পোলিছ প্ৰবাদ

পোলিছ প্ৰবাদ / পোলীয় প্ৰবাদ (পোলিছ: Przysłowia polskie) সংখ্যাত কেইবা দশ হাজাৰতকৈও অধিক বিদ্যমান; ইয়াৰ ভিতৰত বহুতো প্ৰবাদৰ উৎপত্তি মধ্যযুগত। বৰ্তমানলৈকে জনা মতে আটাইতকৈ প্ৰাচীন পোলিছ প্ৰবাদটোৰ তাৰিখ ১৪০৭ চন। পোলিছ প্ৰবাদ সম্পৰ্কে প্যাৰেমিওলজি (প্ৰবাদবিদ্যা) ক্ষেত্ৰত একাধিক গৱেষণা কৰা হৈছে; তদুপৰি ১৭শ শতিকাৰপৰা আৰম্ভ কৰি বহু অভিধান আৰু অনুৰূপ গ্ৰন্থত পোলিছ প্ৰবাদসমূহ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰকাশ কৰা হৈছে। পোলিছ প্ৰবাদবিদ্যাৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়ন ১৯শ শতিকাত আৰম্ভ হয়। এতিয়ালৈকে প্ৰকাশিত পোলিছ প্ৰবাদ সংকলনসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বৃহৎ আৰু বহুলভাৱে স্বীকৃত সংকলনখন সম্পাদনা কৰিছিল জুলিয়ান ক্ৰিজানোভস্কিয়ে; এই সংকলনখন ১৯৭০-ৰ দশকত প্ৰকাশ পায়।

 ইতিহাস 
বৰ্তমানলৈকে পৰিচিত আটাইতকৈ প্ৰাচীন পোলিছ প্ৰবাদটোৰ তাৰিখ ১৪০৭ চন। এই প্ৰবাদটো লেটিন আৰু প্ৰাচীন পোলিছ ভাষাত ৰচিত হৈছিল: “Quando sø lika drø, tunc ea drzi”, যাৰ অৰ্থ—“যেতিয়া বাষ্ট ছিঙি যায়, তেতিয়াই সেয়া ছিঙা উচিত।” ভাবাৰ্থৰ দিশৰপৰা এই প্ৰবাদটোৰ সৈতে “সূৰ্য থাকোঁতেই খেৰ শুকুৱাও” অথবা “লোহা গৰম থাকোঁতেই আঘাত কৰা”—এই প্ৰবাদসমূহৰ সাদৃশ্য দেখা যায়। 

এই প্ৰাচীন পোলিছ প্ৰবাদটোৰ জৰিয়তে কৃষকসকলক উপযুক্ত সময়ত সুযোগ গ্ৰহণ কৰাৰ গুৰুত্ব স্মৰণ কৰোৱা হৈছিল। বিশেষকৈ বসন্তকালত বাষ্ট সংগ্ৰহ কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ইংগিত ইয়াত দিয়া হৈছে, যাক শীতকালত বাষ্টৰ জোতা, বস্ত্ৰ আৰু ৰছী নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।

মধ্যযুগত কিছুমান পোলিছ প্ৰবাদ লেটিন ধ্ৰুপদী প্ৰবাদৰপৰা অনূদিত হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, “Oko pańskie konia tuczy” — অৰ্থাৎ “গৰাকীজনৰ দৃষ্টিয়ে ঘোঁৰাক পুষ্ট কৰে”—এই প্ৰবাদটোৰ উৎস লাতিন উক্তি “Oculus domini saginat equum”; আৰু এই লাতিন প্ৰবাদটোৰ উৎপত্তি সম্ভৱতঃ আৰু অধিক প্ৰাচীন ফাৰ্ছী প্ৰবাদত নিহিত। ইয়াৰ উপৰি, অন্যান্য ইউৰোপীয় ভাষাৰপৰা বহু পোলিছ প্ৰবাদ গৃহীত হৈছে।

পোলিছ সাহিত্য পোলিছ প্ৰবাদসমূহৰ প্ৰচাৰ আৰু জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। উদাহৰণস্বৰূপে, “Oko pańskie konia tuczy” প্ৰবাদটো বহুলভাৱে প্ৰচলিত হোৱাৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে আদাম মিৎসকেভিচ-ৰ মহাকাব্য পান তাদেউশ-ত ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়।

 বিষয়-বস্তু 
বিশ্বৰ অন্যান্য জনগোষ্ঠীৰ প্ৰবাদসমূহৰ দৰে পোলিছ প্ৰবাদো বিভিন্ন বিষয়ক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠিছে;  কেৱল আৱহাওয়া আৰু জলবায়ু-সম্পৰ্কীয় পোলিছ প্ৰবাদেই কমেও ২,০০০তকৈ অধিক। বহু প্ৰবাদ ভাগ্য আৰু দুৰ্ভাগ্য, ধৰ্ম, পৰিয়াল, দৈনন্দিন জীৱন, স্বাস্থ্য, প্ৰেম, সম্পদ আৰু নাৰী—এনেধৰণৰ চিৰাচৰিত বিষয়সমূহক লৈ ৰচিত। পুনৰ কিছুমান প্ৰবাদ—যেনে আটাইতকৈ প্ৰাচীন লিপিবদ্ধ পোলিছ প্ৰবাদটো (য’ত বাষ্ট উৎপাদনৰ উল্লেখ আছে) আৰু আৱহাওয়া-সংক্ৰান্ত প্ৰবাদসমূহে—ব্যাৱহাৰিক উপদেশ প্ৰদান কৰে।

পোলিছ প্ৰবাদসমূহৰ এটা স্বতন্ত্ৰ বিষয় হৈছে পোলিছ জনগণ আৰু পোলেণ্ড নিজেই। এই শ্ৰেণীৰ প্ৰবাদসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰসিদ্ধ উক্তিসমূহৰ এটা হ’ল—“Polacy nie gęsi lecz własny język mają” (“পোলিছ লোক হাঁস নহয়; তেওঁলোকৰ নিজা ভাষা আছে”), যি নিকোলাস ৰেজ-ৰ ১৫৬২ চনৰ এটা পদ্যত পোৱা যায়। এই উক্তিটো সাধাৰণতে নিজা জাতীয় ভাষাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত জোৰ দিয়াৰ অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰা হয় (এই ক্ষেত্ৰত পোলিছ ভাষা)।

ইংৰাজী প্ৰবাদসমূহৰ দৰে পোলিছ প্ৰবাদসমূহো লিঙ্গবিদ্বেষমূলক হোৱাৰ বাবে সমালোচিত হৈছে।

 পোলীয় প্ৰবাদবিদ্যা 
page=3|thumb|ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত ছামুয়েল আদালবাৰ্গে ৰচনা কৰা Księga przysłów polskich-ৰ শিৰোনাম পৃষ্ঠা, যাক পোলিছ প্ৰবাদবিদ্যাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলফলক গ্ৰন্থ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়

পোলিছ প্ৰবাদৰ প্ৰতি আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰা প্ৰথম পৰিচিত লেখক আছিল কবি বিয়েৰনাত অব লুবলিন। তেওঁ ১৫২২ চনত , mędrca obyczajnego i z przypowieściami jego শীৰ্ষক গ্ৰন্থত প্ৰবাদসমূহৰ এটা সংকলন প্ৰকাশ কৰে (অসমীয়া অৰ্থ: ফ্ৰিজীয় ঈসপ—এজন নীতিবান জ্ঞানী—আৰু তেওঁৰ উপকথাসমূহৰ জীৱনকথা)।

পোলিছ প্ৰবাদবিদ্যাৰ প্ৰথম প্ৰকৃত গৱেষক হিচাপে সাধাৰণতে স্বীকৃত হৈছে চালমন ৰিছিন্স্কি (লাতিন নাম: Solomone Rysinio)। তেওঁ ১৬১৮ চনত প্ৰবাদ সংগ্ৰহ আৰু আলোচনা সম্পূৰ্ণৰূপে নিবেদিত প্ৰথম পৰিচিত পোলিছ গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে—Proverbiorum polonicorum a Salomone Rysino collectorum Centuriae decem et octo। এই গ্ৰন্থখন প্ৰথমে লাতিন ভাষাত প্ৰকাশ পায়, যদিও পাছলৈ পোলিছ ভাষাতো প্ৰকাশ কৰা হয় (Przypowieści polskie, przez Salomona Rysińskiego zebrane, a teraz nowo przydane i na wielu miejscach poprawione, ১৬২০)। লেখকৰ মতে, এই গ্ৰন্থখনত “পোলিছ উৎসজাত” ১,৮০০তকৈ অধিক প্ৰবাদ সংকলিত হৈছিল।

১৬৩২ চনত পোলিছ যেছুইট পণ্ডিত গ্ৰেজেগোৰ্জ নাপ্স্‌কি-এ তেওঁৰ Thesaurus Polono-Latino-Graecus গ্ৰন্থৰ তৃতীয় খণ্ডত ৬,০০০তকৈ অধিক প্ৰবাদ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা আৰু অধিক বৃহৎ সংকলন প্ৰকাশ কৰে। পাছলৈ ১৬৫৮ চনত পোলিছ লেখক আন্দ্ৰেই ম্যাক্সিমিলিয়ান ফ্ৰেদ্ৰো Przysłowia mów potocznych albo przestrogi obyczajowe, radne, wojenne শীৰ্ষক আন এখন প্ৰবাদসংকলন প্ৰকাশ কৰে, যিখন তৎকালীন পোলেণ্ডত বহুল জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে।

উনবিংশ শতিকাত প্ৰথমবাৰৰ বাবে এনে গ্ৰন্থ প্ৰকাশ পায়, য’ত কেৱল প্ৰবাদ সংগ্ৰহেই নহয়, বৰং সেইবোৰৰ বিশ্লেষণ আৰু ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটৰ আলোচনাকো গুৰুত্ব দিয়া হয়। ইয়াৰ উদাহৰণ হৈছে -ৰ Przysłowia narodowe, z wyjaśnieniem źródła, początku oraz sposobu ich użycia… (১৮৩০)। একে শতিকাত অস্কাৰ কোলবাৰ্গ আৰু ছামুয়েল আদালবাৰ্গ-ৰ দৰে গৱেষকসকলে পোলিছ প্ৰবাদবিদ্যাত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়ায়। আদালবাৰ্গে ১৮৮৯–১৮৯৪ চনৰ ভিতৰত প্ৰকাশিত Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich গ্ৰন্থত ৩০,০০০তকৈ অধিক পোলিছ প্ৰবাদ সংকলন কৰে। এই গ্ৰন্থখনক পোলিছ ভাষাত এই ক্ষেত্ৰৰ “প্ৰথম আধুনিক গ্ৰন্থ” আৰু “এই বিষয়ত সৰ্বাধিক বিস্তৃত সংকলন” বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। 

বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত আলেকছান্দাৰ ব্ৰুকনাৰ আৰু ইয়ান স্তানিস্লাভ বিস্ত্ৰোঁ-ৰ দৰে গৱেষকসকলে পোলিছ প্ৰবাদ সম্পৰ্কে অধিক তাত্ত্বিক অধ্যয়ন কৰে। বিস্ত্ৰোঁক “আধুনিক পোলিছ প্ৰবাদবিদ্যাৰ জনক” বুলি কোৱা হয়; তেওঁ Przysłowia polskie (পোলিছ প্ৰবাদ, ১৯৩৩) শীৰ্ষক গ্ৰন্থৰ ৰচয়িতা।

দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ-ৰ পিছত পোলিছ প্ৰবাদবিদ্যাত সৰ্বাধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়োৱা গৱেষক আছিল জুলিয়ান ক্ৰিজানোভস্কি। তেওঁ এতিয়ালৈকে প্ৰকাশিত পোলিছ প্ৰবাদসমূহৰ আটাইতকৈ বৃহৎ আৰু বহুলভাৱে স্বীকৃত সংকলনখনৰ সম্পাদক আছিল—Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich (১৯৬৯–১৯৭৮), যিখন “পোলিছ প্ৰবাদসমূহৰ বাইবেল” নামে পৰিচিত। পাছলৈ একেধৰণৰ বহু গ্ৰন্থ প্ৰকাশ পেলালেও, ২০১২ চনলৈকে এই সংকলনখনক পোলেণ্ডত এই ধৰণৰ “সৰ্বাধিক বিস্তৃত” কাৰ্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল।

আধুনিক যুগৰ অন্যান্য উল্লেখযোগ্য পোলিছ প্ৰবাদবিদসকলৰ ভিতৰত টমাছ জুৰাছ, দোব্ৰোস্বাভা সুইয়াৰ্চিন্স্‌কা, কাথেৰিনা ক্লোচিন্স্কা, জেৰ্জি ব্ৰালচিক আৰু ভ্লাদিস্লাভ কোপালিন্স্‌কি উল্লেখযোগ্য।

কেৱল ২০০৯–২০১৮ সময়ছোৱাতেই পোলেণ্ডত কিশোৰ-পাঠকৰ উদ্দেশ্যে প্ৰস্তুত কৰা প্ৰবাদসংকলনৰ ১৬খন গ্ৰন্থ প্ৰকাশ পায়; যদিও সাধাৰণ পাঠকৰ বাবে প্ৰকাশিত বহু সংকলনৰ গুণগত মানত যথেষ্ট বৈচিত্ৰ্য দেখা যায়।

 পোলিছ প্ৰবাদসমূহৰ তালিকা 
 অভিজাতসকলৰ বাবে স্বৰ্গ, নগৰবাসীৰ বাবে পুৰ্গেটৰি, কৃষকৰ বাবে নৰক, আৰু ইহুদীসকলৰ বাবে স্বৰ্গ
 পোলিছ আৰু হাঙ্গেৰীয় — দুয়ো ভাই

 আৰু চাওক 
 পোলিছ প্ৰবাদ (ৱিকিউদ্ধৃতি)

 তথ্যসূত্ৰ 

শ্ৰেণী:পোলেণ্ড
শ্ৰেণী:লোকসাহিত্য