Llingües Volta-Congu

Les llingües Volta-Congu son la principal caña de primer nivel dientro de la familia Níxer-Congu, con un total de 350 millones de falantes. El nome de la familia deber a que la mayoría de llingües falar ente les cuentes del ríu Volta y del ríu Congu.

 Clasificación 
El trabayu comparativu realizáu por John M. Stewart na década de 1960 y de 1970, ayudaron a establecer la unidá filoxenética de les llingües Volta-Congu y apurrieron lluz a la so estructura intera, pero los resultaos siguen ensin ser definitivos.

Williamson y Blench (2000) atoparon qu'en munchos casos ye difícil precisar llinies clares ente les distintos grupos de llingües Volta-Congu y suxirieron qu'esto podría indicar que se dio una diversificación d'un continuu geolectal más qu'una clara separación ente unidaes filoxenétiques. Esto fuera suxeríu antes por Bennet (1983 citáu en Williamson y Blench 2000:17) nel casu de les llingües Gur y les llingües Adamawa-Ubangi, que munchos autores arrexunten xuntes sol nome de llingües de la sabana. Tamién Elugne y Williamson (1976) na so reconstrucción del proto-ẹdo y el proto-ịjọ, dos subgrupos de les llingües kwa atoparon que'l proto-ẹdo-ịjọ presentaría carauterístiques usualmente acomuñaes coles llingües Benué-Congu polo que la diferencia filoxenética ente los dos grupos nun paecía xustificada.

Otres cañes de la familia son les llingües kru y les llingües senufo. Les llingües bantús que son el grupu meyor conocíu y particularmente numberosu formáu por ensame de llingües ye de fechu un subgrupu de les Llingües Benué-Congu.

 Clasificación interna 
Según Williamson y Blench 2000,Ernst Kausen, Die Klassifikation der Niger-Kongo-Sprachen (DOC) Klassifikation sämtlicher Niger-Kongo-Sprachen nach Williamson-Blench 2000 mit Sprecherzahlen aus Ethnologue 2005. estremar nes siguientes cañes:
Volta-Congu
Volta-Congu septentrional (tamién llamáu Volga-Congu occidental): 30 millones de falantes nel África centro-occidental (qu'inclúi les subfamilies kru, gur, senufo)
Volta-Congu meridional (tamién llamáu Volga-Congu oriental o Benue-kwa): 290 millones nel África central, oriental y meridional (qu'inclúi les subfamilies kwa, Volta-Níxer, Benue-Congu).

Según Bendor-Samuel 1989,Bendor-Samuel, John (ed.) 1989 – The Niger-Congu languages. University Press of America, Lanham. les rellaciones ente grupos ye la siguiente:

Dellos autores como Victor Manfredi consideranque la división kwa ten de ser revisada y proponen estremar el grupu kwa en dos grupos, una más rellacionada colo qu'anguaño se llama Benue-Congu (denomináu BK-1) y otra parte más rellacionada coles llingües gbe (BK-2), esti segundu grupu taría carauterizáu por delles innovaciones comunes.BK1 alies 'Proto-Potou-Akanic-Bantu'— a study of diachronic syntax

 Descripción llingüística 
Los sistemes vocálicos de les llingües Volta-Congu fueron oxetu d'un gran alderique en llingüística histórica. 

 Fonoloxía 
Casali (1995) defende la hipótesis de que'l proto-Volta-Congu tendría nueve o diez vocales y un sistema de sinarmonía vocálica y que darréu esti inventariu amenorgaríase a un sistema de siete vocales en munches llingües Volta-Congu. Les llingües de los montes de Togu y Ghana son exemplos onde inda tán presentes sistemes de nueve o diez vocales. Per otra parte Stewart (2002) reconstrúi 7 vocales orales y 7 vocales nasales pal proto-Volta-Congu meridional (o más puramente un aproximamientu al mesmu basáu en correspondencies ente'l proto-potou-akan y el proto-bantú):
{| 
! rowspan="2" |
! colspan="3" | orales
! colspan="3" | nasales
|-align="center"
! anterior
! central
! posterior
! anterior
! central
! posterior
|-align="center"
! zarraes
| style="font-size:larger;" | 
| 
| style="font-size:larger;" |
| style="font-size:larger;" | 
| 
| style="font-size:larger;" | 
|-align="center"
! semicerradas
| style="font-size:larger;" | 
| 
| style="font-size:larger;" |
| style="font-size:larger;" | 
| 
| style="font-size:larger;" |
|-align="center"
! abiertes
| style="font-size:larger;" | 
| style="font-size:larger;" |
| style="font-size:larger;" |
| style="font-size:larger;" | 
| style="font-size:larger;" |
| style="font-size:larger;" |
|}
Nun esiste una reconstrucción completa del proto-Volta-Congu qu'emplegue toles llingües de la familia, anque esiste un aproximamientu razonable de J. M. Stewart al proto-Benue-Kwa (Volta-Congu meridional) fecha comparando solamente'l proto-potou-akan y el proto-bantú. Acordies con esta reconstrucción toa consonante tien dos formes en distribución complementaria: grau ensin mutar / grau mutáu. Nel grau mutáu una consonante xeneralmente ye una alófno non nasal (anque les ensin mutar aproximantes son nasalizadas), ente que'l grau mutáu la consonante tien un alófono prenasalizado o nasal. Los raigaños tienen la forma avezada C1V1(C2V2), l'inventariu reconstruyíu pa les consonantes qu'apaecen en primer llugar (C1) ye:J. M. Stewart, 2002, p. 207-209
{|  style="text-align:center;"
|-
! colspan="2"|
! billabial
! alveolar
! palatal
! velar
! labiovelar
|-
! rowspan="2"| Oclusiva
! sorda
| style="font-size:larger;" |
| style="font-size:larger;" |
| style="font-size:larger;" |
| 
| style="font-size:larger;" |
|-
! sonora
| style="font-size:larger;" |
| style="font-size:larger;" |
| style="font-size:larger;" | 
| style="font-size:larger;" |
| style="font-size:larger;" |
|-
! rowspan="2"| Implosiva
! sorda
| style="font-size:larger;" |
| style="font-size:larger;" |
| 
| style="font-size:larger;" | 
| style="font-size:larger;" |
|-
! sonora
| style="font-size:larger;" |
| style="font-size:larger;" |
| style="font-size:larger;" |
| 
| style="font-size:larger;" |
|-
! colspan="2"| aproximante
| style="font-size:larger;" |
| style="font-size:larger;" | 
| style="font-size:larger;" |
| style="font-size:larger;" |
| style="font-size:larger;" |
|-
! colspan="2"| nasal
| style="font-size:larger;" |
| style="font-size:larger;" |
| 
| 
| 
|}
Pa cada par de fonemes de la tabla'l primeru ye'l alófono qu'apaez ante vocal non nasal (grau ensin mutar) y el segundu'l qu'apaez ante vocal nasal (grau mutáu). Nesti sistema destaca l'ausencia d'africaes o fricatives, una carauterística tamién presente en proto-bantú y en proto-potou-akan.

 Comparanza léxica 
Los numberales reconstruyíos pa distintos grupos de llingües Volta-Congu son:
{|class=wikitable style=text-align:center;
|-
! rowspan=2|GLOSA
! colspan=3| Volta-Congu septentrional
! colspan=1| Volta-Congu meridional
|-
! PROTO-KRU
! PROTO-SENUFO
! PROTO-GUR
! PROTO-BENUE-KWA
|-
| '1' || *ɓlo*doː || *ninŋgb͡ĩ || *dig- /*-dum || *-ɗĩ /*-kp͡a
|- 
| '2' || *sɔ̃ː- || *sɔ̃ːni || *lia / *-ɲo || *-badi
|-
| '3' || *tãːr || *tãːri || *tãːri || *-tãri
|-
| '4' || *ɲiyɛ̃̀hɛ || *ti-cɛːre || *naːsi || *-nai
|-
| '5' || ? || *kankuro || *nom || *ton-
|-
| '6' || *5+1 || *kogo-nin || *-lo-du || 
|-
| '7' || *5+2 || *5+2 || *-lo-pɛ || 
|-
| '8' || *5+3 || *5+3 || *-lo-tãːri || 
|-
| '9' || *5+4 || *5+4 || *10-1 || 
|-
| '10' || *kʊɡb͡a*pu || *kɛ || *pi- || *-wo-
|}

 Referencies 

 Bibliografía 
 Casali, Roderic F. (1995) 'On the Reduction of Vowel Systems in Volta-Congu', African Languages and Cultures, 8, 2, Dec, 109–121.
 Stewart, John M. (1976) Towards Volta-Congu reconstruction: a comparative study of some languages of Black-Africa. (Inaugural speech, Leiden University) Leiden: Universitaire Pers Leiden.
 Stewart, John M. (1985) 'Nasality patterns in the Volta-Congu foot.' Paper presented at the Colloquium on African Linguistics, Leiden, Sept. 1985.
 Williamson, Kay & Blench, Roger (2000) 'Niger-Congu', in Heine, Bernd and Nurse, Derek (eds) African Languages — An Introduction. Cambridge: Cambridge University press, páxs. 11–42.

Volta-Congu