দিলীপ

দিলীপ, যাক খাটভাংগা বা খাছ বুলিও কোৱা হয়, ৰামায়ণত (আৰু অন্যান্য হিন্দু গ্ৰন্থত) উল্লেখ কৰা ইক্ষ্বাকু বংশৰ এজন ৰজা আছিল। দিলীপ সুদক্ষিণৰ স্বামী, কৃষকৰ্মৰ পুত্ৰ আৰু ৰঘুৰ পিতৃ। দিলীপ কাশ্যপ পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।
তেওঁ পিতৃ মুলকৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।

কিংবদন্তি
বশিষ্ঠৰ সৈতে সাক্ষাৎ
এদিন দিলীপে গংগা নদী (গংগা)ৰ পাৰত বশিষ্ঠ ঋষিক লগ পালে। বশিষ্ঠই দিলীপক সকলো পৱিত্ৰ পানীৰ বিষয়ে কৈছিল আৰু প্ৰত্যেকটোৰ মহত্ব বুজাই দিছিল। এই কিংবদন্তি পদ্ম পুৰাণত পোৱা যায়।

বীৰসেনৰ হত্যা
ৰামৱতাৰমৰ কণ্ডম যুদ্ধত বীৰসেনৰ বধৰ কথা উল্লেখ আছে, য’ত দিলীপ জড়িত হৈ আছে। এবাৰ বীৰসেন নামৰ অসুৰে কুবেৰক আক্ৰমণ কৰিছিল; কিন্তু শিৱ আৰু বিষ্ণু দেৱতাই তেওঁক পৰাস্ত কৰিব নোৱাৰিলে। বিষ্ণুৱে কুবেৰক কুবেৰৰ পৌৰাণিক নগৰ অলকালৈ অহা দিলীপৰ ৰজাৰ সহায় ল’বলৈ ক’লে। দিলীপে বীৰসেনৰ ওপৰত কাঁড়ৰ পিছত কাঁড় নিক্ষেপ কৰিলে, কিন্তু ছিটিকি পৰা প্ৰতিটো তেজৰ টোপালৰ পৰা নতুন বীৰসেনৰ সৃষ্টি হ’ল। অন্তহীন যুদ্ধ শেষ কৰিবলৈ দিলীপে ৰক্তেশ্বৰী দেৱীক প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু তেওঁ আহি বীৰসেনৰ সকলো তেজ পান কৰি তেওঁক মৃত্যু প্ৰদান কৰে।

ৰঘুৰ জন্ম
ৰামায়ণৰ উত্তৰ কাণ্ড আৰু পদ্ম পুৰাণত ৰঘুৰ জন্মৰ কাহিনী উল্লেখ আছে। দিলীপ আছিল এগৰাকী সম্ভ্ৰান্ত, জনপ্ৰিয় শাসক যি মগধৰ ৰাজকুমাৰী সুদক্ষিণাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল; অৱশ্যে তেওঁৰ কোনো বংশধৰ নাছিল। তেওঁ আৰু সুদক্ষিণাই সন্তান কেনেকৈ লাভ কৰিব পাৰি তাৰ পৰামৰ্শ লাভৰ উদ্দেশ্যে বশিষ্ঠ ঋষিৰ ওচৰলৈ যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। বশিষ্ঠৰ আশ্ৰমত তেওঁ দম্পতীহালক ক’লে যে তেওঁলোকৰ সন্তান নথকাৰ কাৰণটো হ’ল তেওঁলোকে ঐশ্বৰিক গৰু কামধেনুক তুচ্ছজ্ঞান কৰা। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে, এবাৰ দিলীপে ইন্দ্ৰ দেৱতাৰ ওচৰলৈ যোৱাৰ সময়ত তেওঁ কামধেনুক পাৰ হৈ গৈছিল যদিও কামধেনুৰ প্ৰতি কোনো গুৰুত্ব দিয়া নাছিল।
কামধেনুৱে এই কথাটো ব্যক্তিগত অপমান বুলি লৈ দিলীপক অভিশাপ দিলে যাতে কামধেনুৰ কন্যা নন্দিনীৰ সেৱা আৰু প্ৰশংসা নকৰালৈকে তেওঁৰ কোনো সন্তান নাথাকে। বশিষ্ঠই দিলীপ আৰু সুদক্ষিণাক ক’লে যে, নন্দনী বৰুণ দেৱতাৰ যজ্ঞত অংশ ল’বলৈ পাতাললৈ গৈছে। পিছৰ একৈশ দিন দিলীপ আৰু সুদক্ষিণাই পাতাল অতিক্ৰম কৰি নন্দিনীৰ পিছে পিছে গৈ ওচৰত উপস্থিত হ’ল।
এদিন ৰাতিপুৱা নন্দিনী এখন হাবিত চৰিবলৈ গ’ল, সদায়ৰ দৰে দিলীপে তাইৰ পিছে পিছে গ’ল। কিন্তু দিলীপে যেতিয়া বনৰ ধুনীয়া দৃশ্যবোৰত মনোনিৱেশ কৰিলে, তেতিয়া এটা সিংহই জপিয়াই ওলাই আহি নন্দিনীক আক্ৰমণ কৰিলে।
দিলীপে ধনু-কাঁড় সিংহটোৰ ফালে নিক্ষেপ কৰিলে, কিন্তু সি পক্ষাঘাতগ্ৰস্ত হৈ পৰিল। সিংহই দিলীপক ক’লে যে তেওঁ শিৱ দেৱতাৰ সেৱক, আৰু শিৱৰ পত্নী পাৰ্বতীয়ে ৰোপণ কৰা এজোপা দিব্য দেৱদাৰু গছক ৰক্ষা কৰিবলৈ তেওঁক নিযুক্ত কৰা হৈছে। সিংহই উল্লেখ কৰিছিল যে দেওদাৰ দেৱদাৰু গছৰ ওচৰলৈ অহা যিকোনো জীৱ-জন্তু তেওঁক খাবলৈ দিয়া হয়, আৰু সেয়েহে নন্দিনীক খোৱাটো তেওঁৰ ন্যায্য আছিল। দিলীপে আঁঠু লৈ সিংহটোক প্ৰণাম কৰি, নন্দিনীতকৈ সিংহক তেওঁকে খাবলৈ অনুৰোধ কৰিলে। হঠাৎ সিংহটো অদৃশ্য হৈ গ’ল আৰু নন্দিনীয়ে প্ৰকাশ কৰিলে যে, তাই দিলীপক পৰীক্ষা কৰিবলৈ এই কাম কৰিছিল। নন্দিনীৰ পৰীক্ষাত সফলতাৰে উত্তীৰ্ণ হৈ প্ৰায়শ্চিত্ত কৰাৰ পিছত দিলীপ আৰু সুদক্ষিণা পাৰ্থিৱ ক্ষেত্ৰলৈ উভতি যায় আৰু ৰঘু নামৰ এজন পুত্ৰ জন্ম দিয়ে।

সন্যাসীৰ জীৱন
এদিন দিলীপে ভগৱানক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কিমান দিন জীয়াই থাকিব লাগিব সেই কথা উপলব্ধি কৰিলে। তাৰ পিছত তেওঁ নিজৰ ৰাজকৰ্তব্য নিজৰ মন্ত্ৰীসকলৰ ওপৰত এৰি জীৱনৰ বাকী সময়খিনি ভক্তি আৰু ধ্যান-ধাৰণাত কটায়। তেওঁ ১০৫টা যজ্ঞ কৰিছিল, য’ত তেওঁ সোণৰ পথ নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু আনকি ইন্দ্ৰ দেৱতাইও তেওঁৰ ওচৰলৈ গৈছিল। এই বৰ্ণনা মহাভাৰতৰ ভাগৱত পুৰাণ আৰু দ্ৰোণ পৰ্বত পোৱা যায়, য'ত তেওঁক খটবাংগ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।
তথ্যসূত্ৰ
শ্ৰেণী:ৰামায়ণৰ চৰিত্ৰ