বেম্বা

বেম্বা (Ngala বা Pemba বুলিও জনা যায়) মালিৰ বাম্বাৰা জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত ধৰ্মত সৃষ্টিকৰ্তা দেৱতা। বেম্বা, এই নামটো চাৰিটা সুকীয়া সত্তা (পেম্বা, ন্যালে, ফাৰো আৰু ণ্ডোমাদিৰি)ৰে গঠিত দেৱতাক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু কেতিয়াবা ইয়াৰ এজন সদস্য পেম্বাক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। যদিও বেম্বাক প্ৰায়ে পুৰুষ বুলি কোৱা হয়, বেম্বা হিচাপে এই চাৰিটা সত্ত্বাৰ মিলন হাৰ্মেফ্ৰডিটিক, পুৰুষৰ দিশটোক পেম্বা আৰু ণ্ডোমাদিৰিৰদ্বাৰা প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হয়, আনহাতে নাৰী দিশক ন্যালে আৰু ফাৰোৱে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।

বেম্বাই বাম্বাৰা ধৰ্মত কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা পালন কৰে যদিও তেওঁক সৰ্বোচ্চ উচ্চ দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰা হয় নে তেওঁৰ স্থিতিৰ শেহতীয়া ব্যাখ্যা ইছলামিক প্ৰভাৱৰ বাবে হৈছিল নেকি সেই সম্পৰ্কে মতামত বিভক্ত। মাণ্ডে ধৰ্মই তেওঁলোকৰ ব্ৰহ্মাণ্ডবিজ্ঞানত পেম্বা আৰু ফাৰ’কো বৈশিষ্ট্যযুক্ত কৰে যদিও তেওঁলোকৰ ভূমিকা বাম্বাৰা ধৰ্মত তেওঁলোকৰ চিত্ৰণৰ সৈতে পৃথক।
প্ৰতিনিধিত্ব
মুঠ চাৰিজন দেৱতাৰ একক প্ৰতিনিধি হিচাপে বেম্বাক বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড আৰু ইয়াৰ সকলো বস্তু সৃষ্টিত বৃহৎ ভূমিকা লোৱা দেৱতা হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে। যদিও বাম্বাৰা পৰম্পৰাত বেম্বাৰ ভূমিকা কেন্দ্ৰীয়, তথাপি তেওঁক প্ৰত্যক্ষভাৱে পূজা কৰা নহয়, যিহেতু কোৱা হয় যে বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড সৃষ্টি কৰাৰ পিছত বেম্বাই আকাশলৈ উভতি গৈছিল। বহুতো আফ্ৰিকান সৃষ্টিকৰ্তা দেৱতাৰ দৰে বেম্বাও সৰ্বব্যাপী যদিও ভৌতিক জগতত ইয়াৰ অস্তিত্ব নাই। যিহেতু বেম্বাৰ কোনো শাৰীৰিক প্ৰতিনিধিত্ব নাই, আৰু এইদৰে বামাৰা পূজাৰ প্ৰথাই সৰু দেৱতা বা আধ্যাত্মিক সত্ত্বা (যেনে, ন্যা, ন্যাৱৰোলে, নামা, কোমো)ক প্ৰসাদ আৰু প্ৰাৰ্থনা আগবঢ়োৱাত গুৰুত্ব দিয়ে। বাম্বাৰা পৰম্পৰাত কৃষিৰ গুৰুত্বৰ বাবে বেম্বাক প্ৰায়ে শস্যৰ সৈতেও জড়িত কৰা হয়।

যিহেতু বেম্বা চাৰিটা পৃথক সত্তাৰে গঠিত, গতিকে বাম্বাৰা সৃষ্টি কাহিনীত প্ৰতিটো অংশই বেলেগ বেলেগ ভূমিকা পালন কৰে আৰু বেম্বাৰ বিভিন্ন দিশ উপস্থাপন কৰে:
পেম্বা হিচাপে
পেম্বাক আকাশ আৰু বায়ুৰ দেৱতা বুলি জনা যায়। তেওঁৰ যমজ ভগ্নী ন্যালেৰ সৈতে সৃষ্টিৰ মিথত তেওঁ বৃহৎ ভূমিকা পালন কৰে, যাক কেতিয়াবা তেওঁৰ পত্নী হিচাপেও চিত্ৰিত কৰা হয়। কিছুমান বিৱৰণীত পেম্বাক মাটিত পৰি আপেলৰ আঙুঠি বকলৈ পৰিণত হোৱা শস্য হিচাপেও চিত্ৰিত কৰা হৈছে।

ন্যালে হিচাপে
নিয়ালে, যাক মুছুকোৰোনি বা মৌছ’ক’ৰ’নি কৌণ্ডিয়ে বুলিও কোৱা হয়, তেওঁক অগ্নিৰ দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে, আনহাতে সৃষ্টিৰ মিথৰ কেইবাটাও সংস্কৰণত মুছুকোৰোনি হিচাপে তেওঁক বিশৃংখলতাৰ দেৱী বুলি জনা যায়।[3] কিছুমান বিশেষ সংস্কৰণত পেম্বাৰ গছৰ ছাই আৰু লালাৰপৰা মুছুকোৰ’নিৰ জন্ম হৈছিল। পৃথিৱীৰ সকলো জীৱ সৃষ্টি কৰাৰ পাছত মুছুকোৰোনি অন্তৰ্ধান হৈ ন্যালে হৈ পৰে। 
যেতিয়া তেওঁ ন্যালে হৈছিল, তেতিয়া তেওঁক উৰ্বৰতা দেৱী হিচাপে দেখা যায় যদিও শেষত তেওঁৰ ভূমিকাক ফাৰোৱে ঠাই লয়। নিয়ালেক প্ৰথম যাদুকৰ বুলি কোৱা হয়, তথাপি একে সময়তে তেওঁক এতিয়াও হুলস্থূলীয়া দেৱী হিচাপে গণ্য কৰা হয়, যাৰ বাবে তেওঁক ক্ষতিকাৰক শক্তিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।

ফাৰো হিচাপে
লোককথাত ফাৰোক কেতিয়াবা নাৰী বা পুৰুষ দেৱতা হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়, যিজনক পানীৰ ওপৰত আধিপত্যৰ সৈতে জড়িত। আনহাতে পৃথিৱীৰ সৃষ্টিৰ পৰ্যায়টো মুছুকোৰোনি আৰু পেম্বাই নিয়ন্ত্ৰণ কৰে; ফাৰোৱে পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ৰ দায়িত্ব লয়, যিটোৰ উদ্দেশ্য হৈছে মুছুকোৰোনি আৰু পেম্বাই সৃষ্টি কৰা পৃথিৱীখনক সুস্থিৰ কৰা। এইদৰে ফাৰো সৃষ্টিৰ উপকাৰী দিশসমূহৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিল যিবোৰ মুছুকোৰ’নিয়ে পূৰ্বতে মূৰ্ত কৰি তুলিছিল, যেনে উৰ্বৰতা। ফাৰোক প্ৰায়ে ভাৰসাম্য আৰু অনন্ত জীৱনৰ সৈতেও জড়িত কৰা হয়।

ণ্ডোমাদিৰি হিচাপে
ণ্ডোমাদিৰি হৈছে পৃথিৱীৰ সৈতে জড়িত এজন পুৰুষ দেৱতা। ফাৰোৱে পৃথিৱীত জীৱনক সফলতাৰে সুস্থিৰ আৰু সংগঠিত কৰাৰ পিছত তেওঁৰ আবিৰ্ভাৱ হয়, আৰু তেওঁক প্ৰায়ে এজন কমাৰ আৰু ৰোগ-নিয়ন্তা হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ফাৰোৰ দৰেই ণ্ডোমাদিয়িৰো মানুহক স্থিৰতা প্ৰদান কৰা হৈছে যদিও তেওঁৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ মানুহক ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান শিকাই তেনে কৰিবলৈ লোৱা হৈছে।
লোককাহিনীত ভূমিকা
বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ সৃষ্টি
কোৱা হয় যে বেম্বাই প্ৰথম যমজ সন্তানৰ গোট মুছুকোৰোনি আৰু পেম্বা সৃষ্টি কৰিছিল, যিসকলে প্ৰথমে স্বৰ্গত বাস কৰিছিল। বেম্বাই তেওঁৰ সৃষ্টিৰ কোনটোক বেছি অগ্ৰাধিকাৰ দিয়ে, সেইটো প্ৰকাশ নকৰা বাবে তেওঁলোকে স্বৰ্গ এৰি যাবলৈ বিচাৰিছিল। পৃথিৱীত থিয় দি থাকোঁতে তেওঁলোকে আকাশ আৰু পৃথিৱীক সংযোগ কৰা ৰছীডাল কাটি পেলালে, যাৰ ফলত সংযোগটো অপূৰণীয়ভাৱে বিচ্ছিন্ন হৈ পৰিল। তাৰ পিছত মুছুকোৰ'নিয়ে সিহঁতৰ নিজৰ মাজতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে, আৰু সূৰ্যকে ধৰি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডত থকা সকলো বস্তুৱেই, তেওঁ আৰু পেম্বাই সৃষ্টি কৰে, যাৰ ফলত প্ৰথম মানুহ আৰু অন্যান্য প্ৰাণীৰ সৃষ্টি হয়।

বেম্বাই গম পোৱাত তেওঁৰ খং উঠিল আৰু প্ৰথম যমজ সন্তানক এশিকনি দিবলৈ তেওঁ আন এটা যমজ সন্তানৰ গোট সৃষ্টি কৰিলে: ফাৰো, যি মহিলা আৰু কনি, যি পুৰুষ। মুছুকোৰ’নীয়ে ফাৰোৰ প্ৰতি ঈৰ্ষা কৰিছিল গতিকে তাই মানুহক তাইৰ বিৰুদ্ধে ঘূৰাই আনি ইতিমধ্যে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাসকলক ধ্বংস কৰি বিধ্বংসী ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল। নিজৰ এই কাৰ্যৰ শাস্তি হিচাপে বেম্বাই পৃথিৱীখন পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ বানপানী পঠিয়াইছিল। এই দুৰ্যোগত মুছুকোৰোনিৰ মৃত্যু হয়, যাৰ ফলত ফাৰোক বেম্বাই জীয়াই থকা মানুহ আৰু প্ৰাণীক পৃথিৱীত পুনৰ জনবসতি স্থাপন কৰাত সহায় কৰাৰ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰা হয়।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:আফ্ৰিকাৰ উপাস্য দেৱতা
শ্ৰেণী:মালিৰ সংস্কৃতি