Gunnera tinctoria

La nalca o pangue (Gunnera tinctoria) ye una planta ornamental y comestible perteneciente a la familia Gunneraceae. Ye nativa de zones templaes de Chile y d'Arxentina.
 Llocalización 
La nalca atopar nel centru-sur de Chile, suroeste d'Arxentina y tamién na Patagonia occidental. Habita de preferencia en llugares avesíos y húmedos, anque les "nalcas d'arena" viven soterraes n'arenales de la mariña del Pacíficu y postulóse que podríen ser otra especie: G. arenaria Cheeseman ex Kirk.


 Descripción 
La nalca ye una planta yerbácea, con un altor percima del metro, con tarmos semisubterráneos carnosos y gruesos llamaos "depe".
Les fueyes o "pangues" son alternes lobulaes. La superficie de les fueyes ye de color verde escuru que pueden devasar el metro de diámetru, con tactu aspro al pasar la mano, por cuenta de unos pelos gruesos que presenten tantu nel fexe como nel viesu, con unes nervaduras prominentes. Los peciolos o "nalcas" devasen el metro de llargu, son gruesos y tán cubiertos de espículas.

Les flores o "caballinos" atopar nun tipu d'inflorescencia denomináu bohordo, con flores unisexuales y hermafrodites.

El frutu ye una drupa de color coloráu anaranxáu d'unos 2 mm de diámetru.

 Usos 
Los peciolos de les fueyes son comestibles, fibrosos y en mayor o menor midida astringentes, pero presenten abondosa agua; y utilícense crudos (n'ensalaes o consumíu en forma similar a una fruta, xeneralmente con sal) o en mermelaes o zusmios. Tanto'l so aspeutu como la so manera de consumu asemeyen la nalca al ruibarbo (Rheum rhabarbarum) y n'otres llingües esta planta ye conocida como "ruibarbo de Chile", ente que nel sur de Chile'l ruibarbo tamién se conoz como "nalca alemana" o "nalca de ruibarbo".

Les fueyes son una parte esencial na preparación del curanto, platu típicu de Chiloé, porque s'usen pa dixebrar los ingredientes y pa torgar qu'escape'l calor dende'l fuexu fechu nel terrén. 

El tarmu tien usu melecinal poles sos propiedaes astringentes.

 Taxonomía 
Gunnera tinctoria describióse por (Molina) Mirb. y espublizóse en Systema Naturae, ed. 12 2: 637. 1767. 
Etimoloxía
Los sos nomes comunes: nalca y pangue, provienen del nome del so peciolu y del so fueya respeutivamente, que son préstamos de les pallabres en mapudungun ngalka y pange o pangke que tamién designen a estos órganos y a la planta completa.

Gunnera nome xenéricu dau n'honor al botánicu noruegu Johan Ernst Gunnerus (1718-1773).

tinctoria: epítetu llatín que significa "que tiñe"
Sinonimia
 Gunnera chilensis Lam. 
 Gunnera chilensis var. meyeri L.E.Moro * 
Gunnera chilensis var. valdiviensis L.E.Moro * 
Gunnera scabra Ruiz & Pav. 
 Panke acaulis Molina * 
Panke caulescens J.F.Gmel. 
 Panke tinctoria Molina * 
Pankea chilensis (Lam.) Oerst. en The Plant List
 Ver tamién 
 Terminoloxía descriptiva de les plantes
 Cronoloxía de la botánica
 Historia de la botánica
 Referencies 

 Gardening for the Million. Alfred Pink, 2004 Project Gutenberg Literary Archive Foundation

 Enllaces esternos 

 Gunnera tinctoria
 Gunnera tinctoria n'Enciclopedia de la Flora Chilena
 Imáxenes

Categoría:Plantes tintórees
Categoría:Plantes yerbácees
Categoría:Plantes descrites en 1767
tinctoria
Categoría:Flora de Chile
Categoría:Flora d'Arxentina
Categoría:Plantes melecinales
Categoría:Plantes comestibles
Categoría:Plantes ornamentales
Categoría:Plantes de clima templáu marítimu
Categoría:Plantes descrites por Molina
Categoría:Plantes descrites por Mirbel
Categoría:TBSpecies