñando una llave. En sieglos posteriores y siguiendo les lleis heráldiques, l'arcada coles torres simbolizar nel castiellu y la figura del santu nes llaves.

 Xeografía física 
 Situación 
Cáseda, Leache, Irunberri, Sangüesa, Sada, Rocaforte.
Aibar ta asitiáu na parte este centru de la Comunidá Foral de Navarra. El so términu municipal tien una superficie de 47,79 km² y llinda al norte con Ibargoiti y Urraul Baxu, al este con Sangüesa, al sur con Cáseda y al oeste con Sada y Leache.

 Relive ya hidroloxía 
La villa de Aibar asítiase a veres del regueru Uñezar, sobre una fastera ente Sada y Sangüesa a 531 msnm. Na parte norte del so términu municipal atópase la sierra de Izco onde la cota máxima d'altitú ye'l picu Olaz con 884 msnm. Nella tamién desatacaríamos otros montes como Biescas, La Vizcaya, Menditxuri, San Millán y Pinillas con cotes que bazcuyen ente los 900 y 1.000 msnm.

 Barrios 
Dientro del so nucleu urbanu, se d'estremen los siguientes barrios:
Santa María, Toki eder, La Milagrosa, Amalur, El Cercu, Jaminduriz, Blanca Navarra, Camín del Monte, San Juan, La Ontina, Barriu opacu, Calle San Pedro, Cai Mayor, Cai del Aguardintero, Cai Centro Iriarte, Barrio San Francisco Javier, Aritza, Calle Santiago Pla y Carretil.

 Demografía 
 Evolución demográfica 1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001  1.643  1.747  1.619  1.560  1.606  1.516  1.547  1.466  1.198  981  985  932  

 Fiestes patronales 
Del 15 al 20 d'agostu. Les fiestes patronales son compartíes n'honor a San Roque, patrón de la llocalidá, y San Mikel de Aibar, misioneru del sieglu XV y natural del pueblu.

 Alministración 
 Alministración municipal 
L'alministración política realízase al traviés d'un conceyu de xestión democrática que los sos componentes escoyer cada cuatro años por sufraxu universal dende les primeres eleiciones municipales tres la reinstauración de la democracia n'España, en 1979. El censu eleutoral ta compuestu polos residentes mayoría d'edá mayores de 18 años empadronaos nel conceyu, yá sían de nacionalidá española o de cualquier país miembru de la Unión Europea. Según lo dispuesto na Llei Orgánica del Réxime Eleutoral Xeneral, qu'establez el númberu de conceyales elegibles en función de la población del conceyu, la corporación municipal ta formada por 7 conceyales. La sede del Conceyu de Aibar ta na plaza Consistorial, 1.

Eleiciones municipales 2007
Nes eleiciones municipales de 2007, l'Agrupación Eleutoral d'Izquierda Independiente de Aibar (AGEIZIA) llogró los 7 conceyales, siendo escoyíu como alcalde Manuel Martínez Aldunate.

+Partíos políticos nel Conceyu de AibarPartíu políticu !ConceyalesVotos%VotosAgrupación Eleutoral Independiente d'Izquierda de Aibar (AGEIZIA) 7 296 64,21%

Dende 2011, hasta'l so fallecimientu en 2017, l'alcalde de la llocalidá foi Pedro José Llanes Arbeloa (7/10/1958 - 27/6/2017), un conocíu periodista deportivu en Navarra que trabayó en Diariu de Noticies, ente otros medios de comunicación.Diariu de Noticies: Multitudinaria y emotiva despidida a Pedro Llanes en Aibar/Oibar.Diariu de Noticies: Fina'l nuesu compañeru Pedro Llanes Arbeloa a los 58 años.Diario de Navarra: Fina Pedro Llanes, periodista y alcalde de Aibar.Cadena Ser Navarra: Muerre l'alcalde de Aibar, Pedro Llanes. 

 Que visitar 
 Monumentos relixosos 
 Basílica de Santa María: Ye un edificiu d'estilu románicu, de la segunda metá del sieglu XII y ta formáu por una sola nave de cuatro tramos y cabecera semicircular. Por soporte tien unes pilastres con medies columnes adosaes que se sofiten nunos pedestales prismáticos con plintos llisos y basa compuesta por toru y escocia con boles nos ángulos. Les escultures de los capiteles son motivos simples ensin figuración humana. La bóveda ye de mediu cañón apuntáu y ta jalonada por cuatro arcos fajones apuntaos y doblaos que fuelguen nes pilastres. Del el so interior destaca'l retablu mayor d'estilu barrocu que preside'l templu'l cual data de 1710.
 Basílica de San Joaquín: Ye un edificiu del sieglu XVIII formáu por una sola nave de cuatro tramos y cabecera recta. Ta cubiertu por una bóveda de lunetos jalonada por arcos fajones bien planos que fuelguen sobre unes ménsules bien sencielles, a que la so altor cuerre una imposta llisa. El so esterior ye de sillarejo y la puerta del templu tien un arcu de mediu puntu con dovelas de sillar. tamién tien una espadaña con campana a los pies sobre la fachada. Del so interior destaca'l retablu de San Joaquín d'estilu barrocu de la primer metá del sieglu XVII.
 Ilesia de San Pedro: Ye un edificiu d'estilu románicu del sieglu XII, formáu por trés naves de tres tramos, la central más ancha que les llaterales. Amás éstes presenten cierta irregularidá nel so trazáu y son más estreches nel tramu próximu a la cabecera que nos pies. Nel sieglu XVI foi-y añadíu un ampliu cruceru más la capiya mayor y la sacristía.

 Aula d'Enerxíes Anovables 
L'Aula d'Enerxíes Anovables de Aibar-Oibar ye un espaciu pal acercamientu didácticu a les enerxíes anovables. Asitiáu en plenu Cascu medieval de Aibar/Oibar, xunto a la ilesia románica de San Pedro y l'Albergue Turísticu Municipal. 
Ocupa l'edificiu que d'antiguo foi Conceyu, que foi restauráu en 2006 p'acoyer les instalaciones de l'Aula d'Enerxíes Anovables siguiendo los criterios de bioclimatismo.
Entámense visites al centru y la so esposición "Anueva la to enerxía" según a centros de producción d'enerxía anovable de la zona. 

 Casa-muséu de los Oficios y la Memoria de Aibar 
En Casar-muséu espón la restaurada maquinaria del Trujal cooperativu d'aceite de Aibar, un antiguu fornu de pan y pueden vese distintos oxetos, pieces y maquinaries que nos recuerden esos antiguos oficios, eses práutiques, saberes y formes de vida d'antaño amestaes al campu y a los frutos de la tierra.
Maquetes, paneles, fotografíes y audiovisuales completen la esposición permanente de la Casa de los Oficios y la Memoria de Aibar.

 Deportes 
El Club Deportivo Aibarés ye l'equipu de fútbol de la llocalidá.

 Ver tamién 
 Navarra
 Llista de conceyos de Navarra
 Merindad de Sangüesa

 Referencies 

 Enllaces esternos 
 Conceyu de Aibar
 Institutu d'Estadística de Navarra
 Infraestructura de Datos Espaciales de Navarra
 Aula d'Enerxíes Anovables de Aibar, Navarra 

Categoría:Llocalidaes de Navarra
Categoría:Conceyos de Navarra
Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial