Volcán

Un volcán ye una estructura xeolóxica pola que surde magma (llava fundío) y gases del interior d'un planeta. L'ascensu ocurre davezu n'episodios d'actividá violenta denominaos erupciones, nes que'l volcán inyeuta altes cantidaes de povises, gases y aerosoles na atmosfera, pudiendo causar enfriamientu climáticu temporal.

Al acumulase'l material arrastráu del interior fórmase una estructura cónica en superficie que puede algamar altures de centenes de metros hasta de varios quilómetros. Al conductu que comunica'l reservoriu de magma o cámara magmática en fondura cola superficie denomínase-y chimenea. Esta termina na cima del edificiu volcánicu, que ta rematáu por una depresión o cráter.

Dellos volcanes, depués de sufrir erupciones grandes, colápsense formando enormes depresiones nes sos cimes que perpasen el quilómetru de diámetru. Estes estructures reciben el nome de calderes.

La fluidez de les llaves arroxaes por volcanes ta controlada pola so composición química. Asina, llaves más fluíes, o de tipu ḥawaianu, tienen composiciones riques en fierro y magnesiu y tienen un conteníu baxo en síliz. Estes al surdir de la chimenea almacénense nel cráter o caldera hasta circular per fuera, formándose ríos de llaves que pueden percorrer distancies de varies decenes de quilómetros.

Les llaves fluíes tienen un altu conteníu en síliz y vapor d'auga. Dao que fluyen pobremente, formen un tapón na chimenea lo que remanez n'erupciones esplosives, faciendo medrar el tamañu del cráter. En casos estremos pueden destruyir dafechu l'edificiu volcánicu como asocedió demientres la erupción del Monte Santa Helena en 1980.

La llava nun erupciona siempre dende una chimenea central yá que puede abrise camín al traviés d'abertures nos flancos del volcán. Si estes erupciones son continues pueden dar llugar al que se conoz como conu parásitu. El Monte Etna tien más de 200 d'estos conos parásitos y dalgunos d'ellos namás qu'espulsen gases. Estos últimos nómense fumaroles.

Polo xeneral los volcanes tán venceyaos a les llendes de plaques tectóniques, magar qu'hai esceiciones como'l vulcanismu de puntos calientes o hot spots asitiaos nel interior de les plaques, como ye'l casu de les islles Ḥawai, teoría baraxada tamién pal orixe del Archipiélagu Canariu.

El volcán conocíu más grande del Sistema Solar ye'l Monte Olimpu, allugáu nel planeta Marte y anguaño inactivu, con 600 km de base y unos 27 km d'altura. Otres estructures volcániques a rescamplar pueden atopase na superficie d'Ío).

 Exemplos de volcanes 
 Etna, n'Italia
 Pinatubo, nes Filipines
 Mauna Kea, en Ḥawai, Estaos Xuníos
 Monte Fuji, en Xapón

 Referencies 

 Enllaces esternos 

Categoría:Xeoloxía
Categoría:Volcanes