বিবাহিত মহিলাৰ জাতীয়তা সম্পৰ্কীয় সন্ধি

বিবাহিত মহিলাৰ জাতীয়তা সম্পৰ্কীয় সন্ধি হৈছে ১৯৫৭ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সাধাৰণ পৰিষদে গৃহীত কৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্ধি। 
১৯৫৮ চনত ই বলবৎ হয় আৰু ২০২৪ চনলৈকে ইয়াৰ ৭৫টা ৰাষ্ট্ৰ দল আছে।

পটভূমি
বিবাহিত মহিলাৰ জাতীয়তা সম্পৰ্কীয় সন্ধিৰ পূৰ্বে পুৰুষে কৰিব পৰা ধৰণে বিবাহিত মহিলাৰ জাতীয় নাগৰিকত্ব বজাই ৰখা বা ত্যাগ কৰাৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ কোনো আইন নাছিল। নাৰী অধিকাৰ সংগঠনসমূহে নিজৰ দেশ বা জাতিৰ বাহিৰৰ কাৰোবাক বিয়া কৰোৱাৰ পিছত মহিলাসকলৰ নাগৰিকত্বৰ অধিকাৰ আইনগতভাৱে সুৰক্ষিত কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা স্বীকাৰ কৰিছিল। পিছলৈ ৰাষ্ট্ৰসংঘই উত্তৰাধিকাৰীত্ব লাভ কৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থা লীগ অৱ নেচনছক ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মহিলা অধিকাৰ সংগঠনসমূহে দাবী কৰা বিবাহিত মহিলাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিকত্বৰ অধিকাৰক স্বীকৃতি দিয়া আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনসমূহৰ অভাৱৰ সমাধান কৰিছিল। ১৯৩০ চনত হেগত অনুষ্ঠিত হোৱা কনফাৰেন্স ফৰ দ্য কডিফিকেশন অৱ ইণ্টাৰনেশ্যনেল ল’ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা অধিকাৰ সংগঠনৰ প্ৰতিবাদৰ সৃষ্টি হৈছিল যদিও লীগে বিবাহিত মহিলাৰ জাতীয়তাৰ অধিকাৰ বলবৎ কৰা আইন অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। লীগে এই স্থিতি গ্ৰহণ কৰিছিল যে, পুৰুষ আৰু মহিলাৰ মাজত সমতাৰ সৈতে মোকাবিলা কৰোৱাটো তেওঁলোকৰ ভূমিকা নহয়, সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰহে ভূমিকা।

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা ভোটাধিকাৰ মিত্ৰজোঁটে (IWSA, পিছলৈ আন্তৰ্জাতিক মহিলা মিত্ৰতা বুলি নামকৰণ কৰা) ১৯৩১ চনত টেলিগ্ৰাম অভিযান আৰম্ভ কৰি লীগ অৱ নেচনছক আইন প্ৰণয়নৰ অভাৱ দূৰ কৰিবলৈ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰে। বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ মহিলাসকলে প্ৰতিবাদ হিচাপে লীগ অৱ নেচনছলৈ টেলিগ্ৰাম প্ৰেৰণ কৰে। লীগে মহিলাৰ জাতীয়তা সম্পৰ্কে এখন পুঁজিবিহীন পৰামৰ্শদাতা সমিতি গঠনৰ ৰেহাই দিছিল।

মণ্টেভিডিঅ'ত অনুষ্ঠিত হোৱা প্যান-আমেৰিকান সন্মিলনে ১৯৩৩ চনত মহিলাৰ জাতীয়তা সম্পৰ্কীয় সন্ধি নামে এক চুক্তি গৃহীত কৰে। পুৰুষ আৰু মহিলাৰ মাজত অধিকাৰৰ সমতা সন্ধিৰ সৈতে একে সময়তে ইয়াক পেন আমেৰিকান সন্মিলনে গৃহীত কৰিছিল। এইবোৰ আছিল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ প্ৰথম টুকুৰা যিয়ে "যৌন সমতাক ৰাষ্ট্ৰীয় আইনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলগীয়া নীতি হিচাপে স্পষ্টভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল" যিটো চুক্তি আৰু সন্ধি অনুমোদন কৰা দেশসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় আছিল। এই আইন প্ৰণয়নৰ বাবে আমেৰিকান নেচনেল উইমেনছ পাৰ্টিৰ লবীংক কৃতিত্ব দিয়া হৈছে। কিন্তু আন্তঃযুদ্ধৰ বছৰবোৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰমিক সংস্থা বা লীগ অৱ নেচনেও এই বিষয়ত কোনো আইন প্ৰণয়ন কৰা নাছিল।

বলবৎকৰণ
বিবাহিত মহিলাৰ জাতীয়তাৰ বিষয়টো ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত সম্মুখত থকা নাৰী অধিকাৰৰ এক আগশাৰীৰ বিষয় আছিল। 
ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মহিলাৰ অৱস্থা আয়োগ গঠন কৰা হয়, আৰু ইয়াক তেওঁলোকৰ কাৰ্যসূচীৰ অগ্ৰাধিকাৰ হিচাপে লৈ ১৯৪৮ চনত এক অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰা হয়। আয়োগে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক পৰিষদক পৰামৰ্শ দিছিল যে মানৱ অধিকাৰৰ সৰ্বজনীন ঘোষণাৰ ১৫ নং অনুচ্ছেদত উল্লেখ কৰা অনুসৰি মহিলাসকলক সম অধিকাৰ প্ৰদান কৰিবলৈ আইন প্ৰণয়ন কৰা হওক। ১৯৫৮ চনৰ ১১ আগষ্টৰপৰা বিবাহিত মহিলাৰ জাতীয়তা সম্পৰ্কীয় সন্ধি বলবৎ হয়। 

২০১৩ চনলৈকে এই সন্মিলনখন ৭৪খন ৰাজ্যই অনুমোদন জনাইছে। ইয়াক ধিক্কাৰ দিছে অনুমোদনকাৰী ৰাষ্ট্ৰ লাক্সেমবাৰ্গ, নেদাৰলেণ্ড, আৰু যুক্তৰাজ্যই।

উদ্দেশ্য
বিবাহ, বিবাহ বিচ্ছেদ বা বিবাহৰ সময়ত স্বামীয়ে জাতীয়তা সলনি কৰাৰ ফলত মহিলাসকলে জাতীয়তা হেৰুৱা বা অধিগ্ৰহণ কৰা সম্পৰ্কীয় বিধানৰপৰা উদ্ভৱ হোৱা জাতীয়তা সম্পৰ্কীয় আইনৰ সংঘাতৰ পোহৰত এই চুক্তিখন সমাপ্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰদ্বাৰা মহিলাসকলে মহিলাগৰাকীৰ নিজৰ সিদ্ধান্তৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি স্বামীৰ জাতীয়তা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে, কিন্তু ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয় নহয়।

এই চুক্তিখনে মানৱ অধিকাৰৰ সৰ্বজনীন ঘোষণাৰ ১৫ নং অনুচ্ছেদত উল্লেখ কৰা আকাংক্ষা পূৰণ কৰিব বিচাৰিছে যে "প্ৰত্যেকৰে জাতীয়তাৰ অধিকাৰ আছে" আৰু "কোনোৱেই নিজৰ জাতীয়তাৰপৰা স্বেচ্ছাচাৰীভাৱে বঞ্চিত হ'ব নালাগে বা নিজৰ জাতীয়তা সলনি কৰাৰ অধিকাৰৰপৰা বঞ্চিত হ'ব নালাগে।"

মূল নীতিসমূহ
অনুচ্ছেদ ১ বিদেশীক বিয়া কৰালে মহিলাৰ জাতীয়তা স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে প্ৰভাবিত নহ’ব। 

অনুচ্ছেদ ২ পত্নীয়ে নিজৰ জাতীয়তা ধৰি ৰখাত বাধা নিদিয়াৰ বাবে স্বামীয়ে কোনো জাতীয়তা অৰ্জন বা ত্যাগ কৰা। 

অনুচ্ছেদ ৩ পত্নীসকলে স্বামীৰ জাতীয়তা ল’ব পৰাকৈ বিশেষ সুবিধাপ্ৰাপ্ত জাতীয়তা পদ্ধতি উপলব্ধ হ’ব লাগে।
বাহ্যিক সংযোগ
 Full Convention Text
Signatures and ratifications.

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:আইন