Benjamin Franklin

Benjamin Franklin Engber, Daniel (2006). What's Benjamin Franklin's Birthday? vistu 17 de xunu 2009. Esplica les feches de nacencia confuses, de Franklin. Los rexistros contemporáneos, qu'utilicen el calendariu xulianu, anoten la so nacencia'l 6 de xineru 1705. La nueva llei fixo efeutu en 1752 camudando al Calendariu Gregorianu, col entamu del añu: el 1 de xineru en llugar del 25 de marzu. Toles feches adelantráronse 11 díes, y pa los ente'l 1 de xineru y el 25 de marzu, la meyora d'un añu. foi un políticu, científicu y inventor d'Estaos Xuníos. Ye consideráu unu de los Padres Fundadores de los Estaos Xuníos.Brands, H. W. The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin (2010).

 Biografía 
Benjamin foi'l decimoquintu fíu d'un total de diecisiete hermanos (cuatro medios hermanos de padre y el restu hermanos de padre y madre). Fíu de Josiah Franklin (1656-1744) y de la so segunda esposa Abiah Folger. La so formación llindar a estudios básicos na South Grammar School, y apenes hasta los diez años d'edá. Primero trabayó ayudando al so padre na fábrica de veles y xabones de la so propiedá. En buscando prestu n'otros oficios (marín, carpinteru, albañil, torneru), a los dolce años empezó a trabayar como aprendiz na imprenta del so hermanu, James Franklin. Por indicación d'ésti, escribe los sos dos úniques poesíes, "La traxedia del faru" y "Cantar d'un marín" cuando se prindó al famosu pirata Edward Teach, tamién conocíu como "Barbanegra". thumb|140px|left|Portada del Almanaque del probe Richard de 1739.Abandonó esti xéneru poles crítiques del so padre. Cuando tenía 15 años, el so hermanu fundó'l New England Courant, consideráu como'l primer periódicu realmente independiente de les colonies britániques. En dichu diariu, Benjamin escribió les sos primeres obres, col pseudónimu de Silence Dogood (caciplador silenciosu). Con él escribe los sos primeros artículos periodísticos, de tonu críticu coles autoridaes de la dómina.

En 1723 establecer en Filadelfia, pero en 1725 viaxó a Inglaterra pa completar y acabar la so formación como imprentador na imprenta de Palmer. Ellí publicó Disertación sobre la llibertá y la necesidá, sobre'l placer y el dolor. Tornó a Filadelfia el 11 d'ochobre de 1726. Primeramente trabayó como alministrativu pa Denham. En 1727, en recuperándose d'una pleuritis, cofundó el club intelectual Xuntu, y al añu siguiente estableció col so sociu Hugh Meredith la so primer imprenta propia. En setiembre de 1729 mercó'l periódicu Pennsylvania Gazette, que publicó hasta 1748.

En 1730 casóse con Deborah Read, cola que tuvo tres fíos, William (1731), Francis (1733) y Sarah (1743). Publicó amás el Almanaque del probe Richard (1733-1757) y foi l'encargáu de la emisión de papel moneda nes colonies britániques d'América (1727).

En 1731 participó na fundación de la primera biblioteca pública de Filadelfia, y esi mesmu añu xuntar a la masonería. En 1736 fundó la Union Fire Company, el primer cuerpu de bomberos de Filadelfia. Tamién participó na fundación de la Universidá de Pennsylvania (1749) y el primer hospital de la ciudá. En 1763 dedicar a realizar viaxes a Nueva Jersey, Nueva York y Nueva Inglaterra pa estudiar y ameyorar el Serviciu Postal de los Estaos Xuníos. Pasó cuasi tol so últimu añu de vida encamáu, careció nuevamente de pleuritis. Sicasí, nun cesó nes sos actividaes polítiques mientres esi periodu. Finalmente, morrió por agravamientu de la so enfermedá en 1790, a la edá de 84 años.

Afortunadamente, esiste muncha información sobre la vida y los puntos de vista de Franklin, por cuenta de que a los 40 años empezó a escribir el so autobiografía (supuestamente pal so fíu). Esta foi publicada póstumamente col títulu de La vida privada de Benjamin Franklin. La primer edición vio la lluz en París en marzu de 1791 (Memoires de la vie privée), menos d'un añu dempués de la so muerte, y en 1793 taba disponible la traducción al inglés, The Private Life of the Late Benjamin Franklin.

 Vida personal 
En 1723, con 17 años, prometer en matrimoniu con Deborah Read, de 15 años. Finalmente, casóse en 1730. A los 24 años, Franklin reconoció la paternidá d'un fíu illexítimu llamáu William, acoyéndolo na so casa.Skemp SL. William Franklin: Son of a Patriot, Servant of a King, Oxford University Press US, 1990, ISBN 0-19-505745-7, p. 4. La pareya tuvo amás dos fíos llexítimos, Francis Folger Franklin, que morrió a los 4 años víctima de viruela y Sarah Franklin, nacida en 1743, quien procreó de la mesma siete neños. 
Franklin yera un xugador espertu d'axedrez, llegando a escribir ensayos sobre'l xuegu. Nos sos últimos años de vida, Franklin careció d'obesidá, un mal que lu causó numberosos problemes de salú y agravóse la psoriasis que careciera mientres tola so vida.

 Obra científica 
La so afición por temes científiques empezó a mediaos del sieglu XVIII, y coincidió col empiezu de la so actividá política. Tuvo claramente influyíu por científicos coetaneos como Isaac Newton, o Joseph Addison (especialmente les sos obres Ensayu sobre l'entendimientu de Locke y L'espectador). En 1743 ye escoyíu presidente de la Sociedá Filosófica d'Estaos Xuníos.

A partir de 1747 dedicóse principalmente al estudiu de los fenómenos llétricos. Enunció'l Principiu de caltenimientu de la lletricidá. De los sos esfuercios naz la so obra científica más destacada, Esperimentos y observaciones sobre lletricidá. En 1752 llevó a cabu en Filadelfia el so famosu esperimentu cola cometa. Arreyó una cometa con cadarma de metal a un filo de seda, en que'l so estremu llevaba una llave tamién metálica. Faciéndola volar un día de nube , confirmó que la llave cargar de lletricidá, demostrando asina que les nubes tán cargaes de lletricidá y los rayos son descargues llétriques. Gracies a esti esperimentu creó'l so más famosu inventu, el pararrayos. A partir d'ende, instalar por tol estáu (había yá 400 en 1782), llegando a Europa nos años 1760. Presentó la teoría del fluyíu únicu (esta afirmaba que cualquier fenómenu llétricu yera causáu por un fluyíu llétricu, la "lletricidá positiva", ente que l'ausencia del mesmu podía considerase "lletricidá negativa") pa esplicar los dos tipos de lletricidá atmosférica a partir de la observación del comportamientu de les banielles d'ámbare, o del conductor llétricu, ente otros.

Franklin foi un prolíficu científicu y inventor. Amás del pararrayos, inventó tamién el llamáu fornu de Franklin o chimenea de Pennsylvania (1744), artiluxu metálicu y más seguru que les tradicionales chimenees; les lentes bifocales, pal so propiu usu; un humidificador pa estufes y chimenees; unu de los primeros catéteres urinarios flexibles, pa tratar los cálculos urinarios del so hermanu John; el cuentaquilómetros, na so etapa de trabayu na Oficina Postal; les aletes de nadador, l'harmónica de cristal, etc. Foi del so interés investigativo, tamién les corrientes oceániques calientes de la mariña este d'América del Norte; foi'l primeru en describir la corriente del Golfu.1785: Benjamin Franklin's Sundry Maritime Observations, NOAA Ocean Explorer

En 1756 foi escoyíu miembru de la prestixosa Royal Society, y en 1772 l'Academia de les Ciencies de París designó-y como unu de los más insignes científicos vivos non franceses.

Foi miembru esporádicu de la Sociedá Llunar.

 Llabor políticu 
La so primer incursión na política tuvo llugar en 1736, añu nel que foi escoyíu miembru de l'Asamblea Xeneral de Filadelfia. En 1747 entamó la primer milicia de voluntarios pa defender Pennsylvania, siendo nomáu miembru de la comisión de negociación colos indios nativos en 1749.

Participó viviegamente nel procesu d'independencia de los Estaos Xuníos. Empezó realizando diversos viaxes a Londres, ente 1757 y 1775, como representante encargáu d'abogar polos intereses de Pennsylvania. Llegó a intervenir ante la Cámara de los Comunes en 1766.

Participó de forma bien intensa nesti procesu. Influyó na redaición de la Declaración d'Independencia (1776), ayudando a Thomas Jefferson y John Adams, y foi a Francia en busca de sofitu pa siguir la campaña contra les tropes britániques. Ellí foi nomáu representante oficial d'Estaos Xuníos en 1775, robló un tratáu de comerciu y cooperación (1778) y algamó el cargu de Ministru pa Francia.

Contribúi a la fin de la Guerra d'Independencia, cola firma del Tratáu de París (1783). A partir d'ende, contribuyó a la redaición de la Constitución d'Estaos Xuníos (1787). En 1785 foi escoyíu gobernador de Pennsylvania, y dedicóse de plenu a la construcción de la nación norteamericana. En 1787 empezó a destacar la so carrera como abolicionista, siendo escoyíu presidente de la Sociedá pa Promover l'Abolición de la Esclavitú, nel entamu más precoz d'un llargu procesu que desaguaría décades dempués na Guerra de Secesión.

 Bagaxe espiritual 
Franklin buscaba cultivar el so calter por aciu un plan de trece virtud que desenvolvió cuando tenía 20 años (en 1726) y que siguió practicando d'una forma o otra pol restu de la so vida. Nel so autobiografía llista los sos trelce virtúesAutobiography of Benjamin Franklin páxina 38 y siguientes, por Benjamin Franklin. como:
 Templanza: Non comes hasta'l fadiu; nunca bebas hasta la esaltación.
 Silenciu: Solo fala lo que pueda beneficiar a otros o a ti mesmu; evita les conversaciones insignificantes. 
 Orde: Que toles tos coses tengan el so sitiu; que tolos tos asuntos tengan el so momentu.
 Determinación: Resuélvite a realizar lo que tendríes de faer; realiza ensin falles lo que resolvisti.
 Frugalidad: Solo gasta no que traiga un bien para otros o pa ti; Ej.: non desperdicies nada.
 Dilixencia: Nun pierdas tiempu; ocúpate siempres en daqué útil; corta toles aiciones innecesaries.
 Sinceridá: Nun uses engaños que puedan mancar, piensa inocente y xustamente, y, si fales, fala en concordanza.
 Xusticia: Nun manques a naide con inxuries o omitiendo apurrir los beneficios que son el to deber.
 Moderación: Evita los estremos; abstente d'inxuries por rensía tanto como creas que les merecen.
 Llimpieza: Nun toleres la falta de llimpieza nel cuerpu, vistíu o habitación.
 Tranquilidá: Non te fadies por nimiedades o por accidentes comunes o inevitables.
 Castidá: Frecuenta raramente el placer sexual; solo failo por salú o descendencia, nunca por fadiu, debilidá o pa injuriar la paz o reputación propia o d'otra persona.
 Humildá: Asonsaña a Xesús y a Sócrates.

Franklin nun trataba de trabayar en toes elles coles mesmes. Más bien, trabayaba nuna y solo una cada selmana, «dexando toles demás a la so suerte ordinaria». Anque Franklin nun vivió dafechu según les sos virtúes y, según él mesmu almitía, incumplió los sos preceptos munches vegaes, creía qu'intentalo facer una meyor persona y contribuyó descomanadamente al so ésitu y felicidá, polo cual, na so autobiografía, dedicó más páxines a esti plan qu'a cualesquier otru puntu. Ellí escribió: "Yo espero, poro, que dalgún de los mios descendientes pueda siguir l'exemplu y collechar el beneficiu".

 Ancestros 

 Ver tamién 
 Lletricidá
 Historia de la lletricidá
 Padres Fundadores de Los Estaos Xuníos

 Referencies 

 Notes 

 Bibliografía 





 Enllaces esternos 
 Llibru sobre axedrez escritu por Franklin y espublizóse en 1812.

Categoría:Abolicionistes
Categoría:Filósofos políticos
Categoría:Gobernadores de Pennsylvania
Categoría:Filántropos y filántropes d'Estaos Xuníos
Categoría:Inventores d'Estaos Xuníos
Categoría:Imprentadores
Categoría:Autobiógrafos y autobiógrafes
Categoría:Deístes
Categoría:Polímates
Categoría:Ilustración
Categoría:Activistes polos derechos humanos
Categoría:Tipógrafos d'Estaos Xuníos
Categoría:Diseñadores d'Estaos Xuníos
Categoría:Axedrecistes d'Estaos Xuníos
Categoría:Independencia d'Estaos Xuníos
Categoría:Medaya Copley
Categoría:Miembros de la Royal Society
Categoría:Persones de Boston
Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos