কাম (ভাৰতীয় দৰ্শন)

কাম (সংস্কৃত: काम; IAST: kāma) হিন্দুধৰ্ম, বৌদ্ধধৰ্ম, জৈনধৰ্ম আৰু শিখধৰ্মত ইচ্ছা, কামনা, সুখ-ভোগ আৰু আনন্দ বুজোৱা এক বহুমাত্ৰিক ধাৰণা।Monier Williams, “काम, kāma”, Monier-Williams Sanskrit English Dictionary, pp. 271 (3rd column).Macy, Joanna (1975), “The Dialectics of Desire”, Numen, 22(2), pp. 145–160. 

আধুনিক প্ৰয়োগত ‘কাম’ শব্দ বহু ক্ষেত্ৰত যৌন-ইচ্ছা বা মানসিক আকুলতা বুজাবলৈ ব্যৱহৃত হ’লেও, প্ৰাচীন ধাৰণাটো অধিক বিস্তৃত। ই উপৰ্যুক্ত বিষয়বস্তুৰ উপৰিও কলা-সৌন্দৰ্য, স্নেহ, প্ৰেম, জীৱন-আনন্দ আৰু ইন্দ্ৰিয়গত উপভোগৰ বহু ৰূপক সামৰি লয়।Lang, Karen C. (2015), “When the Vindhya Mountains Float in the Ocean…”, International Journal of Hindu Studies, 19(1/2), pp. 171–192.Lochtefeld, James (2002), The Illustrated Encyclopedia of Hinduism, Vol. 1, p. 340.

 অৰ্থ আৰু পৰিসৰ 
‘কাম’ শব্দটোৱে একাধাৰে “ইচ্ছা, কামনা, আকাংক্ষা” বুজাব পাৰে আৰু এক প্ৰযুক্তিগত অৰ্থত ইন্দ্ৰিয়-সম্পৰ্কীয় যিকোনো সুখ, আবেগিক আকৰ্ষণ বা নান্দনিক আনন্দ (কলা, নৃত্য, সংগীত, চিত্ৰ, ভাস্কৰ্য, প্ৰকৃতি) বুজাব পাৰে। ৰ. প্ৰসাদে ‘কাম’ক কামনাতকৈ ডাঙৰ পৰিসৰৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰি ইচ্ছা, সংযোগ, প্ৰেম, আনন্দ আৰু উপভোগক একেলগে ৰাখি বুজাইছে।R. Prasad (2008), History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilization, Vol. 12, Part 1, pp. 249–270. ক’ৰ্ল পটাৰে কামক এক “মনোভাৱ/ক্ষমতা” হিচাপে বৰ্ণনা কৰে, য’ত সংলগ্নতা আৰু পূৰ্ণতা অনুভৱ কৰাৰ অভিজ্ঞতাই মুখ্য।Karl H. Potter (2002), Presuppositions of India's Philosophies, pp. 1–29.

 হিন্দুধৰ্মত কাম 
হিন্দু চিন্তাত কাম ‘ত্ৰিবৰ্গ’ৰ এক উপাদান আৰু চাৰি ‘পুৰুষাৰ্থ’ৰ ভিতৰত এটা।Salagame, Kiran K. (2013), “Well-being from the Hindu/Sanātana Dharma Perspective”, Oxford Handbook of Happiness.Olivelle, Patrick (2019), “From trivarga to puruṣārtha”, Journal of the American Oriental Society, 139(2), p. 381. হিন্দুধৰ্মত কামক স্বাস্থ্যকৰ আৰু প্ৰয়োজনীয় লক্ষ্য বুলিও কোৱা হৈছে, যদি ধৰ্ম, অৰ্থ আৰু মোক্ষ ক্ষতিগ্ৰস্ত নকৰাকৈ অনুসৰণ কৰা হয়।Zysk, Kenneth (2018), “Kāma”, Brill's Encyclopedia of Hinduism, Vol. 7.The Hindu Kama Shastra Society (1925), The Kama Sutra of Vatsyayana, p. 8. 

বৈদিক সাহিত্যত কাম ধাৰণাৰ উপস্থিতি দেখা যায়। ঋগ্বেদ ১০.১২৯.৪ত “আদি-অৱস্থাত কাম উদ্ভৱ”ৰ উল্লেখ পোৱা যায়।Rig Veda Book 10 Hymn 129, Verse 4 (sacred-texts reference as cited).Ralph Griffith (Translator, 1895), The Hymns of the Rig veda, Book X, Hymn CXXIX, Verse 4, p. 575. বৃহদাৰণ্যক উপনিষদত কামক “মানৱ ইচ্ছাৰ দ্বাৰা গঠিত” বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।Klostermaier, Klaus, A Survey of Hinduism (3rd ed.), pp. 173–174.

মহাভাৰতত কামক পঞ্চ ইন্দ্ৰিয়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত যিকোনো ইষ্ট, আকৰ্ষণীয় আনন্দ-অভিজ্ঞতা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যি ধৰ্ম-অৰ্থ-মোক্ষৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰখা সাপেক্ষে গ্ৰহণযোগ্য।R. Prasad (2008), History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilization, Vol. 12, Part 1, pp. 252–255. 

বাৎসায়নৰ কামসূত্ৰত কামক "মনস্‌ ব্যাপাৰ" (মনৰ বেপাৰ) বুলি কোৱা হৈছে আৰু ইন্দ্ৰিয়সমূহে জগতৰ পৰা লাভ কৰা আনন্দকো কামৰ অংশ ধৰা হৈছে। কিছুমান ব্যাখ্যাত কামসূত্ৰক কেৱল যৌন-অৱস্থান সম্পৰ্কীয় গ্ৰন্থ বুলি সম্ভৱতঃ ভুলকৈ ব্যাখ্যা প্ৰদান কৰা হয়। জেকব লেভীয়ে ইয়াৰ দাৰ্শনিক-প্ৰেমতত্ত্বৰ দিশত গুৰুত্ব দিছে।Jacob Levy (2010), Kama sense marketing, Introduction.

 বৌদ্ধধৰ্ম আৰু জৈনধৰ্মত কাম 
বৌদ্ধ আৰু জৈন ধৰ্মত কামক পুনৰ্জন্ম-চক্ৰৰ পৰা মুক্তিৰ পথত অতিক্ৰম কৰিবলগীয়া বাধা হিচাপে দেখুওৱা হয়। তথাপি, গৃহস্থৰ ক্ষেত্ৰত কাম বৈধ কাৰ্যক্ষেত্ৰ হিচাপে স্বীকৃত বুলিও উল্লেখ আছে।Fiorucci, Anthony (2023), Guilty pleasures: kāma in ancient India and the Pali Vinaya. 

বৌদ্ধ সৃষ্টিতত্ত্বত কাম-সম্বন্ধীয় “ইচ্ছাৰ লোক” বা "কামভৱ"কে ধৰি ত্ৰিৰাজ্য (ইচ্ছা, ৰূপ, ৰূপহীন) ধাৰণাৰ আলোচনা আছে। বৌদ্ধ আচাৰ-অনুশাসন "বিনয়"ত ভিক্ষুসকলৰ বাবে যৌন-সংযমসহ বহু “ইন্দ্ৰিয়-আকৰ্ষণীয়” আচৰণ (সুগন্ধি, অলংকাৰ, সংগীত-নৃত্য-গীত আদি) নিষিদ্ধ বুলিও বৰ্ণিত। সাধাৰণ লোকৰ বাবে পাঁচ শীলত “কামেষু মিচ্ছাচাৰ” বা কামুক/যৌন অনাচাৰৰ পৰা বিৰত থকাৰ প্ৰতিশ্ৰুতিৰ উল্লেখ কৰা হৈছে।Khantipalo (1995), Access to Insight, “precepts” section (as cited).

 তথ্য সংগ্ৰহ