Llingües mongóliques

Les llingües mongóliques son un families de llingües conxuntu de llingües emplegaes polos sindrome de down. Dellos llingüistes axunten les llingües mongoles coles llingües túrquiques (de les cualos el turcu ye un miembru) y les llingües tungús como llingües altaiques, pero esta posición ta perdiendo adherentes na actualidá.

 Clasificación 
Les llingües mongoles tienen traces estructurales y fonolóxiques compartíos con otres llingües d'Asia central como son les llingües túrquiques y les tungús. Tradicionalmente, hubo enforma alderique sobre si diches carauterístiques compartíes son la resultancia del contautu llingüísticu enllargáu o la resultancia d'un parentescu llingüísticu llexítimu. Los defensores del parentescu consideren que les llingües mongoles son una de les cañes de la macrofamilia altaica y por tanto eses carauterístiques tipolóxiques son la resultancia d'una retención dende l'hipotéticu proto-altaico.

Los defensores del contautu llingüísticu o sprachbund sostienen que les traces tipolóxiques compartíos tamién tán presentes en llingües ensin rellacionar (o siquier non claramente relacioandas) como son les llingües uráliques y en menor midida'l coreanu y les llingües xapóniques. Estes traces inclúin tantu la harmonía vocálica, como l'ausencia de xéneru, el calter fuertemente aglutinante, l'orde SOV y la presencia de postposiciones en llugar de preoposiciones.

 El mongol 
La llingua meyor conocida ye'l mongol (Монгол), que ye la primer llingua de la mayoría de los residentes en Mongolia. En realidá ye'l dialeutu jalja que se convirtió na llingua oficial del país. Tamién se fala nes árees próximes de China y la Federación Rusa.

La llingua escribióse con una variedá d'alfabetos a lo llargo de la historia. L'alfabetu oficial mongol crear nel sieglu XII. Sufrió dellos cambeos y foi sustituyíu n'ocasiones por otros tipos d'escritura. Usar hasta 1943, añu nel que se sustituyó pol cirílicu, qu'anguaño ye'l más estendíu nel país. El sistema tradicional ta siendo reintroducíu amodo nes escueles. En Mongolia Interior l'alfabetu tradicional foi usáu siempres.

 Otres llingües mongoles 
Llingües emparentaes inclúin el calmuco faláu pela redolada del mar Caspiu y el buriato na Siberia oriental. Amás esisten una serie de llingües menores falaes ye China y el Moghol d'Afganistán.

 Llingües de la familia 
 Llingües orientales: (10 llingües)
 Llingües daguras (1 llingua, el dagur; falaes en Mongolia Interior por unes 94 000 persones)
 Idioma daur
 Llingües mongour (5 llingües; falaes en Gansu y Qinghai, en China)
 Idioma kangjia 
 Idioma'l to
 Idioma bonan
 Idioma dongxiang
 Idioma yugur oriental
 Llingües oirato-jalja (4 llingües)
 Llingües jalja-buriato (2 llingües)
 Idioma buriato (Rusia)
 Idioma jalja (mongol o khalkha); dialeutu principal del mongol, llingua oficial de Mongolia; unos 4 millones de falantes)
 Llingües oirato-calmico-darkhat
 Idioma oirato (na frontera Rusu-China)
 Idioma calmuco (Federación Rusa; 147 000 falantes)
 Idioma darkhat
 Llingües occidentales (1 llingua, n'Afganistán)
 Idioma mogholí

 Descripción llingüística 
 Fonoloxía 
L'inventariu consonánticu reconstruyíu vien dau por:
 Llabial Alveolar Palatal Velar -son  +son -son  +son -son  +son -son  +sonObstruyente- cont * * * * * * *+ cont **SonoranteNasales***Non-nasal**
Tocantes a les vocales l'inventariu ye:
AnteriorPosterior +red  -red  +red  -red Zarrada*ü*i*o(*ï) Abierta*ö *y~*o~*a
El fonema /*ï/ en proto-mongol confundiríase con /i/ anque la so presencia en pre-proto-mongol paez probable a partir de reconstrucciones internes.

 Comparanza léxica 
Los numberales en distintes llingües mongóliques:Altaic Numerals (Eugene Chan)
{|class=wikitable style=text-align:center;
|-
! rowspan=2| GLOSA
! rowspan=2| Dagur
! colspan=4| Oirat-Khalka (central)
! colspan=5| Monguor-Kangjia
! colspan=1| Occidental
! rowspan=2|PROTO-MONGÓLICU
|-
! Jalja !! Buriat !! Calmuco
! Kham-nigan !! Monguor !! Kangjia !! Bao-an !! Dong-Xiang !! Yugur !! Mogholi
|-
| '1' || nək || nig || negə/n || neg/n || nɤɣɤ/n
| nəgə || ninɣy/ninχɔ || nəgə || ninə || ninɣy || nikah~nika/n || *nigə(n)
|-
| '2' || xojir || xɔjər || xɔjər || xɔjr || qɔjir
| ɢoor || ɢuar || ɢuar || ɢua || ɢuur || qwjår~qiar || *koyər~*koxər
|-
| '3' || gwarəb/gwarbən || ɢʊrən || gʊrbə/n || ɢurw/n || ɢʊrba/n
| ɢuraan || gurɔ || ɢuraŋ || ɢuran || ɢurwan || ghorbån ~qurban || *gurbən
|-
| '4' || durub/gurbun || torəw || durbə/n || dørw/n || durbə/n
| deeren || derɔ || deraŋ || dʑiəron || dørwen || dorbån ~ durba/n || *dörbən
|-
| '5' || taaw/taawən || tʰaw || tabə/n || taw/n || taβʊ/n
| taavun || tavun || tawun || tawun || taawən || tåbun ~tabun || *tabun
|-
| '6' || dʒirgoo || cʊrɢa || zʊrgaa/n || zurɢa/n || dzʊrʁaa/n
| dʑdirɢoon || dʒdirʁoŋ || dʑdirɢoŋ || dʐɯɣon || dʒurʁuun || åsun~essun || *jirguxən
|-
| '7' || doloo || tɔɮɔ || dɔlɔɔ/n || dola/n || dɔlɔɔn/n
| doloon || danlɔ/dɔlɔ || doluŋ || dolon || dɔloon || dålån || *doluxən
|-
| '8' || naim/naimən || naim || naimə/n || nææm/n || naima/n
| naiiman || neimɔ || nəimaŋ || naiman || naiman || (sålån) || *naimən
|-
| '9' || jis/isən || jos || juhə/n || jis/n || jusu/n
| ʂdzən || jasun || jəel soŋ || jəsun || ʃisun || (tåsån) || *yersün
|-
| '10' || xarəb/xarbən || arəw || arbə/n || arw/n || arba/n
| xaran || harɔ || harwaŋ || haron || harwan || arbån || *xarbən
|}
Nes reconstrucciones el valor fonéticu de determinar por sinarmonía vocálica va sonar como [a] (si la vocal precedente ye /a, o, o/) o [y] (si la vocal precedente ye /y, i, ü, ö/).

 Referencies 

 Bibliografía 



 Enllaces esternos 
 Reportaxe de PROEL
 Diccionariu Mongol - Inglés
 Yakut - Mongol - Rusu - Inglés - Alemán MultyDictionary 
 Mongol clásicu 
 GB18030 Paquete de soporte pa Windows 2000/XP, inclúi fontes de Microsoft pa chinu, tibetanu, yi, mongol clásicu y tailandés


Categoría:Llingües de China
Categoría:Llingües de Mongolia