Tesalónica

Tesalónica ( , ThessaloníkiEl soníu del grafema th representa'l fonema [], esto ye, el mesmu que la z n'español peninsular estándar. o Σαλονίκη, Saloníki) ye la segunda ciudá de Grecia, capital de la rexón de Macedonia Central y un puertu importante del norte del Exéu. Tien una población (incluyendo les contornes) de 1.104.460 habitantes.

 Toponimia 
La ciudá recibe'l so nome de Thessalonikē, esposa del rei Casandro de Macedonia y fía del rei Filipo II de Macedonia. El nome provién de la fusión de les pallabres Θεσσαλία ('Tesalia') y νίκη ('victoria') que se dio a la fía del rei dempués de la so victoria en Tesalia contra los tiranos de Feres. El nome alternativu Salónica, d'antiguo el más común en bastantes idiomes europeos, deriva de la variante Σαλονίκη (Saloníki) en griegu popular. Nun ye infrecuente escuchar Thessaloníki o Saloníki cola ele escura típica del dialeutu griegu faláu en Macedonia.

Otres denominaciones importantes na historia de la ciudá inclúin سلانيك (Selānīk) en turcu otomanu y Selânik en turcu modernu, Солун (Solun) nes llingües eslaves de la rexón, Sãrunã n'arumano, y Selanik en xudeoespañol.

 Xeografía 

La ciudá llevantar na desaguada de la llanura formada pelos ríos Aliákmonas, Gallikos y Axios, que van parar al golfu Termaico. La ciudá ta asitiada nel final del valle del Ardar, nel golfu de Tesalónica, emplazada na Via Egnatia que conectaba l'acrópolis cola mariña. A Tesalónica lleguen tamién les carreteres procedentes del Adriáticu, como la vía Egnatia, y les que vienen de los Balcanes. Por eso Tesalónica convertir nel puertu principal de Macedonia, en sustitución del apexáu de Pella. Caltién restos de les muralles de la dómina helenística. Nes fasteres y la parte baxa ta l'antigua ciudá turca, que foi destruyida en 1917, foi reconstruyida y caltién monumentos como ilesies bizantines según l'arcu de Galerio, que son visitaos asiduamente polos turistes.

 Clima 
El clima de la ciudá ye mediterraneu. Puede tener episodios de fríu intenso en plenu iviernu por cuenta de los vientos de componente norte y nordés provenientes de la estepa rusa, que faen que les temperatures cayan sópito. Dellos años dan temperatures negatives mientres tol día con estos vientos continentales.

 Economía 
Ye un importante centru industrial, que tien refineríes de petroleu, industries petroquímiques, industries agroalimentaries, destileríes, industria testil, manufactures de tabacu, fabricación de maquinaria y estelleros.

 Historia 

 Antigüedá 
Foi fundada en 316 -315 e. C. pol rei Casandro de Macedonia qu'unifica y sustitúi los asentamientos llevantaos na llocalidá denomada Terma. De la so muyer Thessalonikē (fía de Filipo II de Macedonia y hermanasca d'Alexandru Magnu), recibió'l so nome. Filipo nomara asina a la so fía porque conoció la so nacencia'l día de la so victoria sobre los Tesalios.

 Imperiu romanu 

Tres la cayida del Reinu de Macedonia en 146 e. C., Tesalónica pasó a ser parte de la República romana. Mientres la dómina romana foi la capital de les cuatro provincies de Macedonia, y convirtióse nun importante centru comercial sobre la Vía Egnatia, una calzada romana que conectaba Bizanciu (más tarde Constantinopla) con Durazzo (anguaño Durrës n'Albania). En 58 e. C. Cicerón tuvo exiliáu en Tesalónica.

Nes escavaciones que se vinieron faciendo, salió a la lluz l'antigua ágora colos sos edificios de la dómina helenística y de la dómina romana del sieglu I e. C. El so muséu guarda una rica coleición d'antigüedaes, dende la dómina del Neolíticu hasta los tiempos históricos.

La ciudá de Tesalónica ye conocida nel ámbitu de la relixón cristiana por allugar a mediaos del sieglu I una comunidá a la que Pablo de Tarsu dirixó dos epístoles, incluyíes güei nel canon bíblicu.

Nel 300, l'emperador Galerio escoyer como residencia imperial. Nel 380 Teodosio I proclama nella l'edictu pol que se fai oficial el símbolu de Nicea.
La ciudá sufrió la represión del emperador Teodosio I en 390 cuando mandó matar a unos siete mil n'encalorando una revuelta, polo que foi temporalmente escomulgáu.

 Imperiu bizantín 
Tres la cayida del Imperiu d'Occidente, quedó en manes del Imperiu bizantín y foi asediada polos eslavos nel sieglu VII. Anque nun pudieron conquistar la ciudá, finalmente una considerable comunidá eslava establecer nella. Los santos Cirilo y Metodio nacieron en Tesalónica y l'emperador bizantín Miguel III unviar a les rexones eslaves del norte como misioneros del cristianismu. De la dómina bizantina son los mosaicos calteníos na basílica d'Hagia Sophia y na ilesia de San Jorge.
La ciudá foi ocupada polos árabes en 904 y polos reis normandos de Sicilia en 1185, causando considerable destrucción y perda de vides humanes. En 1204, cola cayida del Imperiu bizantín por cuenta de la conquista de Constantinopla per parte de la Cuarta Cruzada, Tesalónica y el so territoriu circundante —el reinu de Tesalónica— convertir na mayor posesión del Imperiu llatín. Sicasí, foi conquistada en 1224 pol Despotado d'Epiru que la caltuvo hasta 1246, cuando foi recuperada polos bizantinos, que, incapaces de caltenela, vender a Venecia.

 Imperiu otomanu 

Los otomanos ocupar en 1430, y llamar «Selânik» (Salónica). Col tiempu, la mayor parte de los sos habitantes seríen sefardinos espulsaos d'España en 1492 polos Reis Católicos. Fueron bien acoyíos y convidaos pol sultán y asina foi como s'instalaron en delles ciudaes con problemes de población, ente elles Tesalónica. Cola llegada d'esta comunidá, la ciudá arriquecióse y tuvo un gran desenvolvimientu económicu ayudáu pol comerciu y la industria qu'amás s'abrir al comerciu de los países occidentales, hasta llegar al so culminación nos sieglos XVIII y XIX.

Cuando, tres les Guerres Balcániques, la ciudá pasó de control otomanu a griegu, la principal comunidá de la ciudá siguía siendo la xudía sefardina, de llingua ladina. Esta foi aniquilada mientres la ocupación del Exa na Segunda Guerra Mundial.

 Reinu de Grecia 
Tres la Primer Guerra Balcánica (1912) pasó a formar parte de Grecia. Mientres la Primer Guerra Mundial, el gobiernu provisional dirixíu por Eleftherios Venizelos, partidariu de los Aliaos francu-británicos establecer na ciudá, en contra de los deseos del rei, d'orixe alemán y proneutral. El puertu convertir nuna importante base de suministros pa les tropes aliaes qu'operaben en Macedonia.

La ciudá casi foi destruyida nuna quema en 1917, de probable orixe casual. Tres esta quema la metá de la población xudía abandonó la ciudá (munchos fueron a París y a Israel). En 1922, la ciudá recibió a numberosos exiliaos griegos provenientes de la ciudá d'Esmirna (en turcu İzmir), que apurrieron a la ciudá les sos carauterístiques culturales. La ciudá foi reconstruyida nel periodu d'enteguerres.

Mientres la II Guerra Mundial foi tomada poles tropes alemanes en 1941, qu'executaron a la mayor parte de los sos habitantes xudíos (unos cincuenta mil). Tres la guerra, la ciudá recuperó'l so nome de Tesalónica.

 Educación 
Universidá !FundaciónAcrónimuTipu150pxUniversidá Aristóteles de Tesalónica1925AUTHPública150pxUniversidá de Macedonia1957UOMPública

 Patrimoniu 

La so riqueza histórica, artística y arqueolóxica foi reconocida como Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO en 1988 cola denominación Monumentos paleocristianos y bizantinos de Tesalónica y en 1997 foi la Capital Europea de la Cultura.

 La Torre Blanca (Lefkos Pyrgos) ye unu de los principales monumentos y el símbolu iconográfico más reconocible de Tesalónica. Construyir nel mesmu llugar d'una torre franca más antigua. Anguaño alluga un muséu sobre la historia de la ciudá y la so contorna configuren unu de los llugares d'alcuentru preferíos polos tesalonicenses.
 El Arcu de Galerio ye bien conocíu llocalmente col nome «Kamara» (arcu en griegu). La plaza alredor del monumentu ta siempres enllena de xente porque ye un puntu d'alcuentru habitual de los tesalonicenses. A 50 metros de Kamara ta la Rotonda o ilesia de San Jorge, onde s'asitia'l mausoléu de Galerio.
 El Agios Georgios (ilesia de San Jorge) o Rotonda, como meyor conozse, ye un edificiu construyíu nel 306 d.C. d'estructura cilíndrica con tres cuerpos, y que pasó de ser el mausoléu de Galerio a una ilesia cristiana en que'l so interior pueden vese unos impresionantes mosaicos y un frescu del sieglu IV. En 1590 foi convertida en mezquita y añader un minarete que ye l'únicu que se caltién de pies anguaño en Tesalónica.
 El Palaciu de Galerio ye unu de los monumentos más importantes de l'antigüedá tardía. Construyir ente'l 250 y el 311 d.C como sede oficial de la parte oriental del Imperiu Romanu mientres dos periodos 229-303 y 308-311 d.C. Según fontes históriques importantes, amás de Galerio, emperadores del sieglu IV tales como Teodosio I agospiar nesti palaciu. Alcontrar na actual Plaza Navarinou.
 Les muralles de la ciudá, arrodiaes de pimpanes fortificaciones como'l Heptapirgion, la CE%A0%CF%8D%CF%81%CE%B3%CE%BF%CF%82-%CE%A4%CF%81%CE%B9%CE%B3%CF%89%CE%BD%CE%AF%CE%BF%CF%85-%CE%91%CE%BB%CF%8D%CF%83%CE%B5%CF%89%CF%82 Torre del Triángulu (o de la Cadena) y la Fortaleza de Vardar.
 El Muséu Arqueolóxicu de Tesalónica (AMTH; les sos sigles n'inglés) ye consideráu unu de los museos más importantes de Grecia. La so coleición inclúi afayos arqueolóxicos de Tesalónica, la so contorna y de tol norte de Grecia.
 El Muséu de la Cultura Bizantina (MBP; les sos sigles en griegu) foi gallardoniáu nel 2005 col Premiu del Conseyu d'Europa. El muséu presenta al visitante diversos aspeutos de la vida mientres los periodos bizantín y post-bizantín: l'arte, la ideoloxía, la estructura social, la relixón, y cómo los cambeos históricos y la situación política afectaben a la vida diaria de la xente.
 El Foru Romanu de Tesalónica foi'l centru alministrativu de la ciudá a partir de la dómina romana. La so construcción empezó a finales del sieglu II d.C. como reforma d'un ágora esistente del periodu imperial tempranu onde tamién s'atopó un bañu del periodu helenísticu. Realizáronse otres intervenciones ente los sieglos III y IV d.C. El complexu entámase en redol a una superficie pavimentada rectangular. Trés de los llaos formaben pórticos de dos pisos con doble filera de columnes d'orde corintiu que dan accesu a los espacios públicos. Nel sieglu V les funciones alministratives de la ciudá fueron tresferíes al complexu del Palaciu de Galerio.
 L'Agia Sofía (Santa Sofía), ilesia de gran tamañu arrodiada de xardinos tamién con formosos mosaicos.
 La Panagía Ahiropíitos, basílica paleocristiana del sieglu V.
 El Bey Haman, bañu turco de 1444.
 La Hamza Bey Dazmí, mezquita de 1468.
 El Bezesten, edificiu turcu alredor del que s'esplega'l mercáu.
 L'Agios Dimitrios, basílica con formosos mosaicos y una cripta del sieglu V.
 La Dódeka Apóstoli construyida ente los años 1310 y 1314.
 La Ilesia de Agía Ekaterini de finales del XIII.
 El Monesteriu de Vlatadon dende que los sos xardinos llograr una fantástica vista de la ciudá.

 Cultura 

 Museos 
 Museo Arqueolóxicu de Tesalónica
 Muséu de la Cultura Bizantina *
Muséu de Deporte *
Muséu d'Arte Contemporáneo *
Muséu de Fotografía *
Museo de la Guerra

 Cine 
Nesta ciudá realiza tolos años el Festival Internacional Thessaloniki de Cine

 Tresportes 

 Aeropuertu Internacional Macedonia 


El tráficu aereu escontra y dende la ciudá ta provistu pol Aeropuertu Internacional Macedonia pa vuelos nacionales ya internacionales. El curtiu llargor de los dos pistes del aeropuertu nun dexa qu'allugue vuelos intercontinentales, anque anguaño ta en construcción una estensión pa una de les pistes escontra'l golfu Termaico, a pesar de la oposición per parte de grupos ambientalistas locales. Dempués de la finalización de les obres na pista d'aterrizaxe, l'aeropuertu va poder recibir vuelos intercontinentales y allugar aeronaves más grandes nel futuru. Un plan maestru, con diseños pa un nuevu edificiu de la terminal, foi presentáu y anguaño búscase la so financiamiento.

 Metro de Salónica 


La construcción del Ferrocarril Metropolitanu de Salónica empezó en 2006 y la so finalización ta proyeutada pa 2018, fecha na cual convertiríase nun serviciu de tresporte vital pa la ciudá. La llinia de la Fase 1 ta proyeutada con un llargor de 9,6 km, inclúi 17 estaciones y espérase que tresporte a 250 000 pasaxeros per día. Delles estaciones van allugar una serie d'afayos arqueolóxicos.

 Deportes 

Equipu !Deporte !CompeticiónEstadiu !CreaciónAris Salónica Fútbol Club20px FútbolSuper Lliga de GreciaEstadiu Kleanthis Vikelidis1914PAOK Salónica FC20px FútbolSuper Lliga de GreciaEstadiu La Tumba1926Iraklis FC20px FútbolBeta EthnikiEstadiu Kaftantzoglio1908Aris Salónica BC20px BaloncestuA1 EthnikiPabellón Alexandrio Melathron1922PAOK Salónica BC20px BaloncestuA1 Ethniki1926

 Tesalonicences pernomaos 
 Cirilo y Metodio, misioneros cristianos, creadores del alfabetu cirílicu.
 Irene de Tesalónica, santa cristiana.
 Lleón de Tesalónica, filósofu bizantín.
 Nicolás Cabasilas, teólogu y filósofu bizantín.
 Isidoro de Kiev, teólogu.
 Mustafa Kemal Atatürk, primer presidente de Turquía.
 Christos Sartzetakis, presidente de la República Helénica ente 1985 y 1990.
 Isaac Carasso, industrial xudíu d'orixe sefardín.
 Nazım Hikmet, poeta y dramaturgu turcu.

 Ciudaes hermaniaes 
Salónica ta hermaniada coles siguientes ciudaes:
Hermanancies
  Hartford, Estaos Xuníos, dende'l 5 de marzu de 1962
  Alexandría, Exiptu, dende'l 12 de xunetu de 1993
  Boloña, Italia, dende'l 20 d'ochobre de 1984
  Bratislava, Eslovaquia, dende'l 23 d'abril de 1986 (mentada como 'Solun)
  Colonia, Alemaña, dende'l 3 de mayu de 1988
  Constanța, Rumanía, dende'l 5 de xunetu de 1988
  Akhisar, Turquía, dende'l 25 d'agostu de 1988
  Calcuta, India dende'l 1 de xineru de 2005
  Durrës, Albania dende'l 5 d'abril de 2012Kryebashkiaku i Durrësit Vangjush Dako dhe kryebashkiaku i Selanikut Yiannis Boutaris nënshkruajnë një marrëveshje binjakëzimi midis dy qyteteve, Municipalidá de Durrës, 5 d'abril de 2012 (n'albanés)
  Korçë, Albania dende'l 14 d'ochobre 2005
  Leipzig, Alemaña, dende'l 17 d'ochobre de 1984
  Limasol, Xipre, dende'l 30 de xunu de 1984
  Melbourne, Australia dende'l 19 de marzu de 1984
  Niza, Francia, dende'l 20 de marzu de 1992
  Plóvdiv, Bulgaria, dende'l 27 de febreru de 1984
  San Francisco, Estaos Xuníos, dende'l 6 d'agostu de 1990
  Tel Aviv, Israel, dende'l 24 de payares de 1994
  Calcuta, India, dende'l 13 de marzu de 2001
  Amasya, Turquía, dende'l 25 d'agostu de 2001
  Tianjin, China, dende'l 4 de marzu de 2002
  Dongguan, China, dende'l 24 d'ochobre de 2008
  Busan, Corea del Sur, dende'l 8 de marzu de 2010Collaboración
  Boston, Estaos Xuníos, dende'l 21 d'abril de 1996
  Brooklyn Center, Estaos Xuníos, dende'l 5 de xunetu de 1992
  Budapest, Hungría, dende'l 5 d'abril de 1993
  Dnipró, Ucraína, dende'l 18 d'abril de 2003
  Gyumri, Armenia, dende'l 23 de payares de 2000
  Marsella, Francia, dende'l 4 de xunu de 1991
  Filadelfia, Estaos Xuníos, dende'l 1 d'abril de 2004
  San Petersburgu, Rusia, dende 2003
  Shenyang, China, dende'l 23 de marzu de 2000
  Toronto, Canadá, dende'l 5 de setiembre de 1986
  Venecia, Italia, dende'l 17 de xunetu de 2003
  Trípoli, Libia, dende'l 23 de xunu de 2007
  Esmirna, Turquía, dende'l 6 de febreru de 2009

 Ver tamién 
 Reinu de Macedonia
 Ciudaes de Grecia por población

 Referencies 

 Bibliografía 


 Enllaces esternos 

 Páxina del Ministeriu de Cultura de Grecia: Antigua ágora de Tesalónica (en griegu)
 Páxina del Ministeriu de Cultura de Grecia: Antigua Tesalónica (en griegu)
 Páxina del Ministeriu de Cultura de Grecia: Complexu de Galerio (en griegu)
 Páxina del Ministeriu de Cultura de Grecia: xacimientu arqueolóxicu de Tumba, Tesalónica (en griegu)
 Semeyes y comentarios (inglés) 
 Conceyu de Salónica
 Salónica
 manuscritu griegu-mas-antiguu-del mundu-el papiru-de-derveni-.php Llogren traducir el manuscritu griegu más antiguu del mundu El "Papiru de Derveni"


Categoría:Llocalidaes de Grecia
Categoría:Wikipedia:Artículos con referencies a la RAE
Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos