Villahermosa del Campo

Villahermosa del Campo ye una llocalidá y conceyu español de la provincia de Teruel perteneciente a la Contorna de Jiloca y al Campu Romanu,, al noroeste de la provincia de Teruel, comunidá autónoma d'Aragón.

 Xeografía 
Asitiar nel noroeste de la so provincia y a 104 km de Teruel. Tien un área de 19,20 km² con una población de 104 habitantes (IAEST, 2014http://www.aragon.es/estaticos/GobiernoAragon/Organismos/InstitutoAragonesEstadistica/Documentos/docs/Areas/Demogra/1_CifrasPoblacion/CifrasOficialesPoblacion/BOE.xls  Institutu Aragonés d'Estadística) y una densidá de 5,42 hab/km². El códigu postal ye 44494.

 Historia 
Los primeros nicios d'asentamientos daten de la Edá del Bronce o de la Primer Edá del Fierro, na partida del Castiellu de Santa Catalina.

Créese que los oríxenes de la llocalidá son medievales, tres la conquista de la ciudá de Daroca nel añu 1120 por Alfonsu I d'Aragón.

 Villahermosa na Alta Edá Media 

La primer referencia escrita que se tien sobre Villahermosa del Campo data del añu 1205.

El nome primitivu de Villahermosa del Campo n'aragonés, la llingua dominante na dómina, yera Villaalbiella (Villalbilla acastellanáu), y asina consta nel Llibru Bermeyu del Archivu Colexal de Daroca, más concretamente nel documentu de l'Axudicación de Diezmos y Primicias de les Aldegues dependientes del Castiellu de Daroca, per parte del Obispu de Zaragoza Raimundo de Castrocol, ónde se citen dellos topónimos de los llugares de la Comunidá d'Aldegues en llatín y aragonés:

Nel añu 1248, por privilexu de Xaime I, esti llugar se desliga de la dependencia de Daroca, pasando a formar parte de Sesma de Langa na Comunidad de Aldeas de Daroca, pola que pasa a depender direutamente del rei.

El nome foi camudáu a Villaformosa, yá que nun documentu del Archivu Secretu del Vaticanu, de 1348, apaez una Súplica ApostólicaLa Diocesis de Zaragoza y la peste de 1348, por Jose Trenchs Odena, Biblioteca Dixital de la Institución Fernando del Católicu. del embaxador del rei Pedru IV na curia romana al Papa Clemente VI, tres el fallecimientu del sacerdote Pedro de Ripoll, por causa de la epidemia de peste d'esi mesmu añu, y solicitando que'l nuevu sacerdote sía un tal Arnaldo Durán.

El nome evolucionó a Villa Fermosa más palantre, yá que nel Llibru de la manifestación del moravedí de les aldegues de la ciudá de Daroca del añu 1373 asina consta.

 Villa Fermosa en 1373 

Nel Archivu de la Corona d'Aragón atopa'l documentu sobre la tributación del moravedí de les aldegues de la Comunidá de Daroca nel añu 1373. El moravedí yera un impuestu de periodicidad septenal qu'afectaba a tolos subditos que los sos bienes algamaren determinada cuantía. La Corona, pa controlar y calcular esti impuestu precisaba un censu refechu, y de ende la esistencia del citáu documentu, n'aragonés, catalán y llatín.

El 6 d'ochobre de 1373 el censu de Villa Fermosa yera'l siguiente:

 Villafermosa nel Fogaje de 1495 

Bien posiblemente, enantes a esta fecha, tuvo llugar l'asimilación per parte de Villahermosa del Campo de l'aldega de La Salze, una y bones la última constancia escrita que se tien d'ella data de 1442.

Respectu al nome de Villa Fermosa, este evolucionó a Villafermosa (xuntu), yá que nel Fogache (Fogaje, Censu) de 1495, realizáu por Fernandu II d'Aragón (Fernando'l Católicu), yá apaecía'l nuevu topónimu.

Nel branu de 1495, el Rei Fernando'l Católicu fai convocar les Cortes d'Aragón en Tarazona ante'l peligru de que'l Reinu fuera afrelláu poles tropes del rei francés y p'alcordar l'impuestu de les sises. Pa ello foi precisu iguar el rexistru puntual de los fueos del Reinu con oxetu de conocer l'estáu de la población y el numerario de la tesorería real. El Censu realizar por aciu una Comisión real que tenía de rexistrar los fueos ún per ún, estremando'l territoriu aragonés en dolce sobrecullidas y con asistencia d'un notariu que diera fe de la esistencia de los fueos ya incidencies qu'asocedieren.

El 23 de payares de 1495, el Comisariu Real y el Notariu lleguen a Villafermosa, y este ye'l rexistru de los pobladores del Llugar nesa fecha:

 Villahermosa dende'l Sieglu XVI 

La posterior castellanización de casi tol territoriu aragonés derivó nel actual nome Villahermosa.

Nel añu 1833 produzse la división provincial d'España y Villahermosa queda encuadrada dientro de la provincia de Teruel. L'antigua Comunidad de Aldeas de Daroca sume en 1838.

A partir de 1920 vuelve camudase'l nome, añadiendo la figura "del Campo" -nesti casu, del Campu de Romanos- col fin d'establecer meyor la so identidá.

 Demografía 
Nel sieglu XV, Villahermosa tenía 31 fueos, aumentando a 41 nel XVII. A mediaos del XIX, sumaba 70 cases, 58 vecinos y 232 almes. Llegó con esta mesma población a 1900, pos censó 236 habitantes y en 1950 aumentar a 318. A partir d'entós, empezó'l so procesu de despoblación, llegando a 108 habitantes a finales de los 1980s y a los 91 nel añu 2008. En 2012 constaben 99 habitantes censaos, y en 2013, superar de nuevu los 100 habitantes, constando 102 habitantes censaos.
 Evolución demográfica !1900!!!!
1930!!!! 1950!!!! 1970!!!! 1981!!!! 1991!!!! 2001!!!! 2011!!!! 2013!!!! 2014!!!! 2016 236  287  318  166  114  89  75  99  102  104  99

 Política llocal 

 Últimos alcaldes de Villahermosa del Campo 
 Periodu Alcalde Partíu 1979-1983  José María Belanche Aparicio  UCD 1983-1987  José Antonio Ramu Aparicio  AP  1987-1991  Jesús García Roche  AP  1991-1995  José Antonio Ramu Aparicio  PAR  1995-1999  José Antonio Ramu Aparicio  PAR  1999-2003  José Antonio Ramu Aparicio  PAR  2003-2007  José Antonio Ramu Aparicio  PAR  2007-2011  José Antonio Ramu Aparicio  PAR  2011-2015  José Antonio Ramu AparicioAlcaldes d'Aragón de les eleiciones de 2011  PAR 

 Resultaos eleutorales 
Eleiciones municipales Partíu 2003 2007 2011 2015 PAR 1 1 2 4 PSOE - 1 1 PP - - - Total 1 1 3 5

 Llugares d'interés 
La ilesia parroquial católica de Santa María Madalena (sieglu XVI) realizar al tresformar la primitiva ilesia románica; ye una obra góticu-renacentista de mampostería, de nave única, cubierta con bóveda de crucería y mediu cañón con lunetos; Torre de cantería y lladriyu, con tres cuerpos; dos retablos renacentistes del sieglu XVI son les sos obres de mayor interés.

La ermita de los Santos Gervasio y Protasio (S.XVIII) ye una construcción tardobarroca de mampostería, con tres naves, cubierta la central con bóveda d'aresta y con cúpula elíptica sobre tambor octogonal nel cruceru; caltién un retablu del sieglu XVI y dellos barrocos.

Al pie de la ermita, hai una ponte sobre'l Ríu Huerva de posible orixe Romanu, asitiáu nel antiguu camín de Valencia.

Al este del términu, al pie del cabezo del Monte, llevántase la ermita de San Miguel (S.XVII), edificiu de mampostería, con una nave, y texa a doble aguada.

A lo cimero de la Dehesilla, hai restu del castiellu de Santa Catalina nél asítiase un pobláu de la Edá del Bronce o primer Edá del Fierro.

Nos últimos años construyéronse delles instalaciones y reformáu otres esistentes, como'l pabellón municipal, l'antiguu llavaderu, l'apeaderu, una pista de pádel municipal y dar afaer les veres del ríu Huerva.

La vida social del pueblu haise dinamizado nos últimos tiempos, gracies a la creación de l'Asociación Cultural "La Dehesilla".

 Fiestes 
 San Gervasio y Protasio, segundu domingu de xunetu.
 San Pedro Mártir, 29 d'abril.
 Romería al Santu (Ermita de San Miguel), últimu sábadu de mayu.

 Referencies 

 Ver tamién 
 Llista de conceyos de la provincia de Teruel
 Comunidad de Aldeas de Daroca
 Sesma de Langa
 Llibru Bermeyu del Archivu Colexal de Daroca

 Bibliografía 
 Gil Domingo, Agustín. "LA HISTORIA DE CALAMOCHA Al traviés DE LA HISTORIA" (I). Xiloca 30.
 Majarena Gonzalvo, Luis Alberto. "EL LLIBRU BERMEYU DEL ARCHIVU COLEXAL DE DAROCA". Centru d'Estudios Darocenses. Coleición Documento pa la Historia de Daroca y la so Comunidá. 1989.
 Crespo Vicente, Pascual. "LLIBRU DE LA MANIFESTACIÓN DEL MORAVEDÍ DE LES ALDEGUES DE LA COMUNIDÁ DE LA CIUDÁ DE DAROCA". Centru d'Estudios del Jiloca, 1998.
 Serrano Montalvo, Antonio. "LA POBLACIÓN D'ARAGÓN SEGÚN EL FOGAJE DE 1495". Institución Fernando'l Católicu, Gobiernu d'Aragón ya Institutu Aragonés d'Estadística, Zaragoza, 1995.

 Enllaces esternos 

 Páxina web
 Asociación Cultural "La Dehesilla"
 Villahermosa del Campo en contorna del Jiloca

Categoría:Llocalidaes de la provincia de Teruel
Categoría:Conceyos de Teruel
Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial