নেৱাৰ সংগীত

নেৱাৰ সংগীত () নেৱা সংগীত বা নেৱাৰ সংগীত বুলিও কোৱা হয়। এই সংগীত নেপালত নেৱাৰসকলে বিকশিত কৰা পৰম্পৰাগত সংগীত। এই সংগীতৰ শিপা ক্লাছিক হিন্দু আৰু বৌদ্ধে সংগীতৰপৰাই আছে। কাঠমাণ্ডু উপত্যকা আৰু ইয়াৰ পৰিধিৰ লোকসংগীতৰ অন্তৰ্ভুক্তিৰ লগে লগে ইয়াৰ বিকাশ ঘটিছিল। বাদ্যযন্ত্ৰ মূলতঃ পাৰ্কাচন আৰু বতাহৰ বাদ্যৰে গঠিত। 

পৰম্পৰাগত সংগীত
পৰম্পৰাগত সংগীত বুলিলে ষোড়শ শতিকাৰ ৰজা মহেন্দ্ৰ মল্লৰ ৰাজত্বকালৰপৰা ২০ শতিকাৰ প্ৰথম দশকলৈকে সংগীতক বুজোৱা হয়। পৰম্পৰাগত গীতসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন দেৱ-দেৱীক চিত্ৰিত কৰা গীত, প্ৰেম আৰু বিয়াৰ গীত, বেলাড, ধান ৰোপণৰ ঐতিহাসিক গীত আৰু আখ্যান আদি অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগত সংগীতজ্ঞসকলে সংগীত আৰু নৃত্যৰ নেৱাৰ দেৱতা নাছাহ দ্যাহক পূজা কৰে।

পৰম্পৰাগত নেৱাৰ সংগীতক বিশেষ অনুষ্ঠানত আয়োজন কৰা হয়।Book: Kantipur (कान्तिपुर), Author: Basu Pasa (बासुपासा) পৰম্পৰাগত নেৱাৰ সংগীতৰ অন্যতম প্ৰধান ৰূপ হৈছে ডাফা সংগীত। ডাফা সংগীত হৈছে শাস্ত্ৰীয় নেৱাৰ সংগীত যিটো সম্ভৱতঃ লিচাভি যুগৰ শেষৰফালে উৎপত্তি হৈছিল আৰু মল্ল যুগত বিকশিত হৈছিল। মূলতঃ ডাফা সংগীত শাস্ত্ৰীয় ৰাগৰ আধাৰত ভক্তিমূলক গীতেৰে গঠিত। ডাফা সংগীত ডাফা খালাহছ নামৰ বাদ্য বজায়, যিটো গুঠি নামৰ পৰম্পৰাগত গোটৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে। ৰাগৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি দিনটোৰ নিৰ্দিষ্ট সময়ত বা ঋতুত কিছুমান বিশেষ গীত বজোৱা হয়। এই গীতবোৰে সাধাৰণতে এটা বিশেষ ঋতুৰ আৱেগক বৰ্ণনা বা চিত্ৰিত কৰে। ঋতুভিত্তিক আৰু নিৰ্দিষ্ট ৰাগৰ উপৰি বিশেষ অনুষ্ঠানত বিভিন্ন ৰাগ বজোৱা হয়, যেনে দীপক ৰাগ (ৰজাৰ মৃত্যুত বজোৱা)। 

ঋতু, ইয়াৰ উৎসৱ আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত সংগীত তলত দিয়া ধৰণৰ। 

 ঋতু উত্‍সৱ গীত মন্তব্যগ্ৰীষ্ম (Summer)সীথিনাখাৰপৰা গাথামুগা চাৰিলৈসিনাজ্য বৰ্ষা ঋতু (Monsoon) গাথামুগা চাৰে টু য়ানলা পুনহি।  টুকাজ্য শৰৎ ঋতু (Autumn) ছিলু মাই হেমন্ত ঋতু (Winter) দশাইন (মোহনী) মালশ্ৰী ধুন দশাইনৰ সংগীত হিচাপে মূলসুঁতিৰ নেপালী সংগীতত অন্তৰ্ভুক্তশিশিৰ ঋতুহলি মেই বসন্ত ঋতু (Spring) বসন্ত পঞ্চমীৰপৰা বুদ্ধ জয়ন্তীলৈ।  বসন্তু বসন্ত পঞ্চমীৰদিনা নাছল চক, হনুমান ধোকা দৰবাৰত নেপালৰ ৰাষ্ট্ৰপতিলৈ খেলিছিল

দিনটোৰ বিভিন্ন সময়ত দপাই বজোৱা বিভিন্ন ৰাগৰ সূচী এনেধৰণৰ-

 ৰাগ দিনৰ সময় ৰাগ দিনৰ সময় কোলা  মাজনিশাৰপৰা পুৱা ১ বজালৈ  আছাৱৰী  দুপৰীয়া ১ বজাৰপৰা ২ বজালৈ নমামী  পুৱা ১ বজাৰপৰা ২ বজালৈ  পদ্মৱতী  দুপৰীয়া ২ বজাৰপৰা ৩ বজালৈমালাউই  পুৱা ২ বজাৰপৰা ৩ বজালৈ দেশা  বিয়লি ৩ বজাৰপৰা ৪ বজালৈ বিহাঞ্চুলি  পুৱা ৩ বজাৰপৰা ৫ বজালৈ  কাউসী  সন্ধিয়া ৪ বজাৰপৰা ৬ বজালৈভক্ত পুৱা ৫ বজাৰপৰা ৭ বজালৈ  কেদাৰ ৰাগ  সন্ধিয়া ৬ বজাৰপৰা সন্ধিয়া ৭ বজালৈ মালাউই  পুৱা ৯ বজাৰপৰা দুপৰীয়ালৈ  উইমাছা নিশা ১০ বজাৰপৰা ১১ বজালৈ বিভাষ দুপৰীয়াৰপৰা ১ বজালৈ নয়া নিশা ১১ বজাৰপৰা মাজনিশালৈ

ইতিহাস

পৌৰাণিক কাহিনী অনুসৰি মঞ্জুশ্ৰীয়ে তেওঁৰ শিষ্য শান্তিকাৰাচাৰ্য আৰু গুণাকাৰচাৰ্য্যক সংগীতৰ শিক্ষা দিছিল। শান্তিকৰাচাৰ্য্যই বন্ধুদত্ত বজ্ৰচাৰ্য্য আৰু শ্ৰী গুণদত্তাচাৰ্যক শিকাইছিল আৰু নেৱাৰসকলৰ শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ আধাৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠা শিক্ষা লিখিছিল। লগতে পৰম্পৰাগত কাহিনী অনুসৰি পাচ্চিমা বাদ্যযন্ত্ৰ ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা হৈছিল আৰু ভগৱান শিৱই আৱিষ্কাৰ কৰিছিল ধিমে। 

এই কাহিনীবোৰে অনুমান কৰে যে নেৱাৰ সংগীত মূলতঃ ক্লাছিক হিন্দু আৰু বৌদ্ধ সংগীতৰপৰাই উদ্ভৱ হৈছে। সংস্কৃত আৰু নেপাল ভাষাত ৰচিত প্ৰায়বোৰ পৰম্পৰাগত মহাকাব্য আৰু নাটকৰ লগত সংগীতৰ অপৰিহাৰ্য অংশ আছিল। এই সংগীত ৰাগ আৰু তাল ব্যৱস্থাৰ ওপৰত আধাৰিত। নেৱা সংগীতৰ আটাইতকৈ আগতীয়াকৈ আৱিষ্কৃত গ্ৰন্থখন হৈছে সংগীত চন্দ্ৰ গ্ৰন্থ নামৰ এখন পাণ্ডুলিপি। ভক্তপুৰৰ ৰজা জগতজ্যোতি মল্ল আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰী বংশমণি ওঝাই লিখিছিল।Book: Nepalbhasa sahitya ya itihaas, Author: Prof. Premshanti Tuladhar, Publication: Nepalbhasa Academy, পাণ্ডুলিপিখনত মূলতঃ নৃত্য, নাটক আৰু মঞ্চ নাটকৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। এই গ্ৰন্থখন সংস্কৃত ভাষাত লিখা হৈছিল আৰু ইয়াৰ অনুবাদ আৰু ব্যাখ্যা নেপালী ভাষাত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ৰজা জিতামিত্ৰ মল্লৰদ্বাৰা ৰচিত গায়নলোচন নামৰ আন এখন পাণ্ডুলিপি। বাদ্যযন্ত্ৰৰ ওপৰত বিভিন্ন পাণ্ডুলিপিও পোৱা গৈছে। ইয়াৰে বিখ্যাত কেইটা হ'ল তাল অনুকৰণম, মৃদংগ অনুকৰণম, পঞ্চতাল বাজা। 

বাদ্যযন্ত্ৰসমূহ
বাদ্যযন্ত্ৰসমূহক এনেদৰে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিব পাৰি:

মেম্ব্ৰানোফোন: ধিময়, পাছিমা, খিন, কোৱানচাখিন, দামাখিন, ধায়া, নায়েখিন, ধোলক, নাগাৰা, কান্তন ডাব ডাব
কৰ্ডোফোন: পিৱাঞ্চ, সাৰংগী
এৰোফোন: বানছুৰী, বায়ে, মোৱালি, পংগা, কাহান
ইডিয়ফোন: তা, বাভু, চুষ্য, কয়নপিন, ভূষ্য

তথ্যৰ উৎস
শ্ৰেণী:নেপালী লোক-সংগীত