লিংগ (অসমীয়া ব্যাকৰণ)

লিংগ (ইংৰাজী: Gender) শব্দৰদ্বাৰা স্ত্ৰী-পুৰুষৰ ভেদ প্ৰকাশ কৰা হয়। ব্যাকৰণগত দিশত, বিশেষ্য আৰু তাৰ সংশ্লিষ্ট শব্দসমূহৰ বাবে লিংগৰ নিৰূপণ বাক্য গঠন আৰু শব্দৰ ৰূপান্তৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।

 লিংগৰ প্ৰধান প্ৰকাৰ 
অসমীয়া ভাষাত সাধাৰণকৈ চাৰিটা লিংগৰ কথা আলোচনা কৰা হয় — পুংলিংগ, স্ত্ৰীলিংগ, ক্লীবলিংগ, আৰু উভয় লিংগ। এই বিভাগসমূহৰ সংজ্ঞা আৰু উদাহৰণ তলত দিয়া হল।

 ১. পুংলিংগ (Masculine Gender) 
পুৰুষ বা পুৰুষজাতি প্ৰকাশ কৰা শব্দক পুংলিংগ বোলে। 
উদাহৰণ: দেউতা, পিতা, ভাই, পুত্ৰ, ৰজা।

 ২. স্ত্ৰীলিংগ (Feminine Gender) 
স্ত্ৰী বা মহিলা প্ৰকাশ কৰা শব্দক স্ত্ৰীলিংগ বোলা হয়। 
উদাহৰণ: মাতৃ, আই, বৌ, ৰাণী, লেখিকা।

 ৩. ক্লীবলিংগ (Neuter Gender) 
যিসকল শব্দত পুৰুষ-স্ত্ৰী দুয়োটাপ্ৰকাৰৰ ভেদ প্ৰকাশ নোহোৱা হয় বা যিবোৰ অজৈৱ বস্তু, স্থান, বস্তু-সামগ্ৰী আদি বুজায় সেইবোৰ ক্লীবলিংগত (নিউটাৰ) পৰে। 
উদাহৰণ: কিতাপ, ঘৰ, নদী, গাখীৰ।

 ৪. উভয় লিংগ (Common Gender) 
কিছুমান প্ৰাণী বা সত্তা যিবোৰ এজন বা এজনী হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায় — অৰ্থাৎ একে নাম দুয়ো লিংগত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায় — সেইবোৰক উভয়/কমন লিংগত ধৰা হয়। 
উদাহৰণ: মানুহ, শিশু, হাঁহ, কুকুৰ (সাধাৰণ ৰূপত)।

 লিংগ নিৰূপণৰ নীতি আৰু নিয়ম 
 প্ৰাণীবাচক বিশেষ্যসমূহত সাধাৰণতে লিংগভেদ দেখা যায়, কিন্তু অজৈৱ বস্তু, পৰিমাণ, গুণ ইত্যাদিত সাধাৰণতে ক্লীৱ বা নিৰপেক্ষ ৰূপ থাকে।

 অসমীয়া কিছুমান গ্ৰামাৰ-গ্ৰন্থত কোৱা হৈছে—ঐতিহাসিক বা প্ৰচলিত দিশৰপৰা বাস্তৱতে কেতিয়াবা মাত্ৰ দুটা (পুং আৰু স্ত্ৰী) লিংগৰ উল্লেখ পোৱা যায়; তথাপি আধুনিক শিক্ষাব্যৱস্থাত আৰু পাঠ্যপুথিত চাৰিটা ভাগৰ আলোচনা ব্যাপকভাবে স্বীকৃত।

 লিংগ পৰিৱৰ্তনৰ নিয়ম 
অসমীয়াত বহু শব্দত নিয়মীয়া প্ৰত্যয় যোগৰপৰা পুংলিংগৰপৰা স্ত্ৰীলিংগৰ ৰূপ সৃষ্টি কৰা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে কিছুমান নিয়ম আৰু উদাহৰণ— 
 কিছুমান পুংলিংগ বাচক শব্দৰ পিছত বিশেষ প্ৰত্যয় (যেনে ‘-ি’, ‘-ী’, ‘-া’) যোগ কৰি স্ত্ৰীলিংগ পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। উদাহৰণ: মামা → মামী; বেঙা → বেঙী। 
 কিছুমান যুগ্ম তালিকা আৰু শব্দযোৰত স্বৰূপান্তৰকদ্বাৰা বিপৰীত লিঙ্গৰ সৃষ্টি দেখা যায়।

 বিশেষ পৰ্যবেক্ষণ 
 বহু আটাইতকৈ প্ৰাচীন ব্যাকৰণগ্ৰন্থ বা লোকশৈলীত লিংগৰ বৰ্ণনা ভিন্ন-ভিন্ন ৰূপত পোৱা যায়; কেতিয়াবা তৎসম শব্দৰ সম্পৰ্কত সংস্কৃত লিংগ প্ৰভাৱ লক্ষ্য কৰা যায়।

 উল্লেখযোগ্য উৎস 





তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:অসমীয়া ব্যাকৰণ