Bulbuente

Etimoloxía 
Bulbuente recibió dellos nomes a lo llargo de la so historia, en tiempos de Xaime I d'Aragón denominábase Bolbuén, Bulbón o Bolbón;
Nun testu de 1246 apaez como Bolbuén; n'otru de 1247 sale llatinizáu como Bulbón o Bolbón. 

Nel Fogache de 1495 escribíase Borbuen; esta postrera variante del topónimu haber aprovecháu l'escritor Ferrán Marín Ramos na so novela Lorién de Borbuén.

Bulbuente tamién foi documentada como: Bulbuen, Bulbuent y Burguente.Diccionariu Madoz Bulbuente Cons. el 07/01/2017

 Xeografía 
Atopar al oeste de la provincia de Zaragoza próximu al Moncayo nel quilómetru 69 de la carretera nacional N-122 ente Maleján y Tarazona, a siete quilómetros de Borja y a 3 quilómetros de la llocalidá d'Ambel.

Dientro del so términu municipal topábase la llocalidá medieval de Villamayor, allugáu dientro del actual térrmino de campos homónimu.

 Clima 
Tien un clima mediterraneu continental, fríu pel iviernu y calorosu pel branu, ye frecuentáu pol " cerciu" , vientu del noroeste, desagradable pel iviernu y prestosu pel branu. Les precipitaciones son escases pero compensaes poles agües soterrañes recargaes pol Moncayo.

 Demografía 
El primer datu de población qu'hai de Bulbuente ye'l de 1495 nel qu'habitaben nel pueblu aproximao 185, el siguiente datu qu'hai, ye'l de 1610, nel que'l pueblu el 13 de xunetu, pasu de tener 491 habitantes a 184 por cuenta de la espulsión morisca, la demografía foi creciendo amodo hasta'l sieglu XX, llegando a tener un millar d'habitantes, que depués a metá del mesmu sieglu viose amenorgada por causa de la centralización en ciudaes grandes, de les industries, faciendo que baxara la población.

 Historia 

 Edá Media 
El castiellu foi mercáu por Sancho VII de Navarra en 1195, col fin d'abrir un frente contra les tierres ocupaes pol Islam, dempués pasu a manes del Reinu d'Aragón que tres unes décades de la muerte Pedru II, en 1242, Don Lope Ximénez de Luesia, llugarteniente de Xaime I, dio al Monesteriu de Veruela toles posesiones de Zaragoza y Bulbuente entós llamáu Bulbón, xunto cola villa, en cuenta de que'l monesteriu venciéra-yos la villa de Purujosa y 3000 sueldos jaqueses, que'l monarca permuto el 17 d'avientu de 1247 y el pagu al monarca foi'l 21 d'avientu de 1249.Bulbuente Patrimoniu Artistico relixosu ISBN 9788-84-9911-188-9 Publicación del Centru d'Estudios Borjanos y Institución Fernando'l Católicu; Autores: Alberto Aguilera Hernández y Ramiro Adiego Sevillaabás-de-veruela-bulbuente | Bienes de interes cultural d'Aragón, Palaciu de los Abades de Veruela, Consultáu'l 1/9/2016

Pero en 1257 el Monesteriu de Veruela tuvo un xuiciu col Obispáu de Tarazona, una y bones el monesteriu quería cobrar el diezmu nel pueblu, una y bones el diezmu entós cobrar l'obispáu, estos problemes allargar, hasta'l 23 de xunu 1301, nel que Bulbuente empezó a cobrar el diezmu al monesteriu y Purujosa al obispáu, estos problemes volvieron surdir en 1437. 

Veruela a nivel d'alministración de tierres utilizaron el sistema d'enfiteusis, nel que los llabradores, teníen dominiu útil de la tierra, na que podíen vender les tierres quitando a les persones con privilexos yá que el monesteriu perdía'l canon d'arriendu o cesión d'esi terrén, en 1345 hubo esti tipu de problemes, anque un añu antes el monesteriu tamién tuvo que poner orde en Bulbuente y el estinguíu pueblu de Villamayor,Diccionariu Madoz Villamayor (Bulbuente) cons. el 07/01/2017 yá que na carta puebla de 1246 esixía que los que remanaren les tierres fueren vecinos , pero en 1344 muncha xente camudárase a Bulbuente y el monesteriu mando treslladar a los vecinos de Villamayor al so pueblu. Villamayor dende entós empezó un procesu de despoblación, y por causa de la Guerra de los dos Pedros en 1361, Pedru IV solicitó a Borja acoyer a Bulbuente Y Villamayor. Estos echos, y l'estáu contrariu tuvieron d'acabar con Villamayor y una baxada de población en Bulbuente.

 Edá Moderna 
En 1525, Carlos I decretó, la conversión al cristianismu de los moriscos, y al nun consagrase la mezquita de Bulbuente, Fray Miguel Ximénez, Abá de Veruela, contautu col arquiteutu guipuzcoanu Juan de Arizábal, el 2 de xunu de 1533, pa la construcción de la ilesia de Santa María, que foi acabada en 1535, col costu de 12000 Sueldos Jaqueses, que fueron acabaos de pagar el 20 de payares de 1536, pol abá Hernando de Aragon. 

Na primer selmana de cuaresma de 1542, l'Abá del monesteriu, mandu a Frai Loppe Galindo y a Simón de Borja, que yera la xusticia del llugar, que baltaren les cases de los convertíos, pa ver si yeren o non cristianos y inclumpian les normes de la cuaresma de comer carne. En 1573 había concordia ente'l monesteriu y el pueblu pero la xubida d'impuestos del monesteriu en 1598 se enfureciera la población. 

el 13 de xunetu de 1610, llegó'l comisariu Juan Recluyida, que yera d'Albalate de Cinca y espulso a 307 moriscos de Bulbuente, quedando cuasi vacíu'l conceyu, qu'entós daquella tenía 491 habitantes, tolos moriscos fueron treslladaos al Puertu de Alfaques, en Cataluña onde coyeron un navío con destín a Orán. Esti fechu fizo que'l 27 de mayu de 1613, les autoridaes verolenses promulgaren una nueva carta puebla, pa poder repoblar el pueblu.

Sobre mediaos del S. XVII resulta llamativu que nun afectara enforma la pandemia de peste, na que solo hubo 2 fallecimientos, na llocalidá. Bulbuente, foi repoblándose adulces, cabo destacar que nel 1700, entá nun se llegara a los niveles de población de 1610.En 1722 volvió surdir les disputes ente'l monesteriu y l'obispáu, pol tributu de los impuestos.

 Edá Contemporánea 
L'aumentu de población qu'hubo a principios del S.XIX fizo que les autoridaes verolenses aprobaren l'ampliación de la ilesia en 1827 y que les obres fueren sobre 1830, acabando en 1833 la obra. Mientres esa dómina, nos entamos de la rexencia del reináu de Sabela II, los cambeos políticos, xunto cola Desamortización de Mendizábal, fizo que los flaires del cister abandonaren el monesteriu de veruela, en 1835, qu'en Bulbuente ciñu al Castiellu-Palaciu, y a los dos molinos del monesteriu, allugaos nel Ribayu del Molín, que pasaron a manes privaes.Centru d'Estudios Borjanos, Molinos de Bulbuente, Cons. el 13 de marzu de 2017

Tres la desamortización la demografía creció notablemente teniendo 797 habitantes en 1857, Sobre la década de 1840, sábese que Bulbuente tenía 170 cases, cola del conceyu y la cárcel, tenía un hospital, una venta y una escuela con 25 alumnos, que pagaben una fanega de trigu pa poder estudiar, y dotada de 800 Real de vellón reales de vellón. 

En 1877 llegó la Compañía de Xesús a Veruela, esta etapa traxo una devoción al Sagráu corazón de Xesús, talláu pol flaire xesuita Lucas Pellicer Tejero, que yera natural de Bulbuente. En 1882 dellos pueblos de la Contorna de Borja, formaron una comisión onde mandaron un informe a la Compañía de Ferrocarril Norte pa intentar crear la llinia de ferrocarril Borja-Cortes,Otorgación publicada en La gaceta de los caminos de fierro del dia 12/9/1886 Pg.; Hemeroteca Biblioteca Nacional d'España; Consultáu'l 8/9/2017Concesión publicada en La gaceta de los caminos de fierro del dia 19/9/1886 Pg.; Hemeroteca Biblioteca Nacional d'España; Consultáu'l 8/9/2017Telegrames del periódicu La Vanguardia del 13/09/1886 Pg.15; Hemeroteca la Vanguardia; Consultáu'l 8/9/2017 que de primeres diba acabar en Bulbuente, pero en 1885, foi refugáu'l tramu ente Borja y Bulbuente.Ferrocarril_Econ%C3%B3micu_de_Cortes_a_Borja Ferropedia Compañía del Ferrocarril Económicu de Cortes a Borja consultáu'l 20/11/16

En 1900, por cuenta de la crisis de filoxera qu'había nesa dómina en Francia, la población aumento hasta los 1050 habitantes, pero la filoxera non tardientu en llegar y al recuperase'l mercáu vinícola francés la población foi amenorgando.
Mientres la Guerra Civil finaron 12 vecinos de Bulbuente, 11 homes y una muyer, y nel campusantu na fuesa común hai trés vecinos de Trasmoz.Dato Memoria Histórica Bulbuente El 21 de xunu de 1948 en Borja celebráronse los premios "Ciudá de Borja" y la compañía de danzantes de Bulbuente, actuaron ante'l ministru de xusticia, Raimundo Fernández-Cuesta.ABC Sevilla Premiu Ciudad de Borja 1948 cons. 3/12/16

 Economía 
La base de la so economía ye principalmente ye l'agricultura, col cultivu de les viñes yá que al tar dientro de D.O.Campu de Borja xeneró bodegues, tamién los sos principales cultivos son la olivar y l'almendral. 
En ganadería, les principales esplotaciones son vacunes y ovinas. Tamién tien, una cantera de sable y grava. 
Debíu al que pasa la N-122, que ye una vía de conexón ente Zaragoza y Soria, y la so cercanía ente monumentos históricos y naturales fai qu'haya negocios de hostelería y una Estación de serviciu.

La economía de mediaos del sieglu XIX, en Bulbuente, la so producción basar nel cultivu de ceberes como trigu, cebada y avena, plantes como cáñamu, llinu, pataques y xudíes. Tamién se faía vinu y aceite y tamién dependía la caza de perdices coneyos y llebres, y l'escedente que nun consumíen los habitantes, vendíase. Tenía dos molinos, un trujal y otru fariñeru, a unos 15 minutos andando del pueblu, nel Ribayu del Molín. A unos 45 minutos nun camín, conocíu en Bulbuente como l'antigua carretera, que yera un camín carreteru que xunía Borja con Tarazona, onde se topaba la venta del Castellán o tamién llamada darréu de los Callizos, que daba posada y descansu a los viaxeros.Diccionariu Madoz Partíu Xudicial de Borja (S.XIX)

 Política llocal 

 Últimos alcaldes de Bulbuente 
350px|miniaturadeimagen|derecha|Conceyu
 Periodu  Alcalde  Partíu 1979-1983  Jesús Borja Lahuerta  UCD  1983-1987 Javier Jiménez García PSOE  1987-1991  PAR 1991-1995  Gonzalo Sanjuan Giménez  PSOE  1995-1999  1999-2003 Jesús Clavería Trívez PAR  2003-2007  2007-2011  2011-2015  José Miguel Serrano BorobiaAlcaldes d'Aragón de les eleiciones de 2011  2015-2019  Carlos Romanos García PP 

 Resultaos eleutorales 
Eleiciones municipales Partíu 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 PP  - - - - 3 PSOE 3 4 4 3 2 2 1 1 CHA 1 - 1 PAR 4 3 3 4 5 4 4 Total 7 7 7 7 7 7 5 5

 Patrimoniu 
250px|thumb|Piedra del Sacrificiu.
 El Castiellu-Palaciu de los Abás de Veruela que Xaime I apurriera a los monxos de Veruela nel sieglu XIII y dende la desamortización de Mendizábal esta en manes privaes(Anguaño en restauración), la Torre del Castiellu ta catalogada Bien d'Interés Cultural. 
 La Ilesia parroquial de Santa María, Construyida ente 1533 y 1535 con delles ampliaciones y caltenimientos posteriores,Pagina Sipca(Gobiernu d'Aragón), Historia Ilesia de Bulbuente, Consultáu'l 3/9/2016 na cual caltiénense delles tables d'unu de los altares mayores del monesteriu de Veruela que s'allugó darréu en Bulbuente, y trés sargas de Jerónimo Cósida, consideraes, unos de los sos primeros trabayos.
 La ermita de San Bartolomé, Construyida ente 1631 y 1644 con delles reformes posteriores, nel 2009 inaugúrase como centru de día.SIPCA Ermita de san bartolome bulbuente consultáu'l 4/9/2016
 La Casa Consistorial, que ye una casa-palaciu del S. XVI d'estilu renacentista aragonés, restauráu sobre finales del S.XX.
 Cases-palaciu, d'estilu renacentista aragonés nes qu'inda podemos ver les clásiques galeríes de arquillos.
 Casa Modernista de finales del S.XIX.SIPCA Casa modernista de Bulbuente, cons. el 14/03/17
 Hoya de la Mora Encantada 
 Piedra del Sacrificiu

 Fiestes 

 Fiestes mayores 
 San Bartolomé, el 24 d'agostu (fiesta patronal)

 El Sagráu Corazón de Xesús, que ye fiesta variable, que varia según l'añu y suel celebrase nel mes de xunu.

 La fiesta de San Bartolomé 
Empieza a l'amanecida del día 24 d'agostu cuando los cofrades canten les "Coplillas" n'honor del Santu.
COPLILLAS N'HONOR A SAN BARTOLOMÉ . 

GÜEI CELEBRA BULBUENTE LA FIESTA D'AQUEL 
GRAN APÓSTOL SAN BARTOLOMÉ, SAN 
BARTOLOMÉ. 
D'AQUEL GRAN APÓSTOL SAN BARTOLOMÉ. 

RAZÓN YE QUE SIGAMOS CONSTANTES 
NES SOS ALLABANCIES A LA REINA ESTHER. 
A LA REINA ESTHER. 
NES SOS ALLABANCIES A LA REINA ESTHER. 

SAN BARTOLOMÉ CONVÍDANOS A REZAR EL ROSARIU ESTI DÍA ALLEGRE A l'amanecida 

A l'amanecida, ESTI DÍA ALLEGRE A l'amanecida.. 


(ESTRIBILLU ) 

AURORA DIVINA, MARÍA, MARÍA, QU'A EL 
MESMU DIOS NAMORA, NAMORA, SOCÓRRINOS, SEÑORA, EN 

TOA MOLICIÓN 
P'ALGAMAR LA GLORIA VIVIR, 
VIVIR SIEMPRES CON DIOS. 
VIVA, VIVA NUESA FE Y 
VIVA LA RELIXÓN TOES DIGAMOS QUE VIVA QUE VIVA EL 
NUESU PATRÓN. 
Sobre les nueve de la mañana los danzantes percuerren el pueblu cola diana interpretada polos dulzaineros.
A los dolce empieza la misa mayor na Ilesia de Santa María, de siguío San Bartolomé sale en procesión, los danzantes rínden-y les cortesíes
.
Terminada la procesión, na plaza de la Ilesia representa'l autu sacramental llamáu en Bulbuente el Dance. 
Consiste nuna representación teatral na qu'un pastores axuntar pa celebrar la fiesta. El diañu apaez y trata d'evitala.
Los pastores piden ayuda al Santu qu'unvia un ánxel que gana al diañu y celébrase la fiesta.
Un personaxe interesáu ye'l Cipotegato que n'acompaña al Santu na procesión y que nun momentu de la representación dedicar a criticar lo asocedío nel pueblu mientres l'añu, siendo especialmente críticu colos poderes municipal y eclesiático.
Depués báillase'l Paloteao

y terminar col trenzau
.

 Fiestes menores 
 San Antón, El 17 de xineru, col so correspondiente foguera pela nueche el la plaza del Conceyu (que se treslladen al fin de selmana).

 San Sebastian, el 20 de xineru, cola so foguera'l fin de selmana siguiente de San Antón.

 Santa Águeda, el 5 de febreru, cola so correspondiente foguera'l fin de selmana

 A mediaos de xunetu, celébrase la feria de la mora encantada na que se representa la lleenda de la mora encantada.

 Persones Pernomaes 
Francisco navarru de Egui (Bulbuente ¿?- Uesca1641) Canonigo y tesoreru de la catedral de Tarazona y Obispu de Uesca.Centru d'Estudios Borjanos Efemerides del 29 de Mayu, Consultáu'l 2/10/17SO_LEGÁU_ART%C3%8DSTICO_en_Argensola_122_Uesca_2012_pp._15-52 academia.edu L'OBISPU DE UESCA FRANCISCO NAVARRO DE EUGUI Y EL SO LEGÁU ARTÍSTICU Pg. 18 a 20, Consultáu'l 2/10/17

 Persones relaccionadas con Bulbuente 
 L'escritor, Poeta, guionista y marín español Julio Alejandro Castro(1906-1995) tien una cai na llocalidá dedicada en 1992, yá que braniaba de pequeñu, amás de tar parte de les cenices nel términu municipal; Foi conocíu por escribir delles películes de Luis Buñuel.Julio Alejandro de Castro Cardús, Gran Enciclopedia AragonesaJulio Alejandro, Un Escritor amigu de Bulbuente; Noticia de La Cronica del Campu de Borja(Periódicu de Aragon) del 8/2/2005; Cons. el 28//6/2017

 Referencies 

 Ver tamién 
 Llista de conceyos de la provincia de Zaragoza

 Enllaces esternos 

 Bulbuente en Campu de Borja
 Web del castiellu-palaciu de Bulbuente

Categoría:Bulbuente
Categoría:Llocalidaes de la provincia de Zaragoza
Categoría:Conceyos de Zaragoza
Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial