মুল্কৰাজ আনন্দ

মুল্কৰাজ আনন্দ (১২ ডিচেম্বৰ ১৯০৫ – ২৮ ছেপ্তেম্বৰ ২০০৪) এগৰাকী খ্যাতনামা ভাৰতীয় ইংৰাজী ভাষাৰ সাহিত্যিক আছিল, যিয়ে প্ৰচলিত ভাৰতীয় সমাজৰ দৰিদ্ৰ আৰু পিছপৰা শ্ৰেণীৰ জীৱনৰ বাস্তৱ ছবি নিৰ্মাণৰ বাবে বিশেষকৈ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল। ইংগ-ভাৰতীয় কথাসাহিত্যৰ পথিকৃৎসকলৰ ভিতৰত তেওঁ এজন, আৰু আৰ. কে. নাৰায়ণ, আহমেদ আলী আৰু ৰাজা ৰাওৰ সৈতে আন্তৰ্জাতিক পাঠকবৰ্গৰ মাজত ব্যাপক স্বীকৃতি লাভ কৰা ভাৰতীয় ইংৰাজী লেখকসকলৰ অন্যতম। আনন্দৰ উপন্যাস আৰু গল্পসমূহ আধুনিক ভাৰতীয় ইংৰাজী সাহিত্যৰ “ক্লাছিক” ৰূপে মান্যতা লাভ কৰিছে; বিশেষকৈ পৰাধীনতা, দাৰিদ্ৰ্য, শোষণ আৰু মানৱীয় দুখ-ব্যথাৰ সূক্ষ্ম ব্যঞ্জনাৰ বাবে।"...it can be said that they have taken over from British writers like E. M. Forster & Edward Thompson the task of interpreting modern India to itself & the world." The Oxford History of India, Vincent A. Smith (3rd edition, ed. Percival Spear), 1967, p. 838.

তেওঁৰ প্ৰতিবাদমূলক উপন্যাস অস্পৃশ্য (১৯৩৫) তেওঁৰ চিনাক্তকৰণৰ মূল আধাৰ হৈছিল। তাৰ পিছত কুলি (১৯৩৬) আৰু Two Leaves and a Bud (১৯৩৭) আদিৰ যোগেদি সমাজত থকা দৰিদ্ৰতাৰ ৰূপ দাঙি ধৰিছিল। আনন্দ ইংৰাজী ভাষাত প্ৰথমজন লেখক যিয়ে পাঞ্জাবী আৰু হিন্দুস্তানীৰ কথ্যতত্ত্ব, ধ্বনি আৰু বাক্যৰীতি সফলভাৱে সংযোজন কৰিছিল।"Mulk Raj Anand Profile" , iloveindia.com. তেওঁ ভাৰতৰ তৃতীয়-সৰ্বোচ্চ নাগৰিক সন্মান পদ্ম ভূষণ লাভ কৰিছিল।

 প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা 
মুল্কৰাজ আনন্দৰ জন্ম পেছাৱাৰত এটা হিন্দু খত্ৰি পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁ খালসা কলেজ, আমৃতসৰত অধ্যয়ন কৰি ১৯২৪ চনত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে, তাৰ পিছত ইংলেণ্ডলৈ যাত্ৰা কৰে। তাত এজন ৰেষ্টুৰেণ্টত কাম কৰি নিজৰ খৰচ যোগাই ইউনিভাৰ্সিটি কলেজ লণ্ডনত স্নাতক অধ্যয়ন কৰে আৰু পিছত কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ১৯২৯ চনত দাৰ্শনিকত পিএইচডি লাভ কৰে। তেওঁৰ গৱেষণা বিষয় আছিল বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেল আৰু ইংৰাজী অভিজ্ঞতাবাদ। ইংলেণ্ডত থাকোঁতে, তেওঁ Bloomsbury Group-ৰ সদস্যসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে। লগতে জাতিসংঘৰ পূৰ্বসূৰী সংস্থা League of Nations-ৰ অধীনস্থ আন্তৰ্জাতিক বৌদ্ধিক সহযোগিতা সমিতিত বক্তৃতাও দিয়ে। 

১৯৩৮ চনত আনন্দৰ বিবাহ ইংলেণ্ডৰ অভিনেত্ৰী আৰু সমাজবাদী ক্যাথলিন ভেন গেল্ডাৰৰ সৈতে হয়; তেওঁলোকৰ ছুশীলাৰ নামৰ এগৰাকী কন্যা আছিল। ১৯৪৮ চনত বিবাহ-বিচ্ছেদ ঘটে। 

 সাহিত্যিক জীৱন 
ভাৰতৰ কঠোৰ বৰ্ণ ব্যৱস্থাৰ ফলত সংঘটিত এগৰাকী আত্মীয়াৰ আত্মহত্যায় আনন্দৰ সাহিত্যজীৱনৰ সূচনা কৰে। এই ঘটনায আলমত তেওঁৰ প্ৰথম উপন্যাস অস্পৃশ্য (১৯৩৫) ৰচনা কৰিছিল, যাৰ জৰিয়তে সামাজিক বৈষম্য আৰু অপমানৰ বেদনাদায়ক প্ৰেক্ষাপট তুলি ধৰে। উপন্যাসটোৰ মুখ্য দিশ হ’ল বৰ্ণ-ব্যৱস্থা, ধৰ্মীয় নৈতিকতা, সামাজিক সংকট আৰু প্ৰযুক্তিগত উন্নয়নৰ সম্ভাৱনা। 

এই উপন্যাসটোৰ ভূমিকা লিখিছিল ই. এম. ফ’ৰষ্টাৰে, যিজন আনন্দৰ সহকৰ্মী আৰু বন্ধু আছিল। ফ’ৰষ্টাৰে উল্লেখ কৰিছিল যে আনন্দৰ ভাষা অলংকাৰহীন, প্ৰত্যক্ষ আৰু বিষয়ৰ মূলতত্ত্বত সঠিকভাৱে স্পৰ্শ কৰে। 

১৯৩০ আৰু ৪০ৰ দশকত আনন্দ ইংলেণ্ড আৰু ভাৰতত বাস কৰিছিল। ইংলেণ্ডত থাকোঁতে তেওঁ ভি. কে. কৃষ্ণ মেননৰ সৈতে ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সমৰ্থনত লিখনি আৰু প্ৰচাৰকাৰ্যত যুক্ত হৈছিল। স্পেইনৰ গৃহ-যুদ্ধত সাংবাদিক ৰূপে অংশ লয়; বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত বিবিচিৰ স্ক্ৰিপ্টৰাইটাৰ হিচাপে কৰ্মৰত আছিল আৰু তাতেই তেওঁৰ সৈতে জৰ্জ অ’ৰৱেলৰ বন্ধুত্ব গঢ় লয়। 

১৯৪৭ চনত ভাৰতলৈ ঘূৰি আহি তেওঁ উপন্যাস, কবিতা, প্ৰবন্ধ, স্মৃতিকথা আৰু শিশুসাহিত্য আদি বহুবিধ ধৰণৰ সাহিত্যকৰ্ম সৃষ্টি কৰে। দ্য ভিলেইজ (১৯৩৯), এক্ৰচ দ্য ব্লেক ৱাটাৰ (১৯৩৯), The Sword and the Sickle (১৯৪২) আদি উপন্যাস ইংলেণ্ডত আৰু কুলি (১৯৩৬) আৰু দ্য প্ৰাইভেট লাইফ অৱ এখন ইণ্ডিয়ান প্ৰিন্স (১৯৫৩) ভাৰতত ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ মাৰ্গ নামৰ সাহিত্য–কলা আলোচনী প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু বিভিন্ন বিশ্ববিদ্যালয়ত পাঠদান কৰে। 

১৯৫০ চনত তেওঁ সাতটা খণ্ডৰ আত্মজীৱনীমূলক ক্ৰমিক উপন্যাস ‘‘Seven Ages of Man’’ লিখাৰ পৰিকল্পনা গ্ৰহণ কৰে আৰু তাৰে চাৰিটা খণ্ড — ছেভেন ছামাৰ (১৯৫১), মৰ্ণিং ফেচ (১৯৬৮), Confession of a Lover (১৯৭৬), আৰু The Bubble (১৯৮৪) লিখা সম্পূৰ্ণ কৰে। 

 ৰাজনৈতিক দৃষ্টিভংগী 
আনন্দ এজন আজীৱন সমাজবাদী আছিল। তেওঁৰ উপন্যাসসমূহত ভাৰতীয় সমাজৰ শ্ৰেণীভেদ, শোষণ, বৰ্ণ-ব্যৱস্থা আৰু উপনিৱেশবাদৰ প্ৰভাৱ কঠোৰভাৱে সমালোচনা কৰা দেখা যায়। সাহিত্য আৰু ৰাজনীতি একে জীৱন-সত্তা বুলি তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল। তেওঁ প্ৰগ্ৰেছিভ ৰাইটাৰ্ছ্‌ এছ’চিয়ে‌ছনৰ প্ৰতিষ্ঠাতা সদস্যসকলৰ অন্যতম আছিল আৰু সংগঠনৰ ঘোষণাপত্ৰ প্ৰস্তুতিত সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। 

 অন্তিম জীৱন 
১৯৫০ চনত আনন্দৰ দ্বিতীয় বিবাহ শিৰীন ৱাজিফদাৰ নামৰ মুম্বাইৰ এগৰাকী পাৰ্চী নৃত্যশিল্পীৰ সৈতে হয়। ২০০৪ চনৰ ২৮ ছেপ্তেম্বৰত পুনেত ৯৮ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। 

 উল্লেখযোগ্য বঁটা 
 আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শান্তি বঁটা, ১৯৫৩
 পদ্মভূষণ, ১৯৬৭ 
 সাহিত্য অকাডেমী বঁটা, ১৯৭১ (মৰ্ণিং ফেচৰ বাবে)

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্যিক
শ্ৰেণী:ইংৰাজী ভাষাৰ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী