Capsicum pubescens

Capsicum pubescens ye una planta del xéneru Capsicum que'l so frutu ye conocíu como rocoto (nome utilizáu nel Perú y Chile), locoto (nome utilizáu en Bolivia y Arxentina) —del quechua rukutu o luqutu—, pimientu (nome utilizáu pa distintes clases de Capsicum pubescens y Capsicum annuum n'Arxentina), chile de cera, chile pumar (nome utilizáu en Méxicu) o perón, utilizáu como condimento picante na cocina llatinoamericana, especialmente la boliviana y peruana. El color del frutu puede variar dende'l colloráu, verde naranxal o mariellu. Comercializar nel so estáu natural nos mercaos mexicanos, arxentinos , chilenos, bolivianos y peruanos, como tamién en pasta y en polvu.

Ye un frutu relativamente picante: el so rangu na escala Scoville allugar ente 100.000 SHU a 200.000 SHU.
 Orixe 
El so orixe ye americanu, anque entá esisten discrepancies si la so procedencia ye suramericana o centroamericana. Ensin dulda ye na zona Andina – Perú y Bolivia – onde esiste una mayor cantidá de variedaes, tanto monteses como cultivaes, y cuenta con una abondosa producción. Atopáronse bagues seques del frutu en tumbes de Perú con antigüedá de 2.000 años aprox.

 Cultivares 
Amás de los yá citaos, esisten unos pocos cultivares - toos n'América, ente otros:
Canariu
Turbo Pube
Chile de Caballu
Ají MongoC. pubescens en Inferno Chili

 Usos 

El rocoto o locoto ye parte importante de la gastronomía peruana y boliviana.

Nel Perú, el rocoto ye la base de munchos platos típicos, especialmente na cocina del sur del país, n'Arequipa, Moquegua y Tacna. Ye usáu, por casu nel rocoto rellenu d'Arequipa, que'l so consumu ta masificáu en tol país. Amás, utilízase como un ingrediente importante na preparación del ceviche, platu nacional de Perú, dempués del ají llimo. Tamién s'usa a lo llargo del país en molíos con cebolla, aceite y ayu p'acompañar los platillos, dende sopes a guisos.

En Bolivia ye consumíu a diariu, principalmente nes zones de los valles y el altiplanu n'ensalaes; trozáu en rodajas o cubitos p'acompañar les salteñes; entemecíu con tomates y distintes yerbes arumoses como la killkiña y la wakatea pa la preparación de la llajua ; y como acompañamientu y decoración en diveros platillos como'l Pique Machu, tradicional platu cochabambino.

El principal componente del ají ye la capsaicina [compuestu que-y otorga'l picante]. 

Hai 25 especies monteses, de les cualos 5 fueron adomaes. En Perú atopen les llamaes ‘Capsicum baccatum’, que se resumen en tres rames principales de ajíes. Unu ye'l ají verde, que puede venir en color mariellu o verde, y que cuando s'ensuga ye'l ají "mirasol". Otru ye'l ají coloráu, que cuando s'ensuga convertir nel "panca", y el terceru ye'l llimu o tamién llamáu "pipí de monu".

El rocoto pertenez tamién a la familia del Capsicum baccatum, poro, tien tamién la capsaicina, (alcaloide que tien efeutos nel organismu, tanto fisiolóxicos como farmacolóxicos).

 Taxonomía  
Capsicum pubescens describióse por Ruiz & Pav. y espublizóse en Flora Peruviana, et Chilensis 2: 30. 1799. 
Sinonimia
Brachistus lanceifolius Miers 
Capsicum annuum var. violaceum Voss 
Capsicum lanceifolium (Miers) Kuntze 
Capsicum violaceum Kunth nom. illeg.Capsicum pubescens en The Plant List-xineru 2013

 Ver tamién 
Capsicum
 Terminoloxía descriptiva de les plantes
 Cronoloxía de la botánica
 Historia de la botánica

 Referencies 


 Bibliografía 
 W. H. Eshbaugh: Biosystematic and evolutionary study of the Capsicum pubescens complex. En: Research reports. 1970 Projects. National Geographic Society, Washington DC 1979, S.143-162. 
 Hugh Popenoe o. a.: Lost Crops of the Inques, Little-Known Plants of the Andes with Promise for Worldwide Cultivation. National Academy Press, Washington DC 1989. ISBN 0-309-04264-X (Online)

 Enllaces esternos 

 Páxina monográfica dedicada al rocoto (n'inglés)

Categoría:Flora d'América
pubes
Categoría:Gastronomía de Bolivia
Categoría:Gastronomía de Méxicu
Categoría:Gastronomía de Perú
Categoría:Plantes descrites en 1799
Categoría:Plantes descrites por Ruiz
Categoría:Plantes descrites por Pavón
Categoría:Plantes melecinales
Categoría:TBSpecies