কালিয়

হিন্দু পৰম্পৰাত কালিয় বৃন্দাবনৰ যমুনা নদীত বাস কৰা এক বিষাক্ত নাগ আছিল। নাগটোৰ চাৰিওফালে চাৰি ধাৰা যমুনাৰ পানী উতলি বিষেৰে বুদবুদ হৈ উঠিছিল। কোনো চৰাই বা জন্তুৱে ওচৰলৈ যাব নোৱাৰিছিল আৰু নদীৰ পাৰত মাত্ৰ এডাল কদম্ব গছ অকলশৰীয়াকৈ গজি উঠিছিল। শংকৰদেৱ ৰচিত কালিয়দমন নাটত কৃষ্ণই কালিয়ৰ ওপৰত নৃত্য কৰা আৰু বশ কৰা কাহিনীৰ লগতে নাগ নাথাইয়া বা নাগ নৃত্য উদযাপনৰ সম্পৰ্ক আছে।
কিংবদন্তি
ভাগৱত পুৰাণৰ দশম স্কন্ধৰ ষোড়শ অধ্যায়ত কৃষ্ণ আৰু কালিয়ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে।
কালিয়ৰ সঠিক ঘৰ আছিল ৰমনক দ্বীপ, কিন্তু সকলো নাগৰ শত্ৰু গৰুড়ৰ ভয়ত তেওঁক তাৰ পৰা খেদি পঠিওৱা হৈছিল। গৰুড়ক বৃন্দাবনত বাস কৰা যোগী সৌভাৰীয়ে অভিশাপ দিছিল যাতে তেওঁ মৃত্যুক লগ নোপোৱাকৈ বৃন্দাবনলৈ আহিব নোৱাৰে। সেয়ে কালিয়ই  গৰুড় আহিব নোৱাৰা একমাত্ৰ ঠাই বুলি জানি বৃন্দাবনক নিজৰ বাসস্থান হিচাপে বাছি লৈছিল। কালিয়ৰ পত্নীৰ নাম সুৰসা। Brahmavaivarta Purana Sri-Krishna Janma Khanda (Fourth Canto) Chapter 19. Verse 15-17, English translation by Shantilal Nagar Parimal Publications Book 2 Page 159 Link: https://archive.org/details/brahma-vaivarta-purana-all-four-kandas-english-translation

এবাৰ দুৰ্বাসা ঋষি অতিথি হিচাপে আহোঁতে ৰাধাই তেওঁক সেৱা আগবঢ়াইছিল। এই খণ্ডটোৰ পিছত ৰাধাই যমুনা নদী পাৰ হৈ খোজ কাঢ়ি গৈ বিশাল সাপটো দেখি আতংকিত হৈ পৰে। তেওঁ ততাতৈয়াকৈ বৃন্দাবনলৈ যায় আৰু তাৰ ৰাইজক জনায় যে তেওঁ এখন নদীত এটা বিশাল সাপ দেখা পাইছে। এই কথা শুনি কৃষ্ণৰ বৰ খং উঠিল আৰু তেওঁ নিজৰ ৰাধাক অশান্তি দিয়াৰ বাবে কালিয়ক পাঠ শিকাব বিচাৰিলে। তেওঁ কালিয়ক বিচাৰি যমুনা নদীলৈ গ’ল, যিয়ে কৃষ্ণক দেখা পাই কৃষ্ণৰ ভৰি দুখনত কুণ্ডলী পকাই ধৰি তেওঁক সংকুচিত কৰি পেলালে।
গোকুলৰ মানুহে কৃষ্ণ নদীত থকা দেখি আহিল। যশোদাই সাপটোৰ বাবে ভয় খাই কৃষ্ণক লগে লগে উভতি যাবলৈ আদেশ দিলে। ইফালে কালিয়ই পলাবলৈ চেষ্টা কৰিলে, কিন্তু কৃষ্ণই তেওঁৰ নেজত গচকি ধৰি মানুহৰ ওচৰলৈ উভতি অহাৰ আগতে পুনৰ কাকো অসুবিধা নকৰিবলৈ সঁকিয়াই দিলে। পিছদিনা কৃষ্ণই ৰাধা আৰু বন্ধু-বান্ধৱীৰ সৈতে যমুনাৰ সিপাৰে বলৰ খেল খেলি আছিল। বলটো যমুনাত পৰাৰ পিছত ৰাধাই সেইটো উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে, কিন্তু কৃষ্ণই তাইক ৰখাই দিলে আৰু নিজেই বলটো আনিবলৈ গ’ল। যমুনাত নমাৰ লগে লগে কালিয়ই তেওঁক সামৰি কৰি যমুনালৈ গভীৰলৈ টানি লৈ গ’ল।

গোকুলবাসীয়ে কৰা হুলস্থুল শুনি নন্দ আৰু গোকুলৰ সকলো মানুহ চিন্তিত হৈ যমুনাৰ পাৰৰ ফালে দৌৰি আহিল। তেওঁলোকে শুনিলে যে কৃষ্ণই সেই নদীখনত জপিয়াই পৰিছে য’ত বিপদজনক কালিয় থাকে। নদীৰ তলত কালিয়ই কৃষ্ণক তেওঁৰ কুণ্ডলীত ফান্দত মেৰিয়াই ধৰি পেলাইছিল। কৃষ্ণই নিজৰ শৰীৰটো সম্প্ৰসাৰিত কৰিলে, কালিয়াই বাধ্য হৈ তেওঁক মুকলি কৰি দিলে। কৃষ্ণই লগে লগে নিজৰ আদি ৰূপ পায় আৰু কালিয়ৰ আটাইকেইটা মূৰত জপিয়াই নাচিবলৈ ধৰিলে, যাতে সাপত থকা বিষবোৰ মুকলি হয়; যাতে তেওঁ আৰু যমুনাক প্ৰদূষিত কৰিব নোৱাৰে।

কৃষ্ণই হঠাতে কালিয়ৰ মূৰত জপিয়াই পৰি গোটেই বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ ওজন ধাৰণ কৰিলে, ভৰিৰে কোবাই দিলে। কালিয়ই তেজ বমি কৰিবলৈ ধৰিলে আৰু লাহে লাহে মৰিবলৈ ধৰিলে। কিন্তু তেতিয়া কালিয়ৰ পত্নীসকলে আহি কৃষ্ণক কৰযোৰে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে, তেওঁক পূজা কৰিলে আৰু স্বামীৰ বাবে দয়া বিচাৰি কৃষ্ণক স্তুতি কৰিলে। কালিয়ই কৃষ্ণৰ মহত্ত্ব চিনি পাই আত্মসমৰ্পণ কৰিলে, তেওঁ আৰু কাকো হাৰাশাস্তি নকৰে বুলি প্ৰতিশ্ৰুতি দিলে। মূৰত চূড়ান্ত নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰি কৃষ্ণই তেওঁক ক্ষমা কৰি দিলে। পৰিৱেশনৰ অন্তত কৃষ্ণই কালিয়ক নদী এৰি ৰমনক দ্বীপলৈ উভতি যাবলৈ ক’লে, য’ত তেওঁ প্ৰতিশ্ৰুতি দিলে যে কালিয়ই গৰুড়ৰ দ্বাৰা অশান্তি নাপাব।

যমুনাৰ পাৰত গোট খোৱা মানুহবোৰে বিষৰ ফলত ৰং সলনি হোৱা পানী দেখি আতংকিত হৈ পৰিল। কৃষ্ণই কালিয়ৰ মূৰত নাচি নদীৰ তলৰ পৰা লাহে লাহে উঠি আহিল। কৃষ্ণক দেখি ৰাইজে সকলোৱে সুখী হৈছিল আৰু তেওঁলোকে কালিয়ৰ ওপৰত আনন্দত নাচিছিল।
অৱশেষত কালিয়ক পাতাললৈ ঠেলি দিয়া হ’ল য’ত তেওঁ আজিও বাস কৰে বুলি কোৱা হয়।

এই ঘটনাক প্ৰায়ে কালিয় নাগ মৰ্দন বা কালিয় দমন বুলি কোৱা হয়।

এটা আঞ্চলিক কিংবদন্তি অনুসৰি কৃষ্ণই কালিয়ক ৰমনক দীপলৈ বহিষ্কাৰ কৰিছিল, যিটো ফিজি ভাৰতীয়সকলে ফিজিত আছে বুলি বিশ্বাস কৰে। তদুপৰি স্থানীয় ফিজিয়ানসকলেও ডেগেই নামৰ এজন সৰ্প-দেৱতাক বিশ্বাস কৰিছিল।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:পৌৰাণিক কথা
শ্ৰেণী:হিন্দু কিংবদন্তি