যতীন্দ্ৰনাথ দাস

যতীন্দ্ৰনাথ দাস (২৭ অক্টোবৰ ১৯০৪ – ১৩ ছেপ্টেম্বৰ ১৯২৯), “যতীন দাস" নামেৰে অধিক পৰিচিত, এগৰাকী ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু বিপ্লৱী আছিল। দেশৰ স্বাধীনতাৰ লক্ষ্যত তেওঁ ব্ৰিটিছ ৰাজৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰিছিল আৰু হিন্দুস্থান ছ'চিয়েলিষ্ট ৰিপাব্লিকান এচ’চিয়েচনৰ সদস্য আছিল। ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ৰাজনৈতিক বন্দীৰ অধিকাৰৰ দাবীত ৬৩ দিনীয়া অনশন চলাই তেওঁ লাহৰৰ বৰ্ষ্টল কাৰাগাৰত মৃত্যুবৰণ কৰে। মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁৰ বয়স মাত্ৰ ২৪ বছৰ আছিল। তেওঁলোকৰ অনশনে দেশব্যাপী গভীৰ সঁহাৰি লাভ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিত্ৰত ৫ লক্ষাধিক লোক উপস্থিত আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।

 প্ৰাৰম্ভিক জীৱন 
১৯০৪ চনত কলকাতাত বংকিম বেহাৰী দাস আৰু সুহাসিনী দেৱীৰ ঘৰত যতীন্দ্ৰনাথ দাসৰ জন্ম। তেওঁ নবছৰীয়া হোৱাৰ আগতেই মাতৃৰ মৃত্যু হৈছিল। দাস অতি মেধাৱী ছাত্ৰ আছিল আৰু ১৯২১ চনত মেট্ৰিকুলেছন প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হয়।Waraich, Malwinder Jit Singh (Ed.). Profile of a Martyr Jatin Das – A First Hand Account by His Brother Kiron Das. Unistar Books.  তেওঁ অনুশীলন সমিতিত যোগদান কৰে আৰু ১৯২১ চনৰ মহাত্মা গান্ধীৰ অসম্প্ৰতি আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰে। বিদেশী কাপোৰৰ দোকান আগতে পিকেটিং কৰাৰ অভিযোগত তেওঁ গ্ৰেপ্তাৰ হয় আৰু হুগলী কাৰাগাৰত বন্দী কৰা হয়।

১৯২২ চনত তেওঁ South Suburban College (এতিয়া আশুতোষ কলেজ)ত ভৰ্তি হয় আৰু ১৯২৪ চনত ইণ্টাৰমিডিয়েট প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হয়। উত্তৰবঙ্গৰ বান সহায়কাৰ্যতো অংশ লয়। ১৯২৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত বিদ্যাসাগৰ কলেজত বি.এ. অধ্যয়নকালত তেওঁৰ বিপ্লৱী কাৰ্যকলাপৰ বাবে তেওঁক ময়মনসিংহ কাৰাগাৰত বন্দী কৰা হয়। ইয়াত থকাৰ সময়তেই তেওঁ ২১ দিনীয়া অনশন চলাই ৰাজনৈতিক বন্দীৰ ওপৰত হোৱা অত্যাচাৰৰ প্ৰতিবাদ জনায়। তাৰ পিছত তেওঁক পান্না বাবুৰ সৈতে ঢকা চেণ্ট্ৰেল জেললৈ আৰু তাৰপিছত মিয়ানৱালীৰ ber notorious কাৰাগাৰলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ১৯২৮ চনৰ অক্টোবৰৰ শেষত তেওঁ পুনৰ মুক্তি লাভ কৰে।

১৪ জুন ১৯২৯ত ভগত সিং আৰু বটুকেশ্বৰ দত্তই কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাত নিক্ষেপ কৰা শব্দ-বোমা তৈয়াৰ কৰাত অংশ লোৱাৰ অভিযোগত যতীন্দ্ৰনাথ দাসক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। উল্লেখযোগ্য যে এই বোমা শব্দ সৃষ্টিৰ উদ্দেশ্যে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল, কাৰো ক্ষতি কৰাৰ অভিপ্ৰায় নাছিল। তেওঁক লাহোৰ কাৰাগাৰত লাহোৰ ষড়যন্ত্ৰ মামলাৰ সম্পূৰক বিচাৰৰ অধীনত ৰখা হয়।

 অনশন 
লাহৰ কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰত দাসে পুনৰ অনশন আৰম্ভ কৰে। ভাৰতীয় ৰাজনৈতিক বন্দীৰ বাবে ইউৰোপীয় বন্দীৰ সম-অধিকাৰৰ দাবি তেওঁলোকৰ প্ৰধান লক্ষ্য আছিল। কাৰাগাৰৰ অৱস্থা অতি নিম্নমানৰ আছিল। বন্দীৰ কাপোৰ বহুদিন ধুই দিয়া নহয়, ৰান্ধনীশালত নিগনি আৰু পঁইতাচৰাৰ উপদ্ৰৱৰ বাবে খাদ্যাবস্তু অখাদ্য হৈ পৰিছিল। তেওঁলোকক কোনো কাকত-আলোচনীও পঢ়িবলৈ দিয়া হোৱা নাছিল। আনহাতে ব্ৰিটিছ বন্দীৰ কথা সম্পূৰ্ণভাৱে বেলেগ আছিল। 

১৩ জুলাই ১৯২৯ত দাসে অনশন আৰম্ভ কৰে আৰু ৬৩ দিন অব্যাহত ৰাখে। জেল চৰকাৰে জোৰপূৰ্বক খুৱাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। শেষত তেওঁলোক দাসক চৰ্তহীনভাবে মুক্তি দিয়াৰ পৰামৰ্শ দিয়ে, কিন্তু চৰকাৰে সেইটো নাকচ কৰি জামিনত মুক্তিৰ বিকল্প অফাৰ কৰে।

 মৃত্যু আৰু ঐতিহ্য 
১৯২৯ চনৰ ১২ ছেপ্টেম্বৰ তাৰিখে তীব্ৰ জ্বৰত আক্ৰান্ত হয় আৰু ১৩ ছেপ্টেম্বৰ, শুকুৰবাৰ দিনা, দিনৰ ১ বজাত তেওঁ তেওঁৰ ভায়েক কিৰণ দাসৰ কোলাত শেষ নিঃশ্বাস ত্যাগ কৰে।Indian Post article তেওঁৰ মৃতদেহ যাত্ৰা গোপীচন্দ ভাৰ্গৱা, ড° মহম্মদ আলম, ড° ছৈফুদ্দিন কিচলু, চৰ্দাৰ সৰদুল সিং কাৱাচিৰ, ড° বেনাৰছে দাস, চৰ্দাৰ কিষাণ সিং (ভগৎ সিঙৰ পিতা) আৰু লালা দুনী চণ্ড আদিৰদ্বাৰা বহন কৰা হৈছিল।

মৃত্যু আগৰ কেইদিনমান তেওঁ প্ৰায়ে ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ “একলা চলোৰে” গীতটো গাইছিল বুলি উদ্ধৃতি পোৱা যায়।Papers of Comrade Ram Chandra, Installments I, II, and IV, NMML, New Delhi.

দুৰ্গাৱতী দেৱীয়ে লাহোৰৰপৰা কলকাতালৈ আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দিছিল। চৰ্দাৰ কিষাণ সিং আৰু কিৰণ দাসো লগত আছিল। সহস্ৰ সহস্ৰ লোক ৰেল ষ্টেচনবোৰত উপস্থিত হৈছিল। কলকাতাত দুই মাইল দীঘল যাত্ৰাই দেহটো চিতাশাললৈ লৈ যায়। সুভাষ চন্দ্ৰ বসু (শোহাগী স্বতে বাসন্তী দেৱী, কমলা নেহৰু, ড° বী.চি. ৰয়, শ্যামাপ্ৰসাদ মুখাৰ্জী, মৌলৱী শমসুদ্দীন আদিৰ সৈতে) হাওৰা ৰেল ষ্টেচনত দাসৰ মৃতদেহ গ্ৰহণ কৰে।

দাসৰ অনশনে অবৈধ কৰাবাসৰ বিৰুদ্ধৰ প্ৰতিবাদত এক নতুন অধ্যায় আৰম্ভ কৰিছিল।

 লোকপ্ৰিয় সংস্কৃতি 
তামিল সাহিত্যিক কি. ৰাজানাৰায়ণনৰ অৰ্ধ-ঐতিহাসিক উপন্যাস Gopallapurathu Makkal (১৯৮৯)ত দাসৰ উল্লেখ পোৱা যায়। 

২০০২ চনৰ The Legend of Bhagat Singh ছবিত তেওঁক অমিতাভ ভট্টাচাৰ্যই অভিনয় কৰে।Amitabh Bhattacharjee. IMDb ২০০৯ চনত Immortal Martyr Jatin Das নামৰ ৩৫ মিনিটীয়া তথ্যচিত্ৰ মুক্তি পায়।

 আৰু চাওক 
 একলা চলো ৰে
 প্ৰীতিলতা ৱাদ্দেদাৰ
 ভগৎ সিং

 তথ্যসূত্ৰ 

 উল্লেখ্য পাঠ 

 Waraich, Malwinder Jit Singh (Ed.). Profile of a Martyr Jatin Das (1981).

 বাহ্যিক সংযোগ 

 Indian Post

শ্ৰেণী:বিপ্লৱী