Fuendetodos

miniaturadeimagen|Estatua de Francisco de Goya frente a la so casa natal.
miniaturadeimagen|Grabáu de Francisco de Goya que puede contemplase nel muséu de la llocalidá.
miniaturadeimagen|Nevera de la Culroya, Fuendetodos.
miniaturadeimagen|Vista de la nevera dende l'interior.
Fuendetodos ye una población española de la provincia de Zaragoza na comunidá d'Aragón. Conozse sobremanera porque nuna de les sos cases nació'l pintor español Francisco de Goya y Lucientes nel añu 1746.

 Xeografía 
Fuendetodos asítiase na contorna aragonesa de Campu de Belchite, 44 km al suroeste de Zaragoza.

Tien una población de 180 habitantes (INE 2011).

 Historia 
El nome d'esti pueblu deber a la Fonte Vieya (la fonte de toos) y nun principiu llamóse Fuentedetodos. Dende'l sieglu XIV la villa yera dominiu de la familia Fernández de Heredia, conocíos como Condes de Fuentes.

 Economía 
La población dedicóse tradicionalmente a l'agricultura del secanu y la ganadería d'ovín y caprino. Mientres sieglos, les canteres de piedra caracoleña, esclusiva de Fuendetodos y la industria del xelu (llegó a haber 22 neverones o neveres que vendíen el xelu principalmente a los mercaos zaragozanos) apurrieron importantes ingresos al pueblu. Anguaño adquirió mayor importancia la producción d'enerxía eólica y sobremanera los servicios derivaos del turismu (20.000 visitantes añales).

 Política llocal 

 Últimos alcaldes de Fuendetodos 
 Periodu  Alcalde  Partíu 1979-1983  Martín Gracia Abad  PAR  1983-1987    1987-1991    1991-1995    1995-1999    1999-2003    2003-2007    2007-2011    2011-2015  Joaquín Gimeno SalueñaAlcaldes d'Aragón de les eleiciones de 2011  PSOE  2015-2019  Enrique Salueña Mateo  CA 

 Resultaos eleutorales 
Eleiciones municipales Partíu 2003 2007 2011 2015 CA 3 PSOE 4 5 5 2 PP 1 - - - PAR - - - - CHA - - Bloque Aragonés - IX - - - Total 5 5 5 5

 Vexetación 
Bona parte del conceyu ta cubiertu por pinar natural de Pinus halepensis (pinu carrasco), calteníu por pertenecer mientres sieglos a los Condes de Fuentes, pasando darréu a propiedá municipal. Carrasques o encines chiscaes poles sierres atestigüen presencia previa del carrascal. La carba mediterránea de romeral, con bayura de sabina negra, enebro de la miera, espliegu, salvia y otros matos esclerófilas, pártese'l territoriu col coscojar. Destaquen el focetes, focinos y focinicos, abruptos ribayos escavaos na dura caliar del Xurásicu peles agües de escorrentía, nos que s'abelluga una flora bien sorprendente na redolada seca de Fuendetodos, con montes caducifólios de almeces, pládanos de montpellier, terebintos y guillomos, nos que pueden atopase cinco especies de felechos.

 Llugares d'interés 

 Casa natal de Goya y el Muséu del Grabáu 
La casa onde nació'l gran pintor español foi construyida a principios del sieglu XVIII. A escasos metros establecióse'l Muséu del Grabáu, inauguráu en 1989, onde s'esibe la obra gráfica de Goya y tou lo rellacionao coles téuniques de grabáu.

 Espaciu de naturaleza Fuendeverde 
Na parte más alta del pueblu, xunto a les ruines del antiguu castiellu de Fuendetodos, atópase l'Espaciu de Naturaleza Fuendeverde. Un centru dedicáu a dar a conocer la gran biodiversidá de flora y fauna de Fuendetodos, según la riqueza y variedá de los hábitats que s'atopen na redolada natural del conceyu.
Cuenta con un espaciu museísticu con una sorprendente esposición y una aula de naturaleza, onde se realicen talleres pa tolos públicos, amás d'actividaes d'educación ambiental. Tamién dende Fuendeverde entámense rutes empuestes pa conocer los valores naturales y históricos de Fuendetodos.

 Neverones 
Llámense-yos neverones o neveres a unes construcciones de piedra del sieglu XVIII onde s'almacenaba la nieve que cayía pel hibiernu, pa más tarde consumir el xelu pel branu. Anguaño pueden visitase los restos que permanecen en Fuendetodos, anque la más conocida ye la Culroya, pos ye la única que queda entera.
 Vease Neveru artificial

 Ilesia de La Nuesa Señora de l'Asunción 
Foi construyida nel sieglu XVIII, anque tuvo que ser reconstruyida nel sieglu XX dempués de la Guerra Civil Española (1936-1939), periodu nel que foi destruyida. La pila bautismal sigue calteniéndose anguaño, onde Goya foi bautizáu.
Asitiada na entrada del pueblu, queden cuatro pared, yá que foi destruyida tres la guerra civil.

 Estatues de Goya 
En Fuendetodos pueden atopase dos estatues dedicaes al pintor. Na primera atópase un bustu de Goya de bronce sobre un basamento de tres metros y mediu d'altor, de xaspe azuláu ensin apolazar, estrayíu de les canteres de Coldos. Esti monumentu foi proyeutáu en 1920 por Julio Antonio y pagu por Ignacio Zuloaga y los sos amigos de Zaragoza. Debaxo de la dedicatoria: A GOYA, pueden lleese estes pallabres: Por que l'espíritu del artista inmortal, que la gloria estendió per tol mundu, vivan nel pueblu que'l vio nacer. Y más embaxo puede lleese: Alcen esti monumentu Ignacio Zuloaga y los sos amigos. 19 d'ochobre de 1920. La otra escultura ta asitiada en frente de la so Casa Natal, de 1978 (obra de José Gonzalvo Vives).

 Obra de los moros 
Con esti nome conocen los restos del castiellu medieval de Fuendetodos. A pesar del so nome popular, foi construyíu tres reconquistar polos cristianos sieglu XIII, construyíu en tapial y asitiáu nel oeste.
Dende'l so abandonu y reaprovechamiento como cantera pa la construcción de la ilesia de La Nuesa Señora de l'Asunción nel sieglu XVIII, aprovecháronse les sos torres y murios pa faer payares y cortes. Una granxa construyida nos años 70 sobre parte del castiellu ta convirtiéndose nel Espaciu de Naturaleza Fuendeverde.

 Galería d'arte ARTEfuendetodos 
Puntu d'alcuentru p'artistes y amantes del arte y nos sos cuatro sales d'esposiciones pueden vese obres de grandes maestros del arte contemporáneo.

 El Val 
Pela rodiada del pueblu, en direición oeste, asítiase un antiguu llavaderu.
miniaturadeimagen|Ruines nel Vértiz de Sierra Gorda

 Vértiz de Sierra Gorda 
Al norte del pueblu hai restos d'un puestu fortificáu construyíu mientres la Guerra Civil Española pol exércitu republicanu. Dende ellí vixilábase la carretera a Belchite, y controlábase la posición del exércitu subleváu nel conceyu allegante de Jaulín, llamada Vértice Parapeto.

 Fiestes 
 El 30 de marzu celébrase la nacencia de Goya.
 El 24 d'agostu celébrase la fiesta de San Bartolomé.

 Galería 

 Referencies 

 Ver tamién 
 Llista de conceyos de la provincia de Zaragoza

 Enllaces esternos 

Categoría:Llocalidaes de la provincia de Zaragoza
Categoría:Conceyos de Zaragoza
Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial