ৰুক্মবীৰ

ৰুক্মবীৰ বা চমুকৈ ৰুক্মি হিন্দু পৌৰাণিক গ্ৰন্থত প্ৰমাণিত বিদৰ্ভ ৰাজ্যৰ এজন ৰাজকুমাৰ। তেওঁ ভীষ্মক ৰজাৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ আৰু কৃষ্ণক বিয়া কৰোৱা ৰুক্মিণীৰ ভাতৃ। যুদ্ধ দক্ষতা আৰু কৃষ্ণ আৰু বলোৰামৰ দৰে বিশিষ্ট ব্যক্তিৰ সৈতে সংঘাতৰ বাবে পৰিচিত ৰুক্মিৰ জীৱন মহাভাৰত আৰু ভাগৱত পুৰাণৰ বিভিন্ন খণ্ডত বিশদভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে।
জন্ম আৰু পৰিয়াল
হিৰণ্যৰোমা নামেৰেও পৰিচিত ভীষ্মক ৰজাৰ পুত্ৰ আছিল ৰুক্মি। ভীষ্মকৰ দুটা সন্তান আছিল: ৰুক্মি আৰু তেওঁৰ সৰু ভগ্নী ৰুক্মিণী (মহাভাৰত, সভা পৰ্ব)। আদি পৰ্বৰ মতে তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ক্ৰোধবশ নামৰ এটা অসুৰ শ্ৰেণীৰ পৰা। ভাগৱত পুৰাণৰ মতে ৰুক্মিৰ কেইবাজনো কনিষ্ঠ ভাতৃও আছিল।
কৃষ্ণৰ লগত শত্ৰুতা
বিভিন্ন অঞ্চলৰ বিভিন্ন ৰজাৰ সৈতে আনুগত্যৰে উল্লেখযোগ্য ক্ষমতা আৰু প্ৰভাৱ দখল কৰা মগধৰ শাসক জৰাসন্ধৰ সৈতে ৰুক্মিৰ মিত্ৰতা আছিল। জৰাসন্ধৰ সৈতে ৰুক্মিৰ বন্ধুত্বই সম্ভৱতঃ দ্বাৰকাৰ যাদৱ নেতা কৃষ্ণৰ সৈতে তেওঁৰ শত্ৰুতাক গঢ় দিছিল। 
জৰাসন্ধৰ সামৰিক অভিযানৰ সময়ত গোমন্ত ৰাজ্য ঘেৰাওৰ সময়ত মথুৰাৰ পশ্চিম দুৱাৰত আৰু পূব দিশত ৰুক্মীক জৰাসন্ধই স্থাপন কৰিছিল। এই প্ৰেক্ষাপটৰ ভিতৰতে ৰুক্মিয়ে নিজৰ সৰু ভনীয়েক ৰুক্মিণীক চেদীৰ ৰাজকুমাৰ শিশুপালক বিয়া দিবলৈ পৰিকল্পনা কৰিছিল। শিশুপাল তেওঁৰ সম্পৰ্কীয় ভায়েক হোৱাৰ উপৰিও জৰাসন্ধৰ পৰিচিত মিত্ৰ আছিল আৰু কৃষ্ণৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী আছিল। 
প্ৰস্তাৱিত বিবাহৰ লক্ষ্য আছিল বিদৰ্ভ ৰাজ্য, মগধ, আৰু চেদীৰ মাজত সম্পৰ্ক শক্তিশালী কৰা। যদিও ৰুক্মিণীয়ে নিজেই কৃষ্ণক নিজৰ প্ৰেমিক আৰু পিতৃ-মাতৃয়ে প্ৰথমতে বিবেচনা কৰা ধৰণে পছন্দ কৰিছিল, তথাপি ৰুক্মিৰ সিদ্ধান্ত চূড়ান্ত হ’ল। ভাগৱত পুৰাণৰ মতে ৰুক্মিণীয়ে অৱশ্যে এই ব্যৱস্থাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। শিশুপাল বিয়া কৰাবলৈ অহাৰ আগতেই কৃষ্ণক অপহৰণ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰি তেওঁ কৃষ্ণলৈ বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰে। কৃষ্ণই তেওঁৰ অনুৰোধ অনুসৰি কাম কৰি তেওঁক বিদৰ্ভৰপৰা লৈ যায় আৰু তাৰ পিছৰ সংঘৰ্ষত ৰুক্মিক পৰাস্ত কৰে। ৰুক্মিণীৰ অনুৰোধত কৃষ্ণই ৰুক্মিৰ জীৱন ৰক্ষা কৰিলে যদিও চুলি আৰু ডাড়ি ৰথত বান্ধি তেওঁক অপমান কৰিলে।

এই বদনাম মানি ল’ব নোৱাৰি ৰুক্মিয়ে কুণ্ডিনালৈ উভতি অহাৰ আগতে কৃষ্ণক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বলোৰামে মুকলি কৰি দিয়া ৰুক্মিয়ে বিদৰ্ভৰ ৰাজধানী কুণ্ডিনালৈ উভতি নাযাবলৈ ঠিক কৰি তাৰ পৰিৱৰ্তে ভোজকটাত খোপনি পুতি ৰয়। 
ৰুক্মিয়ে কৈলাশলৈ গৈ তিনিবছৰ ধৰি শিৱৰ আগত তপস্যা কৰে। তেওঁৰ ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ শিৱই তেওঁক শত্ৰুৰ ধ্বংসৰ বাবে এখন বিশেষ ধনু প্ৰদান কৰিছিল, বিষ্ণুৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱহাৰ কৰিলে সেই ধনু ভংগ হ’ব বুলি সকীয়াই দিছিল। এই ঐশ্বৰিক অস্ত্ৰ লৈ ৰুক্মিয়ে ভোজকটালৈ উভতি আহি পুনৰ শাসন আৰম্ভ কৰিলে। ইয়াৰ উপৰি ৰুক্মিয়ে ড্ৰুমা নামৰ এজন প্ৰখ্যাত কিন্নৰপুৰুষৰ অধীনত প্ৰশিক্ষণ লৈছিল আৰু তেওঁ তেওঁক ধনুৰ্বিদ্যা শিকাইছিল আৰু বিজয়া নামৰ আন এখন ধনু উপহাৰ দিছিল। এই ধনু অৰ্জুনৰ (মহাভাৰতৰ) বিখ্যাত অস্ত্ৰ গাণ্ডীৱৰ শক্তিৰ সমান বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। এই শক্তি সত্ত্বেও ৰুক্মি কৃষ্ণৰ হাতত পুনৰ পৰাজয়ৰ সম্মুখীন হ’বলগীয়া হয়।

শাসক হিচাপে
ৰুক্মিয়ে নিজ কন্যা ৰুক্মাৱতীৰ স্বয়ম্বৰ সভাৰ আয়োজন কৰিলে। কৃষ্ণৰ পুত্ৰ প্ৰদ্যুম্নই সমবেত ৰজাৰ বিৰুদ্ধে হোৱা প্ৰতিযোগিতাত বিজয়ী হৈ ওলাই আহি ৰুক্মাৱতীক সুৰক্ষিত কৰি লৈ যায়। কৃষ্ণৰ প্ৰতি চিৰস্থায়ী শত্ৰুতা থাকিলেও ভনীয়েক ৰুক্মিণীক সন্তুষ্ট কৰাৰ ইচ্ছাৰে ৰুক্মিয়ে এই মিলনৰ অনুমতি দিছিল। তেওঁ কৃষ্ণৰ বিৰুদ্ধে ক্ষোভ ৰক্ষা কৰি থাকিল।

মহাভাৰতৰ কেইবাটাও খণ্ডত ৰুক্মিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিৰ সৈতে ৰাজনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ ওপৰত আলোকপাত কৰা হৈছে। সহদেৱৰ আঞ্চলিক বিজয়ৰ সময়ত ৰুক্মিয়ে নিজৰ আধিপত্য গ্ৰহণ কৰিছিল (মহাভাৰত, সভা পৰ্ব)। ৰুক্মিয়ে কৰ্ণৰ নিজৰ বিজয়ৰ সময়ত কৰ্ণক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাইছিল (মহাভাৰত, বন পৰ্ব)। পাণ্ডৱসকলে ৰুক্মিক আগতীয়াকৈ ভাৰত যুদ্ধত যোগ দিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায় (মহাভাৰত, উদ্যোগ পৰ্ব)।

কৃষ্ণৰ লগত পৰাজয়ৰ পিছত ৰুক্মিয়ে তেওঁৰ লগত শান্তি বিচাৰিছিল। এই পৰিৱৰ্তনৰ কথা জানি পাণ্ডৱসকলে ৰুক্মিক নিজৰ ৰাজপ্ৰসাদলৈ মাতিলে। তেওঁ অহংকাৰেৰে অৰ্জুনক সহায় আগবঢ়াইছিল, যদি অৰ্জুনে কেতিয়াবা যুদ্ধৰ ভয় কৰে তেন্তে সহায়ৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। অৰ্জুনে হাঁহি হাঁহি সহায় অস্বীকাৰ কৰিলে। তাৰ পিছত ৰুক্মিয়ে দুৰ্যোধনৰ কাষ চাপিছিল একেধৰণৰ প্ৰস্তাৱ লৈ, কিন্তু দুৰ্যোধনেও তেওঁক নাকচ কৰিছিল (মহাভাৰত, উদ্যোগ পৰ্ব)।
পৰৱৰ্তী জীৱন আৰু মৃত্যু
ভাগৱত পুৰাণ, স্কন্ধ ১০ ৰ মতে, ৰুক্মিয়ে নাতিনী ৰোচনাক ৰুক্মাৱতী আৰু প্ৰদ্যুম্নৰ পুত্ৰ অনিৰুদ্ধক বিয়া কৰাবলৈ ব্যৱস্থা কৰিছিল।
এই সিদ্ধান্ত যদিও শত্ৰুৰ সৈতে মিলা-মিছা নকৰাৰ নীতিৰ বিৰুদ্ধে আছিল, বিশেষকৈ ৰুক্মিণীৰ প্ৰতি পাৰিবাৰিক মৰমৰ দ্বাৰা ই সম্পন্ন হৈছিল। এই বিয়াখনে কৃষ্ণ, বলোৰাম, ৰুক্মিণী, প্ৰদ্যুম্ন আৰু অন্যান্য যাদৱসকলক ভোজকটালৈ আকৰ্ষণ কৰিছিল।

অনুষ্ঠানৰ পিছত উত্তেজনা বৃদ্ধি পায় যেতিয়া কলিংগৰ শাসককে ধৰি কিছুমান ৰজাই ৰুক্মিক বলোৰামক পাশা খেলৰ বাবে প্ৰত্যাহ্বান জনাবলৈ উচটনি দিলে, বলোৰামৰ এই কাৰ্যকলাপত অনুভূত দুৰ্বলতাৰ শোষণ কৰিলেও পাশা খেলৰ বাবে। খেলখনত বাজীৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পাইছিল—প্ৰথম অৱস্থাত শ শ, তাৰ পিছত হাজাৰ হাজাৰ আৰু শেষত লাখ লাখ সোণৰ মুদ্ৰা।
বলোৰামে ৰুক্মিৰ হাতত প্ৰাৰম্ভিক ৰাউণ্ডত পৰাস্ত হোৱাৰ ফলত কলিংগ ৰজাৰ উপহাসৰ সৃষ্টি হয়, যিয়ে বলোৰামক বিৰক্ত কৰে।
পৰৱৰ্তী সময়ত এক লাখ মুদ্ৰাৰ বাজীত বলোৰামে জয়লাভ কৰে যদিও ৰুক্মিয়ে মিছাকৈয়ে জয়ী বুলি দাবী কৰে। এই আৰ্হিটো এক লাখ মুদ্ৰাৰ বাজিৰে পুনৰাবৃত্তি হৈছিল; বলোৰামে ন্যায্যভাৱে জয়লাভ কৰিলে, তথাপিও মিত্ৰ ৰজাৰ সমৰ্থনত ৰুক্মিয়ে পুনৰ অস্বীকাৰ কৰিলে।
তেনেতে এটা আকাশবাণীয়ে বলোৰামৰ জয়ক ঘোষণা কৰি ৰুক্মিৰ প্ৰতাৰণা কৰিলে, কিন্তু ৰুক্মিয়ে ইয়াক উলাই কৰিলে, বলোৰাম আৰু যাদৱসকলক এনে খেলৰ বাবে অযোগ্য বুলি অপমান কৰিলে, ৰজাঘৰৰ বাবে সংৰক্ষিত। উত্তেজিত হৈ বলোৰামে ৰুক্মিক লাখুটিৰে হত্যা কৰে, লগতে কলিংগ ৰজাক আক্ৰমণ কৰে, তেওঁৰ দাঁত ভাঙি আন ৰজাসকলক হিংস্ৰ প্ৰতিশোধত বিধ্বস্ত কৰে।

বলোৰামৰ হাতত ৰুক্মিৰ মৃত্যুৰ একেধৰণৰ বিৱৰণ মহাভাৰতৰ পৰিশিষ্ট হৰিবংশতো পোৱা যায়।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:কাল্পনিক চৰিত্ৰ
শ্ৰেণী:মহাভাৰতৰ চৰিত্ৰ