ঋষি মাণ্ডব্য

মাণ্ডব্য (সংস্কৃত: माण्डव्य), যাক অনি মাণ্ডব্য বুলিও কোৱা হয়, হিন্দু ধৰ্মৰ এজন ঋষি। তেওঁক ৰজাই অন্যায়ভাৱে শাস্তি দিয়া কিম্বদন্তিৰ বাবে বেছিকৈ পৰিচিত। 

কিংবদন্তি
মহাভাৰতৰ মতে, মাণ্ডব্যই এসময়ত বহু বছৰ ধৰি নিজৰ আশ্ৰমৰ সম্মুখত থিয় হৈ বাহু ওপৰলৈ তুলি তপস্যা কৰি আছিল।
এই সময়ছোৱাত কাকতালীয়ভাৱে কেইটামান চোৰে ৰজাৰ সম্পত্তি চুৰি কৰি তেওঁৰ আশ্ৰমৰ কাষেৰে পাৰ হৈ যায়। ৰজাৰ মানুহে তেওঁলোকক খেদি ফুৰা বুলি গম পাই চোৰবোৰে নিজৰ চুৰি সম্পত্তি ঋষিৰ আশ্ৰমত এৰি থৈ পলাই গ’ল। ৰজাৰ মানুহে মাণ্ডব্যক চোৰৰ সহযোগী বুলি বিশ্বাস কৰি ধৰি নিলে। মাণ্ডব্যই নিজৰ অভিযুক্তকাৰীৰ লগত কথা পাতিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে। চোৰ ধৰা পৰাত মাণ্ডব্যকো ৰজাৰ আগত হাজিৰ কৰা হ’ল আৰু সকলোকে মৃত্যুদণ্ড দিয়া হ’ল। চোৰ আৰু ঋষিক ত্ৰিশূলৰ শূলত বিন্ধাই দিয়া হয় আৰু চোৰৰ মৃত্যু হয় কিন্তু মাণ্ডব্য জীয়াই থাকে। 

ব্ৰহ্মাণ্ড পুৰাণৰ মতে, মাণ্ডব্য ঋষিয়ে এই অন্যায়ৰ সম্মুখীন হৈ থকাৰ সময়তে শিলাৱতীৰ নিষ্ঠুৰ স্বামী উগ্ৰশ্ৰৱাদেৱে নিজৰ প্ৰিয় বেশ্যাৰ ঘৰলৈ যাবলৈ ইচ্ছা কৰিছিল আৰু পতিব্ৰতা শিলাৱতীয়ে তেওঁক বেশ্যাৰ ঘৰলৈ লৈ যাবলৈ সন্মত হৈছিল। যেতিয়া দম্পতীহালে মাণ্ডব্যৰ সম্মুখেৰে পাৰ হ’ল, মাণ্ডব্যই মানুহজনৰ উদ্দেশ্য বুজি পালে, আৰু পিছৰ সূৰ্য উদয়ৰ আগতেই মৰিবলৈ অভিশাপ দিলে। 
আতংকিত হৈ শিলাৱতীয়ে নিজৰ ধৰ্মপৰায়ণতাৰে নিশ্চিত কৰিলে যে পিছদিনা ৰাতিপুৱা সূৰ্য দেৱতা যাতে উদয় নহয়। যিহেতু ইয়াৰ ফলত সাৰ্বজনীন বিশৃংখলতাৰ সৃষ্টি হ’ব, সেয়েহে দেৱতাসকলে অনসুয়াৰ ওচৰলৈ গৈছিল আৰু তেওঁ শিলাৱতীক পুনৰ সূৰ্য উদয় হ'বলৈ দিবলৈ পতিয়ন নিয়াইছিল।

শিৱই ঋষিক দীৰ্ঘায়ুৰ আশীৰ্বাদ দিলে আৰু কেইবাজনো ঋষিয়ে মাণ্ডব্যৰ সম্মুখত উপস্থিত হৈ তেওঁৰ বিষয়ে সোধা-পোছা কৰিলে। যেতিয়া ৰজাই মাণ্ডব্য নিৰ্দোষী বুলি গম পালে, তেতিয়া তেওঁ ঋষিৰ ক্ষমা বিচাৰি লৰালৰিকৈ গ’ল। তেওঁৰ লোকসকলে তেওঁৰ শৰীৰৰ পৰা ত্ৰিশূলটো টানিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও সেয়া কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল। শেষত ত্ৰিশূলটো কাটি ঋষিক মুকলি কৰি দিব লগা হ’ল, তাৰ আগটো (অনি) তেওঁৰ ৰূপত থাকিবলগীয়া হ’ল। সেয়েহে তেওঁ অনি মাণ্ডব্য নামেৰে পৰিচিত হ'ল।

পিছত মাণ্ডব্যই ধৰ্ম বা যমৰ কাষ চাপিলে, তেওঁৰ দৰে নিৰীহ মানুহে যি কষ্টৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে, সেই কষ্ট কিয় ভোগ কৰিলে বুলি সুধিলে। ধৰ্মই উল্লেখ কৰিছিল যে মাণ্ডব্যই ল’ৰা অৱস্থাত পোক-পৰুৱা আৰু পিঁপৰাৰ দৰে পোক-পৰুৱাক অত্যাচাৰ কৰিছিল, আৰু তেওঁক শাস্তি দিয়া হৈছিল। ঋষিয়ে প্ৰতিবাদ কৰি কয় যে, শাস্ত্ৰত কোনো পুৰুষে পাঁচ বছৰ বয়সৰ আগতে কৰা কোনো পাপৰ বাবে কষ্ট ভোগ কৰিব নালাগে বুলি উল্লেখ আছে, আৰু সেয়ে তেওঁক অন্যায় শাস্তি দিয়া হৈছে। যিহেতু ধৰ্মই তেওঁক, এজন ব্ৰাহ্মণক হত্যাৰ চেষ্টা কৰিছিল; যি পাপৰ ভিতৰত সৰ্ববৃহৎ, সেয়েহে তেওঁ ধৰ্মদেৱতাক পৃথিৱীত শূদ্ৰ হিচাপে জন্ম ল’বলৈ অভিশাপ দিছিল। সেই অনুসৰি মহাভাৰতত ধৰ্মই বিদুৰ ৰূপে অৱতাৰ লয়।

alt=Mandavya  Temple|thumb|নেপালত মাণ্ডব্য ঋষিৰ মন্দিৰ|240x240px

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঋষি