Dinastía Han

La dinastía Han (chinu tradicional: 漢, chinu simplificáu: 汉, pinyin: Hàn) siguió a la dinastía Qin y precedió al periodu de los Tres Reinos en China dende'l 206 e.C. hasta'l 220.

Mientres la dinastía Han, los sos reis adoptaron les enseñances de los grandes filósofos de l'antigüedá, Lao-Tse y Confucio. El gobiernu desenvolvióse bien llogrando espansión territorial. Fomentóse la educación y la escritura nel acabante inventar papel d'arroz. Favorecióse gran intercambiu de mercancíes pela Ruta de la Seda, que va del Océanu Pacíficu hasta Persia ya India. China convirtióse oficialmente nun Estáu confucianu y espolletó nel ámbitu internu: l'agricultura, los productos fechos a mano y el comerciu floriaron, y la población llegó a los 50 millones. Mentanto, l'imperiu estendió la so influencia cultural y política sobre los actuales Vietnam, Asia central, Mongolia y Corea primero de derrumbar baxo una combinación de presiones internes y esternes. 

 Periodos y historia 

El primeru de los dos periodos de la dinastía, llamáu Dinastía Han Anterior (前漢朝, qián hàn cháo) o Dinastía Han Occidental (西漢朝, xī hàn cháo) que duró hasta l'añu 9 tuvo la so capital en Chang'an (actual Xi'an, provincia de Shaanxi). La Dinastía Han Posterior (後漢朝, hòu hàn cháo) o Dinastía Han Oriental (東漢朝, dōng hàn cháo ), que duró del 25 al 220 tuvo la so capital en Luoyang. La convención de denominales occidental y oriental úsase anguaño pa evitar el tracamundiu cola dinastía Han del periodu de les Cinco Dinastíes y los Diez Reinos, anque la nomenclatura d'anterior/posterior usábase nos testos históricos, incluyendo en Zizhi Tongjian de Torca Guang. La dinastía foi fundada pola familia Liú (劉).

Los llogros intelectuales, artísticos y lliterarios alitaron y floriaron mientres la dinastía Han. El periodu Han produció l'historiador más famosu de China, Torca Qian (145 e.C. - 87 e.C.?), que les sos Memories históriques aproven una crónica detallada dende los tiempos de la llexendaria dinastía Xia a aquéllos del emperador Wu (141 e.C. - 87 e.C.). Les meyores teunolóxiques tamién marcaron esti periodu. Unu de los grandes inventos chinos, el papel, data de la dómina Han.

Sería correutu afirmar que los imperios contemporáneos d'Hanlos y los romanos yeren los mayores qu'esistíen nesi momentu nel mundu conocíu. Magar que nun había una rellación direuta ente los dos, dambos yeren conscientes de la esistencia del otru, y esistía un venceyu comercial al traviés de los otros imperios qu'esistíen n'Asia Central y qu'actuaben como intermediarios, como Partia. Yera un intercambiu bastante desigual; China esportaba especies, teles, y, principalmente, seda. L'imperiu romanu namái podía ufiertar empara oru y plata, al nun tener otres manufactures d'interés pa los chinos. Unu de los pocos contactos direutos rexistraos ente dambos imperios apaecen nel Hou Hanshu onde se cunta qu'un convói romanu representando a Antonín Píu algamó la capital Luoyang y foi recibíu pol emperador Huan.

La dinastía Han, que dio nome al principal grupu étnicu de China, "hanlos", foi notable tamién pol so poderíu militar. L'imperiu espandióse escontra l'oeste hasta llegar a la depresión de Tarim (na actual Rexón Autónoma Uigur de Xinjiang. Los exércitos chinos tamién invadieron y anexonáronse partes del norte de Vietnam y Corea escontra'l final del sieglu II e.C. Pero'l control por parte d'Hanlos de les rexones perifériques yera xeneralmente escasu. P'asegurar la paz colos poderes llocales fuera de China la corte Han, desenvolvió un sistema tributariu mutuamente beneficiosu. A los estaos non chinos dexábase-yos autonomía en cuenta de l'aceptación simbólica de la dominación Han. Los llazos tributarios confirmáronse y reforzaron al traviés d'enllaces matrimoniales ente clases altes y los intercambios periódicos de regalos y bienes.

 Soberanos de la Dinastía Han 
 Nome Póstumu

Gao Zu 高祖

Hui Di 惠帝
Shao Di (Shao Di Gong)少帝
Shao Di (Shao Di Hong)少帝
Wen Di 文帝
Jing Di 景帝
Wu Di 武帝
Zhao Di 昭帝
Príncipe de Changyi 昌邑王 or 海昏侯
Xuan Di 宣帝
Yuan Di 元帝
Cheng Di 成帝
Ai Di 哀帝
Ping Di 平帝
Ruzi Ying 孺子嬰 Nome Personal

Liu Bang 劉邦
Liu Ying 劉盈
Liu Gong 劉恭
Liu Hong 劉弘
Liu Heng 劉恆
Liu Qi 劉啟
Liu Che 劉徹
Liu Fuling 劉弗陵
Liu He 劉賀
Liu Xun 劉詢
Liu Shi 劉奭
Liu Ao 劉驁
Liu Xin 劉欣
Liu Kan 劉衎
Liu Ying 劉嬰 Periodu de Reináu
206 e.C. – 195 e.C.
194 e.C. – 188 e.C.
188 e.C. – 184 e.C.
184 e.C. – 180 e.C.
179 e.C. – 157 e.C.
156 e.C.– 141 e.C.
140 e.C. – 87 e.C.
86 e.C. – 74 e.C.
74 e.C.
73 e.C. – 49 e.C.
48 e.C. – 33 e.C.
32 e.C. – 7 e.C.
6 e.C. – 1 e.C.
1 e.C. – 5
6 – 8

 Dinastía Xin 
 Nome Póstumu

Wang Mang (王莽) Periodu de Reináu
9 – 23

 Continuación de la Dinastía Han 
 Nome Póstumu

Geng Shi Di 更始帝 Nome Personal

Liu Xuan 劉玄 Periodu de Reináu
23 – 25

 Dinastía Han del Este 
 Nome Póstumu

Guang Wu Di 光武帝
Ming Di 明帝
Zhang Di 章帝
He Di 和帝
Shang Di 殤帝
An Di 安帝
Shao Di, Marques de Beixiang 少帝 or 北鄉侯
Shun Di 順帝
Chong Di 沖帝
Zhi Di 質帝
Huan Di 桓帝
Ling Di 靈帝
Shao Di, Príncipe de Hongnong 少帝 or 弘農王
Xian Di 獻帝 Nome Personal

Liu Xiu 劉秀
Liu Zhuang 劉莊
Liu Da 劉炟
Liu Zhao 劉肇
Liu Long 劉隆
Liu Hu 劉祜
Liu Yi 劉懿
Liu Bao 劉保
Liu Bing 劉炳
Liu Zuan 劉纘
Liu Zhi 劉志
Liu Hong 劉宏
Liu Bian 劉辯
Liu Xie 劉協 Periodu de Reináu
25 – 57
58 – 75
76 – 88
89 – 105
106
106 – 125
125
125 – 144
144 – 145
145 – 146
146 – 168
168 – 189
189
189 – 220

 Ver tamién 
 Historia de China
 Emperadores de China

 Referencies 

 Enllaces esternos 

En castellanu:
 Breve cronoloxía histórica de China
 Otru cuadru cronolóxicu de la historia de China
 China Imperial nel Muséu Nacional d'Antropoloxía (Méxicu).

 Bibliografía 
-VVAA, Historia universal Larousse, España, Spes editorial, 2005 ISBN 84-8332-623-X

Categoría:Historia de China