Sistema xaponés d'unidaes

El Shakkan-hō (尺貫法) ye'l sistema de midida xaponés tradicional. El nome shakkanhō vien del nome de dos de les unidaes, el shaku, una unidá de llonxitú, y el kan, una unidá de masa. 

El sistema ye chino nel so orixe. Les unidaes orixináronse na dinastía Shang nel sieglu XIII e.C., y estabilizáronse na dinastía Zhou nel sieglu X e.C., y dende ehí espardióse al Xapón, sureste d'Asia y Corea. Les unidaes de la dinastía Tang adoptáronse oficialmente en Xapón en 701, y el shaku actual cuásimente nun camudó dende entós.

Dende 1924, el sistema shakkanhō foi reemplazáu por sistema métricu decimal, y l'usu de les vieyes unidaes p'asuntos oficiales foi prohibíu dende' 31 de marzu de 1966. Sicasí, en delles ocasiones el vieyu sistema inda s'usa. En carpintería y agricultura l'usu de los términos vieyos ye común. Los escoplos fabríquense en tamaños de sun y bu. Los baños xaponeses modernos constrúinse en tamaños de fracción de tsubo, normalmente 0,75, 1, ó 1,25 tsubo y el tarrén viéndese a preciu de tsubo. El censu xaponés de 2005 permitió a la xente dar l'área de les sos cases tanto en metros cuadraos como en tsubo.

Hai varies versiones diferentes del shakkanhō. Les tables d'embaxo amuesen la versión d'usu común nel periodu Edo.

Llonxitú

La base de les unidaes de llonxitú shakkanhō ye'l shaku, orixináu na antigua China. Les demás unidaes son fracciones fixes o múltiplos de la unidá básica. El shaku yera nel so orixe la llonxitú dende'l pulgar hasta'l deu mediu (unos 18 cm, o 7 pulgaes), pero la so llonxitú (y por tanto tamién la de les demás unidaes) foi incrementándose gradualmente, yá que la llonxitú de la unidá taba rellacionada col nivel d'impuestos.

Distintos shaku desenrolláronse pa distintos propósitos. La unidá más ampliamente reconocida como shaku nel Xapón ye'l kanejaku (曲尺), shaku, el sistema amosáu na tabla d'embaxo. Kanejaku significa "escuadra de carpinteru", y foi'l shaku usáu polos carpinteros xaponeses. Ésti, usáu na construcción, caltuvo la midida orixinal china, porque nunca nun fuera interferíu, mentes que los demás sistemes shaku, que foron usaos n'impuestos o comerciu, foron interferíos p'aumentar los impuestos, d'ehí que fuera variando gradualmente'l so valor orixinal.

The kujirajaku (鯨尺), lliteramente "ballena shaku", foi un estándar usáu na industria testil. El nome vien de les regles de midida usaes, que taben feches de barbes de ballena. Un kujirajaku ye 1,25 veces la llonxitú d'un kanejaku. 

Amás de los sistemes kanejaku y kujirajaku, hai otros sistemes shaku, por exemplu el gofukujaku (呉服尺), onde gofuku ye una ropa xaponesa tradicional, como los quimonos. Nel sistema gofukujaku, 1 shaku ye 1,2 veces el shaku del sistema kanejaku.

En 1891 les llonxitúes de los dos shaku más comunes foron definíes en términos del sistema métricu:
definiciones de 1891Kanjivalor métricuvalor inglés 1 jō  丈  100/33 m119,3 in 1 kanejaku曲尺 10/33 m11,93 in 1 kujirajaku 鯨尺 25/66 m14,9 in

Les unidaes shaku inda s'usen pa materiales de construcción nel Xapón. Por exemplu, la madera contrachapao suel fabricase en fueyes de tamañu 182 cm × 91 cm (unes 72 [[pulgada|in] × 36 in), conocíes nel comerciu como saburokuhan (３×６版), o shaku 3 × 6. Cada fueya ye más o menos el tamañu d'un tatami. El grosor de les fueyes, sicasí, suel midise en milímetros.

Los nomes d'estes unidaes tamién apaecen na flauta de bambú shakuhachi (尺八), lliteralmente "shaku ocho", que mide 1 shaku y 8 sun de llargo, y na versión xaponesa del cuentu de Pulgarín, Issun Bōshi (一寸法師), lliteralmente "el rapazu d'un sun", amás d'en bien de proverbios xaponeses.

El Shōsōin en Nara tien una regla de marfil d'un shaku, la kōgebachiru-no-shaku (紅牙撥鏤尺).

Tabla d'unidaes de llonxitú Otres unidaes Kanji Valor relativu Valor métricu Valor inglés Notesmō毛, 毫 1/1000 sun 0,03030 mm0,001193 inrin 厘 1/100 sun  0,3030 mm0,01193 inbu 分  1/10 sun  3,030 mm0,1193 insun 寸 10 bu, 1/10 shaku3,030 cm1,193 inshaku 尺  10 sun 30,30 cm11,93 inken 間  6 shaku  1,818 m71,57 inhiro 尋 6 shaku  1,818 m 71,57 in Unidá de fondurajō 丈10 shaku 3,030 m119,3 inchō 町60 ken 109 m358 ftri 里36 chō  3,927 km2,44 milles

Les unidaes más pequeñes, mō, rin y bu, de fechu son los nomes xaponses de les fracciones 1/1.000, 1/100 y 1/10 respeutivamente, que tamién s'usen como unidaes fraccionales.

 Área 

EL tsubo, qu'esencialmente ye l'área de dos tatamis, inda ye usáu davezu nes disputes de precios nel Xapón. Les unidaes más grandes tamién son usaes polos llabriegos xaponeses pa discutir los tamaños de los tarrenos, seique porque los más de los llabriegos nel Xapón son miembros de la vieya xeneración.

Tabla d'unidaes d'área Unidá Kanji Valor equivalente Valor métricu Valor inglés Notes 1 shaku 勺 1/10 gō 330,58 cm² 51,24 in² 1 gō 合1/10 tsubo0,33058 m²512,4 in² 1 tsubo 坪1 ken cuadráu3,3058 m²35,584 ft² Usáu na construcción. 1 bu歩1 ken cuadráu3,3058 m²35,584 ft² Usáu n'agricultura. 1 se畝 30 tsubo3.000 go99,1736 m²1067,50 ft² 1 tan段, 反 10 se 991,736 m²0,2451 acres 1 chō o chōbu町 10 tan 9.17,36 m²2,4506 acres

 Volume definición de 1891shō = 2401/1331 L = 64,827 sun³

Estes unidaes vieyes inda s'usen, por exemplu, na producción de sake.

Tabla d'unidaes de volumeUnidáKanjiValor equivalenteValor métricuValor EEXXValor imperialNotes shaku勺 18,039 ml0,6100 fl oz0,6349 fl oz gō 合 10 shaku 180,39 ml6,100 fl oz6,349 fl ozUn tamañu común de servir sake. shō升 10 gō  2401/1331 L (exautamente)1,8039 L 61,00 fl oz 63,49 fl oz Un tamañu común pa les botelles de sake. to斗 10 shō  18,039 L 4,77 gal 3,968 gal koku石 10 to180,39 L40,95 galó 5,12 bu39,68 galó 4.96 buOrixinalmente'l volume d'arroz que se come nun añu.

 Masa definición de 1891'''
1 momme = 15/4 g

La unidá xaponesa de masa, el momme, ye una unidá reconocida na industria internacional de les perlles.

Tabla d'unidaes de masaUnidáKanjiValor equivalenteValor métricuNotes 1 fun分  375 mg 1 momme匁10 fun 3,75 g hyakume百目 100 momme 375 gHyakume significa "100 me" 1 kin 斤 160 momme 600 g 1 kan o kanme貫, 貫目 1.000 momme 3,75 kg

Moneda

Los nomes de la moneda antiguo caltiénense en proverbios xaponeses como haya oki wa san mon no toku, lliteralmente "Llevantase ceo date tres mon''", n'otres pallabres "Al que madruga, Dios lu ayuda".

Tabla d'unidaes de monedaUnidáKanjiEquivalente a 1 mon文 1 hiki10 mon 1 kanmon貫文100 hiki

 Referencies 

 Enllaces esternos 
Unidaes xaponeses  
La llei xaponesa actual tocante a midíes  

Categoría:Sistemes d'Unidaes