Calendariu chinu

El calendariu chinu (en chinu tradicional 陰陽曆, en simplificáu 阴阳历, pinyin yīn-yáng lì) ye de tipu lunisolar, los meses son llunares, ye dicir que'l primer día ye'l de la lluna nueva y el día 15, el de lluna llena; como nun añu solar hai doce meses llunares y amás una decena de díes, entrepólense siete meses añadíos (闰月, rùnyuè) a lo llargo de diecinueve años, p'alcordalo col calendariu solar.

 Orixe 
Alredor del añu 2637 e.C. , introducióse'l calendariu de cinco ciclos de doce años rexíos por animales distintivos: Aguarón, Toru, Tigre, Llebre, Dragón, Culiebra, Caballu, Oveya, Signu del Monu Monu, Gallu, Signu del Perru Perru y Signu del Gochu Gochu.

Les cases llunares o shǔ son caúna de les 28 constelaciones del zodiacu llunar. Dependiendo del día y hora de nacencia de la persona, la lluna va tar en dalguna de les cases llunares, que, según l'astroloxía china, determina a cada persona.

Dalgunos atribúin l'orixe del calendariu chinu tradicional a la civilización Xia, qu'ocupaba la rexón mientres el sieglu XXII e.C. , ente qu'otros atribuyir direutamente al míticu Huangdi, unificador y primer emperador de la China, que vivió nel sieglu III e.C. 

Los historiadores asitien los sos oríxenes escontra la metá de la dinastía Shang (1300 e.C. ), cuando se tien primer constancia documental del usu de les cuentes cícliques pa los díes.

El problema pa los sabios astrónomos chinos foi'l mesmu que pal restu de los pueblos antiguos: intentar combinar los movimientos de la lluna y del sol, ciclos siempres difíciles de congeniar. El calendariu chinu tradicional yera llunar, pero ello causaba graves problemes a los llabradores porque nun había forma d'afitar les estaciones nél.

Como pal restu de cultures, la busca d'un calendariu que reflexara correutamente les estaciones yera fundamental pa l'agricultura, polo cual los pueblos buscaron maneres de reparar el movimientu de los astros y reflexalo nun sistema cronolóxicu de díes completos.

Pasaron los sieglos y hacia l'añu 104 e.C. , per mediu de sistemes d'observación y de midida de les solombres proyeutaes por un palu vertical (gnomon), los antiguos astrónomos chinos llegaron a envalorar la duración del añu en 365,2509 díes, un aproximamientu escelente pa la dómina. Yá sobre l'añu 480 de nuesa yera, el gran sabiu Ju Chongzchi establecer en 365,2428 díes, con un escesu de tan solo 52 segundos sobre'l valor vixente (365,2422). Pero hai variaciones.

L'añu chinu ordinariu consta de 12 meses llunares, que la so duración bazcuya ente 353 y 355 díes. Cada trés años entrepólase un añu con un mes más, resultando un añu ente 383 y 385 díes; anguaño de trelce meses llámase añu embolismal.

 Actualidá 
La República de China (1912-1949) adoptó oficialmente'l calendariu gregorianu en 1912,La China del sieglu XX pero por caltenese ciertu costumes populares y pola ocupación del norte de la China polos señores de la guerra, hasta'l 1 de xineru de 1929 nun s'aplicó en tol país. Tamién s'adoptó como hora oficial la de los primeros puertos abiertos a los occidentales, na mariña este (120° de llargor Esti), y non la de Beixín.

 Día, hora, y selmana 
Nel calendariu chinu, los díes empiecen a medianueche y terminen a la medianueche siguiente, pero les persones tienden a considerar que'l día empieza a l'amanecida. Na China antigua, el tiempu dividíase según el sistema shí-kè y Geng-diǎn. Por casu: Hai 12 shí y 100 kè o 10 Geng y 60 diǎn o 6000 FEN nun día.Needham, Joseph. (1959). Science and Civilization in China: Volume 3, Mathematics and the Sciences of the Heavens and the Earth. Cambridge University Press., reprinted Taipei: Caves Books, Ltd.(1986), páxs. 109–110.Ho, Peng Yoke. (2000). Li, Qi, and Shu: An Introduction to Science and Civilization in China. Mineola: Dover Publications. ISBN 0-486-41445-0. p. 105.

Anguaño, los díes estremar col sistema. hora-minuto-segundu y arrexuntar en selmanes de 7 díes y los díes de la selmana marcar col númberu ordinal quitando'l domingu.
+ Díes de la selmana en chinuhttp://www.newsmth.net/bbsanc.php?path=/groups/sci.faq/Astronomy/bw/all2/bk37k/M.1275291864.z0&ap=353http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/calendar/ChineseNewYear1000.nb rowspan="2"   Estilu 1 Estilu 2漢字SignificáuPinyin漢字Significáu 読み Xaponés 한글 CoreanuLunes星期一Primer día de la selmanaXīngqī/qí yī  月曜日 Día de la lluna  げつ よぅび Getsu yōbi  월 요일 Wol yoilMartes 星期二Segundo día de la selmana Xīngqī/qí èr  火曜日 Día del fueu (Marte)  か よぅび Ka yōbi  화 요일 Hwa yoilMiércoles星期三Tercer día de la selmanaXīngqī/qí sān 水曜日 Día de l'agua (Mercuriu) すい よぅび Sui yōbi  수 요일 Su yoilXueves星期四Cuartu día de la selmanaXīngqī/qí sì 木曜日  Día de la madera (Xúpiter) もく よぅび  Moku yōbi  목 요일Mog yoilViernes星期五Quintu día de la selmanaXīngqī/qí wǔ 金曜日  Día del metal (Venus)  きん よぅび  Kin yōbi  금 요일Geum yoil Sábadu星期六Sestu día de la selmanaXīngqī/qí liù  土曜日  Día de la tierra (Saturnu)  ど よぅび  Do yōbi 토 요일To yoilDomingu星期日 O 星期天Día icónicu de la selmanaXīngqī/qí rì 日曜日Día del sol にち よぅび Nichi yōbi 일 요일 Il yoil

 Referencies 

 Enllaces esternos 

星期一
星期三
星期二
星期五
星期六
星期四
星期日
O 星期天
漢字

China
Categoría:Cultura de China
Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos