সংহত শিশু বিকাশ সেৱা

সংহত শিশু বিকাশ সেৱা () (ICDS) হৈছে
ভাৰতৰ  এক চৰকাৰী কাৰ্যসূচী যিয়ে ৬ বছৰৰ তলৰ শিশু আৰু তেওঁলোকৰ মাতৃক পুষ্টিকৰ খাদ্য, প্ৰাক-বিদ্যালয় শিক্ষা, প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যসেৱা, প্ৰতিষেধক, স্বাস্থ্য পৰীক্ষা, আৰু ৰেফাৰেল সেৱা প্ৰদান কৰে।  ১৯৭৫ চনত এই আঁচনিখন আৰম্ভ কৰি ১৯৭৮ চনত মোৰাৰজী দেশাইৰ চৰকাৰে বন্ধ কৰি দিয়ে আৰু তাৰ পিছত অতি সোনকালেই ইন্দিৰা গান্ধীৰ বিৰোধীৰ সহযোগত চৰণ সিঙে পুনৰ আৰম্ভ কৰে। 

দশম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাই আইচিডিএছক অংগনবাড়ী কেন্দ্ৰৰ সৈতেও সংযোগ কৰিছিল, যিবোৰ মূলতঃ গ্ৰাম্য অঞ্চলত স্থাপন কৰা হৈছিল, য’ত ফ্ৰণ্টলাইন কৰ্মীসকলে কাম কৰে।  শিশুৰ পুষ্টি আৰু প্ৰতিষেধক উন্নত কৰাৰ উপৰি এই কাৰ্যসূচীৰ লক্ষ্য হৈছে ছোৱালীক ল'ৰাৰ দৰে সমান সম্পদ প্ৰদান কৰি লিংগ বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া। 
২০০৫ চনৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে আইচিডিএছ কাৰ্যসূচীয়ে পুষ্টিহীনতা হ্ৰাস কৰাত বিশেষ ফলপ্ৰসূ নাছিল, মূলতঃ কাৰ্যকৰীকৰণৰ সমস্যাৰ বাবে আৰু কাৰণ আটাইতকৈ দৰিদ্ৰ ৰাজ্যসমূহে কম কভাৰেজ আৰু পুঁজি লাভ কৰিছিল।  ২০১৮–১৯ বিত্তীয় বৰ্ষত ভাৰতীয় ফেডাৰেল চৰকাৰে এই কাৰ্যসূচীত ₹১৬,৩৩৫ কোটি (২.২৯ বিলিয়ন ডলাৰ) আবণ্টন দিছিল, যিটো কাৰ্য্যসূচীৰ বাবে ৬০% ধন আবণ্টন দিছিল আৰু বাকী ৪০% ৰাজ্যসমূহে আবণ্টন দিছিল।  বিশেষকৈ দুৰ্বল গোটৰ শিশুৰ বাবে পুষ্টিহীনতাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াত আইচিডিএছৰ ব্যাপক নেটৱৰ্কে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। 

পৃষ্ঠভূমি
ভাৰতত শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ ৩.৪%  আৰু পাঁচ বছৰৰ তলৰ শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ ৩.৯%।  পুষ্টি, টিকাকৰণ, শিক্ষাৰ অন্যান্য অভাৱৰ উপৰি ভাৰতৰ ২৫% নৱজাতকৰ ওজন কম। উন্নত দেশৰ মানদণ্ডতকৈ ভাৰতৰ পৰিসংখ্যা দুখলগাজনক।

ভাৰতত শিশুৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় নীতি অনুসৰি ১৯৭৫ চনত  আইচিডিএছ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।  বছৰৰ পাছত বছৰ ধৰি ই বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ সংহত পৰিয়াল আৰু সম্প্ৰদায় কল্যাণ আঁচনিলৈ পৰিণত হৈছে।  যোৱা কেইটামান দশকত ইয়াৰ ফলপ্ৰসূতাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ভাৰত চৰকাৰে এই কাৰ্যসূচীৰ সৰ্বজনীন উপলব্ধতা নিশ্চিত কৰাৰ দিশত প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ হৈছে 

সেৱাৰ পৰিসৰ
ইয়াৰ লক্ষ্যত উপনীত হোৱাত সহায়ক হোৱাকৈ আইচিডিএছৰ অধীনত তলত দিয়া সেৱাসমূহ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা হয়:

পৰিপূৰক পুষ্টি
পুষ্টি আৰু স্বাস্থ্য শিক্ষা
প্ৰতিষেধক
স্বাস্থ্য পৰীক্ষা
ৰেফাৰেল সেৱা
প্ৰাক-বিদ্যালয় শিক্ষা(অ আনুষ্ঠানিক)
কিশোৰ-কিশোৰীসকলৰ বাবে গৰ্ভনিৰোধক পৰামৰ্শ

ৰূপায়ণ
পুষ্টিৰ উদ্দেশ্যে আইচিডিএছে ৬ মাহৰপৰা ৬ বছৰ বয়সলৈকে প্ৰতিজন শিশুক প্ৰতিদিনে ৫০০ কিলোকেলৰি (১২–১৫ গ্ৰাম প্ৰটিনৰ সৈতে) প্ৰদান কৰে। ১০ৰপৰা ১৯ বছৰ বয়সৰ কিশোৰী ছোৱালীক প্ৰতিমাহে ৬ কিলোগ্ৰাম খাদ্য শস্য দিয়া হয়।

স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনত জনস্বাস্থ্য আন্তঃগাঁথনিৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰা প্ৰতিষেধক, স্বাস্থ্য পৰীক্ষা আৰু ৰেফাৰেল সেৱাৰ সেৱাসমূহ। ইউনিচেফে ১৯৭৫ চনৰপৰা আইচিডিএছ আঁচনিৰ বাবে অত্যাৱশ্যকীয় সামগ্ৰী যোগান ধৰি আহিছে।  বিশ্ব বেংকে এই কাৰ্যসূচীৰ বাবে আৰ্থিক আৰু কাৰিকৰী সহায়তো সহায় কৰিছে।  আইচিডিএছ কাৰ্যসূচীৰ খৰচ বছৰি প্ৰতিজন শিশুৰ বাবে গড়ে ১০–২২ ডলাৰ। এই আঁচনিখন কেন্দ্ৰীয়ভাৱে পৃষ্ঠপোষকতা কৰা হয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰসমূহে প্ৰতিজন শিশুৰ বাবে প্ৰতিদিনে ₹১.০০ টকাকৈ বৰঙনি আগবঢ়ায়। 

ইয়াৰ উপৰি ২০০৮ চনত জিঅ'আয়ে আইচিডিএছ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য স্বাস্থ্য অভিযান (এনআৰএইচএম) দুয়োটাৰে বাবে শিশুৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশ জুখি আৰু নিৰীক্ষণৰ বাবে বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ মানদণ্ড গ্ৰহণ কৰে। এই মানসমূহ ১৯৯৭ চনৰপৰা ছখন উন্নয়নশীল দেশৰ ওপৰত কৰা এক নিবিড় অধ্যয়নৰ জৰিয়তে বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাই প্ৰস্তুত কৰিছিল। ইহঁতক নিউ ডব্লিউ এইচ অ' চাইল্ড গ্ৰ'থ ষ্টেণ্ডাৰ্ড বুলি জনা যায় আৰু জন্মৰপৰা ৫ বছৰ বয়সলৈকে শিশুৰ শাৰীৰিক বৃদ্ধি, পুষ্টিৰ অৱস্থা আৰু চলনশীল বিকাশৰ পৰিমাপ।

প্ৰত্যাহ্বান
যোৱা তিনিটা দশকত ধন বৃদ্ধি পোৱাৰ পিছতো আইচিডিএছে নিজৰ উল্লিখিত লক্ষ্যৰপৰা আঁতৰি আহিল আৰু এতিয়াও কেইবাটাও প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হৈছে। ইয়াৰ উপৰি, যদিও ইয়াৰ ব্যাপক কভাৰেজ আছে, কাৰ্য্যকৰী ব্যৱধানৰ অৰ্থ হ'ল যে সমগ্ৰ দেশতে সেৱা প্ৰদানৰ গুণগত মান আৰু পৰিমাণৰ ক্ষেত্ৰত সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়।[ 

প্ৰভাৱ
এই কাৰ্যসূচীৰ কেইবাটাও ইতিবাচক সুবিধাৰ নথিভুক্ত আৰু প্ৰতিৱেদন কৰা হৈছে। 

অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ আৰু কৰ্ণাটকত কৰা এক অধ্যয়নত লিংগ নিৰ্বিশেষে সকলো শিশুৰ মানসিক আৰু সামাজিক বিকাশৰ যথেষ্ট উন্নতি হোৱা দেখা গৈছে।
১৯৯২ চনত নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ পাব্লিক ক'অপাৰেচন এণ্ড চাইল্ড ডেভেলপমেণ্টৰ এক অধ্যয়নত ভাৰতীয় শিশুৰ জন্মৰ ওজন আৰু শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ উন্নত হোৱাৰ লগতে প্ৰতিষেধক আৰু পুষ্টিৰ উন্নতি হোৱাটো নিশ্চিত কৰা হৈছে।
কেইবাটাও অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে আইচিডিএছে কিশোৰ-কিশোৰী আৰু প্ৰাপ্তবয়স্কৰ দীৰ্ঘম্যাদী স্বাস্থ্য আৰু শৈক্ষিক ফলাফল উন্নত কৰিব পাৰে।  
কিন্তু বিশ্ব বেংকে কন্যা শিশুৰ উন্নতিৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰা, কম আয়ৰ শিশুতকৈ ধনী আৰু মধ্যবিত্তীয় শিশুৰ অংশগ্ৰহণ আৰু ভাৰতৰ আটাইতকৈ দৰিদ্ৰ আৰু অপুষ্টিকৰ ৰাজ্যসমূহৰ বাবে সৰ্বনিম্ন মাত্ৰাৰ পুঁজিকে ধৰি কাৰ্যসূচীৰ কিছুমান মূল অভাৱৰ ওপৰতো আলোকপাত কৰিছে। 

 তথ্যৰ উৎস 

 বাহ্যিক সংযোগ 
 UNICEF India ICDS 
 National Institute of Public Cooperation and Child Development
 ICDS in Maharashtra

শ্ৰেণী:ভাৰত চৰকাৰৰ আঁচনি