Añover de Tajo

Añover de Tajo ye un conceyu español de la provincia de Toledo, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha.

 Xeografía 
El conceyu asítiase sobre un eleváu cuetu, cerca de la vera derecha del ríu Tajo, na contorna de La Sagra. Atiesta colos términos municipales d'Aranjuez na provincia de Madrid y Alameda de la Sagra, Borox y Villaseca de la Sagra na de Toledo.
 Norte: Alameda de la Sagra Oeste: Villaseca de la Sagra 75px Este: Aranjuez Sur: Aranjuez

Tien una bona vega pola qu'escurre la Real Acequia del Jarama y el ríu Tajo.

 Historia 
La hestoria de Añover de Tajo empieza na Edá Media, nun contestu de repoblación tardía de la zona tres la conquista castellana del Toledo islámicu y el so reinu taifa, y una vegada alloñada la frontera con al-Andalus lo suficiente como p'apurrir cierta seguridá a los nuevos habitantes. Sicasí, antes d'esti momentu, el so términu municipal allugó otros nucleos poblacionales partíos por distintos llugares a lo llargo de los distintos periodos de la Hestoria. El presente capítulu, d'una forma resumida, amuesa un paséu por esa evolución histórica, dende la Prehistoria hasta'l sieglu XIX.

 Prehistoria y Historia Antigua

El valle del Tajo y les terraces que la bordien fueron determinantes pal asentamientu humanu dende la Prehistoria. Diches terraces fuéronse formando en distintes etapes dende hai unos 400000 años hasta hai tan solo 8000 y supunxeron los primeres hábitats d'ocupación humana na zona. Yeren principalmente zones de caza y despiece, y amuesa d'ello son dellos instrumentos atopaos en distintos puntos. Estos instrumentos fabricar con piedra cuarcita y cuarzu filoniano mayoritariamente, y pertenecen sobremanera al periodu Achelense —amplia subdivisión del Paleolíticu inferior— anque tamién esisten restos pertenecientes al Paleolíticu cimeru, nesti casu a los subperiodos Magdaleniense y Solutrense.
De dómina más recién, lo que llamamos Edá de los Metales, tamién cuntamos con asentamientos. El Cuetu San Gregorio, por casu, tuvo ocupáu nel so día por poblaciones de la Edá del Cobre y la del Bronce (3000-1800 e.C. y 1800-750 e.C. respeutivamente), y Barcilés, na vega del Tajo, yera un nucleu de población carpetanu, pueblu celtíberu de la segunda Edá del Fierro (sieglos V-II e.C.). Barcilés, amás, quiera que non, caltúvose como nucleu pobláu a lo llargo de la Historia, tamién en dómina romana. Amuesa d'ello ye una inscripción que fai referencia a un manantial d'agües con propiedaes curatibles. Trátase d'un exvoto dedicáu a les ninfes de Barcilés. Esti enclave taría rellacionáu cola esplotación agraria de la vega y cola vía de comunicación que xunía, per esta marxe del ríu, les importantes ciudaes de Toletum (Toledo) y Complutum (Alcalá de Henares).

 La Edá Media

Tanto'l mundu visigodu como'l posterior periodu islámicu resulten en munches ocasiones difíciles d'identificar arqueológicamente y el nuesu casu nun ye una esceición. Nun cuntamos con asentamientos adscribibles a esos periodos con seguridá, pero la gran riqueza natural de la vega del Tajo, abondosu daquella n'agua, caza, madera y con gran potencial pa l'agricultura, apocayá probable un intervalu de tiempu tan llargu ensin ocupación humana. Y nuevamente, Barcilés ye l'enclave que con más probabilidá caltuvo una ocupación siguida a lo llargo d'estes dómines. De fechu nel añu 1086, namás conquistar Alfonsu VI Toledo a los musulmanes, figura como villa nun documentu de donación, títulu por cierto que Añover nun recibiría hasta'l sieglu XVII. Amás inda van tener que pasar 136 años hasta que Fernandu III, el rei santu, conceda la carta puebla pola que naz oficialmente Añover. Esto va asoceder el 6 de xineru de 1222. Antes, pero tamién en dómina cristiana, cuntamos con un nuevu enclave nel términu municipal añoverano. En 1183 naz la encomienda calatrava de Alhóndiga que, xunto con La Figal y Borox, va formar una importante posesión d'esta orde militar na zona que pervivirá a lo llargo de la Edá Media.
El primer allugamientu de Añover alcontrar nel llamáu “llugar de baxo”, xunto al Cuetu de la Vega, y la so primer mención documental ye del añu 1140. D'esta miente cuando Fernandu III da la carta puebla lo que fai en realidá nun ye dar empiezu a la ocupación del llugar sinón dotar de llegalidá a un fechu peracabáu. “Asina a los presentes como a los vinientes” concede'l rei, a manera de normativa, el privilexáu Fueru de Toledo.

Los primeros edificios documentaos testualmente son el castiellu y el “cellero” de Añover y los molinos del Tajo, y de nengún d'ellos quedaron restos visibles. El castiellu de Añover taba asitiáu sobre'l Cuetu de la Vega, pero nun tenemos d'imaxinar lo como un gran castiellu sinón como una pequeña fortaleza o torre de vixilancia con una cerca que protexía los “cellero” o almacén de granu que depués se molía nos molinos del Tajo. Sirviría d'abellugu a los habitantes de l'aldega en casu de peligru y podía cumplir funciones de vigilancia ante un eventual ataque procedente del cercanu castiellu d'Oreja (Ontígola). Ésti, pocu dempués de tomar castellana de Toledo, foi reconquistáu polos almorávides, convirtiéndose esti tramu del Tajo nun campu de batalla ente los almorávides d'Oreja y los castellanos de Aceca (Villaseca de la Sagra), onde esistía otru castiellu. La definitiva toma castellana d'Oreja va ser en 1139, pero la tranquilidá nesta zona de frontera nun va llegar hasta muncho más tarde, polo que la esistencia d'una torre de vixilancia y abellugu sería bien útil.
Añover, como dicíamos, naz oficialmente'l 6 de xineru de 1222, nel contestu d'una repoblación tardía y la zona una vegada alloñada definitivamente la frontera escontra'l sur. Los sos primeros pobladores, atraíos poles posibilidaes agrícoles y ganaderes del allugamientu, y poles ventayes fiscales y llegales que suponía los Fueru de Toledo, procedíen fundamentalmente de Toledo, que nesta dómina vía aumentar la so población significativamente. Por aciu la carta puebla, que ye un privilexu rodáu garantizáu col sellu real y confirmao polos prelaos, grandes y primeros dignatarios del reinu, el rei autorizaba la ocupación del llugar y confirmaba el so términu, pero acutábase la propiedá de too ello ufiertando a los pobladores la so tenencia y esfrute perpetuu, con posibilidá de tresmitilo a los sos descendientes o a terceres persones inclusive por compraventa. Y facer en cuenta de tres tributos: la décima parte de tolos frutos, abrasaos antes de volver faelo pa la ilesia; el pagu añal d'una moneda d'oru per cada güe de llabor; y la prestación nes tierres del rei de trés jornales a la de semar, abarbechar y triar. Amás el rei acutábase la pesca ente la islla de Cinco Yugo y Añover y el derechu de campera pa la so vacada de Magán.

Anque Añover naz como llugar de realengu, ye dicir propiedá del rei, en 1243 el mesmu Fernandu III camudar, por aciu escritura de trueque y cambéu, xunto cola inda non conquistada ciudá de Baza, al arzobispu de Toledo Rodrigo Jiménez de Rada pol señoríu de los Montes de Toledo, fechu que va ser confirmáu por otru documentu en 1252. D'esta miente Añover convertir nun señoríu solariego que la so titularidá correspondía a la Ilesia de Santa María de Toledo representada pol so arzobispu. Ésta va esplotar por vía d'arrendamientu hasta que nel sieglu XV, obligáu pola mala xestión, l'arzobispu Alonso Carrillo de Acuña constituya un censu enfitéutico perpetuu en cuenta de una renta añal. Asina anque la ilesia toledana siguía siendo'l titular del señoríu, el titular del censu enfitéutico perpetuu yera quien exercía les sos atribuciones, cobraba impuestos y beneficiábase de los frutos y de los derechos señoriales. El primer titular de dichu censo enfitéutico en 1466 va ser, sospechosamente, Luis Carrillo, sobrín del arzobispu.
Ye tamién nel sieglu XV, y más concretamente mientres el so postreru terciu, cuando se produz el treslláu de Añover dende “el llugar de baxo” a “el llugar de riba”. Ello ta motiváu por haber se convertíu l'antiguu allugamientu en malsanu por causa del mugor y de les crecíes del ríu, que daquella escurría pola madre vieya, abondo más cerca del Cuetu de la Vega que anguaño. Adulces los vecinos de Añover van treslladándose al llugar onde güei s'atopa'l pueblu y onde se dirixíen los nuevos colonos que llegaben. Ante esti fechu Fernando'l Católicu en 1479 y la Xusticia de Toledo en 1484 prohiben dicha práutica ensin llograr nengún ésitu, esistiendo daquella, un “Añover baxu” y un “Añover altu”.



 Edá Moderna y principios de la Contemporánea

Va Ser mientres el sieglu XVI cuando esti enclín confírmese prevaleciendo l'asentamientu a lo cimero y estableciéndose con ello les bases pal desarrollu futuru de Añover. Por aquellos tiempos surden o se consoliden costumes y tradiciones que perduraron hasta los nuesos díes, anque n'otros casos dichos usos perdiéronse nel tiempu. Unu de los que nos llegó ye'l cultu a San Bartolomé, que yá daquella cuntaba con una ermita bien antigua en rellación cola so manantial y taba dotada d'una güerta. La fonte principal de conocencia de los pueblos d'España naquella dómina son les Rellaciones de Felipe II (VIÑES Y PAZ, 1949), que pa Añover lleven fecha de 1576. Gracies a elles conocemos datos alrodiu de la so población, que daquella crez sustancialmente, de la esistencia d'una primitiva ilesia parroquial de Santa Ana de la que nada quedó, de la ruina del antiguu castiellu del Cuetu de la Vega o de los productos de la tierra. Estos yeren principalmente trigu y cebada, anque tamién se llantaben viñes y frutales. La centuria, per otra parte, cerrar cola promulgación de les primeres ordenances municipales de Añover en 1597.
El sieglu XVII ye un periodu clave pa la hestoria de Añover. De fechu empieza cola fixación definitiva del nome de “Añover de Tajo”. Ello debe a la nacencia en 1601, en tierres de Salamanca, d'un nuevu Añover: Añover de Tormes. Dende entós pa estremar unu d'otru, na documentación, faise referencia a la pertenencia fluvial. L'otru gran finxu de la centuria y de la hestoria de Añover de Tajo ye'l llogru del títulu de villazgo. Ésti ye concedíu por Felipe IV en 1639 previu pagu de 16000 ducaos y supón el cambéu de estatus xurídicu de Añover de Tajo, que de llugar o aldega pasa a ser villa independiente de Toledo cola so propia xurisdicción civil y criminal. Nella'l vecinderu va escoyer dende entós a les sos autoridaes llibre y direutamente, y la Xusticia va xulgar tolos casos nos dos instancies, pudiendo imponer penes inclusive de muerte.

La Villa de Añover de Tajo va conocer na centuria del Setecientos un periodu de relativa riqueza y prosperidá. N'el so intre álzase l'actual ilesia parroquial —que non la so torre que foi construyida a mediaos del sieglu anterior—. La nueva ilesia, edificada ente 1728 y 1753 según proyeutu del arquiteutu Pedro Sánchez Román, sustitúi a l'antigua, que s'atopaba n'estáu de ruina yá en 1683 hasta'l puntu de cerrase al cultu pocu dempués, treslladándose les imáxenes y oficios relixosos a les ermites de la Vera Cruz y de San Bartolomé. Esta postrera y la so cofradería viven daquella'l so momentu de mayor rellumanza. Asina en 1764 adquierse l'actual tronu de plata realizáu pol artista plateru Manuel de Bargas. Mientres esti sieglu da l'aumentu y pujanza de la nobleza local. Destaquen les families de los Alcázar, Carmena, Cuellar, Horcasitas o Quintana, dalgunu de los cualos dexáronnos les sos casones con escudu nobiliariu. Pal campu tamién ye un bon momentu. Introdúcense nuevos cultivos como'l sen o l'espárragu, construyir en 1730 una nueva ponte sobre'l regueru de la Fuente del Valle pa baxar a la vega —y poder enllazar col camín real de Toledo a Aranjuez— y créase la Real Acequia del Jarama en 1741.
Nel sieglu XIX, una vegada superáu'l paréntesis de la Guerra d'Independencia contra los franceses, la primer metá de sieglu supón definitivamente'l fin del antiguu réxime señorial. Queda abolíu'l señoríu xurisdiccional de Añover, les obligaciones señoriales personales y los mayoralgos. Tamién se reformen les formes de gobiernu municipal. Finalmente, en 1848, los vecinos de Añover de Tajo apuerten a la propiedá de los sos bienes y medios de producción.

 Alministración 
L'actual alcalde ye Alberto Rodríguez Parra d'IX.
Los resultaos de les Eleiciones Municipales 2015 fueron los siguientes:
PSOE: 6 Conceyales
IX-Ganemos: 5 Conceyales
PP: 2 conceyales.

A pesar de que'l PSOE ganó les eleiciones y foi'l partíu más votáu, nun cuntaba cola mayoría absoluta. IX y PP alcordaron un pactu de invistidura pa investir como alcalde al candidatu d'IX pa los próximos 4 años. 

 Demografía 
Na siguiente tabla amuésase la evolución del númberu d'habitantes ente 1996 y 2011 según datos del INE.

 Monumentos y llugares d'interés 
 Ilesia parroquial de Santa Ana. Construyida de 1727 a 1753, anque la so torre data del sieglu XVII. El templu ye de tres naves espacioses, la capiya mayor decorar con un grandiosu retablu termináu en 1777. La torre llevantar ente los años 1653 a 1657, coronándose col so chapitel en 1788.

 Ermita de la Virxe de la Soledá. Créese que ye la ermita más antigua de les qu'esisten en Añover, anque son bien pocos los datos que se tienen del añu de la so construcción. Asitiada nun puexu emblemáticu sobre un cuetu y al poniente, a un llau de la Vega del Tajo al otru Valdelobos colos sos pinares únicos na Sagra.

 Ermita de la Virxe de la Vega. L'actual ermita, atópase a la derecha de la Cuesta Vieya (antigua carretera), a lo cimero del pueblu, ente pinos y cipreses, vixilando esa vega del Tajo que marcó la nacencia del pueblu.

 Ermita del Patrón San Bartolomé. Llevantar en 1676 gracies a la llimosna de los fieles y a la que dio'l Conseyu d'esti pueblu, consistente en 4.000 reales. Consta d'una sola nave cola so capiya mayor construyida en 1795 por Pablo Caprani, en que'l so centru llevantar un retablu d'escayola onde se topa la venerada imaxe del Santu. Al entrar a la ermita, a la so izquierda, tópase la escalera que da accesu a la cueva en que, por cinco abertures naturales de los argañales, destila la prodixosa agua con que se llavaba a los enfermos. Como se rellata dende 1840, les agües de San Bartolomé podríen tener la cualidá de curar enfermedaes, polo que se llavaba a distintes persones pa curar frayatos y quebraduras del cuerpu. Esa ermita antigua derrumbóse. L'actual, nel mesmu solar, ye del sieglu XX.

 Plaza d'España. Dende siempres foi'l sitiu de xunta por excelencia. Nella celebráronse mientres años los festexos taurinos, fiestes populares y espectáculos diversos. Na actualidá, arrodiada pol Conceyu, la Ilesia Parroquial de Santa Ana, el Centru Cívicu Manuel Escribano, entidaes bancaries, chigres y locales comerciales, ye'l llugar dende onde parten les comparses n'Antroxu, les bicicletes nel Día de la Bici y los participantes de la Diana. Na plaza lláncense los cohetes qu'indiquen l'empiezu de les Fiestes, instálense les casetes de la Feria del Caballu y l'árbol lluminosu en Navidá y realízase la puya'l día de la Virxe de la Vega, ye dicir ye'l centru neurálxicu de la villa.

 Plaza de Toro Villa de Añover de Tajo. 

Ye una plaza sexagenaria de tercer categoría con un aforu pa 3.500 persones y que la so estructura atópase en parte enllastrada nes cases que s'atopen al so alredor. Según dizse l'actual Plaza de Toros, conocida como la del Tíu Venancio” empezó a cuayase en 1947. Tres dellos años y 17.500 pesetes invertíes, inaugurar en 1951 con un festival con reses de Don Eugenio Ortega pa los diestros Domingo Ortega, Agustín Parra “Parrita”, Antonio Bienvenida, Pablo Lozano y Vargas. En payares de 1989, el Conceyu adquirió la plaza en propiedá, empecipiando la restauración de les distintes dependencies. Nel númberu de xunetu de la revista Vanity Fair, na so edición norteamericana, apaez en portada'l futbolista inglés del Real Madrid David Beckham retratáu por Annie Leibovitz nesti allugamientu.

 Personaxes pernomaos 
 Casimiro Gómez Ortega, Botánicu, Médicu y Farmacéuticu (1741-1818). Primer Direutor del Real Xardín Botánicu de Madrid.
 Marín García González (el Maestru Marín), Músicu y Compositor. Ente les sos obres destaca l'Himnu del Real Madrid, Pasudoble de Añover de Tajo o Mirando al mar. Tamién foi maestru de la yá finada Lola Flores.
 Miguel Carmena Villarta, Médicu. Catedráticu de Patoloxía Xeneral (1909-2003).
Manuela Carmena Castrillo (1944-Act.) descendiente de Añover de Tajo. Actual alcaldesa de Madrid alcaldesa de Madrid dende'l 13 de xunu de 2015 ye una xurista y xuez emérita española.

 Cultura 
La población cunta con una banda de música llamada Agrupación Musical San Bartolomé. Foi fundada'l 18 de xunetu de 1965 pol actual direutor Ramón Dobláu Rodríguez. Na actualidá cunta con más de 60 componentes nos que s'entemez la veteranía de los primeres componentes col entusiasmu de los numberosos mozos que s'atopen nella dende va menos tiempu. La banda ameniza toles fiestes y eventos de Añover y dalgunos d'otres zones de la contorna de La Sagra.

Destaca tamién el Coru Fernandu III fundáu nel añu 2000 y con cerca d'una trentena de componentes. Realiza dellos conciertos en Añover a lo llargo del añu, amás d'allegar a distintos compromisos, tales como bodes, mises, conciertos y alcuentru de corales.

L'Asociación Cultural Sieglu XXII, con más de 200 socios, ye l'asociación más grande de la llocalidá. Mientres el branu de 2008 tuvo llugar el so remanecimientu nel mundu de la cultura cola presentación del musical Xesucristu Superstar en Añover y n'otros pueblos de la provincia. Dende entós la so actividá nun cesó, destacando l'estrenu a finales de 2009 del musical Mamma Mio! cantáu con voz en direutu, que tres una amplia xira pola provincia realizó la so última representación el 8 de xineru de 2011 nel prestixosu Teatru de Rojas de la capital castellanu-manchega consiguiendo un llenu absolutu y bien bones crítiques per parte de los espectadores.

El Club de Llectura, creáu apocayá edita la so propia revista, 'Añoleer', dende ochobre de 2008.

 Fiestes 
 San Blas, 3 de febreru.

 Antroxu, fin de selmana anterior al Miércoles de Ceniza.

 Selmana Santa, marzu o abril, dependiendo l'añu.

 Virxe de la Vega, Llunes de Pascua.

 Selmana Cultural, última selmana d'abril.

 Feria del Caballu, de normal en xunetu. Fiesta con aire andaluz na que numberosos vecinos y vecines de la llocalidá vistir con traxes típicos flamencos pa pasiar peles cais del conceyu sobre caballos y carretes afataes, amás de pa esfrutar xunto a les casetes asitiaes na Plaza d'España de les actuaciones musicales que la 'Asociación Amigos de la Garrocha' entama pa la ocasión.

 Santa Ana, 26 de xunetu. Patrona de la llocalidá, la so celebración estender mientres dellos díes dependiendo l'añu. El día grande realízase la misa y procesión n'honor a Santa Ana, teniendo llugar una mascletá fin de fiestes a la medianueche.

 Feries y Fiestes de San Bartolomé, del 23 al 28 d'agostu. Son les fiestes más importantes del añu, nes cualos el pueblu ver de gala pa recibir a cientos de visitantes por cuenta de la Fiestes del so Patrón, l'apóstol San Bartolomé. Son seis díes cargaos de fiesta, música, color, allegría, esquiciadura y diversión, nos que vas guardar fueos artificiales, procesiones, conciertos, festexos taurinos, destacando percima de too la tradicional y conocidísima "Diana" que mientres más de tres hores percuerre les cais de la llocalidá al ritmu de la música, l'encierre vespertín nel que se dan cita más de 7000 persones, el coloríu desfile de xarrés, nel que los artistes locales dan a conocer les sos meyores obres o les nueches de fiesta al ritmu de les orquestes, grupos de rock y macrodiscotecas qu'acompañen les distintes zones de baille.

 Santa Cecilia, 22 de payares. Celebración entamada poles agrupaciones musicales de la llocalidá con motivu del día de la so patrona.

 Intereses 
El apellidarse Carmena ye abondo común nesta llocalidá. Aproximao'l 10
% de los habitantes tienen esti apellíu.

El Carmena más antiguu del que s'atopó rexistru ye Domingo Carmena, bautizáu'l 10 de febreru de 1516, y fíu d'Antón Carmena.

Poles mesmes feches tiense constancia de qu'un tal Diego Carmena completó la primer vuelta al mundu en barcu, a bordu del Victoria, na espedición que comandó Juan Sebastián Elcano.

Tocantes a la emigración a América, consta la esistencia de Romualdo Carmena, nacíu en Añover el 6 de febreru de 1763.

En 1785 naz en Argés el famosu guerrilleru Ambrosio Carmena, alies "El Pellejero", que tuvo'l so centru d'operaciones nos Montes de Toledo.

Tamién atopemos dalguna referencia en Méxicusobremanera nel añu 1874, nel que Jorge Carmena y señora mercaron una facienda en San Vicente Zacualpan, en Morelos. Al paecer, vivíen na cai San Agustín, 5, na capital mexicana.

De pocu dempués daten les obres de Luis Carmena y Millán, Xefe d'alministración militar y críticu taurín y musical español, nació y morrió en Madrid (1845-1903), unu de los principales escritores sobre l'arte taurino, les sos obres son inda güei de consulta frecuente (exemplu), con obres tamién como críticu musical.

En 1914 hai constancia de que Justo Carmena Ruiz yera sociu del atenéu de Madrid. Esti Justo Carmena Ruiz, médicu militar, con casa nel cuartel de la Guardia Civil asitiáu na cai de la Batalla del Salado, ye'l mesmu que destacó pola so participación heroica nel desastre del Ribayu del Llobu, na Guerra d'África, y que foi non yá condecoráu, sinón qu'una cai de Madrid recibió'l so nome. De Justo Carmena foi hijo Francisco Carmena, que tuvo al mio padre, José Carmena. Del atenéu yera tamién sociu Fructuoso Carmena Pellicer.

 Referencies 



Categoría:Conceyos de Toledo
Añover de Tajo
Categoría:Wikipedia:Artículos con referencies a exónimos en castellán
Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial