James Dean

James Byron Dean  foi un actor d'Estaos Xuníos de cine, teatru y televisión. Dempués de realizar papeles menores en programes de televisión y obres de teatru mientres empiezos de la década de 1950, Dean treslladóse a Los Angeles.

Dean ye un iconu cultural de desilusión adolescente, tal como s'espresa nel títulu de la so película más célebre: Rebel Without a Cause Rebalba ensin Causa (1955), na qu'interpretó'l papel del problemáticu adolescente de Los Angeles, Jim Stark. Los otros papeles que definieron el so estrellalgu fueron el del solitariu Cal Trask en East of Eden (1955) y el del peón Jett Rink en Xigante (1956). La duradera fama y la popularidá de Dean basar nes sos actuaciones nestos trés películes, y en caúna d'elles encarnó al so protagonista.Biografia de James Dean, El Criticon Consultáu'l 27 d'avientu de 2013.

La muerte prematura de Dean nun accidente automovilísticu encimentó'l so estatus de lleenda.

Dean foi'l primer actor en recibir una nominación póstuma al Óscar como Meyor Actor y entá se caltién como l'únicu actor que tuvo dos nominaciones póstumes. En 1999, el American Film Institute asitiar nel puestu 18º como meyor estrella de cine masculina na so llista AFI's 100 Years...100 Stars.http://connect.afi.com/site/DocServer/stars50.pdf?docID=262

 Primeros años 
Nació como James Byron Dean en Marion, nel estáu d'Indiana. Los sos padres fueron Mildred Winslow y Winton Dean. Seis años dempués de que'l so padre dexara de ser llabrador pa ser téunicu dental, James y la so familia coló a Santa Monica (California). La familia pasó dellos años ellí, cúntase que'l mozu Dean foi un fíu bien apegáu a la so madre; según Michael DeAngelis, ella foi "la única persona capaz d'entendelu". Matricular na escuela pública de primaria Brentwood, nel vecinderu del mesmu nome de la ciudá de Los Angeles hasta que la so madre morrió de cáncer (Dean tenía nueve años nesi entós).

Ensin opción de poder curiar al so fíu, Winton Dean mandó a James cola so hermana, Ortense, y el so home, Marcus Winslow a una granxa en Fairmount, Indiana, onde foi educáu nuna redolada d'influencia Cuáquera. Dean emponer polos conseyos y l'amistá del pastor metodista Reverendu James DeWeerd. A DeWeerd supónse-y tener una influencia formativa sobre Dean, especialmente en crear un interés nos toros, les carreres de coches y el teatru. Según Billy J. Harbin, "Dean caltuvo una rellación bien cercana col so pastor... la cual empezó nel so últimu añu d'escuela secundaria y duró munchos años". Na escuela secundaria, les representaciones teatrales feches por Dean pueden considerase como probes. Sicasí, aportó a un atleta popular, yá que xugó nos equipos de baloncestu y de baseball y amás estudió dramatización.

Años dempués súpose que Dean llevóse un secretu a la tumba que foi desveláu gracies a Elizabeth Taylor. L'actriz cuntar a un periodista y pidió-y que nun lo sacara a la lluz hasta qu'ella morriera. En 1997, Taylor foi entrevistada por Kevin Sessums pa la revista ‘'POZ'’ d'activismu contra'l SIDA. Naquella entrevista, l'actriz reveló un datu ensin conocer sobre Dean:

«Amaba a Jimmy (James Dean). Te voi dicir una cosa, pero ye ‘off the record' hasta que muerra, ¿d'alcuerdu? Cuando Jimmy tenía 11 años y la so madre morrió, empezó a sufrir abusos sexuales per parte del pastor de la so ilesia», desveló entós l'actriz, según recueye The Daily Beast. «Creo qu'aquello-y acoradó pol restu de la so vida. En realidá, sé que foi asina. Falábamos enforma sobre ello. Mientres el rodaxe de ‘Xigante’ pasábamos nueches en vela falando y falando, y esa foi una de les coses que me confesó», afirmó Taylor.secretu-de-james-dean-que-liz-taylor-guardo-hasta-la so-muerte El secretu de James Dean que Liz Taylor guardó hasta la so muerte Consultáu'l 27 d'avientu de 2013.

Amaba'l teatru, empezó a estudialo y a practicalo dende bien nuevu. Antes de salir del so pueblu yá representara delles obres. A los 18 años viaxó a Los Angeles onde cursó los sos estudios na Universidá de California, (UCLA). N'avientu de 1947 empezó a consiguir pequeños papeles en cine y televisión, tamién fixo un famosu anunciu de Pepsi (esi día conoció al so representante Isabelle Dreasemer). Llueu se treslladó a Nueva York pa estudiar interpretación nel famosu Actor's Studio.

 Carrera 
 Primeros trabayos como actor 
Antes de viaxar a Nueva York consiguió en 1951 un papel na película Fixed Bayonets, tamién fixo otros dos pequeños papeles nes películes Sailor Beware y Has Anybody Seen My Gal?, dambes en 1952. Dempués de solicitar a numberoses axencies d'actores trabayó nuna obra de teatru, ufiertáron-y en 1952 intervenir en See the Jaguar, na qu'interpretó a un adolescente qu'había estáu zarráu nuna xaula la mayor parte de la so vida. Tamién fixo delles apaiciones en televisión, que sicasí nun trescendieron. En 1953 diéron-y otru papel en Broadway, The Immoralist, que tuvo una acoyida bien positiva pola crítica, esi añu tamién tuvo otru papel na película Trouble Along the Way.

 East of Eden 

Finalmente, Jimmy, como se-y conocería, consiguió convertise n'actor de cine, cuando en 1954 el direutor Elia Kazan, que rodara A Streetcar Named Desire con Marlon Brando, ufiertó-y el papel principal de Cal Trask en East of Eden. El direutor escoyó a Dean pola so semeyanza col personaxe, introvertíu, toscu, murniu y apasionáu.

Dean y Kazan volaron xuntos dende Nueva York a Los Angeles el 8 de marzu. Dean camudar a un pisu nel plató de la Warner con Richard Davalos (que fadría de Aaron, hermanu de Cal). El rodaxe empezó'l 27 de mayu. Mientres la so estancia en Hollywood, Dean salió con munches muyeres, pero l'amor de la so vida foi l'actriz Pier Angeli, a quien conoció mientres el rodaxe de East of Eden. A pesar de que la madre de Angeli oponer a esi romance, tuvieron xuntos un tiempu hasta que Angeli comunicólu que diba casase col cantante Vic Damone. Dean nun aceptó esa decisión y, según dellos biógrafos, cutir. Mientres la ceremonia de la boda de Angeli, asitiar cola so moto delantre de la puerta de la ilesia y caltuvo aceleráu'l motor pa faer ruíu. El matrimoniu de Angeli duró poco tiempu. Ella suicidóse en 1971. El rodaxe de la película acabó'l 9 d'agostu.

Dean nun allegó al estrenu de East of Eden el 9 de marzu de 1955. Nada menos que Marilyn Monroe y Marlene Dietrich trabayaron nesa ocasión como acomodadores. Díes dempués Dean vio la so película pasando desapercibíu nes files del cine, como un espectador más. Pola so actuación en dicha película tuvo la so primer nominación al Óscar.

 Rebel Without a Cause y Xigante 
Al poco tiempu, Nicholas Ray contrató-y pal papel de Jim Stark en Rebel Without a Cause, coprotagonizada por Natalie Wood. Cuando llegó a Hollywood pa trabayar na película mercó'l so primer Porsche un Speedster 356 descapotable blancu. El 26 de marzu corrió'l so primera y segunda carrera onde foi'l primeru nuna y el segundu n'otra. La película empezó a rodase'l 28 de marzu de 1955 en blancu y negru, pero al ver l'ésitu de East of Eden volvieron empezar en color, terminar a los dos meses y la post-producción unos meses más tarde. El 1 de mayu corrió na so tercer carrera onde quedó terceru. Mientres esti tiempu Dean rodó Xigante (Dean xunir al rodaxe más tarde yá que taba terminando Rebel Without a Cause), de George Stevens, xunto a Rock Hudson y a Elizabeth Taylor. El so personaxe, Jett Rink, tenía tamién traces de Dean, una y bones dambos yeren persones solitaries. Na so cuarta y última carrera, mientres diba cuartu, un pistón del Speedster españó y túvose que retirar. Tamién nesta película prohibióse-y participar en carreres de coches mientres la filmación. La película rodóse cerca de la frontera con Méxicu. Mientres los descansos del rodaxe Dean grababa la película ente bastidores col so Bolex de 16 mm. Por esta película llogró la so segunda nominación al Óscar (nesta ocasión póstuma) y tamién el so compañeru de repartu Rock Hudson llogró otra nominación na mesma categoría. Dambos fueron ganaos por Yul Brynner por "El rei y yo".

 Fallecimientu 
Mientres trabayaba en Xigante, Dean mercóse un Porsche Spyder 550, bautizáu como “Little Bastard” por Bill Hickman, otru corredor, amigu personal de Dean que formó parte del so equipu como instructor, siendo especialista en rodaxes d'escenes peligroses con coches. El 17 de setiembre (díes enantes de la so muerte) fixo un anunciu publicitariu na qu'alvertía a los mozos de conducir con prudencia.Anuncio James Dean 1955 Asina terminó'l rodaxe de la película, Dean foi a competir nuna carrera d'automóviles en Salinas, cerca de San Francisco. La nueche anterior dexó'l so gatu a Elizabeth Taylor por que lo curiara, yá que tarrecía que daqué-y asocediera.James Dean, otru famosu que se mató nun Porsche Consultáu'l 27 d'avientu de 2013.

El 30 de setiembre de 1955 engabitó'l Porsche na so ranchera pa llevalo a Competition Motors pa una puesta a puntu. Ellí axuntóse col fotógrafu Sanford Roth y el so amigu l'actor Bill Hickman. El so mecánicu Rolf Wütherich pasó tres hores poniendo a puntu el motor d'altu rendimientu y una petrina de seguridá nel asientu del conductor. Antes de dir a Salinas, Dean paró nuna gasolinera a seis manzanes de la so casa pa recargar. Entós decidió conducir el Porsche a lo llargo de la mariña pa face-y unos quilómetros (cuando nun principiu diba llevar el Porsche nel remolque de la so ranchera). Mientres Dean rodaba pela carretera, acompañáu pol so mecánicu, averóse-y nel encruz 41-46, na llocalidá de Cholame, California, un Ford a gran velocidá, conducíu por un estudiante. Dean trató de tornalo, pero nun pudo. Encuallar contra'l Ford frontalateralmente pela izquierda y rompióse el pescuezu nel choque, perdiendo la vida instantáneamente el 30 de setiembre de 1955, a la edá de 24 años. El conductor del Ford, que solamente se rompió la ñariz y mancóse un costazu, morrió de cáncer en 1995, ente que'l mecánicu de Dean salió despidíu del coche, estrozóse una pierna y rompióse el quexal, pero morrió años dempués nun accidente de coche n'Alemaña (1981).

James foi soterráu nel Park Cemetery de Fairmount (Indiana). En 1977 inauguróse un memorial nel so honor cerca del llugar del accidente, en Cholame.

En 2005, Channel 5 emitió un documental nel que se desvelaben nuevos datos sobre l'accidente de Dean.
De mano, Dean nun intentó tornar el Ford; sinón que frenó a xeitu el so 550 Spyder.
James Dean nun morrió nel actu, sinón que salió despidíu contra'l parabrís del Ford (puede trate l'impautu del cristal nes fotografíes del incidente). Tres esi impautu, el so cuerpu reboto al interior del Porsche, cayéndo nel asientu del copilotu.
Según Hickman, cuando llegaron (a los trés minutos), él mesmu sacó a James del coche y morrió nos sos brazos.
El conductor del Ford aseguró que "nun vio'l coche" de Dean, y afirmó ver cómo dos cuerpos salíen volando del coche: unu cayó na cuneta (el del mecánicu de Dean) y otru "cayó sobre'l mio coche y rebotó".

Dellos investigadores, periodistes y biógrafos atopen ciertos detalles que cuestionen la versión del accidente. Falar d'un suicidiu entamáu, planiáu pol mesmu James Dean. Pa sofitar esta estraña conxetura, remanar distintes teoríes. La primera abre una interrogante sobre por qué Dean nun tornó al vehículu col que diba topetar y que pola declaración del mecánicu Weutherich nun s'esplica. De segundes, otru datu remanáu que lleva a pensar en que Dean buscaba de dalguna manera la fatalidá fueron les distintes visites que realizó a dalgunos de los sos meyores amigos y dalgunos de los sos compañeros de repartu de les sos películes. Dizse que tres l'accidente toos convinieron no estraño del casu, pos se presentó ante toos vistíu con un traxe escuru, nada habitual na so vistimienta.

 Filmografía 
 Añu  Película  Papel Notes 1951 Fixed Bayonets! Doggie  1952 Sailor Beware Boxeador  Has Anybody Seen My Gal?  1953 Trouble Along the Way  1955 East of Eden Cal TraskNomáu al Óscar al meyor actorNomáu al BAFTA al meyor actor Rebel Without a Cause Jim StarkNomáu al BAFTA al meyor actor 1956 Xigante Jett RinkRecibió un Globu d'Oru especial pola so interpretaciónNomáu al Óscar a meyor actor

 Teatru 
 Broadway 
 See the Jaguar (1953)
 The Immoralist (1954) — basáu na novela d'André Gide.

 Off-Broadway 
 The Metamorphosis (1952) — basáu na novela de Franz Kafka.
 The Scarecrow (1954).
 Women of Trachis (1954) — traducíu por Ezra Pound.

 Televisión 
 Father Peyton's Family Theatre, "Hill Number One" (1 d'abril; domingu de Pascua, 1951).
 The Web, "Sleeping Dogs" (20 de febreru de 1952).
 Studio One, "Ten Thousand Horses Singing" (3 de marzu de 1952).
 Lux Video Theater, "The Foggy, Foggy Dew" (17 de marzu de 1952).
 Kraft Television Theater, "Prologue to Glory" (21 de mayu de 1952).
 Studio One, "Abraham Lincoln" (26 de mayu de 1952).
 Hallmark Hall of Fame, "Forgotten Children" (2 de xunu de 1952).
 The Kate Smith Show, "Hounds of Heaven" (15 de xineru de 1953).
 Treasury Men In Action, "The Case of the Watchful Dog" (29 de xineru de 1953).
 You Are There, "aliens" (8 de febreru de 1953).
 Danger, "Non Room" (14 d'abril de 1953).
 Treasury Men In Action, "The Case of the Sawed-Off Shotgun" (16 d'abril de 1953).
 Tales of Tomorrow, "The Evil Within" (1 de mayu de 1953).
 Campbell Soundstage, "Something For An Empty Briefcase" (17 de xunetu de 1953).
 Studio One Summer Theater, "Sentence of Death" (17 d'agostu de 1953).
 Danger, "Death Is My Neighbor" (25 d'agostu de 1953).
 The Big Story, "Rex Newman, Reporter for the Globe and News" (11 de setiembre de 1953).
 Omnibus, "Glory In Flower" (4 d'ochobre de 1953).
 Kraft Television Theater, "Keep Our Honor Bright" (14 d'ochobre de 1953).
 Campbell Soundstage, "Life Sentence" (16 d'ochobre de 1953).
 Kraft Television Theater, "A Long Time Till Dawn" (11 de payares de 1953).
 Armstrong Circle Theater, "The Bells of Cockaigne" (17 de payares de 1953).
 Robert Montgomery Presents the Johnson's Wax Program, Harvest (23 de payares de 1953).
 Danger, "The Little Women" (30 de marzu de 1954).
 Philco TV Playhouse, "Run Like A Thief" (5 de setiembre de 1954).
 Danger, "Padlocks" (9 de payares de 1954).
 General Electric Theater, "I'm a Fool" (14 de payares de 1954).
 General Electric Theater, "The Dark, Dark Hour" (12 d'avientu de 1954).
 U.S. Steel Hour, "The Thief" (4 de xineru de 1955).
 Lux Video Theatre, "The Life of Emile Zola" (10 de marzu de 1955) — apaecíu nuna entrevista promocional pa East of Eden emitida dempués del programa.
 Schlitz Playhouse of Stars, "The Unlighted Road" (6 de mayu de 1955).

 Premios 
 Óscar 

 Añu  Categoría  Película  Resultáu1956  Meyor Actor  XiganteCandidatu 1955  Meyor Actor  East of EdenCandidatu 

 Referencies 

 Enllaces esternos 

 Sitiu oficial ; n'inglés.
 .

Categoría:Persones d'Indiana
Categoría:Ganadores del premiu Globu d'Oru