Pliniu "El Mozu"

Cayo Pliniu Ceciliu Segundu (en llatín Caius Plinius Caecilius Secundus; Como, Italia, 61 - Bitinia, c. 112), conocíu como Pliniu'l Mozu, foi un abogáu, escritor y científicu de l'antigua Roma.

 Biografía 
Yera sobrín de Pliniu'l Vieyu, consideráu como'l meyor naturalista de l'antigüedá. Siendo neñu Pliniu perdió a los sos padres, quedando baxu tutelar de Lucio Verginio Ablondu (un influyente xeneral del exércitu romanu). Darréu foi adoptáu pol so tíu Pliniu'l Vieyu, quien lo mandó a estudiar a Roma, con profesores como Quintilianu y Nicetes Sacerdos. Empezó la carrera de lleis a la edá de 19 años, creciendo la so reputación nesti campu bien rápido. Pliniu, siendo un home honesto y moderao, foi xubiendo pol cursus honorum (cargos alministrativos civiles y militares de la República):

Foi flamen Divi Augusti (sacerdote del cultu al Emperador) en 81, depués decemvir litibus iudicandis (daqué equiparable a un xuez de lo civil), tribunu militar en Siria (onde conoció a los filósofos Artemidoru y Éufrates), sevir equitum Romanorum (xefe d'un escuadrón de caballería) en 84, quaestor imperatoris y questor urbanu ente 89 y 90. Foi nomáu tribunu de la plebe en 91, pretor en 93, prefeutu (primero de les finances del exércitu y depués del templu de Saturnu), y cónsul suffectus en 100. Entró nel colexu d'augures per eleición, supervisor del ríu Tíber y finalmente legatus (embaxador) nel Imperiu de Bitinia, onde se supón que morrió, probablemente nel añu 112. Puede dicise que la so carrera ye un resume de tolos cargos públicos más importantes en Roma, y n'efeutu Pliniu contribuyó a la organización del Imperiu n'enforma de los sos campos.

De les sos numberoses cartes (les Epistulae) deduzse'l so calter moderáu. Nuna d'elles dirixióse al emperador Traxanu y esplicó-y el procedimientu que siguía pa encargase de les persones a quien s'acusaba de profesar el cristianismu... un procedimientu que l'emperador aprobó. A los que negaben que fueren cristianos poníase-yos en llibertá cuando, como dixo Pliniu, “repitieren la invocación que yo fixera a los dioses, ufiertáu inciensu y vinu a la to imaxe [la de Traxanu] [...] y, amás, arrenegáu a Cristu”. Executar a los que resultaben ser cristianos. Trataba al cristianismu como una superstición incómoda y sorprendíase del gran númberu de denuncies anónimes que se recibíen nesti campu. Traxanu respondiólu sofitando la so actitú, pero ordenar que nun diera cursu a les denuncies anónimes.

Pliniu casóse en trés causes, pero nun tuvo nengún fíu. Solo de la so tercer muyer, Calpurnia, fala con cierta emoción nes sos cartes. Yera bastante ricu y tenía delles villes n'Italia. Los dos que tuvo na so ciudá natal, Como, llamar Traxedia y Comedia.

 Obra 
Al respective de la so faceta d'escritor, qu'empezó a los 14 años con una traxedia en griegu, Pliniu destacó en poesía, pero la mayor parte de los sos escritos perdiéronse, a pesar del cuidu que tenía por ellos. Yera tamién conocíu poles sos dotes d'orador, considerándose siguidor de Cicerón, pero la so prosa yera menos direuta y grandilocuente que la d'ésti últimu. Participó en munchos xuicios, pero l'únicu discursu que se caltién d'él ye'l so Panegyricus Traiani, descripción combayona y enfática de la figura de Traxanu, anque sigue siendo un preséu pervalible pa estudiar les polítiques d'esti emperador en campos como impuestos, xusticia, disciplina castrense y comerciu. Pliniu definir como un tratáu sobre'l gobernante perfectu.

 Cartes 
Les sos cartes son un testimoniu únicu de l'alministración ordinaria del sieglu primeru. El so estilu ye bien distintu de los usaos nos panexíricos, afirmando dellos críticos que Pliniu ye l'inventor d'un nuevu xéneru lliterariu: la carta escrita pa ser publicada.

Nes sos primeres cartes de mocedá describe la erupción del monte Vesubiu y la muerte del so tíu y mentor, Pliniu'l Vieyu, por causa de dicha erupción nel añu 79. Nel so honor esti tipu d'erupciones conócense como plínicas. Estes cartes taben dirixíes al so amigu Tácito, que foi unu de los grandes historiadores romanos, pa da-y una visión cercano y certero de la muerte del so tíu. Otres cartes famoses fueron les empobinaes a Septicio Claro, que son práuticamente poemes, les que se refieren a la erupción del Vesubiu y les referentes a les villes y a la muerte de Marcial. 

 Carta sobre la erupción del Vesubiu 

Nuna carta empobinada a Tácito describe la erupción del Vesubiu y l'acción y muerte del so tíu (Epistulae 6, 16): 

 Carta sobre los cristianos 

Esta carta foi escrita dende Bitinia ente los años 112 y 113, pal emperador Traxanu. Nella, describe la plaga na que pensaba que se convirtieren los cristianos, según el fuerte enraigono que teníen na so creencia. Amás, Pliniu pide conseyu a Traxanu sobre cómo tratalos.

 Ver tamién 
 Pliniu'l Vieyu
 Vesubiu
 Villa Commedia (Lierna)

 Referencies 

 Bibliografía 



 Enllaces esternos 

 Testos llatinos en Wikisource.

 El Panexíricu
 Cartes (Epistularum Libri Decem).
 Testu español, con índiz electrónicu, en dellos archivos PDF; los enllaces internos son operativos, pero nun hai función de regresu. Universidá de Murcia.
 Testu llatín, con índiz electrónicu, en Wikisource.
 Testu llatín, con índiz electrónicu, nel Proyeutu Perseus. Emplegando'l rótulu activu "load", que se topa na parte cimera derecha, llógrase ayuda n'inglés col vocabulariu llatín del testu.
 mozu.html Carta de Pliniu'l Mozu a Fusco na que describe'l so estilu de vida reposáu na Etruria.

 Alejandro Fornell Muñoz, de la Universidá de Xaén: Les epístoles de Pliniu'l Mozu como fonte pal estudiu de les villes romanes.

Categoría:Abogaos y abogaes de la Roma antigua
Categoría:Científicos y científiques d'Italia
Categoría:Naturalistes de la Roma antigua
Pliniu Ceciliu Segundu, Cayo
Categoría:Gobernadores romanos
Categoría:Escritores en llatín
Categoría:Augures
Categoría:Persones de la Roma antigua
Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía nym
Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos