Provincia de Teḥrán

La provincia de Teḥrán (persa: استان تهران) ye una de les 31 provincies d'Irán, tien más de 12 millones d'habitantes y ye la provincia más densamente poblada d'Irán. Tien una estensión d'alredor de 18.637 km² y atópase al norte de la pandu central iranín.

La provincia de Teḥrán parte coles provincies de Mazandarán al norte, Qom al sur, Semnán al este y Qazvín al oeste. La ciudá de Teḥrán ye la capital tantu de la provincia como del país, siendo'l distritu central de la provincia. Otros distritos son: Shemiranat, Rei, Islam Shahr, la ciudá de Ray, Karaŷ, Ŷaŷrud, Llar, y Rud Shur. La provincia algamó la so importancia cuando Teḥrán sustituyó, como capital, a Ghajar en 1778 cola dinastía Kayar. Anguaño (2004) Teḥrán atopar ente les 20 ciudaes más grandes del mundu.

 Xeografía 
400px|thumb|left|Teḥrán foi la capital d'Irán dende 1778.
200px|thumb|right|La elevada cadena montascosa Elburz en Teḥrán álzase percima de los modernos rascacielos del distritu d'Elahiyeh.
La provincia de Teḥrán tien más de 14 millones d'habitantes y ye la rexón más densamente poblada d'Irán.  Aproximao un 84,15 % mora n'árees urbanes y un 15,85 % n'árees rurales de la provincia.

El puntu más altu de la provincia ye'l monte Damavand, que llega a los 5.678 msnm; el puntu más baxu de la provincia son les llanures de Varamin, 790 msnm.

Los ríos más llargos d'esta provincia son el ríu Karaj y el ríu Jajrud.

Los cordales como los Elburz cubren el norte: Savad Kuh y Firuz Kuh atopar nel nordeste; Lavasanat, Qarah Daq, Shemiranat, Hassan Abá y montes Namak atópase nes zones meridionales; Bibi Shahr Banu y Alqadr atopar nel sureste y los altos de Qasr-y-Firuzeh atópase na parte este de la provincia.

Falando dende un puntu de vista medioambiental, el clima de la provincia de Teḥrán nes zones meridionales ye templáu y secu, pero nes cercaníes de los montes ye fríu y semi-húmedu, y nes rexones más altes ye fríu con llargos iviernos. Los meses más templaos del añu son desdemediados de xunetu a mediaos de setiembre, cuando les temperatures van dende los 28º a los 30º y los meses más fríos son de 1 °C alredor d'avientu-ebnero, pero en ciertes dómines pel hibiernu puede ser de 15 °C baxo cero. La ciudá de Teḥrán tien iviernos moderaos y branos templaos. La pluviosidá media añal ye d'aproximao 200 mm, siendo'l máximu mientres la estación iverniza.

 Historia 
La provincia de Teḥrán tien dellos xacimientos arqueolóxicos qu'indiquen asentamientos que se remonten a fai dellos miles d'años. Hasta va trescientos años, Ray yera la más destacada de les ciudaes de la provincia. Sicasí, la ciudá de Teḥrán creció hasta convertise na ciudá más grande y capital d'Irán pal añu 1778, y dende entós foi'l nucleu comercial, económicu, cultural y políticu d'Irán.

Teḥrán tien más de 1.500 puntos históricos de significáu cultural rexistráu na Organización del Patrimoniu Cultural d'Irán. El más antiguu d'éstos na provincia de Teḥrán son los restos de dos xacimientos nel distritu de Firuzkuh que se remonten al IV mileniu e.C.

 Divisiones 
 Distrito:
{| border="0" cellpadding="5" cellspacing="0" align="center"
|
 Distritu de Damavand
 Distritu de Eslamshahr
 Distritu de Firuzkuh
 Distritu de Karaj
 Distritu de Nazarabad
 Distritu de Pakdasht
 Distritu de Ray
||
<ol start=8>
Distritu de Robat Karim
Distritu de Savojbolagh
Distritu de Shahriar
Distritu de Shemiranat
Distritu de Teḥrán
Distritu de Varamin
||
|}
 Conceyos: Absard, Andishe, Baghershahr, Baghestan, Boumehen, Chahardangeh, Damavand, Eshtehard, Eslamshahr, Ferdowsieh, Firouzkouh, Garmdarreh, Gharchak, Ghods, Golestan, Shahriar, Hashtgerd, Nueva Ciudá de Hashtgerd, Javadabad, Hassan Abá, Kahrizak, Kamalshahr, Karaj, Kilan, Lavasan, Mahdasht, Malard, Meshkindasht, Mohammadshahr, Nasimshahr, Nazarbad, Owshan Fasham Meygoun, Pakdasht, Pardis, Pishva, Robat Karim, Roudehen, Sabasharh, Safadasht, Shahedshahr, Shahriar, Sharifabad, Teḥrán, Vahidieh, Varamin,

 La provincia de Teḥrán güei 
Teḥrán ye'l corazón comercial d'Irán. La provincia de Teḥrán tien alredor de 17.000 unidaes industriales qu'empleguen a 390.000 persones, 26% de toles unidaes d'Irán. La provincia contién un 30% de la economía d'Irán y entiende el 40% del mercáu consumidor iranín. Tien tres pantanos llamaos Latiyan, Llar y Amir Kabir según dos llagos naturales, apurriendo agua pa Teḥrán y la so provincia. Contién 170 mines, sobre 330 quilómetros cuadraos de montes y más de 12.800 km² de camperes.

Falando polo xeneral, en tol añu, rexones como les fasteres meridionales de los montes Elburz, especialmente nos montes, valles y ríos y llagos artificiales formaos tres les grandes preses de Amir Kabir, Latiyan y Llar xunto colos llagos naturales de Jaban y Tarr apurren considerable recreación pa la provincia.

Entá más, por cuenta de la escesiva nieve nes árees septentrionales de la provincia mientres la temporada iverniza, los Elburz formen un escelente ambiente para deportes d'iviernu como'l esquí. Dizin, Shemshak y Tochal son les estaciones d'esquí más populares.

 Parques y otres atraiciones 

 Darband (sienda)
 Parque Chitgar
 Parque Mellat
 Parque Laleh
 Parque Jamshidieh
 Parque Niavaran
 Parque Sa'ei
 Parque Shatranj
 Tangeh Savashi
 Parque de Policía *
Sienda Darabad
 Sienda Darakeh
 Parque Jahan-y Kudak
 Complexu Deportivu Azadi
 Complexu Deportivu y campu de golf Enghelab
 Delles cueves, manantiales y cascaes fora de Teḥrán.
 Llagu Latyan
 Parque forestal Lavizan
 Parque forestal Vard-Avard
 Parque Nacional Khajeer
 Parque Nacional Kaveer
 Llagu Tar
 Llagu Amir Kabir
 Hábitat Natural protexíu de Llar
 Hábitat Natural protexíu de Varjeen

 Centros relixosos 
 Mezquites, santuarios, mausoleos y baltes 
 Mezquita Soltani, construyida por Fath Alí Sah Kayar
 Mezquita Atiq, construyida en 1663.
 Mezquita Mo'ezz o-dowleh, construyida por Fath Alí Sah Kayar
 Mezquita Haj Seyd Azizollah, construyida por Fath Alí Sah Kayar
 Mezquita Al-javad, la primer mezquita de diseñu modernista d'Irán
 L'antigua mezquita de Sepahsalar, otra destacada mezquita de la dómina Kayar
 La nueva mezquita de Sepahsalar (Madreseh y Motahari)
 Mezquita Filsuf o-dowleh, dómina Kayar
 Mezquita Moshir ol-Saltaneh, dómina Kayar
 Mezquita Mo'ayyer ol-Mamalik, dómina Kayar
 Mausoléu de Shahr Banu
 Mausoléu Javan-mard Qassab, un héroe preislámico semi-míticu *
Docenes de santuarios de Imam-zadeh, con cientos d'años d'antigüedá, incluyendo'l d'Imam Zadeh Saleh.
 Docenes de Saqao Khanehs: tradicionales llugares d'oración
 Dellos Tekyehs: tradicionales llugares pa ceremonies Muharram de duelu por Husayn ibn Ali.
 Campusantu Ibn Babviyeh, onde tán soterraos munchos grandes iraninos, ente ellos Tajti y Ali Akbar Dehjoda
 Campusantu de Zahiroddoulé, onde tán soterraes figures del arte y la cultura como Irach Mirzá, Mohammad Taqí Bahar, Forugh Farrojzad, Abolhasán Sabá, Ruhollah Jaleqí y Darvish Jan
 Tumba Kordan, selyúcida, Karaj.
 Tumba Maydanak, sieglu XIII, Karaj
 Campusantu polacu al norte de Teḥrán, onde tán soterraos munchos soldaos aliaos occidentales

 Ilesies 
 Ilesia Surep Georg, 1790
 Ilesia Thaddeus Bartoqimus, 1808
 Ilesia Tatavus, de la era Kayar
 Ilesia Enjili, 1867
 Ilesia asiria

 Colexos y universidaes 
Principales universidaes de la provincia de Teḥrán:
 Universidá Allameh Tabatabaii
 Universidá de Teunoloxía Amirkabir (Politéunicu de Teḥrán) (website)
 Universidá Alzahra (website)
 Colexu Téunicu Shamsipour (website )
 Universidá de Ciencies Médiques Baqiyatallah
 Institutu Farabi d'Educación Cimera Virtual 
 Universidá d'Irán de Ciencies y Teunoloxía (IUST)(website)
 Universidá Imam Hossein 
 Universidá Imam Sadeq (ISU)
 Universidá d'Irán de Ciencies Médiques
 Universidá de Teunoloxía K.N.Toosi
 Universidá Shahed 
 Universidá Shahid Beheshti (website )
 Universidá de Teunoloxía Sharif (website )
 Universidá Tarbiat Modarres (Universidá de Formación del profesoráu)(website)
 Universidá de Teḥrán de Ciencies Médiques
 Universidá Tarbiat Moaalem
 Universidá d'Artes 
 Universidá de Bienestar Social y Ciencies de Rehabilitación 
 Universidá de Teḥrán (website)
 Universidá Islámica Azad de Teḥrán-Ciencia ya Investigación
 Universidá Islámica Azad de Varamin 
 Universidá Islámica Azad de Islamshahr
 Universidá Islámica Azad de Karaj
 Universidá Islámica Azad de Damavand
 Universidá Islámica Azad de Rudehen
 Universidá Islámica Azad de Teḥrán-Ciencies Médiques 
 Universidá Islámica Azad de Teḥrán-Norte
 Universidá Islámica Azad de Teḥrán-Sur
 Universidá Islámica Azad de Teḥrán-Central 
 Universidá Islámica Azad de Teḥrán-Rexón 1
 Universidá de Ciencies Médiques Shahid Beheshti 

 Institutu pa Estudios en Física Teórica y Matemátiques (IPM) (website)
 Colexu Hadith de Teḥrán
 Universidá Imam Ali pa oficiales del exércitu *#
Universidá Integral de Teunoloxía
 Universidá de Teḥrán de Ciencies aplicaes y teunoloxía 
 Colexu de Teḥrán de Mediu Ambiente 
 Universidá Bagher Aloloum
 Universidá Internacional d'Irán
 Colexu d'Irán de Telecomunicaciones 
 Universidá Médica pal Exércitu de la República Islámica de Írán
 NAJA Universidá de Policía *#
Escuela d'Asuntos Económicos (SÍA)
 Escuela de Rellaciones Internacionales
 Universidá Shahed de Ciencies Médiques
 Universidá Shahid Sattari d'Inxeniería Aeronáutica *#
Universidá de Sectes Islámiques
 Institutu d'Investigación de la industria del petroleu
 Institutu Petroquímico y de Polímeros d'Irán 
 Institutu de Teunoloxía d'Enerxía y Agua (PWIT) ()
 Universidá Payame Nur (website)

 Ver tamién 
 Teḥrán (la ciudá)

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Tehran