Llingües nilótiques

Les llingües nilótiques son un grupu de llingües sudániques orientales que constitúin una unidá filoxenética, falaes por dellos pueblos nilóticos a lo llargo d'una estensa área ente Sudán del Sur y Tanzania. La mayoría de los pueblos nilóticos son cultures tradionales basaes llargamente na ganadería.

 Clasificación 
Les llingües nilótiques se subsdividen en tres grupos:

 Paranilótico (Nilóticu oriental-meridional o Nilo-camita):
 Nilóticu oriental:
 Bari: Bari
 Lotuxo-Maa: Lotuho, maasái
 Tesu-Turkana: tesu, turkana, Karamojong, Toposa
 Nilóticu meridional:
 Kalenjin: Päkot, Nandi, Markweta
 Tatoga: datooga, Omotik
 Nilóticu occidental como'l dinka y el luo
 Lwoo septentrional: Anywa, Päri, Shilluk
 Lwoo meridional: Lango, Acholi
 Dinka-Nuer: Dinka, Nuer

Antes de la clasificación de Joseph Greenberg de les llingües africanes el términu "nilóticu" referíase namái a lo qu'anguaño se denomina "nilóticu occidental" tando los otros grupos clasificaos dientro de les "llingües nilo-camítiques". Ello ye que esisten interesantes diferencies ente estes llingües. Polo que respecta a les formes pronominales la diferencia ente la caña occidental y les otres dos ye especialmente bultable: les cañes meridional y oriental tienen formes especiales na inflexón de persona que nun apaecen na caña occidental. Otru puntu en que difieren ye l'orde básicu (VSO predominante nel grupu oriental y meridional; y SVO nel grupu occidental).

 Descripción llingüística 
Anque les llingües nilótiques son vistes como una unidá filoxenética, esisten bultables diferencies ente les distintes cañes. Nel casu de les marques pronominales la diferencia ente la caña nilótica occidental (primeramente llamada a cencielles "nilóticu") y la caña nilótica oriental y meridional (primeramente llamada "Nilo-hamítico") ye esepcialmente marcada: el nilóticu oriental y el meridional tienen formes flexivas pronominales que nun s'atopen na caña nilótica occidental.

 Gramática 
Casi toles llingües nilótiques orientales y meridionales tienen orde VSO, tienen concordanza col suxetu y tamién concordanza col oxetu cuando esti ye una forma de 1ª o 2ª persona (anque'l lotuho nun tien concordanza d'oxetu y dacuando presenta orde SVO, el Bari ye una esceición a esta regla porque tienen SVO y escarez de concordanza). Les llingües nilótiques occidentales tienen toes orde SVO (o más puramente TVC, Tópicu Verbu Comentariu). Amás estes llingües suelen usar auxiliares preverbales que frecuentemente van acompañaos de clíticos de persona.

 Comparanza léxica 
Los numberales en distintes llingües nilótiques son:
{|class=wikitable style=text-align:center;
|-
! rowspan=2|GLOSA
! colspan=2|Nilóticu Mer.-Or.
! rowspan=2|PROTO-NILÓTICUOCCIDENTAL
! rowspan=2|PROTO-NILÓTICU
|-
! PROTO-NILÓTICUMERIDIONAL !! PROTO-NILÓTICU ORIENTAL
|-
| '1' || *a-kɛːŋ- || *-pei || *-kyɛl || *-kyɛl
|-
| '2' || *a-reːŋ || *a-rei || *-rɛw || *a-reik
|-
| '3' || *sɔmɔk || *-xuni || *-dyak || ?
|-
| '4' || *a-ŋwan || *-ŋwan || *-ŋwan || *-ŋwan
|-
| '5' || *muːt- || **miet*kani || *-bɨc*-d̪yɨc || *mut- ~*mɨt-
|-
| '6' || *lah || *5+1 || *-bɨ-kyɛl || *5+1 (?)
|-
| '7' || *tisɔp || *5+2 || *-bɨ-rɛw || *5+2 (?)
|-
| '8' || *sisiːt || *5+3 || *-bɨ-dyak || *5+3 (?)
|-
| '9' || *sɔkɔːl || *5+4 || *-bɨ-ŋwan || *5+4 (?)
|-
| '10' || *taman || *tɔmɔn || *-paar || *tɔmɔn
|}
Nótese la similaidad de dellos numberales del nilóticu meridional colos atopaos en parte de les llingües cushitas orientales: 6 *-yħ- (cushita meridonal *laħoːʔ), 7 *tadba, 8 *siddeti, 9 *sagal, 10 *taman. Y tamién dalgunos numberales de les llingües omótiques: 6 *laxi (omótico meridional), 8 (dizoide), 10 *taɓ- (xeneral). Estes similaridades débese ensin dulda a préstamos léxicos ente dambos grupos de llingües.

 Referencies 

 Bibliografía 


 Enllaces esternos 
 Nilotic Languages, Michael Cysouw
 The Nilotic Language Family, Doris Payne

 Ver tamién 
 Nilóticos


Categoría:Llingües de Sudán del Sur
Categoría:Llingües d'Etiopía
Categoría:Llingües d'Uganda
Categoría:Llingües de Kenia
Categoría:Llingües de Tanzania