Cabuérniga

Cabuérniga ye un conceyu de la comunidá autónoma de Cantabria (España). Ye unu de los trés conceyos que formen el Valle de Cabuérniga, asitiáu na zona occidental de la comunidá, dientro de la Contorna de Saja-Nansa. Llenda al norte colos conceyos de Ruente y Valdáliga, al sur con Los Tojos y la Mancomunidá Campoo-Cabuérniga, al oeste con Rionansa y Tudanca y al este nuevamente con Ruente y Los Tojos. La so cota máxima asitiada nel Altu de Cahorra ye de 1187,2 metros d'altitú y la so cota mínima daqué inferior a los 221,3 metros. 

La cabecera municipal ye la llocalidá de Valle, asitiada nun llanu, xunto a dos grandes altores. Falta once quilómetros de Cabezón de la Sal y cincuenta y siete de la capital autonómica, Santander.

 Elementos identitarios 

 Símbolos 
El conceyu nun tener bandera, solamente escudo herádico municipal aprobáu por Real Decretu en 1978. L'escudu tien forma ibérica o española: cuadrilongo col cantu inferior arredondiáu na punta, y la so descripción ye la siguiente: Escudu mantelado: Primero d'azur, lluceru d'oru, segundu, de plata, osu rampante de sable; terceru de gules, azuela de plata y mangu d'oru. Al timbre, corona real zarrada.

 Xeografía 
Con una superficie de 86,44 km², Ruente ye'l ventenu conceyu de Cantabria per superficie (ver tabla).

Amás de la superficie municipal, Cabuérniga xestiona conxuntamente col restu de conceyos del valle y la Hermandad de Campoo de Suso la Mancomunidá de Campoo-Cabuérniga, un territoriu de setenta y cinco quilómetros cuadraos destináu a la campera de ganáu. Se trara d'un espaciu sui generis gobernáu por una xunta direutiva compuesta por un delegáu de cada unu de los conceyos copropietarios d'esti territoriu. <

 Allugamientu 
El conceyu ta asitiáu na zona occidental de Cantabria, dientro de la contorna de Saja-Nansa. Concretamente dientro del Valle de Cabuérniga. Llenda al norte colos conceyos de Ruente y Valdáliga, al sur con Los Tojos y la Mancomunidá Campoo-Cabuérniga, al oeste con Rionansa y Tudanca y al este nuevamente con Ruente y Los Tojos.

Pela so parte la Mancomunidá de Campoo-Cabuérniga asítiase na cabecera del ríu Saja, nel estremu sur del valle. Atiesta pel norte colos conceyos de Cabuérniga y Los Tojos, pel sur cola Hermandad de Campoo de Suso, pel este nuevamente col conceyu de Los Tojos y pel oeste con Tudanca y Polaciones.

 Conceyos estremeros 
 Noroeste: Valdáliga y Rionansa Norte: Valdáliga y Ruente Nordeste: Ruente Oeste: Rionansa y Tudanca 75px Este: Ruente y Los Tojos  Suroeste: Tudanca Sur: Mancomunidá Campoo-Cabuérniga y Los Tojos Sureste: Los Tojos

 Clima 
Ver tamién: Clima de Cantabria

El territoriu municipal allugar na rexón climática de la Ibéria Verde de clima Européu Occidental, clasificada tamién como clima templáu húmedu de branu frescu del tipu Cfb según la clasificación climática de Köppen.

Les principales traces del conceyu a nivel xeneral son unos iviernos nidios y branos frescos, ensin cambeos sópitos estacionales, siendo la diferencia ente l'iviernu y el branu d'unos once o doce graos. L'aire ye húmedu con abondosu nubosidad y les precipitaciones son frecuentes en toles estaciones del añu, algamando una media añal redolada a los mil doscientos milímetros, con escasos valores escepcionales a lo llargo del añu.​ 

La temperatura medio de la rexón aumentó nos últimos cincuenta años 0,6 °C, ente que les precipitaciones esperimentó un descensu del 10 %. Cada unu de los años de la serie 1981-2010 fueron claramente más secos y templaos que los de la serie 1951-1980. Y tou indica que les fluctuaciones intra-estacionales del réxime termu-pluviométricu fueron más intenses mientres el periodu 1981-2010.

 Naturaleza 

 Recurso naturales 

La cota máxima son 1226 metros y la mínima 210. 

 Collá (collada) de Carmona: Puertu de monte de 606 metros d'altitú, pol que pasa la carretera que va de Cabuérniga a Puentenansa, tien arrogantes vistes panorámiques. Tien dos miradores:
 Mirador Asomada del Riberu: sobre'l pueblu del Carmona, mira escontra Puentenansa.
 Mirador de la Vueltuca: sobre'l pueblu de Valle, mira escontra Cabuérniga.

 Cueto la Caorra: Cume de 1189 metros d'altitú, asitiada na divisoria Saja - Nansa.

El principal ríu de Cabuérniga ye'l Saja, ríu trucheru que naz nos Puertos de Sejos, que va recoyendo a lo llargo del valle diversos afluentes: ríu Bijoz, Cambillas, Argoza, Viaña y Lamiña. Tien un espectacular saltu nel llamáu Pozu del Amu. Hai un cotu trucheru llamáu «Coto Cabuérniga».

Cabuérniga ta incluyíu na Reserva del Saja y Parque natural de Saja-Besaya. Hai cuatro lote de caza mayor: Peña Fresneda, Rozalén, Valfría y Viaña.

 Flora y fauna 
 Montes caducifolios, que crean destacaos paisaxes nel seronda: de ribera, carbayu. Hai repoblaciones de pinos y tamién d'alerces.
 Praderías, pacionales y carbes atlántiques.
 Monte de monte Aá o Monte de Monteá: una masa forestal de frondosas, compuesta sobremanera por cajigas, con hayas nes zones más elevaes. 
 Castañera de Terán (Castanea sativa Miller): conxuntu de castaños centenarios, ente los que s'atopa La Hoya/La Olla o El Duende.
 Monte de Viaña: estensu monte de cajigas, hayas y carbayos.
 Plátanu de Sopeña (Platanus hispanica Miller ex Munchh): catalogáu como árbol singular.

Tocantes a la fauna montesa, nos montes y montes del conceyu abonden el venáu, el corzu, el xabalín, el foín y el robecu. Ye una zona fayadiza pa escuchar la berra o mugidos del venáu en celu. Amás d'estos mamíferos, pueden trate aves: aves de presa menores como'l peñerina, el bilanu o'l ratoneru; hai colonies d'utres leonados. 

El ganáu autóctono de la zona ye'l tudancu, que permanez nos ivernizos y, pel branu, ye conducíu a les camperes de los Puertos de Sejos. La baxada de los fataos na seronda anicia una fiesta en Carmona, llamada la pasá, na que'l ganáu desfila afatáu. Una fiesta posterior ye la de la Campaná, que se celebra'l segundu domingu d'ochobre.

 Historia 
Hai muertes de la ocupación d'esti valle mientres la prehistoria, en concretu nel periodu Neolíticu-Calcolíticu: les estructures tumulares de la Braña de la Faya (Carmona) y de la Braña del Pozu (Valle). 

Na dómina prerromana, el territoriu taba ocupáu pola tribu menor avarigina, de la gens concana. 

Na alta edá media constátase yá'l nome de Kaórnica (Kaorneka o Kaornega), habitada por xentes "cornecanas". La más antigua mención documental d'esti valle podría atopase na Carta-puebla de 824, onde se menta al campurriano collada de Somahoz «et per illa foze via quadiscurrunt Asturianos et Comecanos» (y pol focete pola qu'escurre'l camín d'asturianos y comecanos). Darréu, el valle de Cabuérniga quedó integráu na Merindad de les Asturies de Santillana. Esti territoriu taba apoderáu, nel sieglu XV, pola Casa Mendoza-de la Vega, según confirmó'l rei castellanu Xuan II nel añu 1444.

Esti dominiu señorial sobre tierres habitaes por xentes de behetría dio llugar al famosu pleitu de los Valles, que entabló en 1544, Cabuérniga colos otros valles de les Asturies de Santillana. Foi resueltu en 1581, reconociéndose'l realengu nestes zones. 

Al pie de otros territorios entró a formar parte de la provincia de los Nueve Valles en 1630. En 1774 conformó, xunto a los conceyos de Ruente y Los Tojos, el Real Valle de Cabuérniga. Igualmente perteneció a la provincia de Cantabria constituyida en 1779, reinando Carlos III.

Esti Conceyu formar en 1822, pero ensin los conceyos de Carmona y Viaña, que se-y amestaron trece años más tarde, cuando tol conceyu pasó del partíu xudicial de Puentenansa al de Cabuérniga. Asina se caltuvo hasta bien entráu'l sieglu XX, en que s'integró nel partíu xudicial de Torrelavega.

En 1928, y per primer vegada en Cantabria, dos muyeres aportaron al cargu de conceyales nel conceyu de Cabuérniga. Los dos ediles fueron Petra Mier González (escoyida, amás, Primer Teniente d'Alcalde) y Julia Fernández de la Reguera, dambes representando a Sopeña nel conceyu.Cabuérniga. Constitúyese'l nuevu conceyu, formando parte del dos señorites. El Cantábricu, 1 de Marzu de 1928, pp.5-6

 Población y ordenación urbana 

 Demografía 
 Evolución demográfica1900  1910  1920  1930  1940  1950  1960  1970  1980  1990  2000  2005 2.262  1.997  2.095  1.879 1.745  1.811  1.837  1.486  1.137  1.171  1.083  1.112
Fonte: INE

 Llocalidaes 
Los 1046 habitantes de Cabuérniga distribuyir en:
 Carmona, 175 hab.
 Fresneda, 28 hab.
 Renedo, 143 hab.
 Selores, 74 hab.
 Sopeña, 234 hab.
 Terán, 189 hab.
 Valle (Capital), 148 hab.
 Viaña, 55 hab.

 Alministración 
El Conceyu de Cabuérniga ye la institución encargada del gobiernu y alministración municipal. Ta compuestu pol Alcalde a cargu del poder executivu y nueve conceyales qu'exercen como poder llexislativu. Los conceyales son escoyíos direutamente pol vecinderu por aciu sufraxu universal, ente que l'alcalde ye escoyíu en segunda instancia por estos, ente les cabeces de llista con representación nel Plenu.

Anguaño l'alcalde de Cabuérniga ye Gabriel Gómez Martínez, del Partíu Rexonalista de Cantabria (PRC). L'actual corporación municipal ta formada por nueve conceyales, que se parten de la siguiente manera: cinco conceyales del PRC, trés del PP, unu del PSC-PSOE.

Les siguientes tables amuesen los resultaos de les eleiciones municipales celebraes nel añu 2003 y 2007.Resultaos eleutorales de Cabuérniga, en ABC

Eleiciones municipales, 25 de mayu de 2003 Partíu  Votos %  Conceyales PRC 458 55,05 % 6 PP 149 17,91 % 2 PSOE 141 16,95 % 1

 Alcalde electu: Gabriel Gómez Martínez (PRC).Eleiciones municipales, 27 de mayu de 2007 Partíu  Votos %  Conceyales PRC 362 43,77 % 4 PP 298 36,03 % 4 PSOE 143 17,29 % 1

 Alcalde electu: Gabriel Gómez Martínez (PRC).

La casa consistorial ta allugada na llocalidá de Valle de Cabuérniga.

 Xusticia 
El conceyu pertenez al partíu xudicial de Torrelavega (partíu xudicial nº1 de Cantabria).

El xuez de paz de Cabuérniga ye Matías Carpinteru Mantecón.

 Economía 
|thumb|Vista de Carmona, una de les llocalidaes que componen el conceyu.

 Ganadería y agricultura 
La ganadería y l'agricultura fueron la base de la economía tradicional cabuérniga. Sicasí, nes últimes décades el sector reconvirtióse, con menos esplotaciones y más racionales.

 Industria 
Los cabuérnigos yá yeren famosos como constructores de carros nel sieglu XVII. Caltiénse la tradicional industria artesanal de la madera. Ellabórense carros, preseos y ferramientes de llabranza. Son notables les abarcas que, amás de siguir utilizándose col mal tiempu, tienen calter decorativu.

 Servicios 
El turismu ye un sector n'alza como principal fonte d'ingresossobremanera'l turismu gastronómicu.

 Patrimoniu 
Destaca como bien d'interés cultural, na categoría de conxuntos históricos, Carmona, juntamente col barriu de San Pedro.

Amás, tres pueblos del conceyu son Bienes d'interés local, con categoría de conxuntu históricu: 
 Villa de Terán; les sos antigües escueles, amás, son un Bien inventariáu.
 Villa de Renedo. 
 Villa del Valle.

 Gastronomía 

 Cocíu montañés.
 Carne de camperes naturales o de caza.
 Truches de ríu.

 Personaxes 
 Augusto González de Linares, xeólogu, mineralogista y zoólogu natural de Valle.
 Manuel Llano, escritor natural de Sopeña.
 José María Justo Cos y Macho, Obispu y arzobispu natural de Terán.

 Referencies 

 Bibliografía 


 Enllaces esternos 

Categoría:Conceyos de Cantabria