ছিন্নমস্তাৰ অভিশাপ

ছিন্নমস্তাৰ অভিশাপ (ইংৰাজী শিৰোনাম: The Curse of the Goddess) হৈছে সত্যজিৎ ৰায়ৰ এখন বাংলা উপন্যাস, য’ত ব্যক্তিগত ডিটেকটিভ ফেলুদাৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৯৭৮ চনত প্ৰথমে দেশ পত্ৰিকাত ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰকাশ পায়, আৰু তাৰ পিছত ১৯৮১ চনত আনন্দ পাব্লিচাৰ্ছৰদ্বাৰা কিতাপ ৰূপত প্ৰকাশ পায়।

কাহিনী
ফেলুদা, তেওঁৰ খুলশালীয়েক তোপছে আৰু লালমোহন গাংগুলী ওৰফে জটায়ুৱে ভাৰতৰ ঝাৰখণ্ড (পূৰ্বৰ বিহাৰ ) ত অৱস্থিত হাজৰিবাগ ভ্ৰমণৰ সিদ্ধান্ত লয়। বাটত তেওঁলোকে লগ পায় এজন আদবয়সীয়া ভদ্ৰলোকক যিয়ে নিজকে চিনাকি দিয়ে ইলেক্ট্ৰনিকছ কোম্পানী এটাত কৰ্মৰত প্ৰীতিন্দ্ৰ চৌধুৰী বুলি। বিভিন্ন চৰাইৰ শব্দ ৰেকৰ্ডিং কৰাৰ চখ তেওঁৰ আছে। তেওঁৰ গাড়ীখন বিকল হ’বলৈ ধৰিলে, যাৰ বাবে তেওঁ হাজৰিবাগলৈ লিফ্টৰ অনুৰোধ কৰে। পিছত প্ৰকাশ পাইছে যে প্ৰীতিন্দ্ৰ এজন অৱসৰপ্ৰাপ্ত-তথাপি-বিখ্যাত অধিবক্তা, মহেশ চৌধুৰীৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ। 

হাজৰিবাগ পোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে গম পায় যে চহৰখনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰি থকা গ্ৰেট মেজ্যেষ্ঠিক চাৰ্কাছৰ বাঘটো পলাই গৈছে। ফেলুডাৰ এজন প্ৰাক্তন ক্লায়েণ্টৰ খালী বাংলোত থিতাপি লয় ত্ৰিপুৰাৰ। মহেশ চৌধুৰীৰ ঘৰৰপৰা মাত্ৰ শিলগুটি নিক্ষেপৰ দূৰত্বত বাংলোটো। ফেলুদাই চাৰ্কাছ কোম্পানীটোৰ মালিক মিষ্টাৰ কুট্টিৰ লগতে পলায়ন কৰা বাঘটোৰ প্ৰথম ৰিং মাষ্টাৰ কাৰণ্ডিকৰক লগ পায়, যিয়ে বাঘটো পলায়নৰ আঁৰত দ্বিতীয়জন ৰিং মাষ্টাৰ চন্দ্ৰনক নিযুক্তি দিয়াৰ বাবে দোষাৰোপ কৰে। ইফালে প্ৰীতিন্দ্ৰই পিতৃ মহেশৰ জন্মদিন উপলক্ষ্যে ত্ৰিপুৰাক নিজৰ ঘৰলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰে। 

পাছদিনা ত্ৰিপূৰা মহেশ চৌধুৰীৰ ঘৰ কৈলাসলৈ গৈ তেওঁৰ লগতে তেওঁৰ গোটেই ঘৰখনক লগ পায়। তেওঁৰ ঘৰত তেওঁৰ ডাঙৰ পুত্ৰ অৰুনেন্দ্ৰ চৌধুৰী (যি কলকাতাৰ ব্যৱসায়ী), তেওঁৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ প্ৰীতিন্দ্ৰ চৌধুৰী, প্ৰীতিন্দ্ৰৰ পত্নী নীলিমা দেৱী আৰু তেওঁলোকৰ কন্যা বিবি, তেওঁৰ বন্ধু অখিল বৰ্মন চক্ৰৱৰ্তী, আৰু শংকৰলাল মিশ্ৰ। ফেলুদাই এইটোও গম পায় যে তেওঁৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ বীৰেন্দ্ৰ কেইবাবছৰ আগতে ঘৰৰপৰা আঁতৰি গৈছিল। শংকৰলাল আছিল তেওঁৰ প্ৰাক্তন চকীদাৰ দীনদয়াল মিশ্ৰৰ পুত্ৰ যিজন কেইবাবছৰ পূৰ্বে ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। মহেশে অনাথ শংকৰলালক কৰুণা কৰি দত্তক ল’লে। ফেলুদাই গম পায় যে মহেশ সাঁথৰ আৰু ৰহস্যমজ় ভাষাৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত। সমগ্ৰ চৌধুৰী পৰিয়ালক লগত লৈ ৰাজৰপ্পালৈ পিকনিকলৈ যায় ত্ৰিপুৰা। পিকনিক স্পটত মহেশ ৰহস্যজনকভাৱে অচেতন হৈ মাটিত পৰি যায়। তেওঁক নিজৰ ঘৰলৈ লৈ যোৱা হয়, য’ত তেওঁ সেইদিনা সন্ধিয়া মৃত্যুৰ আগতে ফেলুডাক কিছুমান ৰহস্যমজ় চিন দেখুৱায়। 

ফেলুদাই অৰুনেন্দ্ৰক মহেশৰ ডায়েৰী আৰু বীৰেন্দ্ৰই পঠোৱা পোষ্টকাৰ্ডবোৰ দিবলৈ কয়। সেই ডায়েৰীবোৰৰপৰা ফেলুদাই গম পায় যে মহেশ বৃদ্ধ বয়সত অতি কোমল আছিল যদিও যৌৱনত তেওঁ যথেষ্ট চুটি স্বভাৱৰ মানুহ আছিল। ফেলুদাই তোপছে আৰু জটায়ুক কয় যে ডায়েৰীখনত মহেশে মদ্যপানত লিপ্ত হৈ কিবা এটা পাহৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু কি সেইটো তেওঁ ধৰিব পৰা নাই। পিছত সন্ধিয়া টপশ্বে আৰু জটায়ু গ্ৰেট মেজ্যেষ্ঠিক চাৰ্কাছলৈ যায়, য’ত মিষ্টাৰ কুট্টিয়ে তেওঁলোকক কয় যে কালি নিশা কাৰণ্ডিকৰ চাৰ্কাছৰপৰা নোহোৱা হৈ গৈছে। ইয়াৰ পিছত এই যুটিটোৱে হাজৰিবাগৰ বাহিৰত অলপ ভ্ৰমণলৈ ওলাই যায়, যেতিয়া তেওঁলোকে পলায়ন কৰা বাঘ চুলতানৰ সৈতে মুখা-মুখি হয়। তেওঁলোকে ফেলুডাক জনায় যিয়ে পাছলৈ বন বিভাগক খবৰ দিয়ে। ফেলুদাই তেওঁলোকক জনায় যে চন্দ্ৰনে বাঘটোৱে আঘাত কৰাৰ পাছত বাঘটোক ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও ব্যৰ্থ হৈছিল। ফেলুডাই তেওঁলোকক কয় যে অৰুনেন্দ্ৰ এজন ইম্পলচিভ জুৱাৰী যিয়ে ঘোঁৰা দৌৰলৈ যায়, প্ৰায় নিয়মিতভাৱে। 

ৰাতিৰ আহাৰ খোৱাৰ পাছত খোজ কাঢ়ি থাকোঁতে ত্ৰিপুৰাজনে শংকৰলালক লগ পায়, যিয়ে তেওঁলোকক তদন্ত বন্ধ কৰিবলৈ বুজাই বিফল হয়, কিন্তু যেতিয়া ফেলুদাই তেনে কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, তেতিয়া শংকৰলালে দ্বিধাবোধেৰে মানি লয়। ফেলুদাই শংকৰলালৰপৰাও গম পায় যে প্ৰীতিন্দ্ৰ আচলতে এজন সাধাৰণ মানুহ, যিয়ে কোনোবা স্থানীয় কোম্পানীত কাম কৰে; তেওঁ এইটোও প্ৰকাশ কৰে যে প্ৰীতিন্দ্ৰ পূৰ্বতে এগৰাকী উচ্চাকাংক্ষী লেখক আছিল যদিও সেয়া কামত নাহিল। ফেলুডাই টপশ্বে আৰু জাটায়ুক কয় যে মহেশৰ হাতত এটা বিৰল গিবনৰ ডাকটিকট কেটেলগ আছিল যিটো চুৰি হৈছে। পিছত ৰাতি কোনোবাই বাংলোটো ভাঙি ফেলুডাক আক্ৰমণ কৰিবলৈ বিফল চেষ্টা কৰে, মাথোঁ ফেলুদাই তেওঁক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত পলায়ন কৰে। 

পাছদিনা ৰাতিপুৱা ফেলুদাই ডায়েৰী আৰু পোষ্টকাৰ্ড ঘূৰাই দিবলৈ কৈলাসলৈ যায়, য'ত নীলিমা দেৱীয়ে প্ৰীতিন্দ্ৰৰ ইচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে ফেলুদাৰ হাতত এটা টেপ ৰেকৰ্ডাৰ আগবঢ়ায়। ফেলুদাই অতি সোনকালেই গম পায় যে চুলতান বাঘ ধৰা পৰিছে। তোপছে আৰু জটায়ুৰ সৈতে ছাইটলৈ গৈ কৰণ্ডিকাৰে বাঘটো ধৰি থকা দেখিছে। অৰুনেন্দ্ৰও তাত বন্দুক লৈ উপস্থিত আছিল, যদিহে বাঘে কিবা ভুল কৰে। তেওঁলোক কৈলাসলৈ আহে, য'ত ফেলুদাই অৰুনেন্দ্ৰক কয় যে বীৰেন্দ্ৰ প্ৰকৃততে হাজৰিবাগত উপস্থিত আছে আৰু মহেশে তেওঁক দেখিছিল। এই কথা শুনি অৰুনেন্দ্ৰ আচৰিত হয়। ফেলুডাই তেওঁক কয় যে যৌৱনত মহেশে তেওঁৰ চকীদাৰ দীনদয়ালক হত্যা কৰিছিল, কাৰণ দীনদয়ালে তেওঁৰ প্ৰিয় কুকুৰ আইৰিছ টেৰিয়াৰক হত্যা কৰিছিল। অৰুনেন্দ্ৰই এই কথা প্ৰত্যক্ষ কৰিছিল, কিন্তু মৌনতা বজাই ৰাখিছিল। কিন্তু, যেতিয়া তেওঁ বুজি পালে যে মহেশে জুৱাৰ বাবেই নিজৰ ইচ্ছা সলনি কৰি তাৰপৰা আঁতৰাই নিয়াৰ পৰিকল্পনা কৰিছে, তেতিয়া অৰুনেন্দ্ৰই মহেশক তেওঁৰ অপৰাধৰ কথা সোঁৱৰাই দিলে, যাৰ ফলত মহেশৰ পতন ঘটিছিল আৰু হাৰ্ট এটেকত আক্ৰান্ত হৈছিল যাৰ ফলত তেওঁৰ মৃত্যু হৈছিল। ফেলুদাই তেওঁক কয় যে নীলিমা দেৱীয়ে তেওঁক দিয়া টেপ ৰেকৰ্ডাৰৰ জৰিয়তে তেওঁ এই সকলোবোৰ জানিব পাৰিছিল। ফেলুডাই এইটোও বুজাইছে যে অৰুনেন্দ্ৰইহে ফেলুডাক আক্ৰমণ কৰিবলৈ ঘৰৰ এজন চাকৰ নিযুক্তি দিছিল আৰু তেৱেঁই গিবনৰ ডাকটিকটৰ কেটেলগ চুৰি কৰিছিল। 

পিছত শংকৰলালে কৰণ্ডিকৰক লগত লৈ আহে। ফেলুদাই প্ৰকাশ কৰে যে কৰণ্ডিকৰ আচলতে মহেশৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ বীৰেন্দ্ৰ চৌধুৰী। ফেলুদাই বুজাই দিয়ে যে বীৰেন্দ্ৰ কেতিয়াও বিদেশলৈ যোৱা নাছিল। দেউতাকলৈ পঠোৱা পোষ্টকাৰ্ডবোৰ আচলতে বিদেশত কাম কৰা অখিলৰ পুতেকে পঠিয়াইছিল। বীৰেন্দ্ৰ আৰু অখিলৰ পুত্ৰ বেষ্ট ফ্ৰেণ্ড। ফেলুদাই তেওঁক এখন প’ৰ্ট্ৰেইট দিয়ে (মৃত্যুৰ মহেশে তেওঁৰ হাতত তুলি দিয়া), য’ত তেওঁ গোপন ডবাটো খুলি মহেশে তাত লুকুৱাই থোৱা কিছুমান বিৰল ডাকটিকট আগবঢ়ায় কাৰণ তেওঁ আশংকা কৰিছিল যে কেটেলগটো চুৰি হ’ব পাৰে। মৃত্যুশয্যাত মহেশে ৰহস্যমজ়ভাৱে ফেলুদাক এই প্ৰতিকৃতিখন বীৰেন্দ্ৰক দিবলৈ নিৰ্দেশ দিলে। যেতিয়া বীৰেন্দ্ৰই ভদ্ৰভাৱে নাকচ কৰে, তেতিয়া ফেলুডাই তেওঁক কয় যে তেওঁ ডাকটিকটবোৰ বিক্ৰী কৰি টকাখিনি বীৰেন্দ্ৰলৈ পঠিয়াব; বীৰেন্দ্ৰই এই কথা মানি লয়। পাছদিনা সন্ধিয়া ত্ৰিপূৰা গ্ৰেট মেজ্যেষ্ঠিক চাৰ্কাছলৈ যায়, সকলোৰে সন্মুখত চুলতান বাঘৰ সৈতে বীৰেন্দ্ৰ/কাৰণ্ডিকৰে অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰা চাবলৈ; বীৰেন্দ্ৰ আৰু মিষ্টাৰ কুট্টিক শেষবাৰৰ বাবে ভ্ৰমণ কৰাৰ পাছত ত্ৰিপূৰা গুচি যায়। 

 চৰিত্ৰ 
 প্ৰদোষ চন্দ্ৰ মিত্ৰ ওৰফে ফেলুদা – এজন ব্যক্তিগত তদন্তকাৰী। 
 তাপেশ ৰঞ্জন মিত্ৰ ওৰফে তোপছে – ফেলুদাৰ ডেকা সহায়িকা আৰু খুলশালীয়েক। 
 লালমোহন গাংগুলী ওৰফে জটায়ু – এজন বাম্বলিং ক্ৰাইম ফিকচন লেখক। 
 হৰিপাদ দত্ত – জটায়ুৰ চালক। 
 মহেশ চৌধুৰী – পৰিয়ালৰ পিতৃপুৰুষ। 
 অৰুণেন্দ্ৰ চৌধুৰী – মহেশৰ ডাঙৰ পুত্ৰ। 
 বীৰেন্দ্ৰ চৌধুৰী ওৰফে কাৰণ্ডিকৰ – মহেশৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ আৰু গ্ৰেট মেজ্যেষ্ঠিক চাৰ্কাছৰ ৰিংমাষ্টাৰ। 
 প্ৰীতিন্দ্ৰ চৌধুৰী – মহেশৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ। 
 নীলিমা দেৱী – প্ৰীতিন্দ্ৰৰ পত্নী। 
 বিবি – প্ৰীতিন্দ্ৰ আৰু নীলিমা দেৱীৰ কন্যা, মহেশৰ নাতিনীয়েক। 
 মিষ্টাৰ কুট্টি – গ্ৰেট মেজ্যেষ্ঠিক চাৰ্কাছৰ মালিক। 
 চন্দ্ৰন – চাৰ্কাছৰ দ্বিতীয় ৰিংমাষ্টাৰ। 
 নূৰ মহম্মদ আৰু জগত সিংহ – চৌধুৰী পৰিয়ালৰ দাস। 
 অখিল বৰ্মন চক্ৰৱৰ্তী – অৱসৰপ্ৰাপ্ত জ্যোতিষী আৰু মহেশৰ পুৰণি বন্ধু। 
 শংকৰলাল মিশ্ৰ – চৌধুৰী পৰিয়ালৰ দত্তক সদস্য, মহেশৰ (বৰ্তমান মৃত) প্ৰাক্তন চকীদাৰ দীনদয়াল মিশ্ৰাৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ। 

অভিযোজন
ছানডে ছাচপেন্সে ২০১৬ চনত এই উপন্যাসখন অভিযোজিত কৰিছিল, য'ত সব্যাসচী চক্ৰৱৰ্তীয়ে ফেলুদাৰ কণ্ঠদান কৰিছিল, আৰ জে দীপে কণ্ঠদান কৰিছিল টোপছে, জগন্নাথ বসুৱে কণ্ঠদান কৰিছিল জটায়ু, আৰু আৰ জে মিৰ, আৰ জে সোমক, আৰ জে অগ্নি, আৰু অন্যান্য বিভিন্ন শিল্পীয়ে বিভিন্ন চৰিত্ৰত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। 

শ্ৰীজিৎ মুখাৰ্জীৰ পৰিচালিত "চিনোমাষ্টাৰ অভিষপ" নামৰ এখন ৱেবছিৰিজ একে কাহিনীৰ আধাৰত নিৰ্মিত। 

তথ্যসূত্ৰসমূহ

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য
শ্ৰেণী:উপন্যাস
শ্ৰেণী:সত্যজিৎ ৰায়