Llingües Na-Togo

Les llingües Na-Togo constitúin una caña de les llingües kwa, formada por daqué más de media docena de llingües, falaes principalmente na rexón montascosa asitiada ente Ghana y Togo. Esta agrupación ye una de les dos cañes en que Heine (1968) estrema les llingües de los montes ente Togo y Ghana.

 Clasificación 
Les llingües Na-Togo son unu de los dos subgrupos en que B. Heine estremó les llingües kwa de los cordal que dixebra Ghana y Togo. En 1912, Bernhard Struck foi'l primeru n'arrexuntar xuntes toes estes llingües a les que llamó Semibantu von Mitteltogo. Westermann, nel so clasificaión de les llingües sudániques (darréu reclasificadas como llingua Níxer-Congu), adoptó pa toes estes llingües el términu "caxón-de-xastre" Togorestsprachen,Y.g. Westermann 1935:146 que nun yera otra cosa qu'una agrupación xeográficu-tipolóxica ensin basar nel métodu comparativu. El primer trabayu qu'emplegó'l métodu comparativu foi llevada a cabu por Bernd Heine (1968) qu'estableció dos grupos distintos: el Ka-Togo y el Na-Togo basándose na forma pa 'carne' nestes llingües. Dakubu y Ford (1988) renombraron al agregáu de llingua Ka-Togo y Na-Togo como llingua Togo centrales, un términu entá usáu por dellos autores (e.g. Blench 2001). Dellos autores consideren que les llingües Ka-Togo xunto coles llingües Na-Togo formen un grupu, pero la opinión mayoritaria ye tratales como dos rames independientes dientro del grupu kwa.Blench (2001) afirma que Although much of the literature and in particular Heine (1968) treats the Central Togo languages as a unit, since Stewart (1989) it has generally been accepted that these form distinct branches showing non particular relationship.

 Llingües del grupu 
 Llingua AutónimosAutóetnónimo  AutoglotónimoNaAdele  Bidire  GidireAnii, Basila Giseme, Akpe Logba  Akpanawò  IkpanaLelemi, Buem   Lε-lεel mioLefana, Buem   Lε-fanaSiwu-Lolobi, Akpafu  sg. Ɔwu, pl. Mawu  SiwuLikpe  sg. Ɔkpεlá, pl. Bakpεlá  SεkpεléSantrokofí  Sεlεε

 Descripción llingüística 
Les llingües Na-Togo, según les llingües Ka-Togo, tienen carauterístiques típiques de les llingües Níxer-Congu como la presencia de clases nominales, esta retención del sistema ye orixinal yá que munches llingües circundantes perdieron o erosinado en gran midida dichu sistema qu'anguaño ye solu residual. Toles llingües Na-Togo son llingües tonales y la mayoría tienen sistemes vocálicos formaos por nueve o diez unidaes fonolóxicamente distintives, qu'entren en xuegos de sinarmonía vocálica basada nel traza ATR. Tanto'l ewe como'l twi, les llingües principales de la rexón influyeron notablemente nestes llingües.

 Comparanza léxica 
Los numberales reconstruyíos pa distintos grupos de llingües Na-Togo son:Kwa Numerals
{|class=wikitable style=text-align:center;
|-
! rowspan=2|GLOSA
! colspan=2| Basila-Adele
! colspan=2| Lelemi-Siwu
! colspan=2| Likpe-Selee
! rowspan=2| Logba
! rowspan=2| PROTO-NA-TOGO
|-
! Adele !! Anii(Basila) !! Lelemi(Buem) !! Siwu(Akpafu) !! Likpe(Sekpele) !! Sɛlɛɛ
|-
| '1' || ɛ̀kí || dɨ̄ŋ || ùnwì || ɔ̀wɛ̃̂ || nùɛ́ || ònwíì || ik͡pɛ || *-k͡pi
|- 
| '2' || ɛ̀ɲɔ̃̀ː || īɲīʊ̄ || íɲɔ́ || íɲɔ̂ || núə̀ || ɔ̀ɲɔ́ || iɲɔ || *-ɲɔ
|-
| '3' || àsì || īrīū || ɛ̀tɛ̀ || ìtɛ́ || ǹtsyə́ || òtìɛ́ || ita || *-tia
|-
| '4' || ɛ̀nàː || īnāŋ || ínɛ́ || ínâ || ǹná || ɔ́nà || ina || *-na
|-
| '5' || tõ̀ || īnʊ̄ŋ || ɛ̀lɔ́ || írù || ǹnɔ́ || ɔ̀nɔ́ɔ̀ || inú || *-nu
|-
| '6' || kòːrõ̀ || īkōlōŋ || ɛ̀kú || íkùɔ̀ || ǹkúa || òkúɔ́ || igló || *-kolõ
|-
| '7' || kɔ̀rɔ̃̀kí || kūlūmī || máátɛ̀ || ìkɔ́dzɛ̂ || kúansè || kùɛ́nsĩ́ || glaŋk͡pe || *-kolõ+k͡pi
|- 
| '8' || nìyɛ̀ || ɡánááná || máánɛ́ || fàráfánà || yèní || ɔ̀nɛ́ || mlaminá ||
|-
| '9' || yɛ̀kí || tʃīīnī || lɛ́yàlìnwì || káiwɛ̃̂ || nàsé || nàásĩ́ || ɡɔkwaɖo ||
|-
| '10' || fò || tɘ̄b || lèèvù || ìwéó || lèfósì || lèfósì || oɖú || *-y-fo
|}

 Referencies 

 Bibliografía 

Categoría:Llingües kwa