Alfabetu Fonéticu Internacional

L'Alfabetu Fonéticu Internacional (AFI, API en francés e IPA n'inglés) ye un sistema de notación fonética creáu por llingüistes. El so envís ye es otorgar una forma estandarizada, precisa y única de representar los soníos de cualesquier llinguax oral, y úsenlu llingüistes, logopedes y terapeutes, maestros de llingua extranxera, lexicógrafos y traductores. Na so forma básica (en 2005) tien aproximao 107 símbolos base y 55 modificadores.

 Historia 

En 1886, un grupu de profesores de llingua franceses y británicos, lideraos pol llingüista francés Paul Passy, formaron la que sería conocida a partir de 1897 como l'Asociación Fonética Internacional (en francés: Association Phonétique Internationale). El so alfabetu orixinal tuvo basáu nel d'una reforma ortográfica pal inglés, conocíu como l'alfabetu rómicu, pero pa faelo aplicable por otros idiomes, dexóse que los valores de los símbolos camudaren (por casu, el soníu [ʃ] yera representáu orixinalmente cola lletra ⟨c⟩ n'inglés, pero col dígrafu ⟨ch⟩ en francés). Sin embargu, en 1888, l'alfabetu foi revisáu por que fuera uniforme en tolos idiomes, aproviendo asina la base pa les versiones futures d'este.International Phonetic Association, Handbook. páxs. 194-196 (n'inglés)

 Fonemes 

 Consonantes 

{| border="1" style="font-size:110%; text-align:center; border-collapse:collapse; background:transparent;"
| colspan="27" style="font-size:85%; text-align:center; line-height:1.25em; background:#F2F2CE; border:1px solid #aaa; padding: 1em" | AFI
|- style="line-height:2.0em; font-size:75%;" |
| style="border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px; text-align:right" | Punto →
! colspan="5" style="border:1px solid; border-width:0px 1px 1px 0" | Labial
! colspan="10" style="border:1px solid; border-width:0px 1px 1px 0" | Coronal
! colspan="6" style="border:1px solid; border-width:0px 1px 1px 0" | Dorsal
! colspan="5" style="border:1px solid; border-width:0px 1px 1px 0" | Laríngea
|- style="font-size:75%; border:2px solid; border-width:0px 0px 2px" |
| style="width:*; border:2px solid; border-width:0px 2px 2px 1px; text-align:left;" | ↓ Modo
! colspan="2" style="border:1px solid; border-width:0px 1px 0" | Bilabial
! colspan="2" style="border:1px solid; border-width:0px 1px 0" | Labiodental
! colspan="2" style="border:1px solid; border-width:0px 1px 0" | Linguolabial
! colspan="2" style="border:1px solid; border-width:0px 1px 0" | Dental
! colspan="2" style="border:1px solid; border-width:0px 1px 0" | Alveolar
! colspan="2" style="border:1px solid; border-width:0px 1px 0" | Postalveolar
! colspan="2" style="border:1px solid; border-width:0px 1px 0" | Retroflexa
! colspan="2" style="border:1px solid; border-width:0px 1px 0" | Alveolopalatal
! colspan="2" style="border:1px solid; border-width:0px 1px 0" | Palatal
! colspan="2" style="border:1px solid; border-width:0px 1px 0" | Velar
! colspan="2" style="border:1px solid; border-width:0px 1px 0" | Uvular
! colspan="2" style="border:1px solid; border-width:0px 1px 0" | Faríngea / Epiglotal
! colspan="2" style="border:1px solid; border-width:0px 1px 1px 0" | Glotal
|-
! style="text-align:left; font-size:75%; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px" | Nasal
|style="border:1px solid; border-right:none"| m̥
|style="border:1px solid; border-left:none"| m
|style="border:1px solid; border-right:none"|
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɱ
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| 
|style="border:1px solid; border-right:none; border-width:1px 0"| n̼
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2" |
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| n̥

|style="border:1px solid; border-right:none; border-width:1px 0"| n
|style="border:1px solid; border-left:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-right:none"| ɳ̊
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɳ
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| ɲ̊
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɲ
|style="border:1px solid; border-right:none"| ŋ̊
|style="border:1px solid; border-left:none"| ŋ
|style="border:1px solid; border-right:none"| 
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɴ
|style="border:1px solid; background:#ccc;" colspan="4"|
|-
! style="font-size:75%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px" | Oclusiva
|style="border:1px solid; border-right:none"| p
|style="border:1px solid; border-left:none"| b
|style="border:1px solid; border-right:none"| p̪
|style="border:1px solid; border-left:none"| b̪
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| t̼
|style="border:1px solid; border-right:none; border-width:1px 0"| d̼
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2" |
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| t
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| d
|style="border:1px solid; border-left:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-right:none"| ʈ
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɖ
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| c
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| ɟ
|style="border:1px solid; border-right:none"| k
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɡ
|style="border:1px solid; border-right:none"| q
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɢ
|style="border:1px solid" colspan="2"| ʡ
|style="border:1px solid; border-right:none"| ʔ
|style="border:1px solid; border-left:none; background:#ccc"|
|-
! style="font-size:75%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px" | Africada sibilante
|style="border:1px solid; background:#ccc;" colspan="6"|
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2" |
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| ts
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| dz
|style="border:1px solid; border-right:none"| tʃ
|style="border:1px solid; border-left:none"| dʒ
|style="border:1px solid; border-right:none"| ʈʂ
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɖʐ
|style="border:1px solid; border-right:none"| tɕ
|style="border:1px solid; border-left:none"| dʑ
|style="border:1px solid; background:#ccc;" colspan="10"|
|-
! style="font-size:75%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px" | Africada no sibilante
|style="width:2em; border:1px solid; border-right:none"| pɸ
|style="width:2em; border:1px solid; border-left:none;"| bβ

|style="width:2em; border:1px solid; border-right:none"| p̪f
|style="width:2em; border:1px solid; border-left:none"| b̪v
|style="border:1px solid; border-right:none"|
|style="border:1px solid; border-left:none"|
|style="border:1px solid; border-right:none"| tθ
|style="border:1px solid; border-left:none"| dð
|style="border:1px solid; border-right:none"| t͡θ̠
|style="border:1px solid; border-left:none"| d͡ð̠
|style="border:1px solid; border-right:none"| t̠͡ɹ̠̊˔
|style="border:1px solid; border-left:none"| d̠͡ɹ̠˔
|style="border:1px solid; border-right:none"|
|style="border:1px solid; border-left:none"|
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| cç
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| ɟʝ
|style="border:1px solid; border-right:none"| kx
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɡɣ
|style="border:1px solid; border-right:none"| qχ χ͡ʀ̥
|style="border:1px solid; border-left:none"| 
|style="border:1px solid; border-right:none"| ʡħ
|style="border:1px solid; border-left:none"| ʡ͡ʢ
|style="border:1px solid; border-right:none"| ʔh
|style="border:1px solid; border-left:none; background:#ccc"|
|-
! style="font-size:75%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px" | Fricativa sibilante
|style="border:1px solid; background:#ccc;" colspan="6"|
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2" |
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| s
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| z
|style="border:1px solid; border-right:none"| ʃ
|style="border:1px solid; border-left:none"| ʒ
|style="border:1px solid; border-right:none"| ʂ
|style="border:1px solid; border-left:none"| ʐ
|style="border:1px solid; border-right:none"| ɕ
|style="border:1px solid; border-left:none"| ʑ
|style="border:1px solid; background:#ccc;" colspan="10"|
|-
! style="font-size:75%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px" | Fricativa no sibilante
|style="width:2em; border:1px solid; border-right:none" rowspan="2"| ɸ
|style="width:2em; border:1px solid; border-left:none" rowspan="2"| β β̞ 
|style="width:2em; border:1px solid; border-right:none"| f
|style="width:2em; border:1px solid; border-left:none"| v
|style="width:2em; border:1px solid; border-right:none"| θ̼
|style="width:2em; border:1px solid; border-left:none; vertical-align:middle;" rowspan="2"| ð̼
|style="width:2em; border:1px solid; border-right:none" rowspan="2"| θ
|style="width:2em; border:1px solid; border-left:none; vertical-align:middle;" rowspan="2"| ð
|style="width:2em; border:1px solid; border-right:none"| θ̠
|style="width:2em; border:1px solid; border-left:none"| ð̠
|style="width:2em; border:1px solid; border-right:none"| ɹ̠̊˔
|style="width:2em; border:1px solid; border-left:none"| ɹ̠˔
|style="width:2em; border:1px solid; border-right:none"| 
|style="width:2em; border:1px solid; border-left:none"| 
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"|
|style="width:2em; border:1px solid; border-width:1px 0"| ç
|style="width:2em; border:1px solid; border-width:1px 0"| ʝ
|style="width:2em; border:1px solid; border-right:none"| x
|style="width:2em; border:1px solid; border-left:none"| ɣ
|style="width:2em; border:1px solid; border-right:none"| χ
|style="width:2em; border:1px solid; border-left:none; vertical-align:middle;" rowspan="2"| ʁ
|style="width:2em; border:1px solid; border-right:none"| ħ
|style="width:2em; border:1px solid; border-left:none; vertical-align:middle;" rowspan="2"| ʕ
|style="width:2em; border:1px solid; border-right:none" rowspan="2"| h
|style="width:2em; border:1px solid; border-left:none; vertical-align:middle;" rowspan="2"| ɦ ʔ̞
|-
! style="font-size:75%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px" | Aproximante
|style="border:1px solid; border-right:none"| ʋ̥
|style="border:1px solid; border-left:none"| ʋ
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"|
|style="border:1px solid; border-right:none"| ɹ̥
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| ɹ
|style="border:1px solid; border-left:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-right:none"| ɻ̊
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɻ
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| j̊
|style="border:1px solid; border-left:none"| j
|style="border:1px solid; border-right:none"| ɰ̊
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɰ
|style="border:1px solid; border-right:none"|
|style="border:1px solid; border-right:none"|
|-
! style="font-size:75%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px" | Vibrante simple
|style="border:1px solid; border-right:none"|
|style="border:1px solid; border-left:none"| ⱳ
|style="border:1px solid; border-right:none"|
|style="border:1px solid; border-left:none"| ⱱ
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| 
|style="border:1px solid; border-right:none; border-width:1px 0"| ɾ̼
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| ɾ̥
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| ɾ
|style="border:1px solid; border-left:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-right:none"| ɽ̊
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɽ
|style="border:1px solid; background:#ccc" colspan="6" rowspan="2"|
|style="border:1px solid; border-right:none"|
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɢ̆
|style="border:1px solid; border-right:none"|
|style="border:1px solid; border-left:none"| ʡ̮
|style="border:1px solid; background:#ccc" colspan="2" rowspan="2"|
|-
! style="font-size:75%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px" | Vibrante múltiple
|style="border:1px solid; border-right:none"| ʙ̥
|style="border:1px solid; border-left:none"|ʙ 
|style="border:1px solid; border-right:none"|
|style="border:1px solid; border-left:none"| ʙ̪
|style="border:1px solid; border-right:none"| 
|style="border:1px solid; border-left:none"| 
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| r̥
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| r
|style="border:1px solid; border-left:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-right:none"| ɽ͡r̥
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɽ͡r
|style="border:1px solid; border-right:none"| ʀ̥
|style="border:1px solid; border-left:none"| ʀ
|style="width:2em; border:1px solid; border-right:none"| ʜ
|style="width:2em; border:1px solid; border-left:none"| ʢ
|-
! style="font-size:75%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px" | Africada lateral
|style="border:1px solid; background:#ccc" colspan="4" rowspan="4"|
|style="border:1px solid" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| tɬ
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| dɮ
|style="border:1px solid; border-left:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-right:none"| ʈɭ̊˔
|style="border:1px solid; border-left:none"|
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| c͡ʎ̥˔
|style="border:1px solid; border-left:none"|
|style="border:1px solid; border-right:none"| kʟ̝̊
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɡʟ̝
|style="border:1px solid" colspan="2"|
|style="border:1px solid; background:#ccc" colspan="4" rowspan="4"|
|-
! style="font-size:75%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px" |Fricativa lateral
|style="border:1px solid" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| ɬ
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| ɮ
|style="border:1px solid; border-left:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-right:none"| ꞎ
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɭ˔
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| ʎ̝̊
|style="border:1px solid; border-left:none"| ʎ̝
|style="border:1px solid; border-right:none"| ʟ̝̊
|style="border:1px solid; border-left:none"| ʟ̝
|style="border:1px solid" colspan="2"|
|-
! style="font-size:75%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 0px 1px" | Aproximante lateral
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| 
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| l̼
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| l̥
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| l
|style="border:1px solid; border-left:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-right:none"| ɭ̊
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɭ
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| ʎ̥
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| ʎ
|style="border:1px solid; border-right:none"| ʟ̥
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| ʟ
|style="border:1px solid; border-right:none"|
|style="border:1px solid; border-left:none"| ʟ̠
|-
! style="font-size:75%; text-align:left; border:2px solid; border-width:0px 2px 1px 1px" | Vibrante simple lateral
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| 
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| 
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"|
|style="border:1px solid; border-width:1px 0"| ɺ
|style="border:1px solid; border-left:none;" colspan="2"|
|style="border:1px solid; border-right:none"|
|style="border:1px solid; border-left:none"| ɭ̆
|style="border:1px solid; border-right:none;" colspan="3"|
|style="border:1px solid; border-left:none"| ʎ̮
|style="border:1px solid; border-right:none"|
|style="border:1px solid; border-left:none"| ʟ̆
|style="border:1px solid" colspan="2"|
|}
</div></div>

 Vocales 

L'AFI define una vocal como un soníu qu'asocede nel núcleu d'una sílaba.International Phonetic Association, Handbook, p. 10. Na tabla amuésense les vocales con signu propiu nel AFI, onde s'alluguen les vocales n'un gráficu bidimensional según la posición de la llingua. Les dos dimensiones del gráficu correspuenden a l'anterioridá (vocal anterior/central/posterior) y l'altor o abertura (vocal pesllada/media/abierta, etc.). Al mesmu tiempu vienen dadas pola segunda y la primera formante, atopaos na espectrograma de dichos soníos:

 La exa vertical de la tabla ta determinada pol altor de la vocal. Les vocales pronunciaes cola llingua baxa tán na base, y les vocales pronunciaes cola llingua alzada tán nel visu. Por exemplu,  ta na base porque la llingua ta baxa nesta posición. Sicasí,  ta nel visu porque'l soníu ye pronunciáu cola llingua alzada escontra'l techu de la boca.
 De manera similar, la exa horizontal ta determinada pol fondu de la vocal. Les vocales cola llingua movida escontra'l frente de la boca (como ) tán a la manzorga de la tabla, ente que aquelles en que se mueve escontra tras (como ) son asitiaes a la mandrecha de la tabla.
 Onde les vocales tán en pares, la derecha representa una vocal arredondiada ente que la manzorga ye la equivalente non arrondada. Esti arrondamientu s'acomuña a la tercer formante (que ye menos prominente na mayoría de llingües).
 En dellos idiomes como'l guaraní, el portugués o'l francés esisten vocales nasales (vocales idéntiques pero pronunciaes cola ñariz).

 Referencies 

Categoría:Alfabetos fonéticos
Categoría:Fonética