ওম পুৰী

ওম প্ৰকাশ পুৰী (); ১৮ অক্টোবৰ ১৯৫০ – ৬ জানুৱাৰী ২০১৭) আছিল এজন ভাৰতীয় অভিনেতা যিয়ে মূলসুঁতিৰ বাণিজ্যিক হিন্দী ছবিৰ লগতে উৰ্দু, মালয়ালম, বাংলা, কানাড়া, ইংৰাজী, পাঞ্জাবী, গুজৰাটী, তেলেগু, আৰু মাৰাঠী ছবিৰ লগতে স্বতন্ত্ৰ আৰু কলাত্মক ছবিত অভিনয় কৰিছিল আৰু কেইবাখনো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চিনেমাতো অভিনয় কৰিছিল। তেওঁক বিশ্ব চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা হিচাপে বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়। তেওঁ ১৯৯০ চনত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ দুটা ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, দুটা ফিল্মফেয়াৰ বঁটা আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক বঁটা পদ্মশ্ৰী বঁটা লাভ কৰে। ২০০৪ চনত তেওঁক অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰৰ সন্মানীয় অফিচাৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।

আক্ৰোশ (১৯৮০), আৰোহন (১৯৮২), অৰ্ধ সত্য (১৯৮৩),ডিস্কো ডান্সাৰ (১৯৮২) আদি ছবিত লেখক সমৰ্থিত চৰিত্ৰ, টেলিভিছন ছবি যেনে সদ্গতি (১৯৮১) আৰু তমস (১৯৮৭), জানে ভি দো ইয়াৰো (১৯৮৩), চাচি ৪২০ (১৯৯৭), হেৰা ফেৰী (২০০০), চুপ চুপ কে (২০০৬) আৰু ঢোল (২০০৭)ত লঘু হৃদয়ৰ চৰিত্ৰ আৰু তেওঁৰ সমগ্ৰ কেৰিয়াৰৰ কেইবাখনো মূলসুঁতিৰ বাণিজ্যিক ছবিৰ বাবে তেওঁ বেছিকৈ পৰিচিত। পৰিচালক শ্যাম বেনেগাল আৰু গোবিন্দ নিহালানীৰ সৈতে তেওঁ বিভিন্ন সহযোগিতামূলক কাম কৰি‍ছিল। পুৰীয়ে আমেৰিকা, পাকিস্তান আৰু ব্ৰিটেইনতো অভাৰতীয় প্ৰডাকচনত অভিনয় কৰিছিল। ১৯৯০ চনত তেওঁ মাই ছন দ্য ফেনেটিক (১৯৯৭) আৰু কমেডী নাটক ইষ্ট ইজ ইষ্ট (১৯৯৯) ছবিত অভিনয় কৰে, তেখেতে মুখ্য চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বাবে বাফটা বঁটাৰ বাবে মনোনয়ন লাভ কৰে।
প্ৰাৰম্ভিক জীৱন
ওম পুৰীৰ জন্ম হৈছিল হাৰিয়ানাৰ আম্বালাত। তেওঁৰ পিতৃ টেক চান্দ পুৰীয়ে ৰেলৱে আৰু ভাৰতীয় সেনাবাহিনীত কাম কৰিছিল। পুৰীৰ পিতৃ-মাতৃয়ে কোনো জন্মৰ প্ৰমাণ পত্ৰ পোৱা নাছিল আৰু কোনো তথ্য নাছিল, সেয়ে তেওঁৰ জন্ম তাৰিখৰ বিষয়ে পৰিয়াল নিশ্চিত নাছিল। কিন্তু মাকে তেওঁক হিন্দু উৎসৱ দশেৰাৰ দুদিন পাছত জন্ম হোৱা বুলি কৈছিল৷ যেতিয়া তেওঁ স্কুলীয়া শিক্ষা আৰম্ভ কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁৰ খুড়াকে ১৯৫০ চনৰ ৯ মাৰ্চ তাৰিখটোকে‍ তেওঁৰ "অফিচিয়েল" জন্মদিন হিচাপে বাছি লৈছিল। অৱশ্যে প্ৰাপ্তবয়স্ক হোৱাৰ পাছত তেওঁ যেতিয়া মুম্বাইলৈ গুচি আহিছিল, পুৰীয়ে ১৯৫০ চনত দশেৰা কেতিয়া উদযাপন কৰা হৈছিল সেয়া বিচাৰি উলিয়াইছিল আৰু ১৮ অক্টোবৰ তেওঁৰ জন্ম তাৰিখ হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।

পুৰী আহিছিল এক সামাজিকভাৱে অৱহেলিত পৃষ্ঠভূমিৰ পৰা। যেতিয়া তেওঁৰ বয়স ছবছৰ আছিল, চিমেণ্ট চুৰিৰ অভিযোগত তেওঁৰ ৰেলৱে কৰ্মচাৰী পিতৃক কাৰাগাৰত থোৱা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো গৃহহীন হৈ পৰিল। জীৱন নিৰ্বাহৰ বাবে পুৰীৰ ভাতৃ বেদ প্ৰকাশ পুৰীয়ে কুলি (ৰেলৱে পৰ্টাৰ) আৰু পুৰীয়ে স্থানীয় চাহৰ দোকানত কাম কৰিছিল আৰু পৰিয়ালৰ পোহপাল দিবলৈ ওচৰৰ ৰেলপথৰ পৰা কয়লা সংগ্ৰহ কৰিছিল। পাছলৈ তেওঁ আৰু তেওঁৰ ভাতৃৰ সন্তানসকলক শান্তি নামৰ এগৰাকী দাসীয়ে ডাঙৰ-দীঘল কৰে।

কাম কৰি থকাৰ মাজতেই পুৰীয়ে পঢ়া-শুনা চলাই নিছিল৷ প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ পাছত তেওঁ দিল্লীৰ নেচনেল স্কুল অৱ ড্ৰামাত যোগদান কৰি নাট্য অভিনয় অধ্যয়ন কৰে। দীৰ্ঘদিনীয়া বন্ধু আৰু এন এছ ডিৰ এজন সহপাঠী নাছিৰুদ্দিন শ্বাহে তেওঁক অনুসৰণ কৰি পুৰীক পুনা (বৰ্তমানৰ পুনে)ৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আৰু টেলিভিছন প্ৰতিষ্ঠানলৈ যাবলৈ উৎসাহিত কৰে। পাছত দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত পুৰীয়ে কৈছিল যে তেওঁৰ পৰিয়ালটো ইমানেই দুখীয়া আছিল যে এফ টি আই আইত যোগদান কৰাৰ সময়ত তেওঁৰ হাতত পিন্ধিবলৈ এটা ভাল কামিজো নাছিল। শ্বাহৰ মতে, পুৰী এফ টি আই আইৰ শিক্ষাত হতাশ হৈ পৰিছিল আৰু তেওঁ যেতিয়া সুপৰিচিত হৈছিল - তেওঁ টিউচন মাচুল দিব পৰা নাছিল,  তেতিয়া প্ৰতিষ্ঠানটোৱে তেওঁক ২৮০ টকা মাচুল ঋণ দিবলৈ কৈছিল যিটো পুৰীয়ে তেওঁলোকৰ ওপৰত হোৱা "ইম্পিছ থ্ৰিল"ৰ বাবে দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল।

কেৰিয়াৰ
পুৰীৰ প্ৰথমখন ছবি আছিল চোৰ চোৰ চুপ জা নামৰ শিশু চলচ্চিত্ৰ। এই সময়ছোৱাত জীৱন-নিৰ্বাহৰ বাবে তেওঁ অভিনেতা ষ্টুডিঅ'ত কাম কৰিছিল য'ত ভৱিষ্যতৰ অভিনেতা যেনে গুলচন গ্ৰভাৰ আৰু অনিল কাপুৰ তেওঁৰ ছাত্ৰ আছিল।

ইয়াৰ পাছত পুৰীয়ে বহুতো ভাৰতীয় ছবিত কাম কৰাৰ লগতে যুক্তৰাজ্য আৰু আমেৰিকাত নিৰ্মিত বহুতো ছবিত কাম কৰে।

১৯৭৬ চনত বিজয় টেণ্ডুলকাৰৰ একে নামৰ মাৰাঠী নাটকৰ আধাৰত নিৰ্মিত মাৰাঠী ছবি ঘাশীৰাম কোটৱালৰ যোগেদি‍ পুৰীৰ মূলসুঁতিৰ চলচ্চিত্ৰ ধাৰাত অভিষেক ঘটে। ইয়াৰ পৰিচালনা কৰিছিল কে হৰিহৰণ আৰু মণি কৌলে এফ টি আই আইৰ ১৬ জন স্নাতক ডিগ্ৰীধাৰীৰ সহযোগত। তেওঁ দাবী কৰিছে যে তেওঁৰ শ্ৰেষ্ঠ কামৰ বাবে তেওঁক "বাদাম" দিয়া হৈছিল। অমৰীশ পুৰী, নাছিৰুদ্দিন শ্বাহ, শ্বাবানা আজমী আৰু স্মিতা পাটিলৰ লগতে‍ তেতিয়াৰ আৰ্ট ফিল্ম যেনে ভৱানী ভৱৈ (১৯৮০), সদগতি (১৯৮১), অৰ্ধ সত্য (১৯৮২), মিৰ্চ মচলা (১৯৮৬) আৰু ধাৰাৱী (১৯৯২)ত অভিনয় কৰা মূল অভিনেতাসকলৰ ভিতৰত তেৱোঁ আছিল।

তেওঁ বহুতো অগতানুগতিক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰে যেনে আক্ৰোশ (১৯৮০)ত এজন বলি হোৱা জনজাতীয়ৰ চৰিত্ৰত; ডিস্কো ডান্সাৰ (১৯৮২)ত জিমিৰ মেনেজাৰ; অৰ্ধ সত্যৰ এজন আৰক্ষী পৰিদৰ্শক (১৯৮২), যাৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰে; ছিপিয়ান (১৯৮৪)ত এজন নম্ৰ স্বামী, জামানাত বিনোদৰ খুড়াক, মাচিছৰ শিখ উগ্ৰপন্থী কোষ এটাৰ নেতা (১৯৯৬); ১৯৯৭ চনত বাণিজ্যিক ছবি গুপ্তত পুনৰ এজন কঠোৰ পুলিচ হিচাপে; আৰু ধূপ (২০০৩)ত এজন শ্বহীদ সৈনিকৰ সাহসী পিতৃ হিচাপে।

১৯৯৯ চনত পুৰীয়ে কানাড়া ছবি এ.কে. ৪৭ চনত চহৰখনক অন্ধকাৰ জগতৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰা এজন কঠোৰ আৰক্ষী বিষয়া হিচাপে ভূমুকি মাৰে — এই ছবিখনে ব্যৱসায়িকভাৱে এক বৃহৎ সাফল্য লাভ কৰিছিল৷ ছবিখনত পুৰীৰ অভিনয় স্মৰণীয়। কানাড়া সংলাপৰ বাবে তেওঁ নিজৰ কণ্ঠস্বৰ আগবঢ়াইছিল। সেই বছৰতে তেওঁ ব্ৰিটি কমেডী-ড্ৰামা ছবি ইষ্ট ইজ ইষ্টত অভিনয় কৰে, য'ত তেওঁ উত্তৰ ইংলেণ্ডত প্ৰথম প্ৰজন্মৰ পাকিস্তানী অনুপ্ৰৱেশকাৰীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, তেওঁ ছবিখনত পশ্চিমীয়া সন্তানৰ সৈতে মিলিবলৈ বহুত বেছি সংগ্ৰাম কৰিছিল।
পুৰীৰ বহু প্ৰশংসিত ছবি গান্ধী (১৯৮২, ৰিচাৰ্ড এটেনব'ৰ'ৰ পৰিচালনা)। নব্বৈৰ দশকৰ মাজভাগত তেওঁ মূলসুঁতিৰ হিন্দী চিনেমাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিবলৈ বৈচিত্ৰ্যতা আনে, য’ত তেওঁৰ চৰিত্ৰসমূহ চলচ্চিত্ৰ সমালোচকতকৈ দৰ্শকৰ প্ৰতি দৃষ্টি ৰাখি‍ সৃষ্টি কৰা হৈছিল৷ মাই ছন দ্য ফেনেটিক (১৯৯৭), ইষ্ট ইজ ইষ্ট (১৯৯৯) আৰু দ্য পেৰ'ল অফিচাৰ (২০০১) আদি বহুতো ব্ৰিটিছ ছবিত অভিনয় কৰি তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত পৰিচিত হয়। তেওঁ হলিউডৰ ছবিসমূহত অভিনয় কৰিছিল য'ত চিটি অৱ জয় (১৯৯২)ত পেট্ৰিক শ্বৱেজৰ বিপৰীতে; উলফ (১৯৯৪)ত জেক নিকোলছনৰ সৈতে; আৰু ভেল কিলমাৰৰ বিপৰীতে দ্য গোষ্ট এণ্ড দ্য ডাৰ্কনেছ (১৯৯৬)ত অভিনয় কৰিছিল৷ ২০০৭ চনত তেওঁ টম হেংকছ আৰু জুলিয়া ৰবাৰ্টছে অভিনয় কৰা চাৰ্লি উইলছনৰ যুদ্ধত জেনেৰেল জিয়া-উল-হকৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।

কক্কাজী কাহেন (১৯৮৮) (সাধাৰণ অৰ্থ "খুড়াই কয়")ৰ দৰে হিন্দী টেলিভিছন ধাৰাবাহিকত ৰাজনীতিবিদৰ পেৰ'ডি হিচাপে পৰিগণিত হোৱা পান চোবাই থকা 'কক্কাজী' আৰু নায়কৰ ভৰি চুই ভাল পোৱা মিষ্টাৰ যোগী (১৯৮৯)ৰ দৰে বিনয়ী 'সূত্ৰধাৰ' হিচাপে কাম কৰিছে। এই ধাৰাবাহিক দুখনে কমেডিয়ান হিচাপে ওম পুৰীৰ বহুমুখী ক্ষমতাক চিনাক্ত কৰিছিল। একে নামৰ হিন্দী উপন্যাসৰ আধাৰত নিৰ্মিত গোবিন্দ নিহালানীৰ টেলিভিছন ছবি তমস (১৯৮৮)ত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰে। তেওঁ জানে ভি দো ইয়াৰোৰ দৰে হিন্দী ছবিত কমিক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল যিয়ে পদ্ধতিৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিছিল, তাৰ পাছত চাচি ৪২০ (১৯৯৭), হেৰা ফেৰী (২০০০), চোৰ মাচায়ে শ্বোৰ (২০০২), দীৱানে হুৱে পাগল, চুপ চুপ কে, কিছমেট কানেকচন আৰু মালামাল উইকলি (২০০৬) আৰু অ' মাই গড আদি‍। প্ৰিয়দৰ্শন আৰু কমল হাছানৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ছবিত তেওঁ নিয়মীয়াকৈ আছিল।

বাণিজ্যিক হিন্দী ছবিত তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য ভূমিকাসমূহৰ ভিতৰত আছিল দ্ৰোহকাল, ইন কাষ্টডি, নৰসিংহ, ঘায়েল, মৃত্যুদণ্ড, আস্থা, হে ৰাম, প্যাৰ তোহ হোনা হি থা, ফাৰ্জ, গদৰ, লক্ষ্য, দেৱ (২০০৪), ৰং দে বসন্তি, যুৱ, সিং ইজ কিং, মেৰে বাপ পেহলে আপ, বিলু, কিয়ুংকি, লাক্ষ্য, দবাং, ভাজী ইন প্ৰব্লেম, খাপ, বজৰংগী ভাইজান, ঘায়েল এগেইন আদি৷ পুৰীক ৰ’ড টু সংগম (২০০৯) ছবিখনত মহম্মদ আলী কছুৰীৰ চৰিত্ৰত দেখা গৈছিল। ২০১০ চনত তেওঁ দ্য হেংমেনত অভিনয় কৰে। ২০১১ চনত তেওঁ ভাৰতীয় একচন ছবি ডন ২ ত অভিনয় কৰিছিল।

২০০৪ চনৰ পৰা ২০০৫ চনৰ ভিতৰত চ’নী চেনেলত প্ৰচাৰিত হোৱা দ্বিতীয় ছিজনৰ ধাৰাবাহিক আহাতৰ কিছু খণ্ডত তেওঁ কাম কৰিছিল৷ টেলিভিছনৰ আন উল্লেখযোগ্য অভিনয়ৰ ভিতৰত আছিল ভাৰত এক খোজ, যাত্ৰা, মিষ্টাৰ যোগী, কাকাজী কহিন, ছি হকছ, অন্তৰাল আৰু সাৱধান ইণ্ডিয়াৰ দ্বিতীয় ছিজন।

২০১৪ চনত তেওঁ হেলেন মিৰেনৰ বিপৰীতে কমেডী-নাটক দ্য হাণ্ড্ৰেড-ফুট জাৰ্নিত অভিনয় কৰে। ২০১৭ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁৰ মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁ মাৰাঠী ছবি ১৫ আগষ্ট ভগিলে ২৬ জানুৱাৰীৰ কাম কৰি আছিল।

তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত মুক্তি পোৱা কেইবাখনো সম্পূৰ্ণ ছবিৰ ভিতৰত আছে ভাইচৰয় হাউচ আৰু টিউবলাইট আদি‍।

ব্যক্তিগত জীৱন
১৯৯১ চনত পুৰীয়ে অভিনেতা অনু কাপুৰৰ ভগ্নী পৰিচালক/লেখিকা সীমা কাপুৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয় যদিও আঠ মাহৰ পাছত তেওঁলোকৰ বৈবাহিক জীৱনৰ অন্ত পৰে।

১৯৯৩ চনত তেওঁ সাংবাদিক নন্দিতা পুৰীৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয় আৰু তেওঁলোকৰ এটি পুত্ৰ সন্তান জন্ম হয়। ২০০৯ চনত নন্দিতাই স্বামীৰ জীৱনী আনলাইকলি হিৰো: দ্য ষ্ট’ৰী অৱ ওম পুৰী লিখিছিল৷ কিতাপখন প্ৰকাশৰ লগে লগে পুৰীয়ে তেওঁৰ পূৰ্বৰ সম্পৰ্কৰ স্পষ্ট বিৱৰণ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাত তেওঁৰ ক্ষোভৰ কথা ব্যক্ত কৰে‍। ২০১৩ চনত নন্দিতাই তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ঘৰুৱা হিংসাৰ অভিযোগ দাখিল কৰে আৰু ইয়াৰ কিছু সময়ৰ পাছতে দুয়োজনে ন্যায়িক পৃথকীকৰণৰ পথ বাছি লয়।

তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নীয়ে প্ৰকাশ কৰিছিল যে তেওঁলোকৰ এখন "ধৰ্মনিৰপেক্ষ ঘৰ" আছিল, কিন্তু "যদিও ওম আচাৰ-অনুষ্ঠানিক নহয়, তেওঁ আনৰ তেনেকুৱা হোৱাত আপত্তি নকৰিছিল"। তেওঁ "আধ্যাত্মিক পঠনত সান্ত্বনা" লাভ কৰিছিল, বিশেষকৈ আধ্যাত্মিক শিক্ষক একনাথ ইশ্বৰনৰ লেখাত, যাৰ বহু কিতাপ তেওঁ বন্ধু-বান্ধৱীৰ সৈতে সলনা-সলনি‍ কৰিছিল। পুৰীয়ে ৰাজনীতিক গুৰুত্বসহকাৰে লোৱা নাছিল, আৰু প্ৰায়ে ৰন্ধা-বঢ়া বা বাগিচাৰ কাম কৰি আনন্দ পাইছিল। ২০১২ চনত ৰাজ্যসভা টিভিৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত ওম পুৰীয়ে কৃষি আৰু ৰন্ধন প্ৰণালীৰ প্ৰতি থকা আগ্ৰহৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰিছিল আৰু দাল ৰুটি নামৰ এখন ধাবা খোলাৰ সপোন আছে বুলি অৱগত কৰি‍ছিল।

বিতৰ্ক
২০১১ চনত আন্না হাজাৰে আৰম্ভ কৰা ভাৰতীয় দুৰ্নীতি বিৰোধী আন্দোলনৰ সময়ত পুৰীয়ে ৰাজনৈতিক শ্ৰেণীটোক লক্ষ্য কৰি আনপঢ় (অৰ্থ অশিক্ষিত), নালায়ক (অৰ্থ অযোগ্য), আৰু ‘গৱাৰ’ (পিছপৰা আৰু নিৰক্ষৰক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ) লগতে দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত শব্দ ব্যৱহাৰ কৰি ৰাজনৈতিক শ্ৰেণীটোক লক্ষ্য কৰি লৈছিল। পুৰীৰ বিৰুদ্ধে বিশেষাধিকাৰ জাননী প্ৰেৰণ কৰা লোকসভা আৰু ৰাজ্যসভা উভয় সংসদৰ সদস্যই পুৰীৰ এই মন্তব্য ভাল নাপালে৷ তাৰ পাছত তেওঁ নিজৰ মন্তব্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰিছিল আৰু কৈছিল যে সে‍ই মুহূৰ্তত তেওঁ আৱেগিক হোৱাৰ বাবেই সে‍ই মন্তব্য ওলাইছিল।

২০১৬ চনৰ অক্টোবৰ মাহত পুৰী এটা নিউজ চেনেলত উৰি আক্ৰমণৰ পাছত এজন হিন্দী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাই পাকিস্তানী অভিনেতাৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা সন্দৰ্ভত বিতৰ্কৰ কৰাৰ বাবে উপস্থিত হৈছিল। বিতৰ্কৰ সময়ত তেওঁ ভাৰতীয় জোৱানক লৈ অপমানজনক মন্তব্য কৰিছিল যাৰ ফলত ছ’চিয়েল মিডিয়াত তীব্ৰ সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছিল। কিন্তু পাছত পুৰীয়ে তেওঁৰ মন্তব্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰিলে।

মৃত্যু
২০১৭ চনৰ ৬ জানুৱাৰীত মুম্বাইৰ আন্ধেৰীত থকা বাসগৃহত হৃদক্ৰিয়া বন্ধ হৈ ৬৬ বছৰ বয়সত পুৰীৰ মৃত্যু হয়। বিশ্ব চিনেমালৈ‍ আগ বঢে়াৱা অৱদানৰ বাবে তেওঁক ৮৯ সংখ্যক একাডেমী বঁটা প্ৰদানৰ স্মৃতি শাখাত সন্মানিত কৰা হয়।

 ফিল্মগ্ৰাফী 
 চলচ্চিত্ৰ 
 বৰ্ষ শিৰোনাম ভূমিকা টোকা১৯৭৫  কল্লা কল্লা বাচিতকো   চোৰ চোৰ চুপজা  ১৯৭৬  ঘাশীৰাম কোটৱাল  ঘাশীৰাম মাৰাঠী ছবি১৯৭৭  Smothered Voices   ভূমিকা   গোধূলি  য়েংটা  হিন্দীত দ্বিভাষিক-কানাড়া ভাষা (তব্বালিউ নীনাদে মগানে)1978  Arvind Desai Ki Ajeeb Dastaan  Rajesh  Bhookh  Colonel 1979  Shaayad  Nandlal  Saanch Ko Aanch Nahin  1980  Sparsh  Dubey  Chann Pardesi  Tulsi  Punjabi film Bhavni Bhavai  Maanav Bhagat Gujarati film Albert Pinto Ko Gussa Kyoon Aata Hai  Madhu (mechanic)  Aakrosh  Lahanya Bhiku  Won – Filmfare Award for Best Supporting Actor1981  Hari Hondal Bargadar : Share Cropper   Kalyug  Bhavani Pandey  Shodh  Surendra 1982  Gandhi  Nahari  Disco Dancer  David Brown  Waqt-Waqt Ki Baat   Raaste Pyar Ke  Suldev  Vijeta  Arvind  Naseeb Ni Balihari   Gujarati film1983  Gumnaam Hai Koi   Chokh  Jadunath Bengali film Jaane Bhi Do Yaaro  Ahuja  Arohan  Hari Mondal  Won – National Film Award for Best Actor Ardh Satya  Anant Velankar  Won – National Film Award for Best ActorNominated – Filmfare Award for Best Actor Mandi  Ram Gopal  Bekaraar   Ashray  1984  Party  Avinash  Maati Maangey Khoon  Durjan Singh  Duniya  Vasudev  Shrant   Raavan  Samant  Paar  Ram Naresh   Ram Ki Ganga  Laalu / Lal Dandhwani  Tarang  Namdev  Sheeshay Ka Ghar   Giddh  Bhashya 1985  Paththar  Resham Singh  Zamana  Shyamlal  Bahu Ki Awaaz  Advocate Jaswant Srivastav  Holi  Principal Pandey  Nasoor  Dr Sunil  Sanjhi  Bhikhu  Aghaat  Trade Unionist  Debshishu  Poor Labourer 1986  Antaheen   Genesis  The weaver  New Delhi Times  Ajay Singh  Long Da Lishkara  Dittu  Punjabi film1987  Debshishu   Mirch Masala  Abu Mian  Goraa   Susman  Ramulu  Marte Dam Tak  Daulat / D.K. 1988  Achanak   Hum Farishte Nahin  Gopi / Tala Master / Murlidhar  Ek Hi Maqsad  Ram Kumar Verma  Puravrutham  Raman  Malayalam film1989  Shagun   Sava Ser Gehu   Darshana   Ilaaka  Bheema (Raja's Foster Father) 1990  Sankranti   Kayedi   Halaat   Ghayal  ACP Joe D'Souza  Nominated – Filmfare Award for Best Supporting Actor Disha  Parshuram 'Pagal Parsa' Sarpat 1991  Irada  Shankar  Sam & Me  Chetan Parikh English film Narsimha  Suraj Narayan Singh 'Baapji'  Meena Bazar   Antarnaad  1992  Karm Yodha  Sub-Inspector Patwardhan  Raat  Sharji   Raatri  Sharji  Telugu film Current  Velu  City of Joy  Hazari Pal  English film Ankuram  Parvez Hussain  Telugu film Dharavi  Rajkaran 1993  Aakanksha   Maya Memsaab   The Burning Season  Rajiv Sharma  Patang  Mathura  In Custody  Deven 1994  Ankuram  Satyam  Wolf  Dr. Vijay Alezias  English film Drohkaal  DCP Abhay Singh  Purush   Triyacharitra  Billar 1995  Ek Ka Jawab Do   Beparoa   Zakhmi Sipahi  Om Chaudhary  Aatank Hi Aatank  Sharad Joshi  Brothers in Trouble  Hussein Shah English film Target  Rambharosa  Tarpan  Jassu  Kartavya  Ghulam Rasul 1996  PremGranth  Baliram  Krishna  Minister Amar Prabhakar  The Ghost and the Darkness  Abdullah  English film Maachis  Sanatan  Nominated – Filmfare Award for Best Supporting Actor Ghatak: Lethal  Sachdev  Ram Aur Shyam  D.I.G. Suryapratap Thakur  Talaashi  Inspector Puri 1997  Zameer: The Awakening of a Soul  Jaichand Marwah  Gupt: The Hidden Truth  Inspector Udham Singh  Nominated – Filmfare Award for Best Supporting Actor My Son the Fanatic  Parvez  English film Bhai  Advocate Satyaprakash  Chachi 420  Banwari lal-Secy  Mrityudand  Rambaran Mahto  Nirnayak  Inspector Nanak  Chupp  Keshav Narang  Aastha  Amar 1998  Vinashak  – Destroyer  Inspector Khan  Zor: Never Underestimate the Force  Shah Alam  Pyaar To Hona Hi Tha  Inspector Khan  Nominated – Filmfare Award for Best Supporting Actor Such a Long Journey  Ghulam Mohamed  English film China Gate  Krishnakant Puri 1999  East Is East  George Khan  English filmNominated – BAFTA Award for Best Actor in a Leading Role A.K.47  Commissioner Yashwant Sinha  Kannada-Telugu film Khoobsurat  Dilip Chaudhary  Mon petit diable  TomFrench-Hindi Bilingual2000  Dulhan Hum Le Jayenge  Bhola Nath  Pukar  Colonel Hussein  Hey Ram  Subhash Goel  Hera Pheri  Khadak Singh  Kunwara  Balraj Singh  Kurukshetra  Baburao Deshmukh  Ghaath  Ajay Pandey  Zindagi Zindabad   Bas Yaari Rakho  Tom 2001  Farz  ACP Arjun Singh  Zahreela  Arun Dev  Gadar: Ek Prem Katha  Narrator  The Parole Officer  George  English film Happy Now?  Tin Man English film The Zookeeper  the Vet  English film The Mystic Masseur  Ramlogan  English film Indian  Joginder Singh  Deewaanapan  Prakash Saxena - Suraj's dad  Bollywood Calling  Subramaniam English film Is Pyaar Ko Kya Naam Doon  2002  Pitaah  Thakur Avadh Narayan Singh  Maa Tujhhe Salaam Narrator voice Kranti  Col. Krishnakanth  Ansh: The Deadly Part  Bhagat Pandey  Pyaar Diwana Hota Hai  S. Puri  Awara Paagal Deewana  Ballu Bolbachan  Shararat  DCP Bhosle  Chor Machaaye Shor  DCP Pandey  Guru Mahaaguru  Crocodile  Ghaav: The Wound  Inspector Gautam  Dhruva  Pratap Singh  Kannada film2003  Aapko Pehle Bhi Kahin Dekha Hai  Sam  Kash Aap Hamare Hote  Yashwant Raj Mankotia  Ek Aur Ek Gyarah: By Hook or by Crook  Narrator  Uncredited Code 46  Bahkland  English film Miss India: The Mystery  Inspector Yograj  Maqbool  Inspector Pandit  Chupke Se  Qasim Khan Qayamat  Kagaar: Life on the Edge  Sub-Inspector Gokhale  Dhoop  Father of Dead Military Man  Pyaar Kiya Nahin Jaata  Om Prakash Khurana 2004  Yuva  Prosonjit Bhatacharya  Aan: Men at Work  Police Commissioner Khurana  Dev  Special Commissioner Tejinder Khosla  Lakshya  Subedar Maj. Pritam Singh  Kyun! Ho Gaya Na...  Amit Khanna  King of Bollywood  Karan Kumar  AK-47  Commissioner Yashwant Sinha  Stop!   Anand Mehra 2005  Zinda Dil   Kisna: The Warrior Poet  Jumman Miya  Mumbai Xpress  ACP S.P. Rao  Mangal Pandey: The Rising  Narrator  Amar Joshi Shahid Ho Gaya  Writer  Kyon Ki  Dr. Khurana  Deewane Huye Paagal  Mehboob / Scientist Khurana  The Hangman  Shiva Sathe 2006  Rang De Basanti  Amanullah Khan  Baghi  Haakam Singh  Malamaal Weekly  Balwant 'Balu'  Chup Chup Ke  Prabhat Singh Chauhan  Baabul  Balwant Kapoor  Don: The Chase Begins Again  CBI Officer Vishal Malik 2007  Khallas: The Beginning of End  A.C.P. Akhlaq Khan  Delhii Heights  Timmy Kohli  Panga Naa Lo  Kartar Singh  Fool & Final  Father of Rahul / Raja  Buddha Mar Gaya  Vidyut Baba / Vidya  Victoria No. 203  Rana  Dhol  Tripathi  Dum Kaata  Ranade / Aabu  Charlie Wilson's War  Muhammad Zia-ul-Haq  English film Shoot on Sight  Junaid  Welcome  Narrator 2008  Yaariyan  Jagpal Bir 'J.B.' Singh  Lovesongs: Yesterday, Today & Tomorrow  Aftab Jaffrey  Mere Baap Pehle Aap  Madhav Mathur  Kismat Konnection  Sanjeev Gill  Money Hai Toh Honey Hai  Narrator  Singh Is Kinng  Rangeela  Mukhbiir  SP Intelligence  — Rathod  Maharathi  ACP Gokhale 2009  Chal Chala Chal  Omkar Nath  Billu  Sahukaar Daamchand  Delhi-6  Madan Gopal Sharma  Baabarr  Daroga Chaturvedi  London Dreams  Arjun's uncle  Life Goes On  Alok  Kurbaan  Bhaijaan  Bolo Raam  Inspector Indrajeet Singh Rathi 2010  Road to Sangam  Mohammad Ali Kasuri  Na Ghar Ke Na Ghaat Ke  Sankata Prasad Tripathi  Kushti  Jiten Singh  Dabangg  Inspector Kasturilal Vishkarma  West Is West  George Khan  English film Action Replayy  Rai Bhahadur 2011  Teen Thay Bhai  Chixie Gill  Kucch Luv Jaisaa  Madhu's Father  Love Express  Khadak Singh Bakshi  Bin Bulaye Baraati  Sub Inspector Pralay Pratap Singh  Khap  Sarpanch  Don 2: The King is Back  CBI Officer Vishal Malik  Society Kaam Se Gayi  2012  Agneepath  Additional Commissioner Gaitonde  Tere Naal Love Ho Gaya  Chaudhary  Chaar Din Ki Chandni  Fatoor Singh  Mere Dost Picture Abhi Baaki Hai  Baig Saab  Krishna Aur Kans  Kans  Voice Son of Flower  Munshi Pyare Lal Suman  The Reluctant Fundamentalist  Abu English film Kamaal Dhamaal Malamaal  David  OMG: Oh My God!   Hanif Qureshi  Chakravyuh  Govind Suryavanshi 2013  Policegiri  Commissioner  Jatt Boys Putt Jattan De  Jora Vailly  Punjabi film Bhaji in Problem  Mr. Dhingra  Punjabi film The Lovers   Uncredited2014  Heartless  Sanjay Trehan  Bazaar E Husn  Kishan Chand  The Hundred-Foot Journey  Papa Kadam  English  Aa Gaye Munde U.K. De  Daleep Singh Dhillon  Little Terrors  Abdul-Wadood Kamil  Chaar Sahibzaade  Narrator  Punjabi filmVoice2015  Jai Jawaan Jai Kisaan  Dr. Rajendra Prasad   Dirty Politics  Laddu Babu aka Sai Kumar Konakandla   Leather Life  Punjabi film Jai Ho Democracy  Pandeyji  Uvaa  Hukum Pratap Choudhary   Miss Tanakpur Haazir Ho  Matang Singh   Bajrangi Bhaijaan  Moulana Sahab   Welcome Back  Narrator  Voice Buniyaad  Bapuji Punjabi film Hogaya Dimaagh Ka Dahi  Mirza Kishan Singh Joseph  Trafficker  Supreme Court Judge English language Singaporean Thai film2016  Ghayal Once Again  ACP Joe D'Souza   A Million Rivers  Shiv  English Aadupuliyattam  Muni  Malayalam filmNominated – IIFA Utsavam for Performance in a Supporting Role – Male Project Marathwada  Tukaram  Waarrior Savitri  Yamraj  Actor In Law  Rafaqat Mirza  Pakistani film A Death in the Gunj  O.P Bakshi   Mirzya  Munna (Lauhar)   Gandhigiri  Rai Saheb  Yeh Hai Lollipop  Masoom  Chaar Sahibzaade: Rise of Banda Singh Bahadur  Narrator  Chapekar Brothers  Bal Gangadhar Tilak  2017  Prakash Electronic  Narrator   Viceroy's House  Ali Rahim Noor  Posthumous releaseEnglish film The Ghazi Attack  Admiral V.S. Nanda  Posthumous release Tiger   Posthumous release (Kannada film) Tubelight  Banne Chacha  Posthumous release Mr. Kabaadi  Channulal Surmewala  Posthumous release2018  Lashtam Pashtam  Saleem  Posthumous release Load Wedding  Raja's Father  Posthumous release, Pakistani film2019  The Gandhi Murder  T.G., Director General of Police  Posthumous release2020  Gul Makai  General Ashfaq Parvez Kayani  Posthumous release Omprakash Zindabaad Rambhajjan  Posthumous release2023  Khela Hobe Fareek Bhai  Posthumous release TBA 2006 Varanasi – The Untold   Posthumous release; Completed; Unreleased 

 Television 
 Year Title Role Notes1981  Sadgati  Dukhi  Television film1984  The Jewel in the Crown  Mr De Souza  British series1985  Khandaan  1988  Bharat Ek Khoj  Various characters   Kakaji Kahin Kakaji  Tamas  Nathu  Television film1988–1989  Mr. Yogi  Narrator 1993–1994  Kirdaar  Various characters  1994  Woh Chokri   Television film1997 Aahat  Randhir magician  1 episode  Sea Hawks  Uncle Sam  1999  Antaral  Shreevee  2001  CID  Joe Santose   episodes: The Case of Counterfeit Cop Part I and II 2002  Achanak 37 Saal Baad   Narrator  episode 1 opening scene narration  White Teeth  Samad Miah Iqbal  British TV serial 2002–2003  Jasoos Vijay  Presenter  2003  Second Generation  Sharma  Television film The Canterbury Tales  Jetender  British series  2013  Hum Ne Li Hai... Shapath  ACP Vishvanath  Cameo 

বঁটা আৰু মনোনয়ন
 অসামৰিক বঁটা 
 ১৯৯০: পদ্মশ্ৰী – ভাৰতৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক বঁটা।
চলচ্চিত্ৰ বঁটা
 বৰ্ষ শ্ৰেণী মনোনীত কাম ফলাফল ১৯৮২শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা আৰোহন১৯৮৪অৰ্ধ সত্য ১৯৮১শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা আক্ৰোশ১৯৮৪শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা অৰ্ধ সত্য১৯৯১শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা ঘায়েল১৯৯২ঋণাত্মক ভূমিকাত শ্ৰেষ্ঠ প্ৰদৰ্শন নৰসিংহ১৯৯৭শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা মাচিছ১৯৯৮কমিক ভূমিকাত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় চাচি ৪২০শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা গুপ্ত : দা হিডেন ট্ৰুথ১৯৯৯পিয়াৰ তো হোনা হি থা২০০৯জীৱনজোৰা কৃতিত্ব বঁটা   ২০০০মুখ্য চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাইষ্ট ইজ ইষ্ট  ১৯৮৪শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাঅৰ্ধ সত্য

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা
শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি
শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আৰু দূৰদৰ্শন প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থী
শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় টেলিভিছন অভিনেতা
শ্ৰেণী:বঙালী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা
শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা
শ্ৰেণী:কন্নড় চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা
শ্ৰেণী:মালায়লম চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা
শ্ৰেণী:তেলেগু চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা
শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থী