Llingües bodo-garo

Les llingües bodo-garo o boro-garo constitúin una pequeña familia de llingües sino-tibetanes falaes nel nordeste d'India. El términu "bodo" nun tien de confundise col términu "bódicu" pa referise a llingües sino-tibetanes del grupu del tibetano-himalayu.

 Clasificación 
Les llingües bodo-garo pertenecen a la rama tibeto-birmana de les llingües sino-tibetanes. Dientro d'esta rama, les llingües bodo-garo son arrexuntaes por Burling xunto col konyak-nocte (naga) y el jingphaw (jingpo o kachin), otros autores postulen solo una rellación más cercana ente'l konyak-nocte y el bodo-garo, denomáu llingües báriques al grupu resultante.

Les llingües bodo-garo pueden estremase en tres rames:D. C. Wood, 2008, p. 6
 Les llingües bodo, qu'inclúin al boro propiamente dichu, al dimasa, al tiwa, al reang, al kokborok (Tripuri) y al kachari.
 Les llingües garo, qu'inclúin al garo y al megam.
 Les llingües koch, qu'inclúin al koch, al rabha, al wanang, al atong y al ruga.

El bodo tien reconocencia oficial nel estáu indiu d'Assam. El kokborok, o tripuri, ye una de les principales llingües del estáu de Tripura. El megam foi fuertemente influyíu poles llingües khásiques (jásiques).

 Característiques comunes 
Nes llingües boro-garo-koch, como nes llingües sino-tibetanes polo xeneral, la sílaba tien un papel destacáu na fonoloxía y l'inventariu de consonantes qu'apaez en posición inicial ye mayor que'l que puede apaecer a final de sílaba.Burling 1992; Joseph & Burling 2006 Esisten mayores discrepancies ente diversos autores sobre'l númberu de tonos, anque paez podese afirmar con seguridá que paecen esistir oposiciones ente dos niveles tonales (sacante en garo, que paez ser la principal esceición dientro del grupu). El contraste de les sílabes en garo ye menor al qu'hai ente sílabes acabaes n'oclusiva glotal y les que non (ye un fenómenu común que la oposición de tonu tea acomuñada a un zarru glotal nes sílabes, el mesmu fenómenu atópase en llingües como'l takelma). La falta de contraste tonal en garo atribúise al desenvolvimientu históricu de la oclusiva glotal procedente del tonu altu del proto-garo.Burling 1959, 1981, 1992; Joseph & Burling 2001, 2006).

 Comparanza léxica 
Los numberales en distintes variedaes bodo-garo-koch son:
{|class=wikitable style=text-align:center;
|-
! rowspan=2|GLOSA
! colspan=4| Bodo
! colspan=2| Garo
! colspan=2| Koch
! rowspan=2|PROTO-B-G-D
|-
! Boro !! Dimasa !! Kokborok !! Riang
! Garo !! Megam
! Koch !! Ruga
|-
| '1' || se || ma-ʃi || ʂa || hai |
sa || wao̯ || sɑ || sa / so || *sa~se
|- 
| '2' || nɯi || ma-gni || nui || nɔi
| gin-i || ar || ninŋ || ni || *g-ni
|-
| '3' || tʰam || ma-ktʰam || tʰam || tʰam
| ɡit-tam || lai̯ || tɑm || tʰam || *g-tʰam
|-
| '4' || brɯi || ma-bɾi || burui || brɔi
| bri || sao̯ || bɾi(ŋ) || bɾi || *b-ɾi
|-
| '5' || ba || ma-bwa || ba || ba
| boŋ-a || sau || boŋ || baŋ-a || *baŋ(a)
|-
| '6' || dɔ || ma-doʔ || douk || douk
| dok || rɨw || kɾob || dok-a || *dokkɾok
|-
| '7' || sni || ma-ʃni || ʂɪnin || ʂnin
| sin-i || hnʲo || sin || sɨn-ia || *s-ni
|-
| '8' || dain || ma-ʤai || ʧar || ʧai
| ʧet || pʰɾa || gin || ʧet-a || *ʤat
|-
| '9' || gu || ma-ʃkʰo || ʃɪku || ʂkou
| sku || kʰondai̯ || ɡis || suk-o || *s-ku
|-
| '10' || zi || ma-ʤi || ʧi || ʧi
| ʧi-kiŋ || ʧɨpʰo || ʧɑ || ʧi-kuŋ || *ʤi~ʧi
|}

Los pronomes en distintes variedaes bodo-garo-koch son:D. C. Wood, 2008
{|class=wikitable style=text-align:center;
|-
! colspan=2 rowspan=2|GLOSA
! colspan=4| Bodo
! rowspan=2| Garo
! colspan=1| Koch
! rowspan=2|PROTO-B-G-K
! rowspan=2|PROTO-TIB.-BIR.
|-
! Boro !! Deuri !! Dimasa !! Kok-borok !! Rabha
|-
! rowspan=3|Singular !! 1ª
| aŋ || ã || aŋ || aŋ || aŋ(a) || 
| *aŋ || *aŋ
|-
! 2ª
| nən || nõ || nuŋ || nɯŋ || naʔ(a) || 
| *naŋ || *naŋ
|-
! 3ª
| bí || ba || bo || bɔ || bi(a)o(a) || oo |
 ||
|-
! rowspan=3|Plural !! 1ª
| jɯŋ || jou || jiŋ || cɯŋ || naʔčiŋaŋʔčiŋ || ciŋ
| *ciŋ || *ciŋ
|-
! 2ª
| nə́nsər || lou || niši || nɔrɔk || naʔsoŋ || nároŋ
| ||
|-
! 3ª
| bísərbíphər || bau || bõniši || || biʔsoŋuamaŋ || iroŋuroŋ
| *hi-*hu- ||
|}

 Referencies 

 Bibliografía 
 George van Driem (2001): Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region. Brill.
 Daniel C. Wood (2008): 

Categoría:Llingües báriques
Categoría:Llingües de la India