Rei d'Italia

El rei d'Italia ye un títulu adoptáu por munchos gobernantes dempués de la cayida del Imperiu romanu, anque ente la cayida del reinu ostrogodu (553) y la unificación d'Italia (1870) nengunu de los sos portadores gobernó sobre la totalidá de la península itálica.
190px|thumb|Moneda de 90 llires cola inscripción Regno d'Italia.

 Reyes Xermánicos 
Dempués de la cayida de Rómulo Augusto en 476, el líder de los hérulos Odoacru yera llamáu dux Italiae (gobernante d'Italia) pol emperador Zenón (emperador). Más tarde se autoproclamaba rex Italiae (rei d'Italia), anque siempres se presentaba como un oficial del gobiernu oriental.

En 493, el líder ostrogodu Teodoricu'l Grande ganó a Odoacru, y empezaba la Dinastía Amala de reis d'Italia. El poder ostrogodo acabó cola muerte de Teya (552), cuando Italia foi reconquistada pol Imperiu bizantín.

 Ostrogodos 
 Teodoricu'l Grande (Thiudoric) 492-526 
 Atalaricu (Atthalaric) 526-534 
 Teodatu (Thiudahad) 534-536 
 Vitiges (Wittigeis) 536-540 
 Hildibaldo o ildebaldo o Ildebad (Hildibald) 540-541 
 Erarico (Heraric, Ariaric) 541 
 Totila o Baduila, llamáu «L'Inmortal» 541-552 
 Teya o Teias (Theias) 552-553

El Reinu Ostrogodu foi conquistáu pol Imperiu bizantín, empecipiando l'acoso Xustinianu I a partir de 535.

 Lombardos 
Alboíno lideró a los lombardos n'Italia en 568 ya instaló un estáu bárbaru.

 Alboino o Alboíno (568 - 572) 
 Clefi o Clef (572 - 574)
Periodu de los Duques (Interregno de diez años) 
 Autario (584 - 590), fíu de Clefi
 Agilulfo (591 - c.616), primu de Autario
 Adabaldo o Adaloaldo (c.616 - c.626) 
 Arioaldo (c.626 - 636) 
 Rotario (636 - 652) 
 Rodoaldo (652 - 653) 
 Ariberto I o Ariperto I (653 - 661) 
 Pertarito y Godeberto (661 - 662) 
 Grimoaldo (662 - 671) 
 Pertarito (671 - 688) (restauráu dende l'exiliu) 
 Alahis (688 - 689), rebalbu *
Cuniberto (688 - 700) 
 Liuperto o Liuberto (700 - 701) 
 Ragimberto (701) 
 Ariberto II o Ariperto II (701 - 712) 
 Ansprando o Asbrando (712) 
 Liutprando (712 - 744) 
 Hildebrando (744) 
 Ratgiso o Ratquis de Friuli (744 - 749) 
 Astolfo (749 - 756) 
 Desiderio (756 - 774), en xunto con Adelchis (759 - 774)

 Reyes Francos (781-963) 
Pipino d'Italia, tercer fíu de Carlomagno, ye coronáu rei d'Italia pol papa Adriano I en 781. Reinaba nel norte d'Italia, ente qu'Italia central convertir nos Estaos Pontificios.

 Pipino d'Italia: 781-810 
 Bernardo I d'Italia: 810-818 
 Lotario I: 818-839 
 Lluis II el Mozu: 839-875 
 Carlos el Calvo: 875-877 
 Carlomán de Baviera: 877-879 
 Carlos III el Gordu: 879-888 
Ente 888 y 961, había de normal más d'un solicitante al tronu d'Italia, inclusive más d'un Emperador.

 Berengario de Friuli: 888-924, rei rival; Emperador 915-924 
 Guido de Spoleto: 889-894, rei rival; Emperador 891-894 
 Lamberto de Spoleto: 894-898, rei rival, co-gobernante dende 892; Emperador 894-898 
 Arnulfo de Carintia: 896-899, rei rival; Emperador 896-899 
 Lluis III el Ciegu: 900-905, rei rival; Emperador 901-905 
 Rodolfo II de Borgoña: 922-933, rei rival 
 Hugo d'Arles: 924-947, rei rival hasta a 933
 Lotario II d'Italia: 947-950 
 Berengario II d'Italia: 950-961, nominalmente sub-rei baxu Otón I el Grande dempués de 953 
 Adalberto II d'Italia: 950-963, correy

 Reyes sol Sacru Imperiu Romanu Xermánicu (962-1556) 
 Otón I el Grande: 962-973 
 Otón III: 983-1002
 Arduino de Ivrea: 1002-1014 

De 962 hasta 1806, el reinu d'Italia incluyir nel Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, y los emperadores eren tamién reis d'Italia. L'únicu solicitante independente aportó nesti periodu foi Arduino. 
Asina mesmu, dempués del reináu de Federico I Barbarroja (1152-1190), l'autoridá imperial n'Italia yera cada vez más desafiada peles ciudaes-estáu italianes y los emperadores teníen que basar el so gobiernu na cooperación con dalgunos d'estos Estaos.

 Etapa Napoleónica (1805-1814) 
En 1805 Napoleón Bonaparte tresforma la república d'Italia en Reinu d'Italia, autoproclamándose rei d'Italia y nomando al so fíu adoptivu, Eugène de Beauharnais como virréi. Esti reinu foi eslleíu tres l'abdicación de Napoleón en 1814 de resultes de les derrotes sufiertes nes guerres Napoleóniques.

 Napoleón I: 1805 - 1814 ye coronáu cola Corona Ferrial de Lombardía na Catedral del Duomo de Milán, el 26 de mayu de 1805.

Ver: Primer Imperiu Francés.

 Reinu d'Italia (1861-1946) 
En 1849, Víctor Manuel II foi coronáu como Rei de Cerdeña y Duque de Saboya. Foi esti monarca quien en liderando la Unificación de la mayor parte de la península, consiguió ser coronáu Rei d'Italia en 1861. El so nietu Víctor Manuel III abdicó en mayu de 1946 a favor del herederu de la Corona, Humberto II, quien gobernó hasta xunu d'esi añu, cuando Italia foi proclamada república.

Dende 1861 hasta 1922, Italia foi una monarquía constitucional con un parllamentu escoyíu por aciu sufraxos acutaos (en 1913 celebróse'l primer sufraxu universal masculín).

En política esterior, el Reinu d'Italia foi mentanto escluyíu (por cuenta de la so tardía unificación) del repartida colonial d'África na Conferencia de Berlín. Llogra sicasí establecer delles débiles colonies n'Eritrea, Somalia, Etiopía, Libia, Albania y Tientsin (China).

 Imaxe Escudu Nome Entamu Finalización Consorte real Casa de Saboya (1861-1946)80px80pxVíctor Manuel II
(1820-1878)17 de marzu de 18619 de xineru de 1878 -80px80pxHumberto I
(1844-1900)9 de xineru de 187829 de xunetu de 1900Margarita Teresa de Saboya(1851-1926)
casaos en 186880px80pxVíctor Manuel III
(1869-1947)29 de xunetu de 19009 de mayu de 1946Elena de Montenegro(1873-1952)
casaos en 189680px80pxHumberto II
(1904-1983)9 de mayu de 194612 de xunu de 1946María José de Bélxica(1906-2001)
casaos en 1930

Ver: Casa de Saboya - Unificación italiana - Giuseppe Garibaldi

 Ver tamién 
 Reinu d'Italia.
 Gobernantes d'Italia.

 Referencies 

 Enllaces esternos