হেৰম্ব

হেৰম্ব বা হেৰম্ব গণপতি হিন্দু দেৱতা গণেশৰ পাঁচ মূৰীয়া মূৰ্তিৰ ৰূপ। এই ৰূপটো নেপালত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। গণেশৰ তান্ত্ৰিক পূজাত এই ৰূপটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। গণেশৰ বত্ৰিশটা ৰূপৰ ভিতৰত এই ৰূপ অন্যতম জনপ্ৰিয়।

উপনাম হিচাপে
মুদ্গল পুৰাণত গণেশৰ বত্ৰিশটা নামৰ ভিতৰত হেৰম্ব গণপতিৰ নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। স্কন্দ পুৰাণত সেই হেৰম্ব বিনায়কক বাৰাণসীৰ আশে-পাশে থকা ৫৬ টা বিনায়কৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে। ব্ৰহ্ম বৈৱৰ্ত পুৰাণ (৮টা নাম), পদ্ম পুৰাণ (১২টা উপনাম) আৰু চিন্ত্যাগম (১৬টা গণপতি)ৰ গণেশৰ নামৰ তালিকাতো হেৰম্বৰ নাম আছে। হেৰম্বক গণেশ পুৰাণত গণেশৰ উপনাম হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

ব্ৰহ্ম বৈৱৰ্ত পুৰাণত হেৰম্বৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰা হৈছে: হে প্ৰাকৃতিটোৱে অসহায়তা বা দুৰ্বলতাক বুজায়, আনহাতে ৰম্ব হৈছে দুৰ্বলসকলৰ সুৰক্ষা, তেওঁলোকক ক্ষতিৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ; এইদৰে হেৰম্বৰ অৰ্থ হৈছে "দুৰ্বল আৰু ভাল মানুহৰ ৰক্ষক"।

প্ৰতিকৃতি

হেৰম্বক পাঁচটা হাতীৰ মূৰ থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, চাৰিটা শিৰ চাৰিটা দিশৰ ফালে মুখ কৰি আৰু ওপৰত থকা পঞ্চমটো ওপৰলৈ চাই থকা। হেৰম্বৰ পাঁচোটা মূৰৰ ৰং তেওঁৰ পিতৃ শিৱৰ পাঁচটা বৈশিষ্ট্যৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত – ঈশান, তৎপুৰুষ, অঘোৰ, বামদেৱ আৰু সদ্যোজাত। পাঁচটা মূৰে তেওঁৰ শক্তিৰ প্ৰতীক। তেওঁৰ ৰং সোণালী হালধীয়া হ'ব লাগে। কেতিয়াবা, তেওঁৰ ৰং বগা বুলিও বৰ্ণনা কৰা হয়।
হেৰম্বৰ নিজৰ বাহন এটা শক্তিশালী সিংহ। সিংহই দেৱতাৰ ৰাজকীয়তা আৰু উগ্ৰ স্বভাৱক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। সিংহটোক তেওঁৰ মাতৃ সিংহবাহিনী পাৰ্বতীৰ পৰা উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে পোৱা বুলি কোৱা হয়। যদিও সিংহটো মূলতঃ এই সূত্ৰে পোৱা বাহন হিচাপে দেখা যায়, গণেশৰ সাধাৰণ বাহন - নিগনি বা নিংনি -ও চিত্ৰণত অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰে। ওড়িশাত একাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ এখন চিত্ৰণত এখন বেদীত এটা নিগনিত বহি থকা হেৰম্বৰ চিত্ৰ চিত্ৰিত কৰা হৈছে। নেপালৰ ভক্তপুৰৰ এখন চিত্ৰণত; হেৰম্ব দুটা নিগনিৰ ওপৰত থিয় হৈ আছে। নেপালত হেৰম্বক সাধাৰণতে সিংহৰ লগতে নিগনিৰ সৈতে চিত্ৰিত কৰা হয়।

হেৰম্বৰ দশভূজ ৰূপ
প্ৰতিমূৰ্তি গ্ৰন্থত বৰ্ণনা অনুসৰি তেওঁৰ হাতত আছে ছান্দনী জৰী (ফাঁচ), দন্ত (তেওঁৰ ভঙা দাঁত), অক্ষমালা, পৰশু (যুদ্ধ-কুঠাৰ), তিনিমূৰীয়া মুডগৰা (মেলেট) আৰু মিঠা মোডক। বৰদা মুদ্ৰা (বৰদানৰ ইংগিত) আৰু অভয় মুদ্ৰা (ভক্তৰ সুৰক্ষাৰ ইংগিত)ত আন দুটা বাহু ৰখা হয়। আন আন বৰ্ণনাত তেওঁৰ হাতত থকা বৈশিষ্ট্যসমূহৰ লগত মালা আৰু এটা ফল যোগ কৰা হৈছে। ভাস্কৰ্যত তেওঁক এখন হাতত অংকুশ লৈ চিত্ৰিত কৰা আছে। কেতিয়াবা, এগৰাকী পত্নীক তেওঁৰ কোলাত বহি থকা আৰু হেৰম্বৰ এটা বাহুই তেওঁক আলিংগন কৰি থকা দেখা যায়।
উপাসনা
হেৰম্ব দুৰ্বলৰ ৰক্ষক। হেৰম্বৰ নিৰ্ভীকতা প্ৰদান কৰাৰ ক্ষমতাও আছে আৰু শত্ৰুক পৰাজয় বা ধ্বংস কঢ়িয়াই অনাৰ ক্ষমতাও আছে।

গণেশৰ তান্ত্ৰিক পূজাত হেৰম্ব জনপ্ৰিয়। হাইৰম্ব বা হেৰম্ব পন্থা হৈছে তান্ত্ৰিক পন্থা যিয়ে গণেশক দেৱী বা শক্তি (হিন্দু দেৱী)ক মাতৃ আৰু পিতৃ শিৱৰ পত্নী হিচাপে লৈ পূজা কৰে। আন কেইবাজনো হিন্দু দেৱতাৰ দৰে হেৰম্বকো ছটা "ভয়ংকৰ অভিচৰণ ৰীতি" (দুষ্ট উদ্দেশ্যত মন্ত্ৰৰ ব্যৱহাৰ)ৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছিল, যাৰ দ্বাৰা এজন নিপুণ ব্যক্তিয়ে ভুক্তভোগীক মোহত ভুগিবলৈ, অপ্ৰতিৰোধ্য আকৰ্ষণ বা ঈৰ্ষাৰে পৰাস্ত কৰা বা দাসত্বত পৰিণত, পক্ষাঘাতগ্ৰস্ত বা হত্যা কৰাৰ ক্ষমতা লাভ কৰে বুলি কোৱা হয়।
লগতে চাওক
হেৰম্বসুত

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱতা