ত্বষ্ট

ত্ৱষ্ট্ৰ বা ত্বষ্টা (সংস্কৃত: त्वष्टृ বা त्वष्टा) হৈছে বৈদিক হিন্দু শিপিনী দেৱতা বা ফেশ্বনাৰ। মহাভাৰত আৰু পুৰাণৰ দৰে পৰৱৰ্তী হিন্দু শাস্ত্ৰত তেওঁক আদিত্য (দেৱী অদিতিৰ পুত্ৰ) হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে যদিও তেওঁৰ গুৰুত্ব কমকৈ দিয়া দেখা যায়। ত্ৱষ্ট্ৰক কেতিয়াবা  শিল্পী দেৱতা বিশ্বকৰ্মাৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।
হিন্দু সাহিত্যত
ঋগবেদত ত্বষ্ট্ৰক ইন্দ্ৰৰ বল্লম, বৃহস্পতিৰ কুঠাৰ, সৰগীয় খাদ্য-পানীয়ৰ বাবে পাত্ৰকে ধৰি বহুতো সঁজুলি সৃষ্টি কৰা এজন নিপুণ শিল্পী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁক ৰূপৰ সৃষ্টিকৰ্তা বুলি কোৱা হৈছে, আৰু প্ৰায়ে জীৱ আৰু গৰ্ভৰ শিল্পকৰ্ম তেওঁৰ বুলি কোৱা হৈছে।
তেওঁক এজন সাৰ্বজনীন পিতৃ, আৰু তেওঁৰ কন্যা সৰন্যুৰ জৰিয়তে মানুহৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলিও গণ্য কৰা হয়। তেওঁ বৃহস্পতিৰ পিতৃ, আৰু সম্ভৱতঃ ইন্দ্ৰৰ পিতৃও। তেওঁ ধাতুৰ কুঠাৰ ব্যৱহাৰ কৰে, আৰু দুটা গাধই টনা ৰথত উঠি যায়।

তেওঁ সোমৰ ৰক্ষক, আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ বিশ্বৰূপ গৰুৰ ৰক্ষক। ইন্দ্ৰৰ সম্ভাৱ্য পিতৃ ত্ৱষ্ট্ৰৰ সৈতে সংঘাত হয়, তেওঁ ত্বষ্ট্ৰৰ সোম চুৰি কৰি বিশ্বৰূপৰ গৰু-ম’হক দখল কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। যুদ্ধত ইন্দ্ৰ ধাৰাবাহিকভাৱে বিজয়ী হয় আৰু ত্বষ্ট্ৰই ইন্দ্ৰক ভয় কৰা বুলি কোৱা হৈছে।
তৈত্তিৰীয় সংহিতা আৰু ব্ৰাহ্মণত বিশ্বৰূপক ইন্দ্ৰৰ দ্বাৰা বধ কৰা হয়, আৰু সেয়েহে ত্ৱষ্ট্ৰই ইন্দ্ৰক তেওঁৰ সোমযজ্ঞত উপস্থিত থাকিবলৈ নিদিয়ে। ইন্দ্ৰই অৱশ্যে নিজৰ শক্তিৰ দ্বাৰা সোমৰস চুৰি কৰি পান কৰে। পুত্ৰ বিশ্বৰূপৰ হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ ত্ৱাষ্ট্ৰে বৃত্ৰ নামৰ এক অসুৰ সৃষ্টি কৰে। কিন্তু তেওঁৰ অস্তিত্বৰ কামনা কৰি ত্ৱষ্ট্ৰই তেওঁৰ মন্ত্ৰ ভুলকৈ উচ্চাৰণ কৰে, যাৰ ফলত ইন্দ্ৰই বৃত্ৰক পৰাস্ত কৰিবলৈ সক্ষম হয়। মানৱ পুৰাণত তেওঁ অৰ্জুনৰ পুত্ৰ বব্ৰুবাহন হিচাপে পুনৰ্জন্ম লয়।

ত্ৱষ্ট্ৰৰ বস্ত্ৰ নিৰ্মাণৰ ভূমিকাৰ বাবে আন বহুতো দেৱতা পুষণ, সবিত্ৰ, ধাতা, প্ৰজাপতি আৰু বিশ্বকৰ্মাৰ সৈতে জড়িত।

ঋগবেদৰ 1.61.6 ত তলত উল্লেখ কৰা ত্বষ্ট্ৰৰ উল্লেখ আছে:

अस्मा इदु त्वष्टा तक्षद्वज्रं स्वपस्तमं स्वर्यं रणाय । वृत्रस्य चिद्विदद्येन मर्म तुजन्नीशानस्तुजता कियेधाः

অনুবাদ: ত্ৱষ্টদেৱে ইন্দ্ৰৰ বাবে এটা শক্তিশালী বজ্ৰপাত প্ৰস্তুত কৰিছিল যিয়ে ভালদৰে লক্ষ্যভেদ কৰিব পাৰে। সেই বজ্ৰপাতেৰে শত্ৰুৰ প্ৰবল বিনাশকাৰী ইন্দ্ৰদেৱে বৃত্ৰক আঘাত কৰি তাৰে বধ কৰিলে।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱতা