Galorrománicu

El galorrománicu ye'l grupu de llingües evolucionaes dende'l llatín y que se falen, o falaron, nes antigües provincies romanes de Les Galies. La mayoría de toes estes llingües tienen una gran influencia de llingües celtes y xermániques tanto'l léxicu como'l sistema fonolóxicu. En un setiú más ampliu les llingües galoitalianes, retorromániques y occitanorromániques tamién serien llingües galorromániques

El principal rasgu común que tienen estes llingües, más o menos marcaes pol sustratu galu, ye la evolución de la /u/ llatina a /y/. Esta carauterística se atopa les llingües d'Oïl, llingües galoitalianes, retorromániques y el occitanu.

 Carauterístiques de les llingües galorromániques 

 La principal carauterística ye la perda de les vocales llatines finales especialmente perdiéronse (/y/ /o/). En delles llingües son reemplazaes por otres como'l francés por (y) que munchos casos nun son pronunciaes.
 La evolución de la vocal llatina (/o/) a (/y/) esta carauterística atopar nes llingües de oïl, llingües galoitalianes, francoprovenzal, romanche y occitanu. Amás munches tienen vocales que n'otres llingües romániques nun esisten (/ø/, /œ/, /æ/, /ə/).
 Perdida del infinitivu llatín (re) principalmente notable nes llingües galoitalianes y retorromances. En francés, francoprovenzal, occitanu y catalán l'infinitivu termina en (r) pero nun se pronuncia.
 Caltenimientu de los grupos llatinos (cl, fl, pl) sacante les llingües galu-itáliques onde evolucionaron a (/t͡ʃ/).
 Caltenimientu de la /t/ intervocálica.
 Palatalización de los grupos llatinos (ci, ti, ce, te) a (/z/, /s/, /t͡ʃ/).
 Palatización de (ca /ka/) inicial por (/ʃa/, /t͡ʃa/ /ca/) pronunciáu como cha o xa n'asturianu. Esta carauterística asocede nes llingües de oïl, les llingües retorromances, francoprovenzal y los dialeutos nortizos del occitanu. Por casu (chanter en francés ye pronunciáu /ʃɑ̃te/) (cantar nos dialeutos nortizos del occitanu ye pronunciáu /t͡ʃantɔ/) (cjantâ en friulano ye pronunciáu /canta/) que n'español significa cantar y pronúnciase /kɑntaɾ/.
 Usu de los plurales (s) y (e, i).

 Lista de llingües consideraes galoromániques 
Suel considerase que pertenecen a esti grupu les llingües que vienen darréu:

 Llingües d'Oïl 
 Angevin-mayenés
 Borgoñón-morvandés
 Berrichón
 Francés o (Francien)
 Galó
 Normandu
 Picardu
 Pictavín-santonxés
 Valón
 Lorenés
 Franco-comtés
 Franco-provenzal

 Galo-italianes 

 Lombardu
 Emiliano-Romañol
 Piamontés
 Ligur

 Llingües galo-retiques (retorromániques) 

 Friulanu
 Ladín
 Romanche

 Llingües d'òc (occitanorromániques) 

 Occitanu
 Catalán
[Les llingües en cursiva tán desapaecíes anguaño]

Sicasí, dellos llingüístes, como Pierre Bec, estimen que l'occitanu, el gascón (consideráu como una llingua estremada del restu de los dialeutos occitanos) y el catalán formen un grupu propiu dientro de les llingües romanes. Los idiomes d'esti grupu, conocíu como occitanorrománicu comparten delles carauterístiques del iberorrománicu y del galorrománicu.

 Comparación de frases ente llingües de esti grupu 

 Catalán: Ella sempre tanca la finestra abans de sopar.
 Occitanu: Ella sempre totjorn la fenèstra abans de sopar.
 Francés: Elle ferme toujours la fenêtre avant de souper/dîner.
 Valón: Elle sere todi li finieste divant di soper.
 Francoprovenzal: Le ferme taljor la fenétra avan de sopar.
 Romanche: Ella serra adina la fanestra avant de sopà/tchaina.
 Lombardu: Lé la sèra sèmper la sö fenèstra prìma de senà
 Piamontés: Chilà a sera sémper la fnestra dovant ëd seinà.

 Wikipedia en llingües d'esti grupu 
Occitanu.
Francés.
Catalán.
Francoprovenzal.
Lombardu.
Romanche.
Piamontés
Normandu

Categoría:llingües romániques
Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos
Categoría:Wikipedia:Artículos ensin plantía llistaref