Gotemburgu

Gotemburgu ( ) ye la segunda ciudá n'importancia y tamañu de Suecia, dempués de la capital, Estocolmu. Allugada na provincia de Västra Götaland na mariña oeste del país, na desaguada del ríu Göta älv nel estrechu de Kattegat. Ye la sede alministrativo y arzobispal de la provincia.

El so puertu ye'l más grande ente los países nórdicos yá que tien les sos agües descongeladas mientres tol añu. Ye'l llugar de tránsitu de la mayor parte de les esportaciones ya importaciones de Suecia.

Grandes industries como SKF y AB Volvo tienen les sos oficines principales nesta ciudá. Sede de dos establecimientos universitarios, tien la población universitaria más numberosa d'Escandinavia. Nes últimes décades desenvolvióse'l turismu y los eventos culturales.

Foi fundada y fortificada en 1621 pol rei Gustavo II Adolfo, dempués de dellos intentos fallíos de fundación por cuenta de los ataques de daneses y noruegos.

 Historia 
El territoriu de la mariña oeste de Suecia tuvo habitáu dende miles d'años tras.

Mientres la Edá de Piedra esistió un asentamientu humanu nel llugar que güei ocupa Gotemburgu, atestiguáu pola esistencia de petroglifos topaos nes árees de Askim, Hovås, Billdal, Påvelund (Västra Frölunda), Vikan (Arendal), Högstena (Björlanda), Unnered (Tuvi), y una pintura rupestre en Tumlehed (Hisingen).

Darréu la rexón meridional de la península escandinava tuvo habitada por un pueblu que recibió'l nome de göther. Esiste ciertu tracamundiu na identificación d'esti pueblu por cuenta de los diversos nomes que recibieron: göther, gaetar, guter, gautar, jutar, goter, iotes, llamaos tamién en castellán godos, gautas y xutos. Como la fonética indica un soníu asemeyáu, esto podría indicar qu'hubo un pueblu orixinal que depués s'esvalixó. Sía que non perpetuóse hasta l'actualidá, recibiendo l'actual territoriu del sur de Suecia'l nome de Götaland.

Nun esisten referencies específiques sobre'l llugar qu'ocuparía'l futuru Gotemburgu, mientres los llamaos periodu de les migraciones y yera Viquinga, anque hai una referencia nes sagues islandeses a Elfarsker (los castros del ríu), que podría referise al archipiélagu de Gotemburgu.

El precedente más inmediatu de Gotemburgu foi un pobláu suecu llamáu Lödöse, nomáu en dellos escritos alredor del añu 1300, allugáu a unos 40 km corriente enriba del ríu Göta älv, que sirvía como puntu d'intercambiu comercial y puertu mientres la Edá Media.

Suecia solo tenía na rexón un corredor de 10 km d'anchu con salida al mar, polo que la so importancia estratéxica yera peralta. Cola apaición de los reinos de Noruega y Dinamarca, el pobláu empezó a sufrir del control y ataques de noruegos y daneses, lo que motivó'l treslláu de la población a lo que güei se conoz como'l suburbiu Gamlestaden na ciudá de Gotemburgu, recibiendo'l nome de Nueva Lödose.

En 1366 construyóse una fortificación de madera pa protexer a los habitantes, que foi destruyida en 1502 y reemplazada por otra fortificación más permanente.
Otra fortificación que se construyó a mediaos del sieglu XIV, pa reforzar la presencia de Suecia nel área, foi una fortaleza llamada Älvsborg na desaguada del ríu Göta älv, nel llugar denomináu Klippan, que camudó de manes delles vegaes ente suecos, daneses y noruegos, amás de refaimientos y reforzamientos hasta mediaos de la década de 1660, cuando definitivamente baltóse pa usar los sos materiales na construcción d'una nueva fortaleza col nome Nueva Älvsborg, que tamién sufrió ataques daneses, siendo'l postreru en 1719. Güei la fortaleza ye una atraición turística.

Les continues turbulencias polítiques ente los reinos de Suecia, Noruega y Dinamarca torgaron el desenvolvimientu de la ciudá hasta'l reináu de Carlos IX, que fundó un pobláu na islla Hisingen, en 1603, dándo-y el nome de Göteborg, poblándolo con inmigrantes alemanes, escoceses y neerlandeses (na so mayoría del sur de los Países Baxos), a los que prometió llibertá de relixón y comerciu, que taben bien comprometíes nel so país d'orixe, pensando tamién n'aprovechar les conocencies na construcción de fortificaciones y los contactos comerciales qu'apurriríen.
Sicasí, nun pasó enforma tiempu primero que los daneses conquistar y destruyeren, en 1611.

En 1621, el rei Gustavo II Adolfo decidió construyir la ciudá nel llugar que güei ocupa, dotándola de murios fortificaos, lo que dexó'l so desenvolvimientu y prosperidá.

Nun foi casualidá que fueren neerlandeses de la provincia d'Holanda los constructores de la nueva ciudá. El terrén yera pantanosu ya inestable, polo que les téuniques usaes pa fundar Ámsterdam, fueron utilizaes pa construyir Gotemburgu, incluyendo la construcción de les canales que la crucien.

El poder político tuvo en manes de los inmigrantes neerlandeses hasta'l fallecimientu del últimu conceyal d'esti orixe, en 1652. El poder político yera tal, qu'hubo proposiciones de decretar el neerlandés como la llingua oficial de Gotemburgu.

En 1658 roblóse'l Tratáu de Roskilde, nel cual Suecia llogró de Noruega la rexón de Bohuslän, escontra'l norte; y de Dinamarca la provincia de Halland, escontra'l sur, lo que dexó finalmente consolidar a Gotemburgu como ciudá y puertu estratéxicu, recibiendo amás el privilexu real de comerciar con otros países.

Mientres el reináu de Carlos XI construyéronse dos fortificaciones importantes. En 1689 el fuerte Skansen Kronan nel güei barriu Faiga, y en 1694 el fuerte Skansen Lejonet con murios de 7 m d'espesura, yá que tamién yera un polvorín, nel güei barriu Gullbergsvass.

En 1731 fundóse la Compañía sueca de les Indies Orientales, con sede na ciudá, que la fixo floriar económicamente, col provechosu comerciu con Asia. El so puntu d'embarque taba nel llugar llamáu Klippan.

A empiezos del sieglu XIX la principal actividá económica yera la pesca, acompañada del tráficu comercial de Suecia escontra l'oeste, principalmente escontra Estaos Xuníos.

Yá a mediaos de sieglu la ciudá empezó a desenvolvese industrialmente, acompañáu de la construcción d'un importante estelleru (1841-1977). La prosperidá de la ciudá nun yera sicasí la prosperidá de Suecia, yá que nada menos que 1 300 000 suecos tuvieron qu'emigrar ente 1820 y 1920, por cuenta de la mala situación económica en que vivíen, siendo'l so destín principalmente Estaos Xuníos, vía Gotemburgu.

A empiezos del sieglu XX yera yá una moderna ciudá industrial, see d'importantes industries como SKF (1907) y Volvo (1926), con una población de 130 000 habitantes (en 1900).

Mientres l'intre del sieglu empezó a menguar l'actividá industrial y l'estelleru foi esmanteláu, pero aumentó la so actividá comercial, el desenvolvimientu del turismu y d'instituciones educatives y culturales.

 Xeografía y naturaleza 
Gotemburgu ta allugada na mariña oeste de Suecia, na provincia de Västra Götaland, frente al estrechu de Kattegat -que ye un brazu del mar del Norte-, na desaguada del ríu Göta älv. Ta asitiada en dambos llaos del ríu Göta älv.

Con una superficie de 448 km², llinda al norte col conceyu de Kungälv, al nordeste col conceyu de Ale, al este colos conceyos de Lerum y Partille, al sureste colos conceyos de Härryda y Mölndal, al sur col conceyu de Kungsbacka, y al oeste col estrechu de Kattegat.

La mariña ye peñascosa, con numberoses islles, que formen el archipiélagu de Gotemburgu. Esti tipu de mariña ye típica de la provincia de Bohuslän.

La ciudá tien un clima relativamente moderáu y bastante agua, causaos pola corriente del Golfu.

L'área metropolitana abarca les comuñes de Ale, Härryda, Kungälv, Lerum, Mölndal, Partille, Stenungsund, Tjörn y Öckero na provincia de Västra Götaland, y Kungsbacka na provincia de Halland.

La islla Hisingen, que forma parte de la ciudá y ye la cuarta islla de Suecia en tamañu (199 km²), ta dixebrada de la mariña pel ríu Göta älv al sur, y el ríu Nordre älv al norte.

La xeografía de la contorna ta compuesta de montes rocosos con siete valles magrizos ente sigo, travesaos per ríos y regueros que van desaguar al mar.

Esisten dos montes mayores, el Skanberget o Risåsen, y el Ramberget, dende que la so visu llograr una vista panorámica de la ciudá.

Hai 14 reserves naturales: Vättlefjäll, Göta-Nordre Älv, Prästgårdskilen, Sillvik, Rya skog , Vrångöskärgården, Delsjöområdet, Änggårdsbergen, Sandsjöbacka, Hult Åsen, Vinga, Vargö, Erdalsen y Safjället.

 Los 21 barrios 
Gotemburgu atópase estremada en 21 barrios: Askim, Backa, Bergsjön, Biskopsgården, Centru (Centrum), Frölunda, Gunnared, Härlanda, Högsbo, Kortedala, Kärra-Rödbo, Linnéstaden, Lundby, Lärjedalen, Majorna, Styrsö, Torslanda, Tuvi-Säve, Tynnered, Älvsborg, Örgryte

 Clima 
El clima de Gotemburgu ye oceánicu. Pel branu les temperatures máximes ronden los 19-22 °C y les mínimes 10-13 °C. Pel hibiernu les máximes ronden los 0-2 °C y les mínimes -2 - -4 °C. Les precipitaciones son abondoses y regulares siendo'l branu y la seronda les estaciones más lluvioses y la primavera la más seca.
La máxima temperatura rexistrada en Gotemburgu foi +34.1 °C. La temperatura más baxo que se rexistró ye de -26.4 °C.

 Patrimoniu 
El mar y la historia comercial ya industrial de la ciudá reflexar na vida cultural de la ciudá.

 Archipiélagu 
Una popular atraición turística ye'l paséu en barcu pol archipiélagu, onde pueden visitase la fortaleza Nueva Älvsborg, el castru Vinga col so faru alzáu en 1851 y les islles Styrsö: Asperö - Brännö - Donsö - Knarrholmen - Kårholmen - Köpstadsö - Sjumansholmen - Stora Förö - Styrsö - Vargö y Vrångö, que tán allugaes al sur del archipiélagu. Esisten referencies nes sagues islandeses, que podríen mentar delles d'estes islles como llugares de xunta de los xefes viquingos, col nome de Elfarsker (los castros del ríu).

 Parques 
Esisten dellos parques nel interior de la ciudá. La cercanía ente ellos forma una gran zona de recréu. Los más conocíos son:

Slottsskogen (el monte del castiellu), tien una superficie de 137 ha. El so nome referir a la fortaleza Älvsborg, yá sumida. El monte perteneció a la casa real sueca hasta 1868, cuando se trespasó a la ciudá y foi convertíu en parque en 1874. Ye un parque abiertu de llibre accesu, con grandes árees verdes, bien visitaes nos díes de branu pola población. Nos sos terrenes ta allugáu'l Muséu d'historia natural, un observatoriu, un pequeñu zoolóxicu empobináu a los neños, un muséu de viviendes, canches deportives y café-restorán.

Vasaparken ye un parque con alamees onde ta allugada la Universidá de Gotemburgu.

El parque Trädgårdsföreningen – el Xardín Botánicu de Gotemburgu - el parque Söderlingska.

 L'Avenida 
Kungsportsavenyn, llamada coloquialmente Avenyn (l'Avenida) ye'l principal bulevar de la ciudá, d'aproximao 2 km d'estensión, que va dende l'antiguu foso que defendía la ciudá xunto a los murios fortificaos, hasta Götaplatsen, una plaza flanqueada pol Muséu de Belles Artes, la Sala de Conciertos y el Teatru municipal. Nel trayeutu atópense tamién el Gran Teatru y la Biblioteca municipal. Dotada d'anches ceres, foi diseñada y construyida ente les décades de 1860 y 1870. La mayor concentración de pubs y restoranes de la ciudá atópase ellí.

 Museos 
Fachada principal del Muséu Röhss.|thumbthumb|Muséu municipal.
El Muséu de Belles Artes tien una importante coleición de pintures d'artistes suecos como Anders Zorn, Bruno Liljefors, Hanna Pauli, Carl Larsson; los noruegos Christian Krohg y Edvard Munch; otros europeos como los holandeses Rubens y Rembrandt, el noruegu danés Ciscar Severin Kroyer. Les obres espuestes cubren un periodu que va dende'l sieglu XV hasta los nuesos díes. Exhíbese tamién una gran coleición d'escultures.

El Centru Hasselblad, con exhibiciones fotográfiques, comparte espaciu col muséu.

El Salón d'arte moderno, con exhibiciones permanentes mientres tol añu. Ta vecín al muséu de Belles Artes.

El Muséu Röhss ye l'únicu en Suecia empobináu al diseñu y les artes decoratives.

El Muséu Municipal ocupa l'antigua propiedá onde funcionaba la Compañía sueca de les Indies Orientales y exhibe periodos de la historia de Gotemburgu y Suecia ente otros.

El Muséu d'Historia Natural exhibe una amplia muestra de taxidermia qu'inclúi un ballenatu azul.

El Muséu Patriciu (Sjöfartsmuseet) nel barriu Majorna, exhibe la historia naval, pesquera y del mar en Gotemburgu. Tien amás un acuariu y un terrario.

Maritiman, antes llamáu Göteborgs Maritima Centrum, entiende la exhibición d'una quincena de naves de dellos tipos, incluyendo un monitor.

Barken Viking ye unu de los pocos veleros de cuatro mástiles esistentes nel mundu. Orixinalmente foi un buque-escuela de la marina mercante de Dinamarca, construyíu en 1906. La ciudá de Gotemburgu mercar en 1951 pa usalo como escuela de tripulantes y de culinaria.

Universeum ye un centru científicu pa exhibiciones empobinaes al públicu polo xeneral.

Världskulturmuseet ye un muséu empobináu a la exhibición de distintes cultures del mundu.

Volvo Museum exhibe coleiciones de los distintos productos fabricaos pola empresa Volvo dende la so fundación.

 Teatros 
Stora Teater (Gran Teatru) popularmente llamáu Storan (el Grande) foi inauguráu en 1859 col nome de Nya Theatern. Ente 1920 y 1994 foi'l principal escenariu de la ciudá pa espectáculos musicales como operes, operetes y musicales. Cola inauguración de la Ópera de Gotemburgu, en 1994, pasó a ser una filial del Teatru municipal.

Lorensbergsteatern (Teatru Lorensberg) foi inauguráu en 1916 y consideráu unu de los más modernos de la so dómina, tantu pola so capacidá de 790 butaques, como pol so escenariu xiratoriu y el so ciclorama. Ta allugáu na plaza del mesmu nome

Göteborg Stadsteater (Teatru Municipal) foi inauguráu en 1934. Ta allugáu na plaza Göta (Götaplatsen), puntu cultural gotemburgués. La so arquiteutura ye neoclásica.

Folkteatern (Teatru del Pueblu) foi inauguráu en 1951. Ta allugáu na plaza Järntorget, nes llendes de los barrios Faiga, Linnéstaden y Masthugget, xunto a los locales de la Casa del Pueblu y otres instituciones pertenecientes al movimientu obreru suecu.

Backa Teater (Teatru Backa) ye una institución teatral empobinada a los neños y nuevos. Fundáu en 1978 como la Compañía de teatru escolar, dependiente del Teatru municipal, llogró'l so nome actual en 1982. En 1989 tuvo'l so primer llocal en Backaplan, Hisingen. Foi designáu como Escenariu Nacional pa neños y nuevos ente 1997 y 1999. N'ochobre de 2007 treslladar al so nuevu llocal en Lindholmen.

 Música 
Gotemburgu foi'l trubiecu del New Wave of Swedish Death Metal, o Nueva fola del death metal suecu, yá que bandes locales como In Flames, Dark Tranquillity, At the Gates y Avatar(banda) dieron el pie inicial, caracterizando depués el Death Metal Melódico, que ye una caña que dexa utilizar muncha más téunica que'l death metal orixinal, según les escales menor y harmónicu menores, dándo-y un tinte agriduz, y con bastantes influencies nel Black Metal, polo que xenera una atmósfera murnio y solemne, ensin dexar de llau la so base Death Metalera.
Göteborgs Konserthus (la Casa de Conciertos de Gotemburgu) forma parte del complexu cultural de Götaplatsen. Foi inaugurada en 1935, tien 1 247 butaques y una acústica musical nel so salón principal, recubiertu de pládanu sicomoru (Acer pseudoplatanus), destacable pola so calidá. El destacáu direutor d'orquesta Neeme Järvi dirixó la Orquesta Sinfónica de Gotemburgu (Göteborgs Symfoniker) de 1982 a 2004.

Göteborgsoperan (la Ópera de Gotemburgu) ye la más recién gran inversión cultural de la rexón. Construyida de 1991 a 1994 nun llugar privilexáu na ribera de la canal Göta, tien 1 301 butaques. Equí represéntense óperes, ballet, musicales y operetes.

Tamién ye la ciudá d'orixe de la banda Oi!-Punk Rock Perkele (banda), como tamién lo son Protestera, Warvictims y la llexendaria Anti Cimex.

 Cine 
Göteborgs filmfestival (Festival internacional de cine de Gotemburgu), festival ensin fines d'arriquecimientu que se celebra cada añu na última selmana de xineru, dende 1979. El puntu central ta en salón de cine Draken na Plaza Järntorget.

 Eventos 
Kulturkalaset ye un festival popular entamáu pela ciudá de Gotemburgu. Antes llamáu Göteborgskalaset ye un festival popular que se celebra na segunda selmana d'agostu nel centru de la ciudá, con múltiples escenarios, acompañáu de locales de degustación. Pal añu 2007 entamó llamáselo Kulturkalaset (Festexu Cultural), pa camudar el calter de "botellón" que'l primeru adquiriera. La decisión foi bien revesosa. En 2010 celebróse ente'l 10 y 20 d'agostu

Hammarkullekarnevalen (l'Antroxu de Hammarkullen) ye una fiesta popular que nació en 1974 por iniciativa de los vecinos y de los funcionarios de recreación del barriu Hammarkullen. De ser un desfile peles cais del barriu, foise tresformando nun antroxu por influencia de la gran colonia inmigrante llatinoamericana residente ellí, y desenvolvióse profesionalmente hasta algamar fama y prestíu. Presentar na última selmana de mayu y dura tres díes.

Cortègen ye un desfile entamáu por estudiantes de la Universidá Téunica Chalmers. Empecipiáu en 1909 como celebración del empiezu de la primavera, foi evolucionando como una fiesta estudiantil, na cual unos 500 estudiantes constrúin los sos propios “carros”, que representen con sentíu risible, diverses temes del añu recién pasáu y dellos inventos absurdos. Celébrase'l 30 d'abril y ye bien esperáu pola población.

Svenska Mässan (la Feria de muestres de Gotemburgu) Inaugurada en 1918, foi creciendo hasta algamar una superficie de 4,1 ha. En 1982 presentóse la primer muestra de llibros (Bok & Biblioteksmässan) que se constituyó na principal amuesa del rubro de los países nórdicos.

Göteborg Jazz Festival ye un festival musical añal dende 1985, principalmente empobináu al jazz tradicional. Unes 25 bandes internacionales interpreten el so repertoriu en 7 distintos restoranes y una ilesia. Dura tres díes. En 2010 desenvolver ente'l 18 y 20 de mayu.

Göteborg Dans & Teater Festival ye un festival internacional de danza y teatru que se celebra añu per mediu dende 1984. Fora de les representaciones, inclúyense seminarios, conferencies y talleres. Delles pieces amosar n'escenarios al campu. En 2010 el festival desenvolver ente'l 20 y 28 d'agostu.

Göteborgs Internationella Konstbiennal nuna muestra biañal d'arte contemporáneo inspirada nuna tema. Na Quinta Bienal 2009 participaron 17 artistes internacionales. Celebróse ente'l 5 de setiembre y el 15 de payares de 2009.

 Tranvíes 
La primer llinia de tranvía foi empecipiada pola empresa británica Gothemburg Tramway Ltd. en 1879 y yera de tracción animal. La empresa foi adquirida pela ciudá en 1900 y la llinia foi electrificada dos años más tarde. Dende 1907 empezó a estendese y yá en 1940 algamara la zona de Hisingen.

Na década de 1960 les sos llinies llegaben a los suburbios de Tynnered, Angered, Bergsjön y Länsmansgården. Estos últimos tramos construyir ensin cruces a niveles y con dellos túneles, previendo un futuru tresformamientu a un sistema de metro, pero los planes refugar pol altu costu que tendría la so construcción, especialmente na zona centro onde'l suelu ye enfollagáu.
Anguaño cunta con 12 llinies, más una que solo empresta serviciu peles mañanes.

La sociedá cultural Spårvägssällskapet Ringlinien alministra'l percorríu d'una llinia históricu-turística con carros antiguos, dellos abiertos.

 Educación 
L'añu 1630 establecióse la primer escuela básica col nome de "Escuela pública pa la educación xuvenil n'estudios teóricos"
(Allmän skola till ungdomens undervisning i bokliga konster), que tuvo'l so primer local nos patios de la catedral de Gotemburgu (Domkyrkan). L'añu 1647 la reina Cristina dio-y una carta fundacional qu'alzó'l so rangu a institución d'educación secundaria, recibiendo'l nome de "Real escuela secundaria de Gotemburgu" (Götheborgs Konglig Gymnasium).
Anguaño hai alredor de 40 instituciones d'educación secundaria (gymnasieskolor),
siendo una de les más antigües Hvitfeldtska gymnasiet, fundada tamién en 1647.

Esisten dos universidaes, una ye la Universidá de Gotemburgu (Göteborgs universitet) fundada en 1891, con facultaes como la Escuela de Negocios (Handelshögskolan vide Göteborgs universitet), l'Hospital Universitariu Sahlgrenska (Sahlgrenska Universitetssjukhuset) y la Escuela de Belles Artes Valand (Konsthögskolan Valand).

La otra ye la Universidá Teunolóxica Chalmers (Chalmers tekniska högskola) fundada en 1829. Dambes empecipiaron les sos actividaes gracies a donaciones privaes. Xuntes tienen más de 60 000 estudiantes, lo que fai de Gotemburgu la ciudá con más población universitaria d'Escandinavia.

Tamién hai cuatro universidaes populares: (Folkhögskola) : Arbetarrörelsens Folkhögskola i Göteborg, Folkhögskolan i Angered, Göteborgs Folkhögskola y Kvinnofolkhögskolan, empobinaes a la educación d'adultos.

 Galería 

 Ciudaes hermanes 
  Aarhus
  Badalona
  Bergen
  Chicago
  Cracovia
  Lyon
  Oslu
  Rostock
  San Petersburgu
  Shanghai
  Tallin
  Turku

 Persones destacaes 
 Marcus Allbäck, futbolista.
 Carl Grimberg, historiador.
 Gillis Bildt, primer ministru.
 Mikkey Dee, batería y compositor, integrante de Motörhead.
 Sven Rydell, futbolista.
 Agne Simonsson, futbolista y entrenador.
 Henrik Stenson, xugador de golf.
 Anders Svensson, futbolista.
 Björn Ulvaeus, cantante, compositor, exintegrante d'ABBA.
 Felix Arvid Ulf Kjellberg comentarista de videoxuegos
 Alicia Vikander, actriz.

 Bandes musicales orixinaries de Gotemburgu 
 Ace of Base, banda de música pop
 Dark Tranquillity, banda de death metal melódico
 Dragonland, banda de power metal
 HammerFall, banda de power metal
 Lost Horizon, banda de power metal
 In Flames, banda de death metal melódico y metal alternativo
 Mustasch, banda de hard rock y heavy metal
 Amaranthe, banda de power metal y death metal melódico
 Dead by April, banda de metalcore y metal alternativo
 At The Gates, banda de death metal melódico
 The Haunted, banda de death metal melódico
 Avatar (banda), banda de death metal melódico
 Perkele, banda de Oi!

 Referencies 

 Enllaces esternos 

 VisitSweden - Web oficial de turismu y viaxes de Suecia
 Páxina de la ciudá de Gotemburgu.  y 

*