Picardu

El picardu ye una de les Llingües romániques más próximes al francés y, como esta, ye una de les llingües d'oïl, hasta'l puntu de qu'hai una gran polémica sobre si ye una llingua independiente o un dialeutu.

 Clasificación llingüística 
 Indoeuropéu
 Itálicu
 Románicu
 Románicu occidental
 Galorrománicu
 Oïl
 Picardu

 Aspeutos históricos, sociales y culturales 

 Otres denominaciones 
El picardu (picard) tien otres denominaciones (dialeutos) como chti (o chtimi), patois du nord (patués del norte) o rouchi, esti postreru ye un dialeutu del picardu, consideráu de cutiu como una "fala de oïl" distintu, que ye falada nel Hainaut Occidental, ente Mons y la llinia Tournai-Soignes-Ath-Mouscron.

 Distribución 
Falar nes rexones franceses de la Picardía (dende'l sur del Oise, del Somme y del Aisne) y Nord-Pas de Calais (hasta la zona de Dunkerque, de fala neerlandesa flamenca y Bélxica na mayor parte de la provincia d'Hainaut, hasta La Louvière al este (ente Mons y Charleroi).

 Falantes 
Ensin estadístiques globales nin fiables. Tan solo una encuesta fecha en Amiens (1980-1981), amosaba que'l 46 % de los homes y el 29 % de les muyeres nacíes en 1942 declaraben falar picardu.

 Normativización 
Ensin nenguna normativa aceptada. Aun así, dende un puntu de vista ortográficu, una parte importante de los autores tán d'alcuerdu nuna serie de principios que pueden tender a una cierta normativización:
 Continuación del códigu ortográficu francés, tou teniendo en cuenta les particularidaes fonétiques del picardu.
 Usu razonáu de les lletres mudes o variantes gráfiques pa dexar una correuta identificación de les pallabres. Esti usu puede tener un máximu ente los escritores tradicionales, más próximos a la ortografía francesa, y práuticamente sume ente los partidarios de métodos fonistas. Nuna situación entemedia atoparíase l'adaptación del sistema Feller pal picardu fecha por Fernand Carton.
 Enclín a borrar les particularidaes locales pa dexar una compresión cuanto más amplia meyor. Dellos autores lleguen al usu de archigrafías que faigan posible llectures múltiples.

 Estatus llegal 
Reconocida como llingua rexonal endóxena en Bélxica, según el decretu del executivu de la Comunidá Francesa adoptáu'l 1990. Ardíciase, sobremanera pol que fai la so presencia nos medios de comunicación, de les aiciones de la Oficina de les Llingües Rexonales Endóxenes.

En Francia nun se beneficia de nenguna llexislación a nivel xeneral y la ratificación de la Carta Europa de les Llingües Rexonales o Minoritaries ta bloquiada.

 Educación 
En Francia ye reconocíu de facto pol Ministeriu d'Educación Nacional y enséñase nes escueles de la rexón y puede estudiase de manera facultativa.

 Descripción llingüística 

 Fonoloxía 
El picardu presenta elisiones vocáliques de vocales átones pretóniques, coles mesmes que epéntesis iniciales pa evitar los grupos consonánticos resultantes, esos dos cambeos fonolóxicos combinaos dacuando dan-y al picardu un aspeutu notoriamente distintu del francés estándar. Una traza notable ye que la /*k/ del proto-galorromance non se palataliza ante /æ/:
{|class=wikitable style=text-align:center;
|-
! GLOSA !! Llatín !! Picardu !! Francés antiguu !! Occitanu Septentrional !! Occitanu Meridional
|-
| 'cabra' || CAPRA || kièvre || chievre || chevra, chavra || cabra
|- 
| 'quería' || CARA || kier || chier || cheira || cara
|- 
| 'perru' || CĀNIS || kien || chien || chen, chin || can
|-
| 'casa de' || CASA || chiese || chas, chies || casa ||
|-
| 'campu' || CAMPUS || camp || champ || || camp 
|}

 Vocabulariu 
 Hola: Salut , Bojour , Salut ti z'aute ! , Bojour mes gins
!* Adiós: Adé , A l'arvoïure (hasta la vista).
 ¿Cómo te llames?: Kmint qu' el to t'apèles ? 
 ¿Cómo tas?: Cha vo-ti ? (informal) , Comint qu' té vas ? , Comint qui va ? 
 ¿Cuántos años tienes?: Quel age éq' t'vos ? , Queul age que t'as ?
 Tengo ... años: J' ai ... ans. 
 Fales inglés?: Pérlez vos inglé ? 
 ¿Qué ye esto?: Quoé qu' ch'est ? 
 Ye ...: Ch' est ...

 Númberos 
Los númberos cardinales en francés del 1 al 20 son como sigue:

 Unu: un 
 Dos: deus 
 Trés: troés 
 Cuatro: quate 
 Cinco: chonc 
 Seis: sis 
 Siete: sèt 
 Ocho: uit 
 Nueve: neu 
 Diez: dis 
 Once: onze 
 Dolce: dousse 
 Trelce: trèsse 
 Catorce: quatore 
 Quince: tchinse 
 Dieciséis: sèse 
 Diecisiete: dis-sèt 
 Dieciocho: dis-uit 
 Diecinueve: dis-neu
 Venti: vint

 Espresiones 
De siguío compárense delles espresiones en picardu (sistema Feller-Carton y Normativa fonética) y francés estándar:

<tt>Ej t'arconnôs ti z'aute, t'es d'min couin !</tt> (sistema Feller-Carton)
Èj t'ærkònnos tizòte, t'és d'mîn couîn ! (Normativa fonética)
Je te reconnaît toi, tu es de mon coin ! (en francés)

Inlève t'capiau, y a un Ch'ti qui passe.
Înlèvhe eùt'kapiauw, î å ûn Ch'tî quî påsse.
Enlève ton chapeau, il y a un Ch'ti qui passe.

Al a s'cu conme eune mante à prones !
Ål å s'cûh kôme eùne mante à prònes!
Elle a un cul comme une mande à prunes! (mande = petit panier)</small>

Attind, té vas vir, té vas printe su t'guife !
Åttînd, te vås vîr, te vås prînte sûh t'guiffe !
Attend, tu vas voir, tu vas prendre (une claque) sur ta figure !

Car qui ione, i va lon
Car qui ione, i va lon
Un chariot qui grince, va loin

Chake poéyis chake mode, chake cu chake crote !
Chàke paÿs chàke coutûme, chàke cûh chàke cròtte !
Chaque pays chaque coutume, chaque cul chaque crotte !

Ch'ti-là y'a d'étoupes à s' quenouille
Ch'ti-là y'a d'étoupes a s' quenouille
Celui-là, il a des étoupes à sa quenouille (i.e. Serait-il cocu ??)

Ch'que té m'dis là assis, ej té l'éros bin dit dbout !
Ch'queû te m'dîs lå åssîs, èj te l'auros bîn dîs dd'boût !
Ce que tu me dis là assis, je te l'aurais bien dis debout !

Éch'ti qui parte àl' ducasse, i pièrd s' plache !
Éch'tî quî pårht àl' dûcàsse, î pièrhd eùss' plàche !
Qui va à la ducasse (fête du village), perd sa place !

 Referencies 

 Bibliografía 
 (en francés) Jean Sibille, Les langues régionales, coll Dominos, Flammarion , ISBN 2-08-035731-X (2000)

 Enllaces esternos 

 Ch'lanchron.
 Ortografía del picardu (en francés).
 Chtimi=picard.com.
 Diccionaris picards.

 Audiu 
http://ches.diseux.free.fr/sons/d85.mp3
http://ches.diseux.free.fr/diri/dir85.htm
Centre de Ressources pour la Description de l'Oral (CRDO) ( http://www.language-archives.org/language/pcd )

Categoría:Llingües d'oïl
Categoría:Llingües de Francia
Categoría:Llingües de Bélxica
Categoría:Wikipedia:Artículos con plantía Otros usos a páxines que nun esisten