Kastelo de Prelongo

Kastelo de Prelongo (Castiellu de Prélong) ye la primer novela escrita orixinalmente n'esperantu. Escrita pol médicu francés Henri Vallienne y espublizada en 1907.

 Argumentu 
Un sirvidor del marqués de Prélong en Normandía por medio de maniobres astutes y robos al marqués, llogra enriquecese y posicionar socialmente a la so familia y a si mesmu. El So fíu Víctor (Viktoro) incluso ambiciona desposar a la fía del marqués Maltilda. Pa ello enllistase nel exércitu u llogra alcanzar el rangu de capitán, y espera qu'esti títulu puea solventar el fechu de nun tener un títulu nobiliariu. Ensin embargo la so propuesta de matrimoniu ye rechazada fuertemente, lo qu'espierta nel xoven un sentimientu de venganza. Consigue averiguar que Matilda visita una casa na costa, u la so amiga Valentina (Valentino) reside tando embaranzada y ensin un esposu, esperando la llegada del nácaru. Víctor, con l'ayuda de Dupont (Duponto), un criminal, y de la so amante, Xosefina (Jozefino), consigue robar al recién ñacíu, planeando chantaxear a Matilda, salvando ensin saber al nácaru, ya qu'esa nueche una tormenta avienta la casa al mar. Matilda casase con Gastón, duque de Blasán, pero dempués de la ceremonia de matrimoniu alcuéntrase na Ilesia un cestu col nácaru y una carta diciendo, qu'ella yera la madre. Ella nun lo niega, ya que xuró-y a Valentina enxamas revelar el so secretu. El triste Gastón suicidase y dexa llibre a Matilda pa dirse col so supuestu amante. Víctor por medio d'amenaces escontra'l nácaru y escontra los vieyos marqueses, obliga a Matilda a casase con él, pero nin siquiera'l encarcelamientu llogra qu'ella cumpla con «los deberes maritales» y darle un descendiente. Dempués de dos años reapaez Valentina, que foi salvada del mar por marinos americanos, tamién Gastón reapaez vivo, porque'l so supuesto suicidiu nun foi más qu'una apoplexía en realidá, enfermedá qu'él sufría dende los dieciséis años. Víctor ye obligáu a dirse y Matilda retorna col so verdaderu esposu.

La novela se asemeya al estilu profesáu por Alexandre Dumas, o al estilu góticu d'Ann Radcliffe, lleno de situaciones tenses, misterioses y sorprendentes (Dardos envenenaos, corredores subterráneos, criptes, habitaciones ensin ventanes, etc).

Al ser la primer novela escrita n'esperantu, conserva los arcaísmos propios de la época.

 Crítica 
Espublizáu venti años dempués de la nacencia del esperantu, el so valor ye esencialmente históricu, ya qu'esti llibru de más de 500 páxines, ye la primer novela escrita nel idioma de Zamenhof. Ensin embargo, dalgunos nieganse a reconocer nél valor lliterariu dalguno.

La crítica ye ampliamente compartida. Y anque dalgunos lo recibieron con entusiasmo, otros más esixentse nou lo fixeron, pol so estilu senciello.

 Enllaces esternos 
 Testu íntegru n'esperantu
  HTML (MD5: a948ab3b685a92cfa39986efce7b3fda)
 "Kastelo de Prelongo" (1907) el libro en formato PDF de la editorial Inko (MD5: 9efeda07b7c90f0beae7129c30ce51ce)

 Referencies 

Categoría:Llibros de 1907
Categoría:Noveles de misteriu
Categoría:Noveles de Francia
Categoría:Lliteratura n'esperantu