ভাৰতীয় মুদ্ৰা আৰু নোটৰ ইতিহাস

ভাৰতীয় টকা (চিহ্ন: ; ক’ড: INR) হৈছে ভাৰতৰ চৰকাৰী মুদ্ৰাৰ নাম। ভাৰতীয় মুদ্ৰাৰ মুখ্য নাম হৈছে ৰুপীয়া, ইংৰাজীত Rupee (ৰুপী), কিন্তু অসমীয়াত টকা , বাংলাত টাকা আৰু ওড়িয়াত টঙ্কা বুলি কোৱা হয়। 
thumb

খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাৰ পৰাই ভাৰতীয় টকাৰ ইতিহাস আৰম্ভ হয়। 

মোহৰ হ’ল, সোণৰ মুদ্ৰা, যাক পূৰ্বতে ব্ৰিটিছ ভাৰত আৰু ইয়াৰ আসে-পাশে থকা কিছুমান স্বাধীন ৰাজ্য, মোগল সাম্ৰাজ্য, মাৰাঠা সাম্ৰাজ্য, নেপাল ৰাজ্য আৰু পাৰস্য (মূলতঃ আফগানিস্তান)কে ধৰি কেইবাখনো চৰকাৰে মুদ্ৰিত কৰিছিল। সাধাৰণতে এটা মোহৰৰ মূল্য পোন্ধৰ ৰূপৰ টকাৰ সমতুল্য আছিল। ১৯১৮ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰতত শেষবাৰৰ বাবে ইয়াৰ মুদ্ৰা প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।

আহোম ৰাজ্যৰ মুদ্ৰা

আহোম ৰাজ্যৰ মুদ্ৰা ১৬৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত জাৰি কৰা হৈছিল। প্ৰথম আহোম মুদ্ৰা জাৰি কৰিছিল স্বৰ্গদেউ জয়ধ্বজ সিংহই আৰু আহোম মুদ্ৰা জাৰি কৰা শেষ আহোম ৰজা আছিল যোগেশ্বৰ সিংহ। সাধাৰণতে অষ্টভুজ আকৃতিত মুদ্ৰা আঘাত কৰা হৈছিল যদিও বৰ্গক্ষেত্ৰ আৰু ঘূৰণীয়া আকৃতিৰ মুদ্ৰাও জাৰি কৰা হৈছিল যদিও বিশেষ অনুষ্ঠান আৰু ব্যৱসায়ৰ বাবে সীমিত পৰিমাণত, মুদ্ৰাৰ আগফালে ৰজাৰ নাম আৰু মুদ্ৰাৰ তাৰিখ আৰু পিছফালে সংশ্লিষ্ট ৰজাৰ দেৱতাৰ ছাপ আছিল।  মুদ্ৰাত ব্যৱহৃত লিপি প্ৰধানকৈ অসমীয়া আছিল, দেৱনাগৰী আৰু পাৰ্চী লিপিৰ কেইটামান মুদ্ৰাও জাৰি কৰা হৈছিল। মোগলৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধৰ সময়ত মুদ্ৰাত আহোম লিপিৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হৈছিল৷ তিব্বতৰ সৈতে বাণিজ্য পূৰণৰ বাবেও চীনা লিপি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু ই অত্যন্ত বিৰল।

কোচ ৰাজ্যৰ মুদ্ৰা
কোচ বংশৰ মুদ্ৰাক নাৰায়ণী মুদ্ৰা বুলি কোৱা হৈছিল। ১৫৫৫ চনৰ পৰা ১৮৬৬ চনলৈকে কোচ ৰাজ্যৰ অধীনত এই মুদ্ৰা জাৰি কৰা হৈছিল৷ কোচ ৰজা নৰনাৰায়ণে ১৫৫৫ চনত ৰাজপাটত বহাৰ বছৰত ইয়াক প্ৰথম প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। সোণ আৰু ৰূপ দুয়োটা মুদ্ৰাই আপ্লুত হৈছিল। এই সময়ছোৱাত এই নাৰায়ণী মুদ্ৰাসমূহে উত্তৰ-পূব ভাৰত আৰু উত্তৰ বংগৰ অন্যান্য চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ ওপৰত প্ৰাধান্য লাভ কৰিছিল। উত্তৰ-পূব এছিয়াৰ কিছুমান উত্তৰ-পূবৰ ৰাজ্য আৰু জনজাতীয় মুখীয়ালৰ ব্যৱসায়ৰ মাধ্যমো আছিল নাৰায়ণী মুদ্ৰা৷ ১৮৬৬ চনৰ পৰা ব্ৰিটিছ চৰকাৰে নাৰায়ণী মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন বন্ধ কৰি দিয়ে৷ 

ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ মুদ্ৰা

ভাৰত চৰকাৰৰ টাকশাল ভাৰত চৰকাৰৰ টাকশাল, কলকাতা () ১৭৫৭ চনত কলকাতাত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতৰ চৰকাৰী মিণ্ট বা টাকশাল (মুদ্ৰা তৈয়াৰ কৰা কাৰখানা) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল, আৰু ই পুৰণি দুৰ্গৰ ব্লেক হোলৰ ওচৰৰ এটা অট্টালিকাত আছিল, য'ত আজি জিপিঅ' (সাধাৰণ ডাকঘৰ) আছে। ইয়াক কলিকতা মিণ্ট বুলি কোৱা হৈছিল আৰু মুৰ্ছিদাবাদ নামেৰে মুদ্ৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।

স্বাধীনতাৰ পিছৰ ভাৰতীয় মুদ্ৰা
১ নেয়া পইছা
প্ৰচলন: ১৯৫৭ চনৰ পৰা ১৯৬৩ চনলৈ।

২ নেয়া পইছা
প্ৰচলন: ১৯৫৭ চনৰ পৰা ১৯৬৪ চনলৈ।

৫ নেয়া পইছা
প্ৰচলন: ১৯৫৭ চনৰ পৰা ১৯৬৩ চনলৈ।

১ পইছা
প্ৰচলন: ১৯৬৪ চনৰ পৰা ১৯৮১ চনলৈ।

২ পইছা
প্ৰচলন: ১৯৫৭ চনৰ পৰা ১৯৮১ চনলৈ।

৩ পইছা
প্ৰচলন: ১৯৬৪ চনৰ পৰা ১৯৭১ চনলৈ।

৫ পইছা
প্ৰচলন: ১৯৬৪ চনৰ পৰা ১৯৯৪ চনলৈ।

১০ পইছা
প্ৰচলন: ১৯৫৭ চনৰ পৰা ১৯৯৮ চনলৈ।

২০ পইছা
প্ৰচলন: ১৯৫৭ চনৰ পৰা ১৯৯৮ চনলৈ।

২৫ পইছা
প্ৰচলন: ১৯৫৭ চনৰ পৰা ২০০২ চনলৈ।

৫০ পইছা
প্ৰচলন: ১৯৫৭ চনৰ পৰা ২০১৬ চনলৈ।

১ টকাৰ মুদ্ৰা
ভাৰতত ১৯৫০ চনৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে ১ টকাৰ মুদ্ৰা চলি আছে।

২ টকাৰ মুদ্ৰা
ভাৰতত ১৯৮২ চনৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে ২ টকাৰ মুদ্ৰা চলি আছে।

৫ টকাৰ মুদ্ৰা
ভাৰতত ১৯৪৯ চনৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে ৫ টকাৰ মুদ্ৰা চলি আছে।

১০ টকাৰ মুদ্ৰা

ভাৰতত ১০ টকাৰ মুদ্ৰা ২০০৫ চনৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে চলি আছে।

২০ টকাৰ মুদ্ৰা
ভাৰতত ২০ টকাৰ মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন আৰম্ভ হয় ২০২০ চনৰ পৰা।

স্বাধীনতাৰ পিছৰ ভাৰতীয় নোট
১ টকীয়া নোট
ভাৰতত ১৯১৭ চনৰ পৰা ১ টকীয়া নোটৰ প্ৰচলন হৈ আহিছে। বৰ্তমান ই প্ৰচলিত আটাইতকৈ সৰু ভাৰতীয় বেংকনোট আৰু ভাৰত চৰকাৰে প্ৰদান কৰা একমাত্ৰ নোট, কিয়নো প্ৰচলিত আন সকলো বেংকনোট ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ দ্বাৰা জাৰি কৰা হয়৷ ফলত এক টকীয়া নোটখনেই হৈছে বিত্ত সচিবৰ স্বাক্ষৰ থকা একমাত্ৰ নোট আৰু আৰ বি আইৰ ৰাজ্যপালৰ স্বাক্ষৰ নাই। ছপা কৰাৰ সময়ত প্ৰধানকৈ গোলাপী ৰঙৰ সেউজীয়া কাগজ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
thumb
thumb
thumb
thumb

২ টকীয়া নোট
ভাৰতীয় ২ টকীয়া নোট ১৯৪৩ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। ১৯৯৫ চনত ইয়াক প্ৰচলনৰ পৰা আঁতৰাই দিয়া হয়।
thumb
thumb
thumb
thumb
thumb
thumb
thumb
thumb
thumb
thumb

৫ টকীয়া নোট
ভাৰতত ৫ টকীয়া নোট ১৯৯৬ চনৰ পৰা ২০১১ চনলৈকে মুদ্ৰিত হৈছিল। বৰ্তমান এই নোটৰ মুদ্ৰণ বন্ধ কৰা হৈছে যদিও ইয়াৰ মূল্য অটুট আছে।
thumb

১০ টকীয়া নোট
১০ টকীয়া নোট ঔপনিৱেশিক যুগৰ পৰাই প্ৰচলিত হৈ আছিল আৰু ১৯৩৫ চনত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে ভাৰতৰ মুদ্ৰা নিয়ন্ত্ৰকৰ কাম গ্ৰহণ কৰাৰ পিছৰে পৰা নিৰন্তৰ উৎপাদন হৈ আহিছে।
thumb
thumb

২০ টকীয়া নোট
প্ৰচলন: ১৯৭২ চনৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে।
thumb
thumb

৫০ টকীয়া নোট
প্ৰচলন: ১৯৭৫ চনৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে।
thumb
thumb
thumb
thumb
thumb
thumb

১০০ টকীয়া নোট

thumb
thumb
ভাৰতীয় ১০০ টকীয়া নোট হৈছে ভাৰতীয় টকাৰ এটা মূল্য। ১৯৩৫ চনত ভাৰতৰ ৰিজাৰ্ভ বেংকে ভাৰতৰ মুদ্ৰা নিয়ন্ত্ৰকৰ দায়িত্ব লোৱাৰ পিছৰেপৰা ইয়াৰ উৎপাদন অবিৰতভাৱে চলি আহিছে।

২০০ টকীয়া নোট

thumb
thumb

৫০০ টকীয়া নোট

thumb
thumb
ভাৰতত ৫০০ টকীয়া নোট ১৯৮৭ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। বৰ্তমানৰ নোটখন মহাত্মা গান্ধী নিউ ছিৰিজৰ অংশ, যিখন ২০১৬ চনৰ ১০ নৱেম্বৰৰপৰা প্ৰচলিত হৈ আছে। ১৯৯৭ চনৰ অক্টোবৰৰপৰা ২০১৬ চনৰ নৱেম্বৰৰ ভিতৰত প্ৰচলিত মহাত্মা গান্ধী ছিৰিজৰ পূৰ্বৰ টোকাসমূহ ২০১৬ চনৰ ৮ নৱেম্বৰত বন্ধ কৰা হৈছিল।

১০০০ টকীয়া নোট

ভাৰতীয় ১০০০ টকীয়া নোট (₹ ১০০০) বৰ্তমান ভাৰতীয় টকাৰ এক অচল মূল্য৷ ১৯৩৮ চনত ব্ৰিটিছ শাসনৰ অধীনত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে ইয়াক প্ৰথম প্ৰৱৰ্তন কৰে আৰু তাৰ পিছত ১৯৪৬ চনত ইয়াক বিমুদ্ৰাকৰণ কৰা হয়। স্বাধীনতাৰ পিছত ১৯৫৪ চনত পুনৰ এই মূল্যৰ নোট প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। ১৯৭৮ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ১,০০০, ৫,০০০, আৰু ১০,০০০ ৰ সকলো উচ্চ মূল্যৰ নোট বিমুদ্ৰাকৰণ কৰা হয়। মুদ্ৰাস্ফীতিৰ বাবে প্ৰচলিত বেংকনোটৰ পৰিমাণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ ২০০০ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত অটল বিহাৰী বাজপেয়ীৰ চৰকাৰৰ অধীনত মহাত্মা গান্ধী ছিৰিজৰ বেংকনোটৰ অংশ হিচাপে পুনৰ ১০০০ টকাৰ নোট পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়; ২০১৬ চনৰ ৮ নৱেম্বৰত নকল মুদ্ৰাৰ সমস্যা ৰোধ কৰাৰ আৰু ভাৰতত দুৰ্নীতি আৰু ক'লা ধনৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ দাবী কৰা কাৰণত ইয়াক পুনৰ বিমুদ্ৰাকৰণ কৰিছিল ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে৷
thumb
thumb

২০০০ টকীয়া নোট
২০১৬ চনৰ ৮ নৱেম্বৰত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে ২০০০ টকীয়া নোট প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।দুৰ্নীতি, ক’লা ধন আৰু জাল মুদ্ৰা ৰোধৰ লক্ষ্যৰে চৰকাৰৰ বিমুদ্ৰাকৰণৰ অনুশীলনৰ অংশ হিচাপে এই নোট প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। সেইদিনা ভাৰত চৰকাৰে বৰ্তমানৰ ৫০০ টকা আৰু ১০০০ টকীয়া নোটৰ বিমুদ্ৰাকৰণৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল৷ বিমুদ্ৰাকৰণৰ আঁৰৰ উদ্দেশ্য আছিল অবৈধ কাৰ্যকলাপত ব্যাঘাত জন্মাবলৈ আৰু ডিজিটেল লেনদেনৰ দিশত পৰিৱৰ্তন প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ পুৰণি নোটসমূহ বাতিল কৰা।‌ ২০২৩ চনৰ ১৯ মে’ত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে (RBI) আনুষ্ঠানিকভাৱে ₹২,০০০ টকাৰ ধন সক্ৰিয় প্ৰচলনৰ পৰা প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে যদিও নোটখন আইনী মূল্য মৌলিক হৈয়েই আছে।
thumb
thumb

ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ নোট মুদ্ৰণ

ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক নোট মুদ্ৰণ (BRBNM) ভাৰত চৰকাৰৰ বিত্ত মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ এটা সহযোগী প্ৰতিষ্ঠান৷ ইয়াত ভাৰতীয় বেংক নোট প্ৰস্তুত কৰা হয়। ১৯৯৫ চনত বেংক নোটৰ চাহিদা পূৰণৰ বাবে এইটো প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।

ডিজিটেল টকা

ডিজিটেল টকা (e₹) () বা “e-INR’’ বা “ই-টকা’’ ভাৰতীয় টকাৰ এটা টোকেনাইজড ডিজিটেল সংস্কৰণ, যিটো ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক (RBI) এ কেন্দ্ৰীয় বেংকৰ ডিজিটেল মুদ্ৰা (CBDC) হিচাপে জাৰি কৰে। ডিজিটেল টকা, ২০১৭ চনৰ জানুৱাৰী মাহত প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল আৰু ২০২২ চনৰ ১ ডিচেম্বৰত মুকলি কৰা হৈছিল।

আৰু চাওক
ভাৰতীয় উপমহাদেশত কাগজৰ মুদ্ৰাৰ ইতিহাস

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মুদ্ৰা
শ্ৰেণী:কেৱল অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত উপলব্ধ প্ৰবন্ধ