Llingües kuliak

Les llingües kuliak o rub formen un pequeñu númberu de tres llingües emparentaes ente sigo (ik, soo, nyang'i), y falaes nos montes del noroeste d'Ugandesobremanera nes faldes de dellos volcanes de la rexón.

 Usu y distribución 
El kuliak occidental ta morrebundu. El nyang'i ta probablemente estinguíu, y el soo ye una llingua bien amenazada. Na actualidá estes llingües tán en retrocesu y los miembros más nuevos de los grupos étnicos que falaben llingües kuliak agora usen llingües nilótiques, quedando apostráu l'usu de la llingua tradicional a les xeneraciones de mayor edá.

Sicasí'l ik (kuliak oriental), tien un ampliu usu, y ta aumentando'l númberu de falantes.

 Clasificación 
Bender (1989) consideró que podríen formar parte de les llingües sudániques orientales, anque a la lluz d'una meyor evidencia n'otru trabayu posterior (Bender, 2000) les clasifició como una caña dixunta de la familia nilo-saḥariana bien distantemente emparentada coles llingües sudániques orientales. Al respeutive de la clasificación interna'l soo y el nyang'i formen un subgrupu (kulian occidental) frente al ik (kuliak oriental). Blench señaló que les llingües kuliak retienen un importante nucleu de vocabulariu d'orixe non nilo-saḥarianu, suxiriendo qu'esti grupu pudo tener orixe na sustitución llingüística d'un grupu que falaba una llingua non nilo-saḥariana y foi conquistáu, invadíu o influyíu por un grupu nilo-saḥarianu.

 Descripción 
Estes llingües amuesen una influencia notable de les llingües cushitas, y más apocayá de les llingües nilótiques. Estes influencies son bultables tantu nel vocabulariu como na fonoloxía. Bernd Heine y Christopher Ehret qu'estudiaron estes llingües con ciertu cuidu propunxeron reconstrucciones del proto-kuliak (o proto-rub na terminoloxía de Ehret)

 Clasificación interna 

 Fonoloxía 
Bender (1997) recueye'l siguiente inventariu consonánticu pal proto-kuliak:
{|  style="text-align:center"
! colspan="2" |
! colspan="2" | Llabial
! colspan="2" | Coronal
! colspan="2" | Palatal
! colspan="2" | Velar
! colspan="2" | Glotal
|-
! rowspan="4" |oclusiva
! eyectiva
| colspan="2" |
| colspan="2" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" |
|-
! sorda
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" |
|-
! sonora
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" |
|-
! implosiva
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" |

|-
! colspan="2" | fricativa
| colspan="2" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
|-
! colspan="2" | nasal
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" |
|-
! colspan="2" | sonorante
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" style="font-size:larger;" |
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|}
Los soníos // son xenuines oclusives palatales y non africaes postalveolares.

Les llingües kuliak presenten poques esviaciones respeuto al inventariu de la protollingua. En nenguna d'elles caltiénse intactu'l fonema //. En Ik amás esisten //, en soo hai amás // anque sumió //. En nyangia sumieron / // anque esiste una llateral palatalizada //.

Pa les vocales reconstruyóse un sistema de nueve vocales //, anque nes llingües modernes esistió dalgún reaxuste de los cuatro últimes vocales.

 Comparanza léxica 
Los numberales en distintes llingües kuliak son:Nilo-Saharan Numerals
{|class=wikitable style=text-align:center;
|-
! rowspan=2|GLOSA
! rowspan=2|Ik
! colspan=2|Kul. meridonal
! rowspan=2|PROTO-KULIAK
|-
! Ngangi !! Soo
|-
| '1' || kɔ́nʊkʊ̥ || nardok || ɛdɛs ||
|-
| '2' || -yɓyʦin || nɛʔɛʦ || nɛbɛʦ || *nɛɓɛʦ
|-
| '3' || aɗín || iyʔɔn || iyon ||
|-
| '4' || tsʼáɡusin || nowʔy || nowa ||
|-
| '5' || túdin || tud || el toɗ || *tud-
|-
| '6' || túdin ńda kɛɗɪ kɔn || mɔk kan kapei || la toɗ ka nɪ ɛdɛs || *5+1
|-
| '7' || túdin ńda kɛɗi léɓyʦ || || la toɗ ka nɪ nɛbɛʦ || *5+2
|-
| '8' || túdin ńda kɛɗi aɗy̥ || || la toɗ ka nɪ iyon || *5+3
|-
| '9' || túdin ńda kɛɗi tsʼaɡús || || la toɗ ka nɪ nowa || *5+4
|-
| '10' || tomín || mɔk tomin || el toɗ en-ek iɠy || *tomin
|}

 Referencies 

 Bibliografía 
 Heine, Bernd (1976) The Kuliak Languages of Eastern Uganda. Nairobi: East African Publishing House.
 Ehret, Christopher (1981) "The classification of Kuliak", in ed. Thilo Schadeberg & Lionel Bender, Nilo-Saharan: Proceedings of the First Nilo-Saharan Linguistics Colloquium, Leiden, September 8-10, 1980. Dordrecht: Foris.
 Laughlin, C. D. (1975) "Lexicostatistics and the mystery of So ethnolinguistic relations" in Anthropological Linguistics 17:325-41.
 Fleming, Harold C. (1982) "Kuliak external relations: step one" in Nilotic Studes (Proceedings of the international symposium on languages and history of the Nilotic Peoples, Cologne, January 4-6, 1982, Vol 2, 423-478.


Categoría:Llingües d'Uganda