Albalá

Albalá ye un conceyu español de la provincia de Cáceres, Estremadura que tien 712 habitantes (INE 2016). Pertenez al partíu xudicial de Cáceres y a la mancomunidá de Montánchez.

 Elementos identitarios 

 Toponimia 
Nes series históriques de censos del INE apaez como Albalat ente 1860 y 1920, como Albalá dende 1930 y como Albalá del Caudillo dende 1960.Ver notes en Alteraciones de los conceyos nos Censos de Población dende 1842 na páxina del INE. Caudillo fai referencia a Francisco Franco, llamáu asina pola propaganda de réxime. Dende'l 14 d'avientu 2001, el so nome oficial volvió ser el que s'adoptara en 1930.Decreto 183/2001 pol que s'autoriza'l cambéu de denominación del Conceyu d'Albalá del Caudillo publicáu nel DOE de 13-12-2001

 Símbolos 

Nel pueblu d'Albalá caltiénense dellos escudos heráldicos de piedra de granitu sobre les fachaes de cases d'hijosdalgos. El 15 de xineru de 1987 foi llegalizada oficialmente la Asociación Cultural y Recreativa San Joaquín con escudu heráldicu que foi asitiáu sobre la fachada principal de la so sede social en 1994. Por decretu, en 1998 la Xunta de Gobiernu de la Comunidá Autónoma d'Estremadura concedió al conceyu d'Albalá, entós Albalá del Caudillo, un escudu heráldicu que la corporación municipal aprobó tallar en piedra de granitu y asitialo na fachada principal del Conceyu nel mes d'agostu de 2006.

L'escudu municipal foi aprobáu por aciu la "Orde de 16 de payares de 1998, pola que s'aprueba l'Escudu Heráldicu, pal Conceyu d'Albalá del Caudillo", publicáu nel Diariu Oficial d'Estremadura el 5 d'avientu de 1998 en siendo aprobáu l'escudu pol plenu trés vegaes: 26 de xineru y 29 de payares de 1996 y 29 de mayu de 1998. El Conseyu Asesor d'Honores y Distinciones de la Xunta d'Estremadura emitió informes el 17 de febreru y el 5 d'ochobre de 1998. L'escudu defínese asina:

 Xeografía física 

 Llocalización 
Albalá asítiase nes coordenaes: llatitú 39º15’23” (N) y llargor 6º11’53” (W). La so altitú respeutu al mar ye de 502 metros. La distancia per carretera ye de 40 km a Trujillo, 40 km a Cáceres y 300 km a Madrid.

El términu municipal d'Albalá tien 38,17 km² de superficie y les siguientes llendes:

 Hidrografía 
Tolos regueros d'Albalá son afluentes del ríu Salor, llende del términu pel este y únicu ríu importante d'Albalá.

 Orografía 
El términu municipal d'Albalá ta asitiáu nun llanu a 502 m d'altitú.

 Naturaleza 

 Flora 
Les tierres del términu municipal d'Albalá tán formaes na so mayor parte per monte baxu (tamién hai aceúches nos güertos allegantes al pueblu y una devesa boyal).hai munches encines.

 Xeoloxía 
En Albalá pueden estremase tres clases de formaciones xeolóxiques:
 Formaciones granítiques
 Formaciones pizarroses 
 Formaciones recién

 Historia 

 Edá Media 
En 1229 el rei castellanu-lleonés Alfonsu XI conquista'l castiellu de Montánchez pa vencelo al Gran Maestre de la Orde de Santiago. Dempués apruébase la división de términos que va dar orixe a la construcción de les catorce aldegues extramuros del castiellu que van formar los pueblos dependientes de la Encomienda de Montánchez de la qu'Albalá forma parte.

A partir de 1250 se delimitan los términos y a Albalá correspuénde-y una superficie de 38 km² asitiaos nun llanu estenu. Llenda al norte cola llocalidá de Torremocha, al este con Valdefuentes, al sur con Montánchez y al oeste con Alcuéscar. La cota más alta denominar «Cabeza Gochera» y algama los 537 msnm. Les primeres cases del pueblu fueron construyíes con piedres de granitu de la zona, con una planta ensin chimenea nel teyáu, alredor de la ermita dedicada a los santos patronos Joaquín y Ana formando una plaza pública cuadrada. Les fachaes teníen un portal d'entrada d'arcu de mediu puntu d'estilu románicu. El fumu del fogón del interior salía pol techu, dixebrando delles texas. A finales del sieglu XVIII, empezar a construyir les cases con chimenea.

 Edá Moderna 
Dende la Reconquista, la contorna foi alministrada polos maestres de la Orde de Santiago que teníen toles competencies pa entamar l'actividá económica, política, llaboral y relixosa de los ciudadanos. El Conceyu municipal axuntábase dacuando na ermita so la presidencia de curar párrocos titulares pa tomar los sos alcuerdos hasta la construcción de la Casa Consistorial en 1780. 

En 1791 el Conceyu informa al interrogatoriu qu'unvia'l gobiernu del conde de Floridablanca que resumidamente vien dicir lo siguiente:


Por decretu de la Ilesia Católica de 1797 los territorios de la Orde de Santiago estremar en dos prioratos, el de Santiago de Uclés y San Marcos de Lleón, que fueron alzaos a la dignidá d'obispaos. Albalá va pasar a depender del segundu, con sede nel partíu de Llerena y más tarde va treslladase a la capital de Badayoz. Esta situación va enllargar hasta la publicación del nuevu decretu de la Ilesia de 25 de payares de 1958, pol que los catorce pueblos del Arciprestalgu de Montánchez, incluyíu Albalá, pasen a depender de la nueva diócesis de Coria-Cáceres.

 Edá contemporánea 
Al rematar la primer década del Sieglu XIX, sol reináu de Napoleón I, los habitantes d'Albalá sufrieron la ocupación del exércitu francés dende'l 16 de mayu de 1809 hasta'l 10 de xunetu de 1812 que fueron lliberaos pol combináu de tropes aliaes anglu-españoles y portugueses lleales al rei Fernandu VII nel exiliu. Dos díes más tarde, na ilesia parroquial, el Conceyu en plenu, cures, párrocos y vecinos varones mayor d'edá, xuren la primer constitución española aprobada'l día 19 de marzu poles Cortes de Cádiz, dando empiezu la nueva etapa constitucional española nesta llocalidá.

A la cayida del Antiguu Réxime la llocalidá de constitúi en conceyu constitucional na rexón d'Estremadura que dende 1834 quedó integráu en Partíu Xudicial de MontánchezCervantes Virtual  que nel censu de 1842 cuntaba con 450 llares y 2465 vecinos.Conceyu Códigu INE -10.007 

Sol reináu de Sabela II, en 1839, aumenta la población, y el númberu de cases algama la cifra de 438. La riqueza agrícola y la ganadería tamién ameyoren con mayor producción de trigu, centenu y garbanzos, vinu y aceite d'oliva. Recuéyense abiyotes d'encina y sufrera pal engorde del ganáu. La industria tamién ameyora con 16 tenerías de curtir pieles. Dellos talleres de pañu pardu del país, cardáu por homes y filáu en tornos por muyeres y neñes, 6 maseres de pan y un molín d'aceite con capacidá d'una producción añal por collecha de 1.444,366 reales de vellón.

A mediaos de sieglu por cuenta de la desamortización de los bienes de la Ilesia y cofraderíes por aciu puya pública a favor de la facienda del Estáu, ábrese pasu una nueva clase social d'ensin títulos de l'antigua realeza denominaos terratenientes y propietarios que van alquiriendo acaldía más tierres y cases, pasando a controlar la política llocal el tar nes sos manes la mayor parte de l'agricultura, ganadería y la industria, perdiendo'l cleru la influyencia que tuvo hasta finales del antiguu réxime.

 Demografía 
Na siguiente tabla amuésase la evolución demográfica d'Albalá dende 1842, y anualizada ente 1996 y 2008, en función de los datos del INE.

Evolución demográfica d'Albalá1842 1897 1920 1930 1940 19501960 1970 1996 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 20062007 200820092016 2465 2022 26092950 3352 3458 3616 2063 890 832 858 850 848 859 858 878 860 850 830 814 798712

 Conceyu 
 Partíos políticos nel Conceyu d'Albalá (2015-2019) Partíu políticu Conceyales Partíu Popular (PP) 4 Partíu Socialista Obreru Español (PSOE) 3

 Patrimoniu 
Ilesia parroquial católica so la advocación de Santa María Madalena, perteneciente a la diócesis de Coria y fundada según Madoz en 1420. Tamién hai una ermita dedicada a San Joaquín y Santa Ana.Parroquies Diócesis de Coria-Cáceres Otros monumentos destacables d'Albalá son el rollu y el calvariu, según dellos escudos y blasones distribuyíos pola llocalidá.Patrimoniu Conceyu d'Albalá

 Festividaes 
El siguiente domingu d'agostu, dempués del día 15, celébrense fiestes llocales n'honor de San Joaquín. En Navidaes celébrense les denominaes Tables d'Albalá, ente qu'en "los Antroxos" celébrense corríes de gallos. Amás celébrense dos romeríes: la del Salor, el primer domingu de mayu (como si del Día de la Madre tratárase, tres una misa y procesión na ermita del Salor, y la jira, el domingu de resurreición, antes elllunes de pascua. En dambes romeríes tástiense y comparten viandes na "Devesa Carretona", una de les devesa boyales d'Albalá y báillase al son de les orquestes populares, so les encines.

 Referencies 

 Enllaces esternos 



Categoría:Conceyos de Cáceres
Categoría:Llocalidaes de la provincia de Cáceres
Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial
Categoría:Wikipedia:Artículos con plantía Otros usos a páxines que nun esisten
Categoría:Wikipedia:Artículos con referencies a la RAE