Astudillo

Astudillo ye un conceyu español de la comunidá autónoma de Castiella y Lleón perteneciente a la provincia de Palencia, asitiáu a 29 km al NE de la capital provincial, a 780 m d'altitú, cuenta con 1002 habitantes (2015) y 122,95 km².

 División alministrativa 
El conceyu de Astudillo entiende tamién la pedanía de Palacios del Alcor.

 Topónimu 
Esisten diverses hipótesis que traten d'esplicar l'orixe del nome de la villa. Pa unos, el nome de Astudillo vien de dómina romana, concretamente de Estatilio Tauro, xeneral romanu que les sos lexones tuvieron el so campu d'operaciones por esta contorna vaccea avera del añu 29 e.C. Otros acomuñar colos ástures, repobladores veníos del norte col rei Alfonsu III el Magno nel sieglu IX. Sicasí, otra teoría ye la qu'acomuña'l nome de Astudillo col de «pequeñu estudiu» que l'obispu Conancio treslladó de Palencia a Astudillo, tamién alredor del sieglu VII. Los estudiosos de la toponimia tamién tienen la so teoría: al paecer, l'orixe del nome de la villa acomuñóse con raigaños vasconos y celtes (atd = peña, tud = cueva, abellugu), que xunto al diminutivu llatín ellum formaríen el significáu de «pequeñu abellugu nos altores».

 Historia 
El so orixe ye antiguu, con restos romanos na so contorna. El 10 de mayu de 1147, el rei Alfonsu VII de Castiella concedió los fueros de Castrojeriz al llugar de Astudillo. Na Edá Medio y moderno tuvo un gran desarrollu pola producción testil.

Ente 1785 y 1833, formó parte, como pueblu solu, del Partíu de Castrojeriz, Intendencia de Burgos. 

 Demografía 

 Población 
{{Gráfica d'evolución|tipu=demográfica|anchor=600|color_1=Orange|color_2=Orange|color_3=Orange|color_4=Orange|color_5=Orange|color_6=Orange|color_20=blue|nome=Astudillo |1842|4.151|1857|4.396|1860|4.236|1877|3.922|1887|3.627|1897|3.211|1900|3.080|1910|2.896|1920|2.503|1930|2.768|1940|2.529|1950|2.630|1960|2.272|1970|1.910|1981|1.623|1991|1.374|2001|1.275|2011|1.106|2016|1.004|2017|1.012|notes=}}

 Xeografía y redolaes naturales 
El so términu municipal conceyu atopar nel este de la provincia, siendo'l más estensu en superficie de tola provincia. Parte cola provincia de Burgos y por él flúi'l Pisuerga. Asitiáu na frontera ente El Cerrato y Tierra de Campos, a 28 km de Palencia capital.

La villa de Astudillo alcontrar ente les contornes naturales d'El Cerrato y Tierra de Campos. Gran parte del paisaxe del términu municipal puede considerase de calter cerrateño, nel que predominen los terrenes caliares, que suponen unu 80% del total, siguíu de terrenes magrizos y silícieos. Un elementu característicu son los pandoriales caliares, que pueden llegar inclusive a los 900 metros d'altitú, como ye'l casu d'El Pau y Valdesanchín. La zona más meridional tien un calter más terracampino. Poro, Astudillo comparte práuticamente por igual nel so términu municipal los modelos de paisaxes cerrateños y terracampinos.

Son numberosos los regueros qu'escurren pol términu municipal astudillano, como los de Pargoño, Palacios, Vallecedillo, Espinosilla y del Val, que desaguan na Madre y nel de Fuente Palacio, pa desaguar nel ríu Pisuerga, que traviesa de norte a sur partir nordés del términu municipal.

En cuanto al relieve, predominen los terrenes llanos, xunto colos de rimada llixera y pronunciada, yá en menor midida. L'altitú máxima alcontrar nel Picu de Pau (909 metros) y la mínima a 750 metros a veres del Pisuerga.
La contorna de Astudillo gocia d'un clima secu, estremu y continentalizado, con máximes de 36º y mínimes de -12º, que dexa'l desarrollu d'un modelu de vexetación natural perteneciente al tipu de monte mediterraneu d'encines o carrasques. Les agües distribúyense irregularmente a lo llargo del añu, con unes medies añales que ronden ente los 400 y 500 mm.

A pesar de la desapaición d'abondosa vexetación debida a les actividaes humanes, esisten nel términu municipal de Astudillo numberoses redolaes de gran riqueza natural, con frondosa vexetación y próximos a fontes, manantiales, regueros, o na vega del ríu Pisuerga. Otra redolada natural a destacar ye'l Monte de Astudillo, con 1037 hectárees, predominando especies como'l chopu común, el sauce mayor y el llamera común.

La fauna identificar col ecosistema mediterraneu, allugando gran variedá d'especies: reptiles (como les llagarteses, eslizones, llagartos y culiebres) aves de presa (ratoneru, aguilucho cenizo), royedores (mure de campu, topín), aves esteparias (calandries, collalba gris, calandrias), otres aves (palombos, abubillas, cucos, falpayares y perdices) y mamíferos (llebre, coneyu, xabalín, foín). Los ríos, acequias, regueros y canales atraen a numberoses aves, tanto migratories como estables, ente les que resaltamos patos y la garza real. De la mesma, la fauna piscícola qu'acueyen estes corrientes fluviales carauterizar poles truches, barbos, cachos y cámbaros.

 Política 

 Economía llocal 
La so actividá principal ye l'agricultura, la industria alimentaria y la producción llétrica: hai dellos parques eólicos alredor del cascu urbanu, amás d'una instalación fotovoltaica de 1 MW y delles otres más pequeñes.

 Educación 
 El Colexu Públicu Comarcal Anacleto Oreyón: lleva vixente dende 1972, onde s'enseña educación infantil y primaria a neños, non yá de Astudillo, sinón tamién de pueblos d'alredor, como Santoyo, Melgar de Yuso o Itero de la Vega.
 El pueblu cunta tamién con una guardería abierta nel 2005, pa neños y neñes de 0 a 3 años.
Enantes esistieron dellos colexos ente los que destacamos:
 L'Hospital de San José:primero sirvió como hospital, depués pasó a ser un colexu, y agora ye una residencia de vieyos
 El Colexu Salesianu: inauguróse como «Colexu Salesianu Santa María de Astudillo» nos años 20. Agora utilízase como pensión.

La media de neños y neñes matriculaos ye d'unos diez neños por cursu.

 Patrimoniu históricu 
Ilesia de San Pedro|thumb|right|190px
Ilesia de Santoxenia|thumb|right|190px
El conxuntu monumental de Astudillo foi declaráu Bien d'Interés Cultural, con categoría de Conxuntu Históricu Artísticu, en 1995: «Asitiáu al este de la provincia de Palencia, na divisoria del Cerrato y Tierra de Campos, esti interesante conxuntu tien el so orixe na repoblación medieval del postreru terciu del sieglu IX. Caltién el so cascu medieval, configuráu por una clara ronda de muralla, de la que se caltienen dellos tramos, como'l del conventu de les Clarises, y una de les seis puertes que tuvo la villa. De singular interés son les tres ilesies parroquiales que caltién, según el conxuntu de casones de los sieglos XVI al XIX, y numberosos exemplos d'arquiteutura popular. Y n'especial, l'arquiteutura hipogea esistente nel sosuelu».

Bona muestra de la importancia qu'algamó esta villa mientres la Edá Media son los restos calteníos del Castiellu de La Mota y les sos muralles (Puerta de San Martín y torrexón nel Monesteriu de Santa Clara), los restos románicus de les ilesies de Santa María de Devesa de Espinosilla, Santa María de Valdeolmos, y del Santísimu Cristu de Torre Marte, fuera del nucleu urbanu. Dientro de la población atopen les ilesies gótiques de San Pedro, Santa María y Santoxenia Estos templos atesoren un impresionante patrimoniu artísticu, como los retablos qu'a finales del sieglu XVI realizó Hernando de la Nestosa pa les parroquies de San Pedro y Santa María o les obres aconceyaes nel Muséu Parroquial de Santoxenia (talles gótiques, retablu mayor hispanoflamenco, coleición d'orfebrería relixosa, mosaicos romanos).
Un monumentu singular de Astudillo ye'l Real Monesteriu de Santa Clara, fundáu a mediaos del sieglu XIV por María de Padilla, quería del rei de Castiella Pedru I de Castiella. Na so ilesia d'estilu góticu-mudéxar cabo destacar el artesonado y les yeserías del coru. Xunto al templu, Pedru I y María de Padilla edificaron un palaciu con fachada de formes islámiques que les sos sales, afataes con alfarjes y yeserías, alluguen un interesante muséu d'obres mudéxares y arte sacro. Nel recintu d'esti palaciu puede visitase una de les meyores esposiciones de belenes de tol mundu en distintos materiales. Un retruque a escala de palaciu atopar nel Parque temáticu Mudéxar d'Olmedo.

La llocalidá caltién la so llaberíntica trama urbana d'orixe medieval. Estreches cais y pequeñes plazoletas onde vamos atopar grandes cases solariegas de los sieglos XVII y XVIII, l'antiguu Hospital, la ermita de La Cruz y bonos exemplos de la variada arquiteutura tradicional d'esta contorna. La so Plaza Mayor porticada ye una de les más pintoresques de la provincia.

Tamién de la Edá Media caltiénse la rede de galeríes que percuerre'l sosuelu de la villa y de les que s'han documentáu más de dos quilómetros. Pasadizos de sillería, con bóvedes de cañón y apuntaes, qu'aniciaron más d'una lleenda sobre'l so orixe y función, anque los astudillanos siempres les utilizaron pa criar nelles los sos tintos y claretes. Al pie de estes misterioses galeríes, Astudillo cunta tamién con numberoses bodegues tradicionales, como les escavaes en La Mota y El Altillo, que nos recuerden la importancia que per estes tierres tuvo'l viñéu hasta tiempos recién.

Dispón d'una vieya ponte d'orixe medieval sobre'l ríu Pisuerga, rehabilitáu y tresformáu a lo llargo de los sieglos XVI y XVII y definitivamente reconstruyíu en 1.779 mientres el reináu de Carlos III como indica una placa grabada nuna pila de la cabecera derecha de la ponte. 
Tamién puede vese un conxuntu de pontones y un llargu muriu d'acompañamientu, tou ello de bona fábrica de sillería, de dómina clasicista y que salven el Regueru Parboño, práuticamente xunto al ríu Pisuerga.
centro|799px| Vista de Astudillo Palencia con Restos del Castiellu de la Mota

 Conceyos hermanaos 
 Puerto Lumbreras: Arriendes de la participación n'El Grand Prix, que s'emitía por La 1 de TVE, estos dos pueblos decidieron hermanase. Na actualidá esiste una avenida en Astudillo col nome de «Avda. Puertolumbreras» y en Puerto Lumbreras otra llamada «Avda. Astudillo».

 Personaxes célebres 
 María de Padilla, amante del rei Pedru I de Castiella y fundadora del Real Monesteriu de Santa Clara.
 Francisco del Mazo, médicu de Felipe IV.
 Juan de Tapia, guerrilleru.
 César M. Arconada, escritor y periodista nacíu en Palacios del Alcor.
 Alejandro Mieres Bustillo, pintor.
 Marcelino García Velasco, poeta y académicu de la Institución Tello Téllez de Meneses nacíu en Palencia capital, pero que pasó la so infancia en Astudillo.
 Carlos Bustillo, periodista.
 Óscar Husillos, atleta.
 Diego de Astudillo, flaire dominicu, teólogu, humanista y filósofu aristotélicu de la primer metá del sieglu XVI.
 Diego de Astudillo (humanista), escritor, traductor de Plutarcu y amigu de Luis Vives de la primer metá del sieglu XVI, al que nun hai que confundir col anterior.

 Ver tamién 
 Gastronomía de la provincia de Palencia
 Alfarería na provincia de Palencia

 Referencies 

 Bibliografía 




 Enllaces esternos 

Categoría:Conceyos de Palencia
Categoría:Llocalidaes de la provincia de Palencia
Categoría:Llocalidaes de Astudillo
Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial