যাজ্ঞবল্ক্য আশ্ৰম

যাজ্ঞবল্ক্য আশ্ৰম (সংস্কৃত: याज्ञवल्क्य आश्रम) হৈছে ভাৰতীয় দাৰ্শনিক তথা বৈদিক ঋষি যাজ্ঞবল্ক্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক প্ৰাচীন গুৰুকুল। বিশ্বাস কৰা হয় যে ঋষি যাজ্ঞবল্ক্যই এই আশ্ৰমতেই আত্মজ্ঞান তথা ব্ৰহ্মজ্ঞান লাভ কৰিছিল। প্ৰাচীন ভাৰতীয় দৰ্শনৰ বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থ ইয়াতেই ৰচনা কৰা হৈছিল।

যাজ্ঞবল্ক্যই শতপথ ব্ৰাহ্মণ, যাজ্ঞবল্ক্য স্মৃতি, বৃহদাৰণ্যক উপনিষদ, যোগ যাজ্ঞবল্ক্য আদিসহ বহু বৈদিক গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। এই আশ্ৰমটো বিহাৰ ৰাজ্যৰ মিথিলা অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত মধুবনী জিলাৰ জগবান গাঁৱত অৱস্থিত।

 বিৱৰণ 
স্থানীয় বিশ্বাস অনুসৰি, যাজ্ঞবল্ক্যৰ অপভ্ৰংশ নাম জাগো ঋষি। “জগবান” নামটো “জগ” আৰু “বন” শব্দৰ সমাহাৰৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে বুলি ধাৰণা কৰা হয়। যাজ্ঞবল্ক্যই ইয়াত বহুদিন ধৰি সূৰ্য দেৱতাৰ উপাসনা কৰি নিজৰ বিস্মৃত যজুৰ্বেদ জ্ঞান পুনৰ লাভ কৰিছিল। কিম্বদন্তী অনুসাৰে, সূৰ্য দেৱতা তপস্যাত সন্তুষ্ট হৈ জ্যোতিৰূপে প্ৰকাশ পাই সৰস্বতী দেৱীৰ সহায়ত যাজ্ঞবল্ক্যক বৈদিক জ্ঞান প্ৰদান কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ শুক্ল যজুৰ্বেদ সংকলন কৰি শিষ্যসকলক শিক্ষা দিয়ে।

প্ৰাচীন মিথিলাত যাজ্ঞবল্ক্যৰ বহু শিষ্যই এই আশ্ৰমত অধ্যয়ন কৰিছিল। মিথিলাৰ ৰজা জনকো ইয়াত উপস্থিত হৈ যাজ্ঞবল্ক্যৰ পৰা ব্ৰহ্মবিদ্যা অধ্যয়ন কৰিছিল। ব্ৰহ্মবিদ্যা মানে আত্মা আৰু পৰম ব্ৰহ্মৰ জ্ঞান।

যাজ্ঞবল্ক্য আশ্ৰম দুখীয়া আৰু দৰিদ্ৰ লোকৰ সহায়ৰ বাবে সদায় মুকলি আছিল। এক দুৰ্ভিক্ষকালত যাজ্ঞবল্ক্যই নিজৰ শিষ্য ব্ৰহ্মদত্তক সোণ প্ৰদান কৰি খাদ্য আৰু চিকিৎসকৰ ব্যৱস্থা কৰিবলৈ পঠিয়াইছিল। এই আশ্ৰমটো প্ৰাচীন মিথিলা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অন্তৰ্গত ভাৰতীয় দৰ্শন অধ্যয়নৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। যাজ্ঞবল্ক্য সেই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দৰ্শন পৰিষদৰ সভাপতি আছিল।

 প্ৰাচীন বৃহৎ বৰগছ 
এই আশ্ৰমত প্ৰায় দুই একৰ এলেকা জুৰি বিস্তৃত এক অতি প্ৰাচীন বৰগছ আছে। স্থানীয় লোকৰ মতে, এই গছটোৰ সৈতে যাজ্ঞবল্ক্যৰ গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। শতিকাজুৰি বিস্তৃত ডাল-পাত থকা এই গছটোক “মিথিলাৰ অভিভাৱক” হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হৈছে।

 যাজ্ঞবল্ক্য মহোৎসৱ 
প্ৰতি বছৰে বৈদিক ঋষি যাজ্ঞবল্ক্যৰ জন্মদিন উপলক্ষে এই আশ্ৰমত যাজ্ঞবল্ক্য মহোৎসৱ পালন কৰা হয়। এই দিনটো যাজ্ঞবল্ক্য জয়ন্তী নামে পৰিচিত। মিথিলা অঞ্চলৰ বিশিষ্ট ব্যক্তি, পণ্ডিত আৰু সংস্কৃতিপ্ৰেমী লোকসকলে ইয়াত অংশগ্ৰহণ কৰি যাজ্ঞবল্ক্যৰ বৈদিক আৰু দাৰ্শনিক অৱদান স্মৰণ কৰে।

যাজ্ঞবল্ক্য বৃহদাৰণ্যক উপনিষদ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০) আৰু তৈত্তিৰিয় উপনিষদত বিশিষ্টভাৱে উল্লেখ কৰা এগৰাকী হিন্দু বৈদিক ঋষি।, Quote: "Yajnavalkya, a Vedic sage, taught..."Ben-Ami Scharfstein (1998), A comparative history of world philosophy: from the Upanishads to Kant, Albany: State University of New York Press, pp. 9-11

 তথ্যসূত্ৰ 

Category:ভাৰতীয় দৰ্শন
Category:আশ্ৰম