Siero

Siero ye un conceyu asitiáu na zona centru d'Asturies. Llenda al norte con Xixón, al este con Villaviciosa, Sariegu, Nava, y Bimenes, al sur colos conceyos de Llangréu y Samartín del Rei Aurelio, y pel oeste con Uviéu y Llanera. Nel centru del conceyu alcuéntrase'l de Noreña. La so estensión total ye de 211,23 km², y la so población ye de , siendo La Pola Siero (capital), Llugones, la Urbanización La Fresneda y El Berrón los sos nucleos de mayor población.

 Historia 
El territoriu qu'anguaño ocupa Siero, tuvo habitáu dende época paleolítica, como lo atestigüen distintos xacimientos prehistóricos alcontrados nelli. Apaez un grupu de cuatro túmbalos nel Altu la Mayá (Espinera) y otru grupu de trés nel Cantu Negru (Bobes). Otros xacimientos alcontraos son: el conxuntu llíticu de Meres en Tiñana, el xacimientu del Regueru del Campón n'Argüeyes, el xacimientu de Paredes en Llugones, y el conxunto llíticu de Vallín en Llimanes.

De la época comprendida ente la edá del bronce y la edá del fierro son los castros descubiertos nel conceyu destacando l'afayáu nel Picu Castiellu de La Collá que pertenez güei al muséu arqueolóxicu d'Asturies. Otros castros del conceyu son los de La Canterona en Tiñana, el Cuito en Valdesoto, y la Torre y Monte Les Muries en Llugones.

La colonización romana dexa distintes muestres nel conceyu, como les pontes de Cualloto, Bergueres, Llugones, y La Pola, que pasaba pel ríu Secu y que quedó destruyíu nel sieglu XIX.

 Edá media 
La primer referencia documental de Siero apaez na edá media, alredor del añu 905, nel que'l monarca Alfonsu III el Magnu, dona a la basílica uvieína la Ilesia de Santa María, asina como la de Samartín de Siero. Nel añu 967 dónase la ilesia de San Félix d'Hevia.

Na edá media ,y al ta trevesáu'l conceyu pola ruta conocida como Camín de la Costa, apaecen nel conceyu dellos hospitales y agospios pa les persones que facíen la pelegrinación, fundándose nel añu 1141 un hospital nel llugar conocíu como Ríu Secu. Otros centros hospitalarios del conceyu son La Malatería de Marcenáu en 1274 y la de La Paranza.

En 1146, Alfonsu VII permutó con María Gómez y sos fíos, la villa de Siero a cambiu de la heredá en Vega de Doña Olimpa.En torno al feudalismo hispánico: I Congreso de Estudios Medievales. 1989, p. 216

 Principales poblaciones 
La población más grande ye Llugones, asitiada na llende col conceyu d'Uviéu y nun habiendo más qu'un parque y el ríu Nora ente ella y La Corredoria, primera población d'Uviéu. Esta población tien unos 13.000 habitantes y una previsión de crecimientu de hasta 30.000 nos próximos años cola construcción del denomáu "Nuevu Llugones", en proyeutu. Por mor de ser la población más grande hebo un movimientu nel pasáu mui desargáu pero agora en llixera decayencia que quier promover la dixebra de Llugones del conceyu de Siero, xunto con La Fresneda y El Carbayu, dos poblaciones anguaño consideraes independientes, magar que tradicionalmete consideráronse barrios de Llugones. Llugones foi una villa industrial hasta mediaos de los 90, pero agora nun queda casi nada d'aquellos tiempos, toles fábriques tán pesllaes magar que se conserva un polígunu industrial al par de la población.

La siguiente población por habitantes ye la capital del conceyu, La Pola Siero, con unos 12.700 habitantes nos últimos censos.

Llueu hai abondes llocalidaes pequeñes repartíes, siendo la más grande d'elles Urbanización La Fresneda, una urbanización antiguamente considerada barriu de Llugones siguida de cerca por El Berrón.

 Comunicaciones 
Dáu'l so calter centralizáu cuenta con una importante y estensa rede comunicativa, tantu per vía ferroviaria como per carretera. Asina, son de destacar les autopistes A-66, que xune Uviéu, Xixón y Avilés, y la A-8, la nacional N-634, la famosa carretera carbonera, y l'autovía minera, qu'enllaza les cuenques mineres con Xixón al traviés del conceyu sierense. Al respective de la so rede ferroviaria hai que dicir que pel territoriu de Siero escurren llinies de les dos empreses qu'operen n'Asturies: RENFE FEVE y RENFE.

 Capital 
La Pola Siero ye la capital del conceyu que surdió de la otorgación per parte del monarca Alfonsu X d'una «Carta Puebla» al territoriu de Siero, siendo'l nucleu onde formaron les viviendes alredor de l'antigua alberguería de San Pedro.​ Anguaño ye la segunda llocalidá del conceyu con más habitantes detrás de Llugones, siendo centru alministrativu y comercial y amontando los servicios.

 Xeografía 
Dende'l puntu de vista xeolóxicu la mayor parte del suelu de Siero ye cretáceo con arenisques, pudingas y margas, anque tamién hai terrenal aluvial nes proximidaes de los ríos Nora y Noreña y terrenal carboníferu na zona suroriental.

Topográficamente falando, el conceyu de Siero ta enmarcáu na nidia depresión prelitoral asturiana, flanqueado per nidios montes con mayor elevación na so parte más oriental, quedando encuadrada la parte centroccidental nuna enorme llanura que va dende les proximidaes de la capital hasta Uviéu y Llanera. Esta llanura recibe'l nome de llanera de Siero. Les elevaciones septentrionales empiecen na llende de Peñaferruz, siguen poles sierres de Ruedes, Cruces, el picu de San Martín y acaba na peña de Huergo. Nel cantu oriental atópase'l Picu Fariu, máxima altitú del conceyu con 734 metros, y tamién los cordales de Nava y Bimenes. Un pocu más al interior atopa la Peña Careses de 520 metros. Na parte estremera meridional asítiase la sierra de Paranza, y les llombes de San Xusto, Molledo y Arenas. El Picu de los Cuatro Xueces ta alcontráu al nordeste, sirve de llende de los conceyos de Villaviciosa, Xixón, Sariegu y Siero, y recibe el so nome yá que ellí axuntábense dos talos xueces de los cuatro conceyos para aldericar problemes comunes.

Los sos accidentes fluviales más importantes son el ríu Nora y el ríu Noreña. El Nora vien de la fonte de Valvidares nel conceyu de Sariegu, traviesa'l conceyu pela zona central en direición este oeste, saliendo del conceyu en busca del Nalón. El Noreña naz nes estribaciones de les llombes de La Collada, traviesa'l conceyu y flúin les sos agües al Nora en Llugones.

En cuanto al clima, el del conceyu de Siero ye de los más templaos d'Asturies y atópase englobado dientro del clima templáu-oceánicu, sicasí presenta unes traces diferenciadores que-y conceden ciertu calter de continentalidad, por cuenta de la distancia al mar y de la esistencia de barreres orográfiques.

De la so vexetación hai que comentar que nel conceyu de Siero los praos naturales ocupen la mayor parte del suelu municipal, tando la superficie forestal poblada de pinos, ocalitos de repoblación, castañales y hayas.

 Parroquies 

 Gobiernu y alministración 

 Alcaldes 
+Alcaldes del Conceyu de SieroDende...Fasta...NomePartíu políticuRestauración borbónicaxunu 1895febreru 1900 Perfecto Argüelles Prieto  Partíu Lliberal¿1889?¿1889? Alejandro Vigil y Riva xineru 1900avientu 1903 Joaquín Esnal Rodríguez  Partíu Lliberalxineru 1904payares 1904 Cándido Peña Moro  Partíu Conservadorabril 1904payares 1905 Manuel Arbesú y Vigil  Partíu Conservadorxineru 1906febreru 1907 Celestino Miranda García  Partíu Lliberalabril 1907xunu 1909 Alfredo Canteli Gutiérrez  Partíu Conservadorxunetu 1909avientu 1909 Juan Rodríguez García  Partíu Conservadorxineru 1910avientu 1911 Celestino Miranda García  Partíu Lliberalxineru 1912avientu 1912 Gregorio Bros y Llanos  Partíu Lliberalxineru 1913avientu 1915 Juan Rodríguez García  Partíu Conservadorxineru 1916ochobre 1916 Leandro Domínguez Díaz-Faes  Partíu Lliberal - Partíu Reformistaochobre 1916avientu 1917 Joaquín Esnal Rodríguez  Partíu Lliberal - Partíu Reformistaavientu 1917marzu 1920 Juan Rodríguez García  Partíu Conservadorabril 1920setiembre 1923 Manuel Camino Pérez  Partíu ConservadorDictadura de Primo de Riveraochobre 1923xineru 1924 Luis del Camino Rodríguez xineru 1924febreru 1926 Ricardo Blanco Martínez Pastur marzu 1926ochobre 1926 Ricardo Cabeza y Cabeza ochobre 1926abril 1927 Ricardo Blanco Martínez Pastur mayu 1927febreru 1930 José Parrondo Presa marzu 1930marzu 1930 Manuel de la Roza Casal marzu 1930febreru 1931 Ramón Rodríguez Fernández febreru 1931abril 1931 Manuel Camino Pérez II Repúblicaabril 1931setiembre 1934 Inocencio Burgos Riestra  PSOEsetiembre 1934ochobre 1934 Luis Díaz del Camino  Partíu Republicanu Radical Socialistaochobre 1934payares 1934 José Parrondo Presa  8 de payares de 19348 de febreru de 1936 Ramón Rodríguez Fernández  Partíu Republicanu Lliberal Demócrata25 de febreru de 193631 de marzu de 1936 Inocencio Burgos Riestra  PSOEabril 1936setiembre 1936 Manuel Rodríguez García  PSOEochobre 1936setiembre 1937 Emilio Vigil Villa  PSOE - JSsetiembre 1936ochobre 1937  Luis Vega Fernández  PSOE - JSDictadura franquistaochobre 1937payares 1938 Ricardo Peña del Cueto payares 1938febreru 1939 Juan García-Mendoza y Lorenzo de Lena febreru 1939avientu 1940 Joaquín Suárez Fonseca avientu 1940setiembre 1945Antonio Rodríguez Fernández payares 1945ochobre 1951 Manuel Nieto de Aurre payares 1951febreru 1953 Mauel Álvarez-Uría y Fernández-Peña ¿1952?¿1953? Manuel Uría Rico 1 de xunu 19537 d'agostu de 1969 Leandro Domínguez Vigil-Escalera 8 d'agostu de 196910 de setiembre de 1970 Celestino Quirós Cabeza 10 de setiembre de 197019 d'abril de 1979 Julio Fernández Noval (1979-anguaño)19 d'abril de 197917 de xunu de 1995 Manuel Marino Villa Díaz  PSOE17 de xunu de 19953 de xunetu de 1999 José Aurelio Álvarez Fernández  PP3 de xunetu de 199912 de marzu de 2010 Juan José Corrales Montequín  PSOE12 de marzu de 201011 de xunu de 2011 José Antonio Noval Cueto  PP11 de xunu de 20112 de marzu de 2012 Guillermo Martínez Suárez  PSOE2 de marzu de 201213 de xunu de 2015 Eduardo Martínez Llosa  FAC13 de xunu de 2015anguaño Ángel Antonio García González  PSOE

 Eleiciones de 1979 
 Eleiciones municipales del 3 d'abril de 1979 Datos xenerales Formación política Votos % Conceyales +/- Censu: 30.009 
 Votantes: 17.107 (57,01%)
 Válidos: 16.906
 Nulos: 201
 Astención: 12.902 (42,99%)
 Conceyales a elixir: 21Partíu Socialista Obreru Español (PSOE) 7.131 42,18  9  9Unión de Centru Democráticu (UCD) 6.457 38,19 8  8Partíu Comunista d'Asturies (PCA) 3.013 17,82  4  4Organización Revolucionaria de los Trabayadores (ORT) 168 0,99  0 Movimientu Comunista (MC) 137 0,81  0 

 Eleiciones de 1983 
 Eleiciones municipales del 8 de mayu de 1983 Datos xenerales Formación política Votos % Conceyales +/- Censu: 31.296
 Votantes: 19.204 (61,36%)
 Válidos: 18.984
 Nulos: 220
 Astención: 12.092 (38,64%)
 Conceyales a elixir: 21Partíu Socialista Obreru Español (PSOE) 11.974 63,07 14  5Coalición Popular (CP) 4.042 21,29 4  4Partíu Comunista d'Asturies (PCA) 1.857 9,78  2  2Candidatura independiente 1.111 5,85 1  1

 Eleiciones de 1987 
 Eleiciones municipales del 10 de xunu de 1987 Datos xenerales Formación política Votos % Conceyales +/- Censu: 32.353
 Votantes: 20.617 (63,73%)
 Válidos: 20.352
 A candidaturas: 20.096
 Blancos: 256 (1,26%)
 Nulos: 265
 Astención: 11.736 (36,27%)
 Conceyales a elixir: 21Partíu Socialista Obreru Español (PSOE) 9.108 44,75 10  4Centru Democráticu y Social (CDS) 4.132 20,30 4  4Alianza Popular (AP) 4.069 19,99 4 = (1)Izquierda Xunida d'Asturies (IX) 2.787 13,69 3  1 (2)
(1) Comparanza fecha col resultáu de 1983 de Coalición Popular, a la que pertenecía AP.
(2) Comparanza fecha col resultáu de 1983 del Partíu Comunista d'Asturies, que pa 1987 presentóse integráu n'IX.

 Eleiciones de 1991 
 Eleiciones municipales del 26 de mayu de 1991 Datos xenerales Formación política Votos % Conceyales +/- Censu: 34.209
 Votantes: 19.638 (57,41%)
 Válidos: 19.429
 A candidaturas: 19.233
 Blancos: 196 (1,01%)
 Nulos: 209
 Astención: 14.571 (42,59%)
 Conceyales a elixir: 21Partíu Socialista Obreru Español (PSOE) 8.077 41,57 10 =Partíu Popular (PP) 3.977 20,47 4 = (1)Izquierda Xunida d'Asturies (IX) 2.816 14,49 3 =Conceyu Independiente d'Asturies (Conceyu) 2.505 12,89 3  3Centru Democráticu y Social (CDS) 1.547 7,96 1  3Coalición Asturiana (PAS-UNA) 311 1,60 0 
(1) Comparanza fecha col resultáu de 1987 d'Alianza Popular, partíu del que ye socesor el PP.

 Eleiciones de 1995 
 Eleiciones municipales del 28 de mayu de 1995 Datos xenerales Formación política Votos % Conceyales +/- Censu: 37.510
 Votantes: 23.969 (63,90%)
 Válidos: 23.709
 A candidaturas: 23.426
 Blancos: 283 (1,19%)
 Nulos: 260
 Astención: 13.541 (36,10%)
 Conceyales a elixir: 21Partíu Popular (PP) 9.184 38,74 10  6Partíu Socialista Obreru Español (PSOE) 6.400 26,99 6  4Izquierda Xunida d'Asturies (IX) 3.621 15,27 3 =Asociación política Concejo Astur (Conceyu) 2.614 11,03 2  1Centristes Asturianos (CAS) 587 2,48 0  1 (1)Partíu Asturianista (PAS) 672 2,83 0 Los Verdes d'Asturies (LV) 348 1,47 0 
(1) Comparanza fecha col resultáu de 1991 del Centru Democráticu y Social, del que naz n'Asturies CAS.

 Eleiciones de 1999 
 Eleiciones municipales del 13 de xunu de 1999 Datos xenerales Formación política Votos % Conceyales +/- Censu: 40.223
 Votantes: 24.861 (61,81%)
 Válidos: 24.636
 A candidaturas: 24.109
 Blancos: 527 (2,14%)
 Nulos: 225
 Astención: 15.362 (38,19%)
 Conceyales a elixir: 21Partíu Popular (PP) 10.176 41,31 10 =Partíu Socialista Obreru Español (PSOE) 8.130 33,00 8  2Izquierda Xunida d'Asturies (IX) 2.396 9,73 2  1Conceyu Astur (Conceyu) 1.764 7,16 1  1Partíu Asturianista (PAS) 734 2,98 0 Unión Renovadora Asturiana (URAS) 513 2,08 0 Los Verdes d'Asturies (LV) 230 0,93 0 Andecha Astur (AA) 166 0,67 0 

 Eleiciones de 2003 
 Eleiciones municipales del 25 de mayu de 2003 Datos xenerales Formación política Votos % Conceyales +/- Censu: 41.831
 Votantes: 25.960 (62,06%)
 Válidos: 25.749
 A candidaturas: 25.123
 Blancos: 626 (2,43%)
 Nulos: 211
 Astención: 15.871 (37,94%)
 Conceyales a elixir: 21Partíu Popular (PP) 10.452 40,59 10 =Partíu Socialista Obreru Español (PSOE) 8.728 33,90 8 =Izquierda Xunida d'Asturies-Bloque por Asturies (IX-BA) 2.588 10,05 2 =Conceyu Astur (Conceyu) 1.438 5,58 1 =Los Verdes d'Asturies (LV) 925 3,59 0 Unión Renovadora Asturiana (URAS) 386 1,50 0 Partíu Asturianista (PAS) 346 1,34 0 Andecha Astur (AA) 260 1,01 0 

 Eleiciones de 2007 
 Eleiciones municipales del 27 de mayu de 2007 Datos xenerales Formación política Votos % Conceyales +/- Censu: 42.201
 Votantes: 25.354 (60,08%)
 Válidos: 25.132
 A candidaturas: 24.601
 Blancos: 531 (2,11%)
 Nulos: 222
 Astención: 16.847 (39,92%)
 Conceyales a elixir: 21Partíu Socialista Obreru Español (PSOE) 8.343 33,20 8 =Partíu Popular (PP) 8.295 33,01 8  2Partido Independiente de Siero (PINSI) 2.256 8,98 2  2Izquierda Xunida d'Asturies-Bloque por Asturies-Los Verdes d'Asturies (IX-BA-VERDES) 1.966 7,82 1  1Conceyu Astur (Conceyu) 1.758 7,00 1 =Plataforma Vecinal de La Fresneda (PVF) 1.577 6,27 1  1Unión Renovadora Asturiana-Partíu Asturianista (URAS-PAS) 220 0,88 0 Andecha Astur (AA) 186 0,74 0 

 Eleiciones de 2011 
 Eleiciones municipales del 22 de mayu de 2011 Datos xenerales Formación política Votos % Conceyales +/- Censu: 42.809
 Votantes: 27.199 (63,54%)
 Válidos: 26.725
 A candidaturas: 25.912
 Blancos: 813 (3,04%)
 Nulos: 474
 Astención: 15.610 (36,46%)
 Conceyales a elixir: 25Partíu Socialista Obreru Español (PSOE)6.20123,207 1Foro de Ciudadanos (FAC)5.51620,646 6Partíu Popular (PP)5.38620,156 2Izquierda Xunida d'Asturies-Los Verdes d'Asturies (IX-VERDES)2.6429,893 2Plataforma Vecinal de La Fresneda (PVF) 1.900 7,112 1Conceyu Astur (CAC)1.3655,11 1=Partido Independiente de Siero (PINSI)1.3334,990 2Unión Progreso y Democracia (UPyD)5362,010Frente de la Izquierda (FDLI)3781,410Bloque por Asturies-Unidá Nacionalista Asturiana (BA-UNA)3171,190Conceyu Abiertu2530,950 Unión Renovadora Asturiana-Partíu Asturianista (URAS-PAS)850,320 

 Eleiciones de 2015 
 Eleiciones municipales del 24 de mayu de 2015 Datos xenerales Formación política Votos % Conceyales +/- Censu: 43.223
 Votantes: 25.591 (59,21%)
 Válidos: 25.198
 A candidaturas: 24.678
 Blancos: 520 (2,03%)
 Nulos: 393
 Astención: 17.632 (40,79%)
 Conceyales a elixir: 25Partíu Socialista Obreru Español (PSOE)6.20424,627=Foro de Ciudadanos (FAC)4.02515,975 1Somos Siero3.69714,674 4Partíu Popular (PP)3.14912,503 3Izquierda Xunida d'Asturies (IX)2.87611,413=Plataforma Vecinal de La Fresneda (PVF)1.4395,711 1Ciudadanos - Partido de la Ciudadanía (C's)1.3385,311 1Partido Independiente de Siero (PINSI)1.3365,301 1Conceyu Astur (CAC)4771,890 1Vox (Vox)1370,540 

 Economía 
+Emplegaos nos diversos sectores económicos (añu 2011)Númberu de trabayadoresTantu por cientuTOTAL23.237100Agricultura, ganadería y pesca3961,70Industria4.62519,90Construcción2.2159,53Servicios16.00168,86* Datos tomaos del Anuariu Estadísticu d'Asturies 2011, SADEI

+Usos del suelu del conceyu (añu 2010)UsuSuperficie (km²)Tierres de llabrantíu4,81Praderíes97,60Terrenu forestal75,86Otros usos (industrial, residencial, tierra ermo...)32,96* Datos tomaos del Anuariu Estadísticu d'Asturies 2011, SADEI

+Carauterístiques del sector primariu (añu 2011)Ganaderíes de bovín1.054Cabeces de ganáu bovín12.140Cabeces de ganáu ovín2.619Cabeces de ganáu cabrín1.051Ganaderos con cuota llechera81Quilos de cuota llechera9.852.786Metros cúbicos de madera valtao 6.891* Datos tomaos del Anuariu Estadísticu d'Asturies 2011, SADEI

 Referencies 

 Enllaces esternos 
  Páxina del Conceyu
  Federación Asturiana de Conceyos

Categoría:Siero