ইন্দ্ৰ যাত্ৰা

ইন্দ্ৰ যাত্ৰা, যাক নেপালী ভাষাত ইয়েন্না পুঁহি বুলিও কোৱা হয়, নেপালৰ কাঠমাণ্ডুৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ধৰ্মীয় ৰাজপথত উদযাপিত উৎসৱ। "ইয়ে"ৰ অৰ্থ হৈছে "কাঠমাণ্ডু"ৰ পুৰণি নেৱাৰী নাম, "ইয়া"ৰ অৰ্থ হৈছে "উদ্‌যাপন", আৰু "পুহনি"ৰ অৰ্থ হৈছে পূৰ্ণিমা; গতিকে একেলগে অৰ্থ হৈছে পুৰণি কাঠমাণ্ডু চহৰৰ জন্মদিন। উদ্‌যাপনত ইন্দ্ৰ যাত্ৰা আৰু কুমাৰী যাত্ৰা নামৰ দুটা অনুষ্ঠানেৰে সম্পন্ন হয়। ইন্দ্ৰ যাত্ৰাত স্বৰ্গৰজা ইন্দ্ৰ দেৱতাৰ সন্মানত দেৱতা আৰু অসুৰৰ মুখা পিন্ধা নৃত্য, পৱিত্ৰ প্ৰতিমূৰ্তি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। কুমাৰী যাত্ৰা হৈছে জীৱিত দেৱী কুমাৰীৰ ৰথ শোভাযাত্ৰা। 

বিগত বছৰটোত মৃত্যু হোৱা পৰিয়ালৰ লোককো এই উৎসৱৰ সময়ত স্মৰণ কৰা হয়। এই মহোৎসৱৰ মূল স্থান কাঠমাণ্ডু দৰবাৰ চৌহদ।  শুক্লপক্ষৰ দ্বাদশ তিথিৰপৰা নেপালৰ চন্দ্ৰ পঞ্জিকাৰ একাদশ মাহ ইয়ান্লা (লা)ৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীলৈকে আঠ দিন ধৰি এই উদ্‌যাপন চলি থাকে। Page 73.

দশম শতিকাত কাঠমাণ্ডু নগৰ প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ স্মৃতিত গুণকামদেৱ-(गुणकामदेव) ৰজাই ইন্দ্ৰযাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল। কুমাৰী যাত্ৰা আৰম্ভ হৈছিল ১৮ শতিকাৰ মাজভাগত। চন্দ্ৰ পঞ্জিকা অনুসৰি উদ্‌যাপন কৰা হয়, গতিকে তাৰিখ সলনি কৰিব পৰা যায়। 
আৰম্ভণি অনুষ্ঠান
কাঠমাণ্ডু দৰবাৰ চৌহদত ইন্দ্ৰৰ বেনাৰ মেলি দিয়া খুঁটা যোচিন থানেগু স্থাপনৰ জৰিয়তে উৎসৱৰ আৰম্ভণি হয়। কাঠমাণ্ডুৰ পৰা ২৯ কিলোমিটাৰ পূবে থকা সৰু চহৰ নালাৰ ওচৰৰ অৰণ্যৰ পৰা গছৰ ডাল কাটি বাকলি উলিয়াই লোৱা এই খুঁটাটো প্ৰস্তুত কৰা হয়।
ইয়াক পৰ্যায়ক্ৰমে ৰছী লগাই টানি মানুহে দৰবাৰ চৌহদলৈ লৈ যায়।

প্ৰথম দিনটোত আন এটা অনুষ্ঠান হ’ল উপাকু ৱানেগু, যেতিয়া অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে পৰিয়ালৰ মৃত সদস্যক সন্মান জনোৱাৰ বাবে জ্বলোৱা ধূপ ধৰি মন্দিৰলৈ যায়। বাটত সৰু সৰু ঘিউৰ চাকিও ৰখা হয়। কিছুমানে গৈ থাকোঁতে গীত গায়। বিয়লি প্ৰায় ৪ বজাৰ পৰা শোভাযাত্ৰা আৰম্ভ হয়।
শোভাযাত্ৰাসমূহ
কুমাৰী যাত্ৰা
কুমাৰী যাত্ৰা অৰ্থাৎ কুমাৰীৰ ৰথ উৎসৱ ইন্দ্ৰ যাত্ৰাৰ লগত প্ৰায় একেই। ১৭৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দত জয় প্ৰকাশ মল্লৰ ৰাজত্বকালত ইয়াৰ আৰম্ভণি হৈছিল।

এই উৎসৱৰ সময়ত গণেশ, ভৈৰৱ আৰু কুমাৰী দেৱতাৰ মানৱীয় প্ৰতিনিধি কঢ়িয়াই নিয়া তিনিখন ৰথ সংগীতৰ দলৰ সৈতে কাঠমাণ্ডু হৈ মহোৎসৱৰ পথত তিনিদিনত টানি লৈ গৈ থকা হয়। বিয়লি প্ৰায় ৩ বজাৰপৰা শোভাযাত্ৰা আৰম্ভ হয়। 

কুমাৰী যাত্ৰাৰ প্ৰথম দিনটো কোৱানেয়া (क्वनेया:) নামেৰে জনাজাত চহৰৰ দক্ষিণ অংশৰ মাজেৰে ৰথবোৰ টানি অনা হয়। দ্বিতীয় দিনটো পূৰ্ণিমা দিন যাক ইয়েন্যা পুঁহি নামেৰে জনা যায়। থানেয়া (থনেয়া:) নামেৰে জনাজাত অংশত শোভাযাত্ৰাৰ সময়ত উত্তৰ অংশৰ মাজেৰে আসনলৈকে ৰথবোৰ টানি অনা হয়। আৰু তৃতীয় দিনা নানিচায়া (নাছানিয়া:) কিলাগালৰ কেন্দ্ৰীয় অংশৰ মাজেৰে শোভাযাত্ৰা পাৰ হয়। ২০১২ চনৰপৰা কুমাৰীৰ ৰথ উৎসৱৰ তৃতীয়দিনাৰপৰা ৰথখন কেৱল মহিলাৰ দলে টানি লৈ যোৱা হয়।
মাতা বিয়ে
মাতা বিয়ে মানে মাখন বা ঘিউৰ চাকি আগবঢ়োৱা। ৰথ উৎসৱৰ প্ৰথম দিন কোৱানেয়াৰ দিনটোত নেৱাৰসকলে শোভাযাত্ৰাৰ পথত সৰু সৰু ঘিউৰ চাকি আগবঢ়াই যোৱা বছৰটোৰ ভিতৰত মৃত্যু হোৱা পৰিয়ালৰ সদস্যসকলক সন্মান জনায়। লগতে বাটত আত্মীয়-স্বজন আৰু বন্ধু-বান্ধৱীক সন্মানৰ চিন স্বৰূপে ঘিউৰ চাকি উপহাৰ দিয়ে। সন্ধিয়া প্ৰায় ৬ বজাৰ পৰা আৰম্ভ হয় শোভাযাত্ৰা।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:নেপালৰ সংস্কৃতি