Catalán occidental

El catalán occidental o bloque occidental del catalán ye'l conxuntu de dialeutos del catalán falaos al oeste de Cataluña (cuasi tola provincia de Lleida, oeste de Tarragona y Tierres del Ebro), na Franxa de Poniente, n'Andorra y na Comunidad Valenciana. La carauterística principal d'estos dialeutos, a diferencia del catalán oriental al que se contrapón, ye l'ausencia de neutralización en vocales átones, esto ye, nin el pasu d'a y e átones a [ə], nin el d'o átona a [o]. Esta variente dialeutal nun ye'l dialeutu de referencia culta en Cataluña, pero sí lu ye ente los falantes de la Comunidad Valenciana.

 Carauterístiques 

 Fonética 
Amás del non amenorgamientu del sistema vocálicu átonu, la mayor traza qu'estrema'l catalán occidental del oriental ye que les e provenientes de les Ē (y llarga) y Ǐ (i curtia) tóniques del llatín pronúnciense como [e] (e zarrada) (cadena , alé , què ), ente que nel catalán oriental ye una  (y abierta) o  (vocal neutra) nestes pallabres. Tamién la vocal átona  puede amenorgase a  delantre de consonantes nasales y sibilantes: enveja [aɱˈveiʒa]/[amˈbeʒɛ], espill , eixugar [ajʃoˈɣa(ɾ)].

 Morfoloxía 
 Caltenimientu del soníu  nos posesivos (meua, teua, seua).
 La x inicial o post-consonántica en  (esceición Xàtiva, Xixona onde se realiza ).
 Verbos incoativos en -ix, -ixen, -isca, etc.
 Ciertu caltenimientu de la nasal nos plurales d'antiguos proparoxítonos acabaos en -n (hòmens, jóvens).
 Cierta presencia de  ante palatal sorda (caixa ) nel dígrafu -ix-.
 El pronome débil ens/-nos conviértese en mos en toles posiciones.

 Léxicu 
Como en tolos idiomes, en catalán hai localismos, y dalgunos presenten una distribución que reflexa más o menos la división ente los dos conxuntos dialeutales. Dacuando la pallabra occidental tópase tamién nel dialeutu balear oponiéndose a un localismu propiu del catalán oriental peninsular.
 Catalán oriental Catalán occidental Aragonés Asturianu xai corder corderu corderu mirall espill espiello espeyu encomanar apegar apegar apegar gla abiyota billota, glan abiyota bregar agramar agramar agramar lludrigó catxap cachapo gazapu arada aladre aladro llabráu verola pigota picueta viruela llombrígol melic melico embelicu nen xiquet nino neñu
Dacuando'l catalán occidental y l'aragonés oriental (o a lo menos l'aragonés ribagorzanu) tienen traces que los estremen del catalán oriental y del aragonés occidental.
 Asturianu Aragonés occidental Aragonés oriental Catalán occidental Catalán oriental páxaru paixaro muixón moixó/pardal ocell

Categoría: Llingües romániques
Categoría:Idioma catalán
Categoría:Wikipedia:Artículos ensin plantía llistaref