বামদেৱ

বামদেৱ (সংস্কৃত: वामदेव) হিন্দু সাহিত্যৰ এজন ঋষি। তেওঁক ঋগবেদৰ ৪ নং মণ্ডলৰ ৰচক হিচাপে কৃতিত্ব দিয়া হয়। উপনিষদতো বিশেষভাৱে বৃহদাৰণ্যক আৰু ঐতৰেয়ত তেওঁৰ উল্লেখ বিশিষ্টভাৱে পোৱা যায়। তেওঁক গৌতম নামৰ এজন ঋষিৰ পুত্ৰ আৰু নোধছৰ ভাতৃ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যি ঋগবেদত গীতৰ সৈতেও জড়িত। প্ৰাচ্যবিদ পৰগীতেৰৰ মতে বামদেৱ বৃহদুক্তৰ পিতৃ, আৰু তেওঁ অংগিৰা ঋষিৰ বংশৰ অন্তৰ্গত।

ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান
বামদেৱ সম্ভৱতঃ বহুব্ৰীহি সমাস (সংস্কৃত যৌগ) যাৰ অৰ্থ "যাৰ ঈশ্বৰ সুন্দৰ।"

হিন্দু ধৰ্ম
মহাভাৰতত শাল নামৰ সৌৰবংশৰ এজন ৰজাই চিকাৰৰ সময়ত বামদেৱৰ আশ্ৰমলৈ গৈ ঋষিৰ পৰা তেওঁৰ বাম্য নামৰ জাকৰ অন্তৰ্গত ঘোঁৰা কেইটামান বিচাৰে, যিবোৰক দ্ৰুত বুলি খ্যাত।  বামদেৱে হৰিণ ধৰাৰ উদ্দেশ্যে ৰজাক বাম্যবোৰ ধাৰলৈ দিবলৈ সন্মত হয়, এই চৰ্তত যে ৰজাৰ চিকাৰৰ লগে লগে বাম্যবোৰ তেওঁক ঘূৰাই দিব লাগে। শালই চিকাৰৰ পিছত নিজৰ কথা ভংগ কৰে, ঘোঁৰাবোৰক ব্ৰাহ্মণৰ অধিকাৰৰ বাবে অযোগ্য বুলি বিবেচনা কৰি, নিজৰ ৰাজপ্ৰসাদৰ ভিতৰতে ৰাখি থ’লে। এমাহৰ পিছত বামদেৱে নিজৰ শিষ্যক ৰজাক বাম্য ঘূৰাই দিবলৈ ক’বলৈ পঠিয়াই দিয়ে, কিন্তু ৰজাই নাকচ কৰে। ক্ষুব্ধ হৈ ঋষিয়ে ব্যক্তিগতভাৱে ৰজাৰ দৰবাৰলৈ গৈ তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ দাবী কৰে। আকৌ এবাৰ নাকচ কৰিলে ঋষিয়ে ৰজাক সঁকিয়াই দিয়ে যে নিজ নিজ শ্ৰেণীৰ মাজত সংঘাতৰ সৃষ্টি নকৰিব। ৰজাই বামদেৱক বাম্যৰ মালিক হোৱাৰ অযোগ্য বুলি কৈ তাৰ পৰিৱৰ্তে ঋষি ম’হ, গাধ আৰু অন্যান্য ঘোঁৰা আগবঢ়ায়।
ক্ৰোধিত বামদেৱে ৰজাক ৰাক্ষসৰ দ্বাৰা বধ কৰিবলৈ অভিশাপ দিয়ে আৰু শালক হত্যা কৰা হয়। তেওঁৰ ভাতৃ দলয়ো সিংহাসনত আৰোহণ কৰাৰ লগে লগে ঘোঁৰাবোৰ এৰি দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে আৰু বিষাক্ত কাঁড়েৰে বামদেৱক হত্যা কৰাৰ ষড়যন্ত্ৰ কৰে। বামদেৱে এই আঁচনি বিফল কৰে। নতুন ৰজাই অনুতাপ কৰাত বামদেৱে তেওঁক কয় যে তেওঁৰ ৰাণীক শৰেৰে স্পৰ্শ কৰি ব্ৰাহ্মণক হত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ পাপৰ পৰা তেওঁ মুক্ত হ’ব পাৰে। ৰাণীয়ে ঋষিৰ প্ৰশংসা কৰে আৰু তাৰ পিছত ব্ৰাহ্মণক ভালদৰে সেৱা কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। সন্তুষ্ট হৈ বামদেৱে তাইক বৰদান আগবঢ়ায়, আৰু তাই স্বামীক ক্ষমা কৰি মংগল কামনা কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে। বৰদান দিয়াত দলই ঘোঁৰাবোৰ ঋষিৰ ওচৰলৈ ঘূৰাই দিয়ে।

একেখন মহাকাব্যতে তেওঁ ৰজা বসুমনাক ধাৰ্মিকতাৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে।

গণেশ পুৰাণত বামদেৱে এজন গন্ধৰ্বক গালি পাৰিছে, যিজনে ভুলবশতঃ তেওঁক ভৰিৰে গচকি নিগনি হ’বলগীয়া হৈছিল।
গন্ধৰ্বে যেতিয়া দয়া বিচাৰিছিল, তেতিয়া ঋষিয়ে লগতে কৈছিল যে নিগনি হিচাপে তেওঁ গণেশৰ বাহনৰ সন্মানীয় ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিব।

বৌদ্ধ ধৰ্ম
প্ৰাচীন বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহৰ একাধিক স্থানত, যেনে মহাবগ্গ (I.245)P. 494 The Pali-English dictionary By Thomas William Rhys Davids, William Stede অংশত বুদ্ধই প্ৰাচীন বৈদিক ঋষি "আট্থাকো, বামাকো, বামদেৱো, ভেছামিত্তো, যমত্তগ্গী, অংগিৰাসো, ভৰদ্বাজো, বাচেথ্থো, কাছাপো, আৰু ভগু"ৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছে।P. 245 The Vinaya piṭakaṃ: one of the principle Buddhist holy scriptures ..., Volume 1 edited by Hermann Oldenberg তেওঁ বেদ আৰু প্ৰাচীন দৰ্শকসকলৰ কৰ্তৃত্বক ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰত্যাখ্যান কৰি অন্ধ পুৰুষৰ বংশৰ সৈতে তুলনা কৰে।The Vinaya Pitaka's section Anguttara Nikaya: Panchaka Nipata, P. 44 The legends and theories of the Buddhists, compared with history and science By Robert Spence Hardy

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ঋষি