Tirgo

Tirgo ye un conceyu y una llocalidá de la comunidá autónoma de La Rioxa (España).

Ta asitiáu al noroeste de La Rioxa, na denomada Rioxa Alta. Tirgo cunta con una estensa rede hidrográfica sobre la fértil llanura na que s'asitia, bañada peles agües del ríu Tirón, y nes proximidaes del Ebro y l'Oja. Pertenez al partíu xudicial d'Haro y atópase a namái 15 quilómetros de la ciudá de Miranda de Ebro.

 Historia 
L'orixe de Tirgo remóntase a les primeres civilizaciones de la Península, en concretu a los autrigonos, una de les tribus primitives que s'asitiaron na zona. El primer nome de Tirgo foi Autrigón yá que yera la única villa habitada por esta tribu. Darréu'l pueblu pasó a llamase Trigón, nome que ta rellacionáu tantu col nome de los pobladores como col ríu Tirón. Finalmente camudóse'l nome pol de Tirgo, que ye'l que se caltuvo hasta l'actualidá.
Magar Tirgo tien el so orixe nes primeres civilizaciones peninsulares, nun esisten referencies documentales hasta l'añu 978, añu en que s'ellabora l'Acta de Fundación del Conventu de Covarrubias. Trátase d'una donación de los condes castellanos García Fernández y la so esposa al susodichu conventu pol que dexaben el templu de Santa María de Tirbo.
En sieglos posteriores, al tratase d'una villa fronteriza ente los reinos de Castiella y Navarra, perteneció alternativamente a unu y a otru, según les distintes circunstancies históriques.
Nel sieglu XIV pasó a formar parte del condáu de Baños de Rioja, xunto a les poblaciones de Leiva, Baños y Ochánduri.
Nel sieglu XVII, so los auspicios de la reina Mariana d'Austria, Tirgo foi reconocida como "villa independiente" por Santo Domingo de la Calzada. Nel añu 1713 mandóse asitiar un retablu barrocu nel ábside de la Ilesia d'El Salvador pa conmemorar el llogru del títulu de la villa.

 Demografía 
El conceyu, que tien una superficie de 9,14 km², cuenta según el padrón municipal pa  del INE con  habitantes y una densidá de  hab./km².

La población esperimentó una considerable recesión dende principios del sieglu XX, en que cuntaba con 636 habitantes, númberu que foi menguando hasta estabilizase na década de los 80. Na actualidá'l so censu nun llega a les 250 persones.

 Economía 
Trátase d'un conceyu eminentemente agrícola y ganaderu. Cultívense productos tantu de regadíu (pataca y cultivos industriales) como de secanu (vide y cebera). La vide ye'l cultivu principal del pueblu y base de la industria más destacao del conceyu. Cuenta con una cooperativa vinícola..

 Evolución de la delda viva 
El conceutu de delda viva contempla namái les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial.

La delda viva municipal per habitante en 2014 xubía a 888,37 €.División de la delda viva de 2014 (datu del Facienda y Alministraciones Públiques, Delda Viva de les Entidaes Llocales ) ente'l númberu d'habitantes del conceyu d'esi mesmu añu (datu del Institutu Nacional d'Estadística, Nomenclátor: Población del Padrón Continuu por Unidá Poblacional).

 Llugares d'interés 
Monesteriu de Santa María de Tirgo.
Apaez nuna donación del añu 978 de los condes de Castiella García Fernández y la so esposa Doña Aba pa la so fía Doña Urraca al Monesteriu de Covarrubias. En 1052 el rei Don García donar al Monesteriu de Santa María la Real de Nájera. Fai referencia a una ilesia qu'había na redoma, anterior a la parroquia actual d'El Salvador, de la dómina repobladora de los sieglos IX, X o XI.

Ilesia parroquial d'El Salvador.
La ilesia románica d'El Salvador que, según la tradición perteneció a los Templarios, vien citada nun documentu posterior (añu 1257) del arciprestalgu de Ríu de Oja, realizáu pol obispu de Calahorra, Don Aznar, sobre la asignación de les parroquies y la distribución de les sos rentes y frutos. Ta dedicada a la Tresfiguración del Salvador, ye del Románicu tardíu, y ta construyida en sillería. L'entamu de la so construcción data de finales del sieglu XII y principios del XIII. Consta d'una nave de tres tramos y un presbiteriu, de planta rectangular y cubiertos con bóveda de cañón apuntada, separaos del ábside por un arcu trunfal sobre'l que se sofita una espadaña de dos baldíos. L'ábside ye semicircular y ta cubiertu por una bóveda de cuartu d'estera apuntada.
El retablu mayor caltién ocultes les ventanes y pintures gótiques del ábside (instaláu en 1785), que se dieron a conocer a la llocalidá en 1962.
La ilesia foi restaurada en 1953 y en 1971 y 1972 so los auspicios de la Direición Xeneral de Belles Artes, y viose sometida por escavaciones arqueolóxiques en 1992, 1995 y 1997. Esta última escavación estudió un llenzu de sillería esistente nel llau Norte de la ilesia, que delimitaba una cortil denomada El Cortixu. Esta cortil tuvo de construyise na mesma dómina que la ilesia románica. Tenía una finalidá defensiva en tiempos de guerra y un usu consuetudinario en dómina de paz.
Les ventanes tán decoraes con distintos motivos xeométricos: reticuláu de rombos, llinies ondulantes, cabeces de clavu, aspes inscrites en paralelogramos y semicírculo tangente. Los capiteles presenten piñes, palmetas, una serena de doble cola que suxeta coles sos manes les estremidaes inferiores, y dos aves simétriques y engarraes que piquen un tueru d'árbol.
De les cuatro medies columnes que reforzaben el ábside verticalmente, solo queden trés. Destaca'l capitel decoráu cola tema simbólica de la lluxuria, representáu por una figura de muyer desnuda, que los sos pechos son zucaos por dos culiebres qu'ella cueye coles sos manes. A entrambos llaos tar torturando dos demonios con garres d'ave rapazu y focicu de cocodrilu. Otru capitel destacáu ye'l qu'alluga un Pantocrátor bendiciendo y flanqueado por dos de los Tetramorfos: l'home aláu que representa a San Mateo y l'águila de San Juan.
El templu cunta con dos portaes. La principal abrir al sur, nel tramu central del conxuntu. La so factura ye la más tardía del conxuntu, realizada nun Románicu arcaizante. Tien trés arquivoltas de mediu puntu, ensin capiteles y la so única decoración ta formada por rosetas d'ocho pétalos y un botón central. La segunda puerta tuvo cegada hasta la restauración del templu en 1972. Consta de trés arquivoltas de mediu puntu con distintos motivos ornamentales: axedrezáu, aspes, zig-zag, rosetas d'ocho pétalos, y cuatro columnes toraes con capiteles vexetales a base de fueyes de cardu. Ye posible qu'ésta fora la portada primitiva d'accesu a la cortil.
Detrás del retablu mayor hai muertes de pintura mural gótica, n'estilu hispanu-flamencu de finales del sieglu XV y n'estilu góticu llinial de los sieglos XIII y XIV. Les pintures son planes, ensin fondura, los perfiles de les figures tán contorneados por trazos negros y rellénense con colores uniformes y vivos. Lo novedoso nun mora na téunica sinón na temática. Nel Románicu los ábsides yeren ocupaos pol Pantocrátor o'l Cristu Toupoderosu, que depués se sustituyiría pol Cristu Crucificáu. Sicasí, nes pintures del ábside de la ilesia de Tirgo represéntase'l Calvariu.

Cases de sillería y escudos de los sieglos XVII y XVIII

Bodegues

 Fiestes 
Tirgo ye un llugar apacible qu'en fiesta se ve enchíu por casi 2000 foranos. El componente principal de les fiestes ye'l Geralito´s Club, el llugar de xunta de moces, creáu en 1992 cola cuenta de cubrir los gastos de los mozos. Unu de los éstos dexa un llocal pa montar una barra en fiestes y el Geralito´s terminóse convirtiendo en puntu de referencia. Financia conciertos de rock.
5-8 d'agostu: Fiestes d'El Salvador
Cunta con chupinazo y pregón de fiestes,verbenes, pasucáis y cencerraes, festival de pelota a mano y partíos de fútbol. El día 6 celébrase la misa n'honor al Salvador.
14-16 d'agostu: Fiestes n'honor a La nuesa Señora y San Roque.
Nos dos fiestes hai danza. Realícense concursos d'amarutes, pártese pimientu y vinu pa los presentes. Les fiestes acaben cola "moyada" (guerra d'agua) y l'Entierru de la Cuba.

 Ver tamién 
 Conceyos de La Rioxa
 Llocalidaes d'entidá menor de La Rioxa

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Categoría:Llocalidaes de La Rioxa (España)
Categoría:Conceyos de La Rioxa