Gúdar

Gúdar ye una llocalidá y conceyu de la contorna Gúdar-Javalambre na provincia de Teruel, na Comunidá Autónoma d'Aragón, España. Tien un área de 60,77 km² con una población de 73 habitantes (INE 2016) y una densidá de 1,20 hab/km².
Asitiar na Sierra de Gúdar

 Historia 
Mientres la Edá Media y tol Antiguu réxime, hasta la división provincial de 1833, foi tierra de realengu, quedando encuadrada dientro de la comunidá d'aldegues de Teruel na sesma del Campu de Monteagudo 
La situación de la llocalidá camudó dende los sos oríxenes. Mientres el sieglu XVI, la población vivía na peña Madalena, pero col tiempu, fueron baxando hasta onde, anguaño, ta asitiáu'l pueblu. 

Ente'l sieglu: XIV y XV, había ente 170 y 230 habitantes.

En Gúdar hai una lleenda llamada: Les pisaes del caballu blancu de Santiago.

La lleenda cunta qu'un caballu metanes una guerra asustar al tirar una bomba y saltu d'una roca hasta l'otru monte, con dellos metros de llargor dexando la so buelga marcada na piedra na que saltu.

 Demografía 
El conceyu, que tien una superficie de 60,77 km², cuenta según el padrón municipal pa  del INE con  habitantes y una densidá de  hab./km². Según fontes del conceyu, en 2016, viven en Gúdar 76 habitantes, pero empadronaos hai 78. Antes de la Guerra Civil Española vivíen unos 500 habitantes. 

 Política llocal 
 Últimos alcaldes de Gúdar 
 Periodu  Alcalde  Partíu 1979-1983  Salvador Izquierdo García  UCD  1983-1987    1987-1991    1991-1995    1995-1999    1999-2003    2003-2007    2007-2011    2011-2015  Alberto Izquierdo VicenteAlcaldes d'Aragón de les eleiciones de 2011  PAR  2015-2019  Alberto Izquierdo Vicente  PAR 

 Resultaos eleutorales 
Eleiciones municipales Partíu 2003 2007 2011 2015 PAR 1 3 2 2 PP - 1 1 1 PSOE - 1 - CHA - IX - Total 1 5 3 3

 Evolución de la delda viva 
El conceutu de delda viva contempla solo les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial.

La delda viva municipal per habitante en 2014 xubía a 2.342,11 €.División de la delda viva de 2014 (datu del Facienda y Alministraciones Públiques, Delda Viva de les Entidaes Llocales ) ente'l númberu d'habitantes del conceyu d'esi mesmu añu (datu del Institutu Nacional d'Estadística, Nomenclátor: Población del Padrón Continuo por Unidad Poblacional).

 Patrimoniu históricu 
Ente la so arquiteutura destaquen la Ilesia de Santa Bárbara (sieglu XVIII) y la Ermita de la Madalena (sieglu XII).

ERMITA DE LA MADALENA

Asociada al primer allugamientu d'esta aldega de la comunidá de Teruel.Tres el desplazamientu de la población a la vaguada na qu'anguaño s'asitia, esti templu pasó a desempeñar les funciones d'ermita, magar se caltuvo la función de campusantu, davezu avezáu a les parroquies so medievales, dando llugar a la esistencia de dos campusantos(ésti y l'asociáu a l'actual ilesia parroquial), yá documentaos por Pascual Madoz en 1847.Nesti templu calteníu tien elementos de traza gótica y pudo alzase nes últimes décades del sieglu XIV o yá en sieglu XV, posiblemente sobre los restos de les ilesia documentada nel sieglu XIII. Esti templu presenta múltiples fases constructives, pudiéndose considerar que la parte antigua del mesmu correspuende cola zona de la portada y de los pies.El templu perdió siquier un tramu de l'antigua ilesia gótica, alcontráu no qu'anguaño ye'l campusantu.

Dende los tiempos más remotos, hai presencia de la constancia humana nes sierres de Gúdar-Javalambre, y na so redoma. La dómina neolítica presenta les sos muertes en Abejuela, Formiche Baxu, Mora de Rubielos, o pintures rupestres, d'influencia llevantina, nel ribayu de Valtuerta y nel de Gilbert en Mosqueruela. Anque ye más tarde, yá na Edá del Bronce, cuando s'estableció una población dedicada a l'agricultura y a la ganadería, de la que se caltienen xacimientos como los de Albentosa, Alcalá de la Selva, Formiche Altu y Formiche Baxu, Manzanera, Mosqueruela y Olba; xunto colos de la primer Edá del Fierro na Rambla de les Truches de Osicerda en Mosqueruela.

Sicasí, la información aumenta col procesu de iberización, con asentamientos en Mosqueruela y buelgues de la so estancia en Albentosa, Arcos de las Salinas, Manzanera y los xacimientos del Cuetu de les Mayaes (El Castellar), Los Castillejos (La Puebla de Valverde), Mas Royo (Puertomingalvo), Cabezo del Rul (Rubielos de Mora) o en Sarrión.

La ilesia parroquial, destaca nel gruesu del cascu urbanu. Ta dedicada a Santa Bárbara y ye un edificiu neoclásicu, de mampostería y cantería, construyíu nel sieglu XVIII.La Torre campanariu alzar a los pies, nel llau del Evanxeliu, y consta de dos cuerpos de mampostería, con chapitel y bella veleta de fierro nel remate. Guapa llocalidá que val la pena visitar; tanto pel branu, pol so clima, como pel hibiernu pola cercanía a la Estación d'Esquí de Valdelinares.Si fixéramos un vuelu rasante percima del pueblu de Gúdar, llamaríanos l'atención la bayura depinares y de pacionales, que componen esti paisaxe típico de monte con rincones pintorescos y derrotu d'abondoses fontes.

Estos manantiales cola so contorna conxugar pa crear paraxes como la fonte de los Caños, cita obligada de los escursionistes, o la fonte del Cura, xunto al ríu Alfambra o la Devesa, un merenderu allugáu ente pinares.

CASTILLO MORU: Esti castiellu allugó la corte d'un gran caudiellu árabe que gobernó tola sierra. Esta lleenda nun ye totalmente ayena anque se caltién diversos restos arqueolóxicos.

 Festividaes 
Gúdar celebra les sos fiestes patronales el 24 de xunu, coincidiendo cola festividá de San Xuan:

Faise una enramada, na cual , los homes solteros corten cañes de chopu y poner a les muyeres solteres, primero que se llevanten por cuenta de pidimientu d'amor.

Tamién se celebren fiestes n'agostu, que son les fiestes de l'Amistá.

Pa dar la bienvenida a les fiestes d'agostu fai un chupinazo, la comisión poner nel balcón del conceyu y tira confeti, carambelos etc… y depués los neños faen una guerra d'agua.

Dempués del chupinazo hai concursu popular de tortielles y tamién otru d'amarutes infantiles.

El sábadu de fiestes, nel barriu baxu” faise una foguera xigante pa rustir chuletes, que depués se dan en bocaos nel centru cultural y pártense pa tolos socios.
miniaturadeimagen
Ye bien típicu y bien tradicional qu'haya bastantes festexos taurinos, porque en Gúdar la mayoría de la xente por non dicir toes son taurines, pela mañana, pela tarde, y pela nueche.es una tradición bien bien frecuente en Gúdar.

Dempués de los toros pela nueche les orquestes actúen nel escenariu de la carpa, y cuando se termina la orquesta un DJ del pueblu fai una discomóvil nel centru cultural.

Tamién ye típicu que nes fiestes haya concursos de parchís y guiñote, pero tamién hai de más coses como frontón y tou eso, depués pol pueblu los "festeros" realicen dalgún xuegu pa tolos neños pol pueblu peles tardes de normal. Una cosa bien típica tamién ye pela mañana que faigan pa los más pequeños unes colchonetes. En toes estes actividaes y xuegos pueden participar xente de toles edaes. Tamién a les muyeres siempres se-yos suel faer una cena y alleguen toles muyeres del pueblu y tienen siempres un entretenimientu, pero solo pueden dir muyeres.Pero tamién hai otra comida pero nun cena sinón comida y ye esta ye solo pa los homes y suelse faer debaxo de la carpa que monten nuna plaza.

Les fiestes varien la fecha ente l'antepenúltima y la última selmana d'agostu.

Na nueche del sábadu tamién ye típicu y tradicional qu'haya un concursu de morra que ye bien famosu porque Gúdar ye un pueblu amigu de la morra.

Na plaza, ponse una carpa de primeres de les fiestes onde'l domingu suelse celebrar una comida popular.

 Flora y fauna 
Flora: en Gúdar la flora qu'hai son: Árgomes, Chopos, Sabina, Pinu Negru, Pinu Albar, Enebros, Boxe, Sauces y Álamos.

Cogordes: Rebollones, Colmenillas, Bujarones, Cogordes De Cardu.

Fauna:En Gúdar los animales selvaxes son: Xabalinos, llebres, foines, perdices, .Tamién hai utres, que ye bien frecuente velos nel cielu cuando andes pol pueblu. Tamién hai corzos, cabres que dacuando se suelen ver pela carretera.Y al meyor puedes ver tamién(la pita ciega) ye una pita que se paez a una periz

 Ver tamién 
 Llista de conceyos de la provincia de Teruel

 Referencies 

 Bibliografía 



 Enllaces esternos 
 Sierra de Gúdar
 Ficha de la población

Categoría:Llocalidaes de la provincia de Teruel
Categoría:Conceyos de Teruel
Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial