মিলিন্দপান্হা

মিলিন্দপান্হা (আক্ষৰিক অৰ্থত 'মিলিণ্ডৰ প্ৰশ্ন') খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০ চনৰপৰা ২০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰৰ কোনোবা এটা সময়ত ৰচিত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ গ্ৰন্থ। ইয়াত ভাৰতীয় বৌদ্ধ ঋষি নাগসেনা, আৰু খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাৰ ভাৰত-গ্ৰীক ৰজা প্ৰথম মেনাণ্ডাৰ (পালি: মিলিণ্ডা)ৰ মাজত হোৱা সংলাপ লিপিবদ্ধ কৰা বুলি কোৱা হৈছে। 

বাৰ্মিজ বৌদ্ধ ধৰ্মত মিলিন্দপান্হাক পালি কেননৰ ভিতৰুৱা বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু ইয়াক খুদ্দাকা নিকায় পুথিৰ অংশ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। চীনা মহাযান অনুবাদৰ অংশ হিচাপে এটা সংক্ষিপ্ত সংস্কৰণ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। যদিও থেৰবাদৰ গ্ৰন্থ সিংহলী লিপিত থকাৰ পিছতো থাই বা শ্ৰীলংকাৰ বৌদ্ধ ধৰ্মই মিলিন্দাপান্হাক কেননিক বুলি গণ্য নকৰে।

সন্ন্যাসী নাগসেনা সূত্ৰ শীৰ্ষক চীনা গ্ৰন্থখন মিলিন্দপান্হাৰ প্ৰথম তিনিটা অধ্যায়ৰ সৈতে মিল আছে।
প্ৰাচ্য জিন বংশৰ কোনোবা এটা সময়ত (৩১৭–৪২০) ইয়াৰ অনুবাদ কৰা হৈছিল।
ইতিহাস

পণ্ডিতসকলে সাধাৰণতে মানি লৈছে  যে এই কামটো সংকলিত, কিছু সময়ৰ ভিতৰত সংযোজন কৰা হৈছে। ইয়াৰ সমৰ্থনত মন কৰিবলগীয়া যে এই গ্ৰন্থখনৰ চীনা সংস্কৰণসমূহ যথেষ্ট চুটি।According to Hinüber (2000), p. 83, ¶173, the first Chinese translation is believed to date from the 3rd century and is currently lost; a second Chinese translation, known as "Nagasena-bhiksu-sutra," (那先比丘經)  dates from the 4th century. The extant second translation is "much shorter" than that of the current Pali-language Mil.

এই গ্ৰন্থখনৰ আদিম অংশ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০ চনৰ পৰা ২০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত লিখা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
এই গ্ৰন্থখন হয়তো প্ৰথমে সংস্কৃত ভাষাত লিখা হৈছিল; অস্কাৰ ভন হিনুবাৰেৰ মতে, বৰ্তমানে বিদ্যমান মিলৰ এখন চীনা সংস্কৰণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি, পাঠ্যৰ সৈতে কিছু অনন্য ধাৰণা সংযোগ কৰি লিখা হৈছিল; গ্ৰন্থখনৰ মূল ভাষা হয়তো গান্ধৰী হ'ব পাৰে। কিন্তু শ্ৰীলংকাৰ পালি সংস্কৰণ আৰু ইয়াৰ বিশ্লেষণৰ বাহিৰে আন কোনো কপি থকাৰ কথা জনা নাযায়।

পালি গ্ৰন্থৰ আটাইতকৈ পুৰণি পাণ্ডুলিপিখন ১৪৯৫ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰতিলিপি কৰা হৈছিল। গ্ৰন্থখনৰ ভিতৰতে উল্লেখ কৰা তথ্যৰ ভিত্তিত গ্ৰন্থখনৰ উল্লেখযোগ্য অংশ হেৰাই যায় বুলি জনা গৈছে, যাৰ ফলত মিলিন্দ হৈছে একমাত্ৰ পালি গ্ৰন্থ, যি অসম্পূৰ্ণ।

১৭০১ চনত কম্বোডিয়াৰ এংকৰ ৱাটৰ দেৱালত খোদিত কৰা গ্ৰেণ্ডে শিলালিপি ডি এংকোৰত ইয়াৰ উল্লেখ আছে।

বাৰ্মিজ পঞ্চম পৰিষদৰ অনুমোদিত কেননৰ শিলালিপি আৰু ষষ্ঠ পৰিষদৰ গ্ৰন্থৰ ছপা সংস্কৰণত এই গ্ৰন্থখন অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

থমাছ ৰাইছ ডেভিডছে কৈছে যে ই ধ্ৰুপদী ভাৰতীয় গদ্যৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থ, তেওঁ কয়:

মৰিজ উইণ্টাৰনিটজে অৱশ্যে কয় যে এইটো কেৱল আগৰ অংশবোৰৰ ক্ষেত্ৰতহে সত্য।
বিষয়বস্তু
মিলিন্দপান্নাৰ বিষয়বস্তু হ'ল-

পটভূমিৰ ইতিহাস
বৈশিষ্ট্যৰ পাৰ্থক্য সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্ন : (মনোযোগ আৰু প্ৰজ্ঞাৰ বৈশিষ্ট্য, প্ৰজ্ঞাৰ বৈশিষ্ট্য, সংস্পৰ্শৰ বৈশিষ্ট্য, অনুভূতিৰ বৈশিষ্ট্য, উপলব্ধিৰ বৈশিষ্ট্য, ইচ্ছাৰ বৈশিষ্ট্য, চেতনাৰ বৈশিষ্ট্য, প্ৰয়োগমূলক চিন্তাৰ বৈশিষ্ট্য, স্থায়ী চিন্তাৰ বৈশিষ্ট্য ইত্যাদি)।
বিভ্ৰান্তিৰ কৰ্তনৰ বাবে প্ৰশ্ন : (প্ৰব্ৰজন আৰু পুনৰ্জন্ম, আত্মা, দুষ্ট কৰ্মৰ পৰা মুক্তি নোহোৱা, বিভিন্ন ঠাইত একেলগে উত্থান, জানি-অজ্ঞাতে বেয়া কাম কৰা ইত্যাদি)
দ্বিধাদ্বন্দ্বৰ ওপৰত প্ৰশ্ন : কেইবাটাও প্ৰহেলিকাৰ কথা কয় আৰু এই প্ৰহেলিকাবোৰ বিৰাশীটা দ্বিধাদ্বন্দ্বত বিতৰণ কৰা হৈছিল।
অনুমানৰ দ্বাৰা সমাধান কৰা এটা প্ৰশ্ন
তপস্যাৰ বিশেষ গুণৰ বিষয়ে আলোচনা 
তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ওপৰত প্ৰশ্ন 
অস্কাৰ ভন হিনুবাৰৰ মতে, ৰজা মেনাণ্ডাৰ এজন প্ৰকৃত ঐতিহাসিক ব্যক্তি হ'লেও ভিক্ষু নাগাসেনা অন্যথা অজ্ঞাত, গ্ৰন্থখনত কালজয়ীতা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু সংলাপত গ্ৰীক প্ৰভাৱৰ কোনো চিন নাই যদিও ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে উপনিষদৰ পৰা অনুসন্ধান কৰিব পৰা যায়।

গ্ৰন্থখনত নাগসেনাৰ পিতৃ সোণুত্তাৰ, তেওঁৰ গুৰু ৰোহনা, পাতলিপুত্তৰ ওচৰৰ অশোক আৰামৰ আসগুত্ত আৰু অশোক আৰামৰ ধৰ্মাক্ষীতা আৰু সাগলাৰ ওচৰৰ সাংখেয়্যাৰ অযুপাল নামৰ আন এজন শিক্ষকৰ কথা উল্লেখ আছে।
মেনাণ্ডাৰ প্ৰথম
মিলিন্দপন্হাৰ মতে, প্ৰথম মেনাণ্ডাৰ নামেৰে চিনাক্ত কৰা মিলিন্দ/ মেনাণ্ডাৰে বৌদ্ধ বিশ্বাসক আকোঁৱালি লৈছিল। তেওঁৰ লগত অহৰহ ৫০০ গ্ৰীক (যোনাকা) সৈন্যৰ প্ৰহৰী থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে আৰু তেওঁৰ দুজন পৰামৰ্শদাতাৰ নাম ডেমেট্ৰিয়াছ আৰু এন্টিঅ’কাছ।

মিলিন্দপান্হাত মেনাণ্ডাৰক "ভাৰতৰ সাগলা চহৰৰ ৰজা, নামেৰে মিলিন্দা, বিদ্বান, বাকপটু, জ্ঞানী আৰু সক্ষম" হিচাপে পৰিচয় কৰাই দিয়া হৈছে। বৌদ্ধ পৰম্পৰাত কোৱা হৈছে যে নাগসেনাৰ সৈতে হোৱা আলোচনাৰ পিছত মেনাণ্ডাৰে "আজীৱন" বৌদ্ধ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে  আৰু তাৰ পিছত জগতৰ পৰা অৱসৰ ল'বলৈ নিজৰ ৰাজ্য পুত্ৰক অৰ্পণ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ জ্ঞান লাভ কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:বৌদ্ধ ধৰ্মগ্ৰন্থ
শ্ৰেণী:গ্ৰন্থ