মুদগল

ৰাজৰ্ষি মুদ্গল (বা মুদ্গাল নামেৰেও লিখা হয়) নামেৰে পৰিচিত ঋষি মুদ্গল হিন্দু ধৰ্মৰ ৰাজৰ্ষিসকলৰ ভিতৰত অন্যতম।
প্ৰথমে ক্ষত্ৰিয় (যোদ্ধা) ৰজা হিচাপে জন্মগ্ৰহণ কৰা মুদ্গলে ৰাজকীয় বিলাসী জীৱনশৈলী কটায়। পিছলৈ তীব্ৰ ধ্যান, তপস্য, যোগৰ বাবে তেওঁ ব্ৰহ্মত্ব (নিৰ্বাণ) লাভ কৰে, যাৰ বাবে তেওঁৰ বংশধৰসকলক পিছলৈ ব্ৰাহ্মণ বুলি জনা যায়।Upreti Vanshavali. Kathmandu: Upreti Samaj Sewa Samiti, 1995. 2009.

মুদ্গল উপাধিৰ বানান কিছুমান অঞ্চলত মুদগিল, মদগিল, মৌদগিল বুলিও কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰতত মুদ্গল গোত্ৰত গৌৰ/গৌড় ব্ৰাহ্মণ, সাৰস্বত ব্ৰাহ্মণ আৰু ত্যাগী ব্ৰাহ্মণ ভাগ কৰে। বংগত বৈদ্য/ বৈদ্যৰ মাজত মৌদগিল বা মৌদগিল্য গোত্ৰ উপস্থিত। দাসগুপ্ত উপাধি থকা বাঙালী মৌদ্গল। নেপালত মৌদগল্য গোত্ৰত কিছুমান খাছ ছেত্ৰী (ক্ষ্যাত্ৰিয়) ফৈদ আৰু কিছুমান ব্ৰাহ্মণে ভাগ লয়। ঋষি মুদগলে ১০৮ খন উপনিষদৰ ভিতৰত ১খন উপনিষদ ৰচনা কৰিছিল যাৰ নাম মুদগল উপনিষদ। মুদগল উপনিষদ এতিয়ালৈকে লিখা সকলো উপনিষদৰ ভিতৰত অতি বিশেষ ধৰণৰ আৰু অনন্য। বিষ্ণুক পুৰুষ বা আদিম সত্তা বুলি দাবী কৰি ই বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ ভেটি গঢ়ে। মহান ঋষিয়ে সৰল জীৱন যাপন কৰি উচ্চ চিন্তাধাৰাত দৃঢ় বিশ্বাস কৰিছিল আৰু আন ঋষিৰ তুলনাত তেওঁৰ উচ্চ পৰ্যায়ৰ ধৈৰ্য্য আছিল।
ইতিহাস
ঋষি মুদ্গল বৰ্তমান ভাৰতৰ পঞ্জাব ৰাজ্য পাঞ্চাল ৰাজ্যৰ এজন চন্দ্ৰবংশী /নাগবংশী ক্ষত্ৰিয় ৰজা ভাম্যাৰ্শৰ পুত্ৰ আছিল। তেওঁক বিশ্বামিত্ৰৰ কাষত হিন্দু ধৰ্মত ৰাজাৰ্ষিসকলৰ ভিতৰত এজন বুলি গণ্য কৰা হয়।
ঋষি মুদ্গলে নিজৰ ৰাজ্যত শাসন কৰাৰ লগতে গুৰুকুলত কুলগুৰু হিচাপে শিক্ষাদান কৰিছিল।

ভাগৱতৰ মতে মুদগলৰ ৫০ জন পুত্ৰ আছিল। ঋষি মুদ্গল ব্ৰাহ্মণ হৈয়েই থাকিল আৰু আন আন ঋষি মুদ্গলৰ বংশৰ ব্ৰাহ্মণ ৰজা হিচাপে পৰিচিত আছিল।

ঋষি মুদ্গলৰ বিবাহ হৈছিল নিশাদৰ ৰজা নল আৰু ৰাণী দময়ন্তীৰ কন্যা নলায়নী ইন্দ্ৰসেনাৰ সৈতে। মুদগল আৰু ইন্দ্ৰসেনাই বধ্ৰ্যস্ব, দিৱোদাস আৰু অহল্যাৰ জন্ম দিয়ে। মুদ্গল কুষ্ঠ ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ থকাৰ সময়তো নলায়নীয়ে মুদ্গলক সম্পূৰ্ণ হৃদয়েৰে সেৱা আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ সেৱাত সুখী হৈ মুদ্গলে নলায়নীক বৰদান আগবঢ়ালে। নলায়নীয়ে তেওঁলোকৰ বন্ধনটো সঠিকভাৱে সম্পন্ন কৰিব বিচাৰিছিল আৰু মুদ্গলে পাঁচটা ৰূপত নিজৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিছিল। যেতিয়া ঋষি মুদগলই মোক্ষ লাভ কৰিলে, তেতিয়া তেওঁ মৰ্ত্যৰ জীৱন এৰিলে কিন্তু নলায়নীয়ে তেওঁৰ পৰৱৰ্তী জন্মত, যেতিয়া তেওঁ মনোমত প্ৰেমিক বিচাৰি নাপালে, তেতিয়া ভগৱান শিৱৰ  তপস্যা কৰিলে। যেতিয়া ভগৱান শিৱই তেওঁক বৰ দিবলৈ আবিৰ্ভাৱ হ’ল তেতিয়া তেওঁ পাঁচবাৰ স্বামী বিচাৰিলে গতিকে শিৱই তেওঁক কিছুমান ব্যতিক্ৰম বাদ দি পাঁচজন স্বামীৰ বাবে বৰদান দিলে। সেইটোৱেই মহাভাৰতত দ্ৰৌপদীৰ জন্ম আৰু পৃথিৱীত ধৰ্ম পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে পৃথিৱীলৈ অহা যম, পৱন (দেৱতা), ইন্দ্ৰ আৰু অশ্বিনী দেৱতাৰ অৱতাৰ পাণ্ডৱৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱাৰ ৰহস্য।

চুমেৰৰ পৰা এটা মোহৰত, (মুদ্গলৰ, লৰ্ড অৱ এডিন, উৰুৱাছৰ মন্ত্ৰী) আজু শব্দটো দেখুওৱা হৈছে, যাৰ অৰ্থ আছিল পানী-ভৱিষ্যদ্বাণীকাৰী (সাক্ষৰিক অৰ্থত পানী জনা), আৰু ইয়াৰ উপৰিও, চিকিৎসক। ভগৱান মুদ্গল আছিল উৰুৱাছ খাদৰ পুত্ৰ, যি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ সহস্ৰাব্দৰ চুমেৰিয়াৰ (ফিনিচিয়াৰ মাজেৰে) প্ৰথম বংশ আছিল।

ৰাজস্থানৰ যোধপুৰৰ মৌদ্গিল ব্ৰাহ্মণসকল ৰাৱণৰ মন্দোদৰীৰ সৈতে বিবাহৰ সময়ত লংকাৰ পৰা আহিছিল বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকক ৰাৱণৰ বংশধৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

বংশাৱলী
মুদ্গল অজমিধ বংশৰ বংশধৰ আছিল, মহাভাৰতৰ আটাইতকৈ বিশিষ্ট উত্তৰ পাঞ্চাল বংশ গঠন কৰিছিল। অজমিধৰ পৰা তেওঁৰ বংশাৱলী এনেদৰে আগবাঢ়িছে।

নীল
সুশান্তি
পুৰুজনু
ৰক্ষা
ভ্ৰম্যস্ব
মুদগল
বধ্ৰ্যস্ব
দিৱোদাস
মিত্ৰয়ু
মৈত্ৰেয় সোম
শ্ৰঞ্জয়
চ্যাৱন পঞ্চজন
সুদাস সোমদত্ত
সহদেৱ
সোমকা
জান্টু
পৃশতা
দ্ৰুপদ[7]

এই বংশই পাণ্ডৱৰ পক্ষৰ পৰা যুদ্ধ কৰা মহাভাৰতৰ যুদ্ধ চৰিত্ৰ দ্ৰুপদলৈ আহিছিল।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:গোত্ৰ
শ্ৰেণী:ঋষি