মগৰ জাতি

মগৰ জাতি নেপাল আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ স্থানীয় তিব্বত-বৰ্মীয় এক জনগোষ্ঠী, যি ২০২১ চনৰ নেপালৰ লোকপিয়ল অনুসৰি নেপালৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৬.৯% অংশ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। মগৰসকলক মংগাৰ বা মংগৰ বুলিও কোৱা হয়। ই গোৰ্খা জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰধান জাতি। 

মগৰসকলৰ প্ৰথম বাসস্থান গণ্ডক নদীৰ পশ্চিমে আছিল আৰু মোটামুটিকৈ ক'বলৈ গ'লে নেপালৰ সেই অংশটো আছিল গুল্মি, অৰ্ঘাখান্সী আৰু পাল্পাৰ মাজত বা ইয়াৰ আশে-পাশে অৱস্থিত। দেশৰ এই অংশটো বাহৰা মগৰাট (বাৰখন মাগাৰ গাঁৱৰ সংঘ) নামেৰে জনাজাত বাৰখন জিলাত বিভক্ত কৰা হৈছিল, য'ত সেই সময়ৰ তলত দিয়া অঞ্চলসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল: আৰ্ঘা, খান্সী, ভিৰকোট, ধোৰ, গড়হুং, ঘিৰিং, গুল্মি, ইশ্মা, মুছিকোট, ৰাইজিং, ছাতুং, আৰু প্যুং। মধ্যযুগীয় যুগত পাল্পাৰপৰা ৰুকুম ৰোল্পালৈকে মগৰসকলে বসবাস কৰা সমগ্ৰ অঞ্চলটোক মগৰাট বুলি কোৱা হৈছিল। ওঠৰখন মগৰ ৰাজ্যৰ আন এক সংঘ, অঠৰ মগৰাট নামেৰে জনাজাত, ইয়াৰ অস্তিত্বও আছিল আৰু ইয়াত প্ৰথমে খাম মগৰসকলে বাস কৰিছিল।
ভৌগলিক বিতৰণ
নেপাল
২০২১ চনৰ নেপালৰ লোকপিয়লৰ সময়ত ২০১৩,৪৯৮ জন লোকে (নেপালৰ জনসংখ্যাৰ ৬.৯%) মগৰ বুলি চিনাকি দিছিল। প্ৰদেশ অনুসৰি মগৰ লোকৰ স্থিতি আছিল এনেধৰণৰ:

গণডকি প্ৰদেশ (১৮.৮%)
লুম্বিনি প্ৰদেশ (১৪.৬%)
কৰ্ণালী প্ৰদেশ (১০.৪%)
বাগমতি প্ৰদেশ (৫.১%)
কোশী প্ৰদেশ (৪%)
সুদুৰপশ্চিম প্ৰদেশ (২%)
মধেশ প্ৰদেশ (১.১%)

তলত উল্লেখ কৰা জিলাসমূহত মগৰ লোকৰ স্থিতি ৰাষ্ট্ৰীয় গড়তকৈ বেছি আছিল:[4]

পাল্প (৫৩%)
পূব ৰুকুম (৪৯.৪%)
ৰল্পা (৪২.৮%)
ম্যাগদি (৩৫.৫%)
পিয়ুথান (৩৩.৭%)
বাগলুং (৩০%)
নৱলপুৰ (২৭.৫%)
তনহুঁ (২৬%)
গুল্মি (২২.৩%)
স্যাংজা (২২%)
অৰ্ঘাখাঁচি (১৯.৬%)
সুৰ্খেত (১৭.৩%)
ছল্য়ান (১৪.৬%)
ডাং (১৪.৫%)
সিন্ধুলী (১৪.১%)
পশ্চিম ৰুকুম (১৩.৮%)
উদয়পুৰ (১৩.৩%)
ডল্পা (১২.১%)
মুস্তাঙ (১১.৭%)
পৰ্বত (১১.৭%)
গোৰ্খা (১১.৫%)
ওখলঢুঙ্গা (১১.৫%)
ৰূপণ্ডেহী (১০.৯%)
ৰামেছাপ (১০.৮%)
ধনকুটা (১০.৩%)
কাস্কি (৯.৭%)
দৈলেখ (৯.১%)
জাজৰকোট (৮.৯%)
ধাডিং (৮.২%)
পৰশী জিলা (৭.১%)

ভাৰত, যুক্তৰাজ্য আৰু অন্যান্য দেশ
ভাৰতবৰ্ষৰ দাৰ্জিলিং, ছিকিম, অসম আদি বহু চহৰত মগৰবোৰ সিঁচৰতি হৈ আছে। ভাৰতীয় গোৰ্খা ৰেজিমেণ্ট, ব্ৰিটিছ গোৰ্খা ৰেজিমেণ্ট আৰু ছিংগাপুৰ আৰক্ষীৰ গোৰ্খা কণ্টিজেণ্টত গোৰ্খা নিযুক্তিয়ে পাহাৰৰ কঠোৰ পৰিশ্ৰমী মগৰসকলক যুক্তৰাজ্য, হংকং, ছিংগাপুৰ, মালয়েছিয়া, ব্ৰুনেই, ভাৰত আৰু ম্যানমাৰৰ দৰে দেশত বহিঃৰাজ্যত কাম আৰু বসবাস কৰাৰ এক বৃহৎ সুযোগ প্ৰদান কৰিছিল। সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহী, জাপান, অষ্ট্ৰেলিয়া, চৌদি আৰব, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু দক্ষিণ কোৰিয়া আদি দেশতো যথেষ্টসংখ্যক মগৰ জনসংখ্যা পোৱা যায়। 

উৎপত্তি
মগৰসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বৰ্ণনা কৰা কেইবাটাও পৌৰাণিক কাহিনী আছে।

কালি গণ্ডকী নদীৰ পূব দিশত থকা বাহৰা মগৰাটত মগৰৰ উৎপত্তি ছিম ভূমিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ছিম মগৰ আৰু চিণ্টু মগৰ নামৰ দুজন ভাতৃয়ে নিজৰ মাজত যুঁজ কৰিছিল আৰু এজন ছিমত থাকিল আৰু আনজন দক্ষিণ ছিকিমৰ কংগৱাচেনলৈ গুচি গ’ল। এই অঞ্চলৰ উত্তৰ মূৰত ভুটীয়া লোকসকলে বাস কৰিছিল। কালক্ৰমত মগৰসকল অতিশয় শক্তিশালী হৈ উত্তৰৰ ভূটীয়াক নিজৰ অধীনস্থ কৰিলে। চিন্তু সতী শ্বেঙে তাত অতি সাহসেৰে শাসন কৰিছিল আৰু ভুটীয়াসকলে তেওঁক ষড়যন্ত্ৰ কৰি হত্যা কৰিছিল। শ্বেঙৰ ৰাণীয়ে প্ৰতিশোধ লয় আৰু বৰ্তমান টং ছং ফং নামৰ ঠাইত ১০০০ ভুটীয়া লোকক বিষাক্ত দ্ৰব্য সেৱন কৰায়, অৰ্থাৎ "য'ত হাজাৰজনক হত্যা কৰা হৈছিল।" পাছলৈ ভুটীয়াই মগৰসকলক খেদি পঠিয়াইছিল, যাৰ ফলত তেওঁলোকে পুনৰ আৰু অধিক দক্ষিণলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। এই প্ৰব্ৰজনৰ অংশ হিচাপে এটা দলে ছিমৰোংগাডলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে, এটা গোট ওখালডুংগা অঞ্চলৰ দিশে আগবাঢ়ি যায় আৰু আন এটা গোট পূব দিশলৈ ঘূৰি অহা যেন লাগে। কোনো তাৰিখ দিয়া হোৱা নাই। 

কৈকে মগৰসকলৰ উৎপত্তি স্থানীয় মানুহৰ মাজত প্ৰচলিত ৰহস্যময় কাহিনীৰ সৈতে অন্ত পৰে। ইয়াৰে এটা গল্পৰ মতে, কাইকে মগৰসকল কল্যাল ৰাজ্যৰ এখন নিৰ্দিষ্ট গাঁৱৰপৰা পলায়ন কৰা এগৰাকী মহিলাৰ পুত্ৰ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ সন্তান, এজন পুত্ৰ সন্তান জন্ম হয়। ল’ৰাটোৱে ডাঙৰ হৈ বন্ধু-বান্ধৱীৰ সৈতে গা ধুই থকা অৱস্থাত এজনী পৰীক বন্দী কৰি লৈছিল। সময়ৰ লগে লগে তেওঁৰ আৰু তেওঁৰ দেৱদূতী কইনাৰ তিনিজন পুত্ৰ জন্ম হ’ল। এই পুত্ৰসকল বুদ্ধ, ৰোক, ঘৰতী বংশৰ পূৰ্বপুৰুষ আছিল। চতুৰ্থ প্ৰধান বংশৰ উৎপত্তি বেলেগ। তিনিজন পুত্ৰৰ ভিতৰত এজন ছাগলীৰখীয়া আছিল, যিয়ে প্ৰতিদিনে একেটা মাইকী ছাগলীকে হেৰুৱাইছিল আৰু সেয়েহে এদিন তাই বাকী জাকৰপৰা আঁতৰি বিচৰণ কৰি যোৱাৰ সময়ত তেওঁ তাইৰ পিছে পিছে গৈছিল। তেওঁ আৱিষ্কাৰ কৰিলে যে, তাই বাঁহ গছৰ ফুটা অংশত থকা এটা ল’ৰা কেঁচুৱাক তাইৰ গাখীৰ দি আছে। কেঁচুৱাটোক ঘৰলৈ আনিলে। এই ল'ৰাটো ডাঙৰ হৈ ঝংকৰী বংশৰ পূৰ্বপুৰুষ হৈ পৰিল। ভাষাটোক "কাইকে" বুলি কোৱা হৈছিল, অৰ্থাৎ "দেৱতাৰ ভাষা।"
ইতিহাস
মগৰ লোকসকলৰ বিষয়ে প্ৰথম লিখিত ইতিহাস ১১০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰপৰাই পোৱা যায়।Eden Vansittart. 1993 (reprint). The Gurkhas. New Delhi:Anmol Publications. p. 21. মগৰসকল নেপালৰ অন্যতম পুৰণি জনগোষ্ঠী। 
তেওঁলোকৰ প্ৰাচীন গৃহভূমি মাগৱাৰ বিছায়া নামেৰে জনাজাত আছিল, পিছলৈ মগৰাট নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছিল। 

সেই সময়ছোৱাত মগৰাটৰ সীমা মাৰ্চয়াংডি নদীৰপৰা পিয়ুথান অঞ্চললৈকে আছিল।Pant and Sharma, The Two Earliest Copperplate Inscriptions from Nepal. p. 6 সেই সময়ছোৱাত মগৰসকলৰ ইমানেই সমৃদ্ধিশালী হৈছিল যে, দেশৰ এই অংশটো বাৰখন ৰাজ্য/থাম (বাৰাহ মগৰেণ্ট বা বাৰটা মগাৰাত)তNorthey, W. Brook & C. J. Morris. 1927. The Gurkhas Their Manners, Customs and Country. Delhi : Cosmo Publications. (122–125) বিভক্ত হৈছিল—প্ৰতিটোৱেই নিজৰ নিজৰ শাসকৰ অধীনত—প্ৰতিটোৰ সদস্যসকল কথিতভাৱে পুৰুষ বংশৰপৰা অহা। কিছুমান নথিত এই বাৰটা অঞ্চল আৰ্ঘক, খাচি, গুল্মি, ইশ্মা, মুছিকোট, ঘিৰিং, ৰাইজিং, ভিৰকোট, পায়ুং, গড়হুং, ধোৰ আৰু ছাতুং বুলি দেখুওৱা হৈছে।Brian Hodgson and Captain T Smith also give this information. Eden Vansittart. 1993 reprint. The Gurkhas. p. 84. ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ শক্তিশালী ৰজা আছিল গুল্মি, অৰ্ঘা, খাচিৰ ৰজা। বহলভাৱে ক'বলৈ গ'লে বাৰখন মগৰাট বৰ্তমানৰ অৰ্ঘা, খান্সী, গুল্মি, ইশ্মা, মুচিকোট, ঘিৰিং, বলদেংগাধি, ৰুদ্ৰপুৰগাধি, দেউচুলি, তানাহাং/তানু-হ্যুলা (তানাহু), কানহু, লিগলিগকোট, গোৰ্খাকোট, (বাহাকোট), তাৰঘাকোট (টাকুকোট), আৰু মকাৱানপুৰ অঞ্চলেৰে গঠিত আছিল।Devkota, Yadav.2076 BS. Itihas: Bahra Magaratmaa Shahi Katak. www.ekantipur.com/koseli/2019/09/14/156843133295239647.html একেদৰে অঠৰ (আঠাইশ) মগৰাটত এনেধৰণৰ অঞ্চল আছিল- ধুৰকোই (গুল্মী), ঘৰকোই (আৰ্ঘাখাছি), পাইয়া (পৰ্বত), সিংখং (ম্যাগদি), নাৰিকোই (প্যুথান), বালুংবাং (পিউথান), জংকোই (ৰোল্পা), ৰুকুমকোই (ৰুকুম), চিলিকোই (ডাং), ভাবা (দৈলেখ), বৰেকোই (জাজাৰকোট), তাৰাকোই (ডল্পা), টিমাৰকয় (জুমলা), জুৰাল (ডোটি), বুংকোট, বাহৰাকোট, লু নান্যা (দাডেলধুৰা) আৰু ৰু-পাল (দাডেলধুৰা)।

মধ্য আৰু পশ্চিম অঞ্চলৰ মগৰসকলেও নেপালৰ গঠনমূলক ইতিহাসত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ২২খন বৈচী ৰাজ্য আৰু ২৪খন চৌবিচি ৰাজ্য ৰাজ্যৰ সময়ত (১৭ শতিকাৰ আৰু ১৮ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে) তেওঁলোকৰ ৰাজ্য পাল্প জিলা আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা পশ্চিম নেপালৰ অন্যতম শক্তিশালী ৰাজ্য আছিল।Dor Bahadur Bista. 1972. People of Nepal. Kathmandu: Ratna Pustak Bhandar. p. 62.  ষোড়শ শতিকাত পাল্প শাসক মুকুন্দ সেনে কিছুসময়ৰ বাবে কাঠমাণ্ডু উপত্যকা আক্ৰমণ কৰে। ৰজা ডালছুৰ ঘলে মগৰ (১৬০৪-১৬১৫ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) দ্ৰাব্য শ্বাহে লিগলিগকোট দখল কৰি ৰজা হোৱালৈকে লিগলিগ-কোটৰ ৰজা আছিল। গংগা ৰাম ৰাণা মগৰেও দ্ৰব্য শ্বাহক সহায় কৰিছিল। লিগলিগকটক গোৰ্খা ৰাজ্যৰ ভেটি আৰু আমাৰ জাতিৰ ভেটি বুলিও গণ্য কৰা হয়। দ্ৰাব্য শ্বাহে মগৰ ৰজা ডালছুৰ ঘলে মগৰৰপৰা লিগলিগকোট দখল কৰাৰ পাছত বি এছ ১৬১৬ ভদ্ৰা ২৫ চনত মগৰ ৰজা মানসিং খডকা মগৰৰপৰা শেষ মগৰাট অঞ্চল গোৰ্খাকোট দখল কৰে।Devkota, Yadav. 2076/05/28 BS. ibid. www.ekantipur.com গোৰ্খা আৰু মুচিকোট ৰাজ্যত আনকি মগৰসকলে নিজৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰাজয়তো অংশগ্ৰহণ কৰা যেন লাগে, যিয়ে সেই সময়ত তেওঁলোকৰ জাতিগত সংহতিৰ দুৰ্বলতা আৰু বংশৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ উপস্থিতি দুয়োটাকে উন্মোচন কৰে। ১৭৮৪ চনত ছাৰ উইলিয়াম জ’নে প্ৰতিষ্ঠা কৰা জাৰ্নেল অৱ দ্য এছিয়াটিক ছ’চাইটি অৱ বেংগলত উল্লেখ কৰা অনুসৰি গোৰ্খা চহৰখন প্ৰথমে চিট’ৰিয়া (চিট’ৰে) মগৰসকলৰ বাসস্থান আছিল আৰু তেওঁলোকৰদ্বাৰা এই চহৰখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। আজিলৈকে গোৰ্খা জিলাত বৃহৎসংখ্যক চিটৰিয়া/চিটোৰে মগৰ পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি গোৰ্খাত অৱস্থিত মনকমনা মন্দিৰত এজন পুৰোহিতৰ বাবে মগৰ হোৱাটো বাধ্যতামূলক; বিশেষকৈ, পুৰোহিতজন ৰাম শ্বাহৰ আধ্যাত্মিক পথ-প্ৰদৰ্শক হিচাপে বৰ্ণনা কৰা সন্ত লখান থাপা মগৰৰ বংশধৰ হ'ব লাগিব আৰু দেৱীৰ অৱতাৰ বুলি গণ্য কৰা ৰাণীৰ সৈতে তেওঁৰ অতি ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। আমোদজনক কথাটো হ’ল লামজুং আৰু গোৰ্খা ৰাজ্য ৰক্ষা কৰা দেৱী কালিকাৰ প্ৰধান পুৰোহিতসকলো আছিল ব’হাৰা মগৰ; ঠাকুৰি ক্ষমতাৰ উৎসৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মীয় কাম-কাজৰ দায়িত্ব মগৰসকলে কেনেকৈ লৈ আহিছে, সেয়া মন কৰিবলগীয়া।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:নেপালৰ জনগোষ্ঠী
শ্ৰেণী:উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ জনগোষ্ঠী