Llingües maba

Les llingües maba constitúin un pequeñu grupu de llingües común clasificaes dientro de les llingües nilo-saḥarianes. Les llingües maba falar en Chad, República Centroafricana, Sudán (Darfur) y Sudán del Sur.

Les llingües maba fueron les llingües principales del imperiu wadai (1635-1909).

 Clasificación 
 Llingües de la familia 
Les llingües del grupu maba falar en Chad oriental, Sudán occidental y nordeste de la República Centroafricana. Greenberg clasificó a estes llingües dientro de filu nilosahariano, ente que Tucjer y Bryan (1956) clasificar como un grupu independiente ensin parentescu aparente con otres llingües d'África.

 Clasificación interna 
Les llingües maba inclúin les siguientes llingües:
 Kenjeje (Yaali)
 Mabang (Mabano septentrional)
 Maba
 Koboi (consideráu una variante de maba).
 D-Mimi (Mimi de la llista de Decorse)
 Mabano central
 Masalit: Surbakhal, Masalit
 Karanga (central?)
 Marfa (central?)
 Baxat (central?)
 Runga-Kibet (Mabano meridional)
 Aiki (llamáu runga nes fontes más antigües)
 Kibet ye cercanu al aiki, al puntu que dellos autores considerar variantes de la mesma llingua.
 Otres llingües pocu documentaes:
 Muru (runga-kibet?)
 Dagal (runga-kibet?)
Esta división en tres grupos ye tentativa yá que les llingües pocu documentaes, tán bien pocu documentaes y el so adscripción provisional realízase sobre la base de namái dos formes léxiques:
  fueu  agua Central Masalit wàasu  sàa Marfa wasik  sa NorteMaba wàsìk  anjii Kodoi wʌsîk  ʌnjí Runga-Kibet Aiki n's'k  tàk Kibet n's'k  ta Muru nussuk  ta Dagal nussuk  taa Otres Karanga itak  aji Baxat itak  aji

Otros dos llingües designaes comúnmente como "llingua mimi" y atestiguaes namái por aciu llistes de vocabulariu recoyíes por Decorse (Mimi-D) y Nachtigal Mimi-N), fueron tamién clasificaes como llingües maba, anque esto foi aldericáu. El mimi-N paez tar namái remotamente rellacionáu, y G. Starostin argumentó que'l mimi-D nun ye una llingua maba, contrariamente a lo que considera J. Edgar, y que les similaridades superficiales podríen debese al contautu colos maba, que son el grupu llocalmente dominante.

 Descripción llingüística 
D'ente les llingües maba namái pa cuatro d'elles cúntase con un material léxico suficiente pa poder faer trabayu llingüísticu: el maba (puramente dichu), el masalit, el aiki (o runga) y el kibet. Pal restu de llingua nun esiste abondu material disponible como pa poder xulgar la so posición dientro del grupu. El koboi ye casi con seguridá una variedá de maba (que ye llamáu 'llingua orixinal' polos mesmos falantes de maba). Pal muru y el dagal dispónense dellos datos compilados por Nougayrol (1986) y Tourenq (1913), que suxeren que tán daqué más cerca del kibet y el aiki. Los únicos datos publicaos sobre'l karanga, el baxat y el marfa ye la curtia llista de siete pallabres de -y Rouvreur (1962: 168).

 Fonoloxía 
J. Edgar (1991) ye un trabayu comparativu preliminar sobre les cuatro llingües maba meyor documentaes, nesi trabayu arrexuntar 242 formes léxiques, la mayoría d'elles con equivalentes claros en siquier trés d'estes llingües. A partir de les pallabres con correspondencies clares propónse un conxuntu de cognaos colos que ye esboza'l sistema fonolóxicu del proto-mabano. El sistema propuestu por J. Edgar (1991) ye:
{|  style="text-align:center;"
! colspan="2" |
! colspan="2" | Llabial
! colspan="2" | Coronal
! colspan="2" | Palatal
! colspan="2" | Velar
|-
! rowspan="2" |oclusiva
! sorda
| colspan="2" |
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
| colspan="2" |
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
|-
! sonora
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
|-
! colspan="2" | fricativa
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
| colspan="2" |
|-
! colspan="2" | líquida
| colspan="2" |
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
| colspan="2" |
| colspan="2" |
|-
! rowspan="2" | nasal
! continua
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
| colspan="2" |
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
|-
! prenasalizada
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
| colspan="2" |
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
|-
! colspan="2" | semiconsonante
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
| colspan="2" |
| colspan="2" style="text-align:center; font-size:larger;" |
| colspan="2" |
|}
Los fonemes // nun pueden ser construyíos en tolos sos detalles anque presenten correspondencies más o menos regulares nes llingües mabas modernes la so naturaleza articulatoria na protollingua nun ta clara. Por casu // presenta como reflexos nes llingües modernes o bien /s/ o bien /t/ (seique trátase d'una africada // o una palatal //) y // reflexar en distintes llingües como //, // o //.. 

 Comparanza léxica 
Los numberales en distintes llingües maba son:Nilo-Saharan Numerals
{|class=wikitable style=text-align:center;
|-
! rowspan=2|GLOSA
! rowspan=2|Maba
! rowspan=2|Masalit
! colspan=2|Runga-Kibet
! rowspan=2|PROTO-MABANO
|-
! Kibet !! Aiki
|-
| '1' || tɛ́gtɔ́ː || tíyóŋ || dowai || kʰanˈda || *tow-
|-
| '2' || mbàːrmbùl || mbárá || mbaʀ || mba || *mbar
|-
| '3' || kùŋàːlkáyáŋ || káaŋ || kʰrustiŋˈgal || kʰazaŋɡa || *kasaŋ(gal)
|-
| '4' || àssàːlássíː || áás || ʔaːtal || attɛi || *att- /*as1s1-
|-
| '5' || tùːrtuːr || tóór || tor || tur || *tur
|-
| '6' || (sìttàːl) || ít̪í || ʔisal || izɛi || *it̪- / *is-
|-
| '7' || mɛ́ndrìː || màrí || mɪndɪrsɪʔ || mɪndirsi || *mɪndir(si)
|-
| '8' || íyyáː || àd̪á || mbaːkʰl || mbɑkadeli ||
|-
| '9' || ɔ̀ddɔ̀yí || àyi || kʰadɛijə || kʰaddɛl || *adayi-
|-
| '10' || ɔ̀ttúg || ùt̪úk || jutʊk̚ || jtuk̚ || *yutuk
|}

 Referencies 

 Bibliografía 
 John Edgar & John Y. Lavers: "First Steps toward Proto-Maba", African Languages and Cultures, Vol. 4, Non. 2 (1991), páxs. 113-133.

 Enllaces esternos 
Maban family tree (apart from Karanga) at Ethnologue. In the 16th edition, the Maban family was mistakenly autu-correlated with a branch of Luo with the same name. This will be corrected in the 17th edition.
G. Starostin, 2011. On Mimi

*
Categoría:Llingües de Chad
Categoría:Llingües de Sudán del Sur
Categoría:Llingües de Sudán