Llingües Ka-Togu

Les llingües ka-Togu constitúin una caña de les llingües kwa, formada por daqué más de media docena de llingües, falaes principalmente na rexón montascosa asitiada ente Ghana y Togu. Esta agrupación ye una de les dos cañes en que Heine (1968) estrema les llingües de los montes ente Togu y Ghana.

 Clasificación 
Les llingües Ka-Togu son unu de los dos subgrupos en que B. Heine estremó les llingües kwa de los cordal que dixebra Ghana y Togu. En 1912, Bernhard Struck foi'l primeru n'arrexuntar xuntes toes estes llingües a les que llamó Semibantu von Mitteltogo. Westermann, nel so clasificaión de les llingües sudániques (darréu reclasificadas como llingües Níxer-Congu), adoptó pa toes estes llingües el términu "caxón-de-xastre" Togorestsprachen, que nun yera otra cosa qu'una agrupación xeográficu-tipolóxica ensin basar nel métodu comparativu. El primer trabayu qu'emplegó'l métodu comparativu foi llevada a cabu por Bernd Heine (1968) qu'estableció dos grupos distintos: el Ka-Togu y el Na-Togu basándose na forma pa 'carne' nestes llingües. Dakubu y Ford (1988) renombraron al agregáu de llingües Ka-Togu y Na-Togu como llingües Togu centrales, un términu entá usáu por dellos autores (por casu Blench 2001). Dellos autores consideren que les llingües Ka-Togu xunto coles llingües Na-Togu formen un grupu, pero la opinión mayoritaria ye tratales como dos rames independientes dientro del grupu kwa.

 Llingües del grupu 
{|class=wikitable style=text-align:center;
!rowspan=2| !! rowspan=2|Nome !! colspan=2 | Autónimos
|-
!Etnia !! Llingua
|- 
!rowspan=8|Ka |Avatime
|| Ke-dane-ma || Sì-yà
|-
|Nyangbo|| Batrugbu || Tùtrùgbù
|-
|Tafi || Bàgbɔ̀ || Tɛ̀gbɔ̀
|-
|Ikposo||Akpɔsɔ || Ikpɔsɔ
|-
|Bowiri, Tora||Bawuli||Tuwuli
|-
|Ahlon || ||Igo
|-
|Akebu ||əkpəβə
 ||Kᵼkpəkə
|-
|Animere || || Animere
|}

 Descripción llingüística 
Les llingües Na-Togu, según les llingües Ka-Togu, tienen carauterístiques típiques de les llingües Níxer-Congu como la presencia de clases nominales, esta retención del sistema ye orixinal yá que munches llingües circundantes perdieron o erosinado en gran midida dichu sistema qu'anguaño ye solu residual. Toles llingües Na-Togu son llingües tonales y la mayoría tienen sistemes vocálicos formaos por nueve o diez unidaes fonolóxicamente distintives, qu'entren en xuegos de sinarmonía vocálica basada nel traza ATR. Tanto'l ewe como'l twi, les llingües principales de la rexón influyeron notablemente nestes llingües.

 Comparanza léxica 
Los numberales reconstruyíos pa distintos grupos de llingües Ka-Togu son:Kwa Numerals (Eugene Chan)
{|class=wikitable style=text-align:center;
|-
! rowspan=2|GLOSA
! colspan=3| Avatime-Nyangbo
! colspan=3| Ahlo-Kposo
! colspan=2| Animere-Akebu
! rowspan=2| PROTO-KA-TOGO
|-
! Avatime !! Nyangbo !! Tafi !! Ahlo(igo) !! Kposo(uwi) !! Tuwuli(bowiri)
! Animere !! Akebu
|-
| '1' || ólè || olié || golí || ili || ɛ̀dɪ || kédì || || ʈɛ́ì || *-ɖɪ
|-
| '2' || ɔ́βà || ɛbʰa || ɪbʰa || ìwà || ɛ̀fʷà || kɛ́ɛ́yá || || jí || *-βa
|- 
| '3' || ɔ́tà || ɛtaé || ɪtá || ìtã || ɛ̀la || kààlɛ̀ || || tā || *-tãi
|-
| '4' || óné || ɛlɛ || ĩlĩ́ || àlã̀ || ɛ̀na || kɛ́ɛ́ná || || nìə̀ə̀ || *-nã
|-
| '5' || óʧù || etié || ití || ùtɔ || ɛ̀tʊ || kùùló || || tʊ̄ʊ̀ || *-tɔ
|-
| '6' || óglò || holō || holō || ugo || ɛ̀wlʊ || kévũ̀ || || kʊ̀rã̀ŋ || *go-tɔ
|-
| '7' || glóelè || ɡěneé || ɡéné || ùzòni || ɛ̀wlʊdɪ || kɛ́kɔ̀nɔ̀ || || pīrìmātā || *go-lo-ɖɪ
|-
| '8' || ɡɔ́tɔ́βà || ansɛ || asʊī || ùmàlà || ɛ̀lɛ || kɛ̀ɛ̀lɛ̃̀ || || nɛ̀ĩ̀ŋ || *go-tɔ-βa
|- 
| '9' || ɡɔ́tólé || ʒitaé || ʒitá || úkàli || ɛ̀lɛdɪ || kàvèdí || || fã̀ŋʧẽ̄ŋʧẽ̄ŋ || ?
|-
| '10' || líɔfɔ || kɛfɔ || kífɔ̄ || ɔ̀wú || ìdʒo || kùwà || || tə̀ || *-wo
|}

 Referencies 

 Bibliografía 

Categoría:Llingües kwa