Olazti

Olazti (en castellanu Olazagutía y oficialmente Olazti/Olazti) ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na Merindad de Pamplona, na contorna de La Fuécara, nel valle de la Burunda y a 53 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población ye de .

 Topónimu 

 Primer hipótesis 
Olazti ye un topónimu d'orixe vascu. La pallabra olatza ye una voz yá arcaica que tenía n'euskera el significáu de 'mayada o sel', ye dicir un llugar onde se recoyía'l ganáu. Ye abondo frecuente na toponimia vascu-navarra; Koldo Mitxelena pensaba que taba formada pola pallabra fola ('cabaña') y el sufixu abundancial -tza; ye dicir 'conxuntu de cabañes'.

Como la pallabra fola tamién significa 'ferrería' dellos autores quixeron ver esi significáu al términu olatza. Rafael Carasatorre nel so llibru sobre toponimia de la Burunda comenta lo siguiente:

Sobre'l segundu términu gutia, nun hai unanimidá al respeutu. Dalgunos quixeron ver una deformación de la pallabra goitia, que significa 'de riba'. Los más, consideren que ye equiparable al modernu gutxi, qu'anguaño significa 'poco' y que d'antiguo tenía'l significáu de 'pequeñu o menor'. Nun documentu fecháu en 1257 llamar al pueblu alavés de Gamarra Menor Gamarra Guchia, polo que puede inferise que gutia tendría esi mesmu significáu nel casu de Olazti. La -a final de Olazti tien valor d'artículu n'euskera.

Mikel Belasko na so obra sobre toponimia de Navarra sentencia que'l nome del pueblu significa 'la mayada o ferrería pequeña'.

Al falar n'euskera, los habitantes llamen al so pueblu Olazti. Esistió ciertu discutiniu a la de dar calter oficial a esti nome, una y bones munchos filólogos consideraben que Olazti tenía de considerase una variante informal de Olatzagutia, yá que ye una forma sincopada d'esi nome (Olazagutia->Olaz(agu)ti(a)->Olazti). Por eso propúnxose Olatzagutia, como nome de la llocalidá n'euskera, que ye una adautación de Olazti a la pronunciación y regles ortográfiques modernes del euskera. Sicasí, finalmente acabó imponiéndose la variante utilizada popularmente, y Olazti foi almitíu como nome formal de la llocalidá n'euskera. En 1989 el conceyu adoptó la denominación bilíngüe Olazti/Olazagutía como denominación oficial del conceyu.

 Segunda hipótesis 
El nome vien de fola-zarra-goitia ('cabaña grande sobre un altu') y refierse a l'antigua vivienda comunal que los olaztiarras del altu paleolitico construyeron nel Mediarbi, l'estratéxicu alto onde tán la ilesia y el campusantu actuales que dio'l nome de "L'Altu de Olazagutia", un llugar del valle de la Burunda (buru-ondoa: la que ta nel estremu, na llende) hasta que s'independiza como conceyu unos años antes de la última carlistada (1872-76).

 Historia 
Nel términu de Olazti atopáronse muertes arqueolóxiques prehistóricos y tamién dellos cercos funerarios de dómina romana. Los restos romanos fueron atopaos nes ruines de la Ermita de La nuesa Señora de Belén.

Nun hai escesives noticies históriques sobre Olazti mientres la Edá Media. La so hestoria confundir cola del Valle de la Burunda, al que pertenez. En 1355 el rei Carlos II de Navarra proyeutó la construcción d'una villa fortificada a manera de bastida nel oteru de Olazti; con fin de concentrar la población de la Burunda occidental y defender asina meyor la frontera con Castiella. La nueva población diba llamase Villadefensa, pero'l proyeutu fracasó nel contestu de la grave crisis económica y demográfica causada pola epidemia de peste negro, arrobinada unos pocos años antes. En 1498 los habitantes de Olzagutía fueron eximidos de pagar una prestación denomada gallurdea, por mercé de los reis Xuan III de Navarra y Catalina de Foix.

Mientres l'Antiguu Réxime Olazti foi un llugar de realengu dientro del Valle de la Burunda. En 1846 el Valle de la Burunda sume como entidá política y los sos pueblos constituyir en conceyos independientes, creándose asina'l conceyu de Olazti.

N'abril de 1862 llega'l ferrocarril a Olazti al inaugurase la llinia Miranda–Olazti. N'agostu de 1864 inaugúrase la llinia Beasain–Olazti completándose d'esta forma la llinia ferroviaria que xune Madrid con Irún. Dempués del ferrocarril llegó la industrialización de la llocalidá. En 1903 constituyir en Pamplona la empresa Cementos Portland, que va construyir la so fábrica en Olazti. La fábrica de Cementos Portland camudaría significativamente el paisaxe del conceyu y va dar un calter industrial a Olazti.

Mientres la Guerra Civil Española calcúlase que 21 vecinos del pueblu fueron fusilaos polos sublevaos.

 Demografía 

 Alministración 
 Llista d'alcaldes dende les eleiciones de 1979MandatuNome del alcaldePartíu políticu 1979-1983  José Miguel Echandía García PCE 1983-1987  Marcelino Galparsoro Jáuregui Independiente 1987-1991  Francisco J. Baztarrica Navarro Independiente 1991-1995  Juan Carlos Pinto Ondarra Independiente 1995-1999  José Manuel Armendáriz Catalán HB 1999-2003  Luis Alberto Besga Baltierra EH 2003-2007  Blanca Arza Bergerandi Independiente 2007-2009  Iñaki Mentxaka Berra Na-Bai 2009  Epifanio Marín AmiamaNa-Bai 2009-2010  Rubén García San RománNa-Bai 2010-2011  Juan Zufiaurre MendozaANV 2011-2015  Gurutze Rodríguez ArmendárizBildu 2015-  Gurutze Rodríguez ArmendárizEH Bildu

 Economía 
El ferrocarril tuvo una gran influencia nel desenvolvimientu del pueblu, que pasó nel sieglu XX de ser un pueblu agrícola a ser un pueblu industrial. La llegada de la llinia Madrid-Hendaia a la llocalidá producir en 1862.Caminos_de_Fierro_del Norte_de_Espa%C3%B1a#La_construcci.C3.B3n_y_la_puesta_en_serviciu_de_la_l.C3.ADnea_del Norte Ferropedia, la enciclopedia collaborativa del ferrocarril Consultada'l 13 de xunetu de 2013. Olazti tenía apeaderu, anguaño clausuráu y les víes del tren dan serviciu a la fábrica de Cementos Portland.

La empresa de Cementos Portland de Olazti empezó la so producción en 1905, anque foi fundada 2 años antes. Pertenez a la empresa Cementos Portland Valderrivas, y da trabayu a unos 130 emplegaos de tola contorna.navarra Diariu de Noticies del 14 de xunu de 2013 Consultáu'l 13 de xunetu de 2013.

Na actualidá, desamarróse la polémica ante'l proyeutu de la factoría d'utilizar residuos como combustible. La Mancomunidá de Sakana y la Fundación Sustrai Erakuntza interpunxeron una demanda xudicial ante l'autorización del Gobiernu de Navarra pa esta actividá.

 Persones destacaes 
 Ángel Bados: Catedráticu de Belles Artes y profesor d'escultura na UPV.
Lourdes Goicoechea: Vicepresidenta del Gobiernu De Navarra

 Patrimoniu xeolóxicu mundial: el estratotipo de la base del Santoniense 
Dientro del términu municipal de Olazti, na denomada «Cantera de margas», la Unión Internacional de Ciencies Xeolóxiques estableció (en 2013) la seición y puntu de estratotipo de llende global (GSSP) del pisu Santoniense (unu de los seis en que se subdivide'l Cretácicu Cimeru), que va sirvir como referente mundial pa esta unidá cronoestratigráfica de la escala temporal xeolóxica. Esta llende ente pisos, que dixebra'l Coniaciense, más antiguu, del Santoniense, más recién, ta datáu en 86,3 ± 0,5 millones d'años.International Commission on Stratigraphy GSSPs. Consultáu'l 9 de setiembre de 2013Lamolda, Marcos A. (recopilador) y Grupu de Trabayu del Santoniense (2008)The “Cantera de Margas” section, Olazagutia, northern Spain. A candidate GSSP for the base of the Santonian Stage: its stratigraphy across the Coniacian–Santonian transition. Consultáu'l 9 de setiembre de 2013Lamolda, M. A.; Paul, C. R. C.; Peryt, D. y Pons, J. M. (2014) «The Global Boundary Stratotype and Section Point (GSSP) for the base of the Santonian Stage, “Cantera de Margas”, Olazagutia, northern Spain». Episodes, 37(1): 2-13

 Ver tamién 
 Llista de conceyos de Navarra
 Fuécara

 Referencies 

 Enllaces esternos 
 Olazti - Información de Pueblos de la Fuécara 
  - Información de Pueblos d'España 
 Olazti - Gobiernu de Navarra- Información Municipal
  - SITNA - Sistema d'Información Territorial de Navarra

Categoría:Llocalidaes de Navarra
Categoría:Conceyos de Navarra
Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial