হাইলান হু

হু হাইলান (চীনা: 胡海岚; পিনয়িন: Hú Hǎilán; জন্ম ১৯৭৩) চীনৰ এগৰাকী স্নায়ুবিজ্ঞানী আৰু ঝেজিয়াং বিশ্ববিদ্যালয় চিকিৎসা বিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক। তেওঁ সামাজিক আচৰণ আৰু মানসিক ৰোগসমূহৰ স্নায়ু ভিত্তিৰ ওপৰত গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত। বিশেষকৈ সামাজিক আধিপত্য আৰু হতাশাৰ সৈতে জড়িত পাৰ্শ্বীয় হেবেণুলা (lateral habenula) স্নায়ু বৰ্তনীৰ ভূমিকা তেওঁ স্পষ্টভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।

তেওঁ ২০১৯ চনত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মগজু গৱেষণা সংস্থা (IBRO) আৰু কেমালি ফাউণ্ডেশ্যনে প্ৰদান কৰা আইবিআৰঅ’-কেমালি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰে, যাৰ জৰিয়তে তেওঁ ইউৰোপ আৰু আমেৰিকাৰ বাহিৰৰ অঞ্চলৰ ভিতৰত এই বঁটা লাভ কৰা উল্লেখযোগ্য বিজ্ঞানী হিচাপে স্বীকৃতি পায়।

 প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা 

হু হাইলান ১৯৭৩ চনত চীনৰ ঝেজিয়াং প্ৰদেশৰ হাংঝৌত জন্মগ্ৰহণ কৰে; তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ গাঁও হৈছে ডংয়াং, জিনহুৱা। তেওঁ বেইজিঙস্থিত পেকিং বিশ্ববিদ্যালয়ত স্নাতক অধ্যয়ন সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু ১৯৯৬ চনত জৈৱৰসায়ন আৰু আণৱিক জীৱবিজ্ঞানত বিজ্ঞান স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।

তাৰ পাছত তেওঁ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰলৈ গৈ ইউনিভাৰ্চিটি অৱ কেলিফৰ্নিয়া, ছান ফ্ৰান্সিস্ক’ত গৱেষণা প্ৰযুক্তিবিদ হিচাপে কাম কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ইউনিভাৰ্চিটি অৱ কেলিফৰ্নিয়া, বাৰ্কলেত স্নাতকোত্তৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে আৰু কোৰি এছ. গুডমেনৰ তত্ত্বাৱধানত ড্ৰ’ছ’ফিলা (Drosophila) মাখিত কেন্দ্ৰীয় স্নায়ুতন্ত্ৰ বিকাশত প্লেক্সিন ৰিচেপ্টৰ আৰু ৰো (Rho) জিটিপিএজ সংকেত প্ৰণালীৰ ভূমিকা অধ্যয়ন কৰে।

তেওঁ আৱিষ্কাৰ কৰে যে প্লেক্সিন-বি (PlexB) ৰিচেপ্টৰত থকা এটা নিৰ্দিষ্ট এমিন’ এচিড অঞ্চল Rac-GTP সংযোগৰ বাবে অত্যাৱশ্যক, যিয়ে এক্সন পথনিৰ্দেশ (axon guidance) নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। লগতে CrossGAP নামৰ জিটিপিএজ-সক্ৰিয় প্ৰ’টিনেও এই সংকেত প্ৰণালীত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে বুলি তেওঁ দেখুৱায়। তেওঁ ২০০২ চনত ইউনিভাৰ্চিটি অৱ কেলিফৰ্নিয়া, বাৰ্কলেৰপৰা পিএইচডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে।

পিএইচডিৰ পাছত তেওঁ ইউনিভাৰ্চিটি অৱ ভাৰ্জিনিয়াত জুলিয়াছ ঝু আৰু ৰবাৰ্টো মালিন’ৰ তত্ত্বাৱধানত পোষ্টডক্টৰেল গৱেষণা কৰে। ২০০৪ চনত তেওঁ কল্ড স্প্ৰিং হাৰ্বাৰ লেবৰেটৰীলৈ যায় আৰু ২০০৬ চনত ইউনিভাৰ্চিটি অৱ কেলিফৰ্নিয়া, ছান দিয়েগ’ত গৱেষণা অব্যাহত ৰাখে। এই সময়ছোৱাত তেওঁ স্মৃতি গঠন, AMPA ৰিচেপ্টৰ পৰিবহণ আৰু ফ্ৰেজাইল এক্স ছিণ্ড্ৰমত Ras সংকেত প্ৰণালীৰ ভূমিকা অধ্যয়ন কৰে।

 কেৰিয়াৰ আৰু গৱেষণা 

২০০৮ চনত হু হাইলান চীনলৈ উভতি আহি সাংহাইস্থিত চীনা বিজ্ঞান একাডেমীৰ স্নায়ুবিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানত (Institute of Neuroscience, Chinese Academy of Sciences) যোগদান কৰে আৰু নিজা গৱেষণা গোট স্থাপন কৰে। তেওঁৰ গৱেষণাগাৰে সামাজিক আধিপত্যৰ স্নায়ু প্ৰক্ৰিয়া আৰু হতাশাৰ স্নায়ু ভিত্তিৰ ওপৰত বিশেষ মনোযোগ দিয়ে। 

২০১৫ চনত তেওঁ ঝেজিয়াং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চিউশি একাডেমী ফৰ এডভান্সড ষ্টাডিজত অধ্যাপক আৰু জ্যেষ্ঠ গৱেষক হিচাপে যোগদান কৰে। তেওঁ ঝেজিয়াং বিশ্ববিদ্যালয় চিকিৎসা বিদ্যালয়ৰ স্নায়ুবিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ কাৰ্যবাহী সঞ্চালক হিচাপেও দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ চীনা বিজ্ঞান একাডেমীৰ একাডেমিচিয়ান হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।

 সামাজিক আধিপত্যৰ স্নায়ু বৰ্তনী 

২০১১ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ গৱেষণাই দেখুৱায় যে মাউছৰ মেডিয়েল প্ৰিফ্ৰণ্টেল কৰ্টেক্স (mPFC)ত থকা নিউৰনসমূহে সামাজিক পদবী-সম্পৰ্কীয় তথ্য সংকেত কৰে। উচ্চ পদবীধাৰী মাউছত উত্তেজনামূলক ছাইনাপ্টিক সংকেত অধিক শক্তিশালী দেখা যায়। Synaptic শক্তি কৃত্ৰিমভাৱে বৃদ্ধি বা হ্ৰাস কৰিলে সামাজিক পদবীত ওপৰলৈ বা তললৈ সলনি ঘটিব পাৰে বুলি তেওঁলোকৰ গৱেষণাই প্ৰমাণ কৰে। 

তেওঁৰ দলটোৱে "টিউব টেষ্ট" নামৰ এক আচৰণমূলক পৰীক্ষা প্ৰণালী প্ৰৱৰ্তন কৰে, যাৰ সহায়ত দুটা মাউছ সংকীৰ্ণ নলিকাত মুখা-মুখি হ’লে কোনটো আগবাঢ়ি থাকে আৰু কোনটো পিছুৱাই যায় তাৰ ভিত্তিত সামাজিক পদবী নিৰ্ধাৰণ কৰা যায়।

 হতাশাৰ স্নায়ু আৰু গ্লিয়া প্ৰক্ৰিয়া 

২০১৩ চনত তেওঁ দেখুৱায় যে পাৰ্শ্বীয় হেবেণুলা (lateral habenula, LHb) হতাশাজনক আচৰণৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। βCaMKII নামৰ এনজাইমৰ অতিপ্ৰকাশ LHb ত উত্তেজনামূলক সংকেত বৃদ্ধি কৰি হতাশাজনক আচৰণ সৃষ্টি কৰে বুলি তেওঁলোকৰ গৱেষণাই প্ৰকাশ কৰে। 

পৰৱৰ্তী অধ্যয়নত তেওঁ দেখুৱায় যে astrocytic Kir4.1 পটাছিয়াম চেনেল LHb ত নিউৰনৰ অতিউত্তেজনা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। এই চেনেলৰ প্ৰকাশ নিয়ন্ত্ৰণৰদ্বাৰা হতাশাজনক আচৰণ দুয়ো দিশত (উদ্ভৱ আৰু উপশম) নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰি বুলি তেওঁ দেখুৱায়। 

তেওঁৰ গৱেষণাই কেটামাইন নামৰ ঔষধে LHb ত burst firing অৱৰোধ কৰি হতাশাৰ লক্ষণ দ্ৰুতগতিত হ্ৰাস কৰে বুলি প্ৰমাণ কৰে, যাৰ ফলত কেটামাইনৰ দ্ৰুত-প্ৰভাৱী এণ্টিডিপ্ৰেছেণ্ট কাৰ্যৰ স্নায়ু ভিত্তি স্পষ্ট হয়।

 বঁটা আৰু সন্মান 

 ২০২৫ — চীনা বিজ্ঞান একাডেমীৰ সদস্য (Academician, Chinese Academy of Sciences)
 ২০২৩ — এছিয়ান চাইণ্টিষ্ট ১০০ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত
 ২০২২ — ল’ৰিয়েল-ইউনেস্কো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা (For Women in Science)
 ২০১৯ — হো লিয়াং হো লি ফাউণ্ডেশ্যন বৈজ্ঞানিক অগ্ৰগতি বঁটা
 ২০১৯ — আইবিআৰঅ’-কেমালি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা
 ২০১৬ — টান জিয়া ঝেন জীৱন বিজ্ঞান বঁটা
 ২০১৫ — চীনা যুৱ মহিলা বিজ্ঞানী বঁটা
 ২০১৫ — চাংজিয়াং স্ক’লাৰ বঁটা
 ২০১৩ — মেইজি লাইফ চাইন্স উৎকৃষ্ট বঁটা

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:চীনৰ ব্যক্তি
শ্ৰেণী:মহিলা বিজ্ঞানী