ললিতগিৰি

ললিতগিৰি  (নালিতগিৰি বুলিও কোৱা হয়) ভাৰতৰ ওড়িশা ৰাজ্যৰ কটক জিলাৰ এটা প্ৰধান বৌদ্ধ কমপ্লেক্স। এই কমপ্লেক্সত স্তুপ, 'গুপ্ত' বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি আৰু মঠ (বিহাৰ) আছে, যিটো এই অঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি স্থান। এই কমপ্লেক্সত উল্লেখযোগ্য আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত বুদ্ধৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত।  এই স্থানত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্ম প্ৰচলিত হৈছিল।

কিছু দূৰৈত থকা ৰত্নাগিৰি আৰু উদয়গিৰি স্থানৰ সৈতে একেলগে ললিতগিৰি বৌদ্ধ স্থানৰ "হীৰা ত্ৰিভুজ"ৰ অংশ। আগতে বিশ্বাস কৰা হৈছিল যে এইবোৰৰ এটা বা সকলোবোৰেই প্ৰাচীন তথ্যৰ পৰা জনা বৃহৎ পুষ্পগিৰি বিহাৰ, কিন্তু এতিয়া এইটো বেলেগ স্থানত হোৱাটো নিশ্চিত কৰা হৈছে।

অৱস্থান
ললিতগিৰি এছিয়ান পাহাৰৰ পৰ্বাদী আৰু লাণ্ডা বেলেগ শিলৰ পাহাৰৰ মাজত অৱস্থিত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ এটা প্ৰধান কেন্দ্ৰ। কটক জিলাৰ মহংগা তহচিলত অৱস্থিত। ওড়িশা ৰাজ্যৰ ৰাজধানী ভুবনেশ্বৰ এই স্থানৰ পৰা ৯০ কিলোমিটাৰ (৫৬ মাইল) দূৰত 
আনহাতে পূৰ্বৰ ৰাজ্যিক ৰাজধানী কটক ৬০ কিলোমিটাৰ (৩৭ মাইল) দূৰত; উদয়গিৰি ললিতগিৰিৰ পৰা ৮ কিলোমিটাৰ (৫.০ মাইল) আৰু ৰত্নাগিৰি ১২ কিলোমিটাৰ (৭.৫ মাইল) দূৰত।
কটক দেশৰ বাকী অংশৰ সৈতে পথ, ৰেল আৰু বিমান সেৱাৰ দ্বাৰা ভালদৰে সংযুক্ত।
ইতিহাস

ডাইমণ্ড ত্ৰিভুজৰ স্থানৰ পৰা প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ প্ৰথম চিনাক্তকৰণ ১৯০৫ চনত এম.এম. জাজপুৰৰ তেতিয়াৰ মহকুমা বিষয়া চক্ৰৱৰ্তী। পিছলৈ ১৯২৭ আৰু ১৯২৮ চনত কলকাতাৰ ইণ্ডিয়ান মিউজিয়ামৰ আৰ.পি. ১৯৩৭ চনত এই স্থানক কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে আনুষ্ঠানিকভাৱে সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ হিচাপে ঘোষণা কৰে। ১৯৭৭ চনত উটকাল বিশ্ববিদ্যালয়ে এই স্থানত কিছু খনন কাম কৰে। ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ ভূৱনেশ্বৰ চক্ৰৰ দ্বাৰা বিশদ খনন ১৯৮৫ চনৰ পৰা ১৯৯১ চনৰ ভিতৰত কৰা হৈছিল। এই অনুসন্ধানৰ পৰা অনুমান কৰা হৈছে যে উৰিষ্যাৰ আদিম বৌদ্ধ স্থানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম ললিতগিৰিয়ে মৌৰ্যৰ পিছৰ যুগৰ পৰা (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩২২–১৮৫) ত্ৰয়োদশ শতিকালৈকে এক অবিৰত সাংস্কৃতিক ক্ৰম বজাই ৰাখিছিল খ্ৰীষ্টাব্দ।
ইয়াৰ উপৰিও অনুমান কৰা হৈছে যে এই স্থানত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাৰ পৰা খ্ৰীষ্টীয় দশম শতিকালৈকে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অবিৰত উপস্থিতি বজাই ৰাখিছিল।

১৯৮৫ চনত ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ সংস্থাই ললিতগিৰিত খনন আৰম্ভ কৰি সপ্তম শতিকাৰ চীনা ভ্ৰমণকাৰী জুয়ানজাঙৰ লিখনিত উল্লেখ কৰা বৌদ্ধ ধৰ্মৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান পুষ্পাগিৰিৰ স্থান নিৰ্ণয় কৰে। খননৰ ফলত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰ হয় যদিও কোনোটোৱেই ললিতাগিৰিক পুষ্পাগিৰিৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা নাছিল। পিছলৈ লাংগুডী পাহাৰত খনন কৰি পুষ্পগিৰি তাতেই অৱস্থিত বুলি অনুমান কৰিব পাৰি।

তথ্য সংগ্ৰহ

শ্ৰেণী:ভাৰত
শ্ৰেণী:ওড়িশা