ভাৰত চৰকাৰৰ টাকশাল, কলকাতা

ভাৰত চৰকাৰৰ টাকশাল, কলকাতা () ১৭৫৭ চনত কলকাতাত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতৰ চৰকাৰী মিণ্ট বা টাকশাল (মুদ্ৰা তৈয়াৰ কৰা কাৰখানা) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল, আৰু ই পুৰণি দুৰ্গৰ ব্লেক হোলৰ ওচৰৰ এটা অট্টালিকাত আছিল, য'ত আজি জিপিঅ' (সাধাৰণ ডাকঘৰ) আছে। ইয়াক কলিকতা মিণ্ট বুলি কোৱা হৈছিল আৰু মুৰ্ছিদাবাদ নামেৰে মুদ্ৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।

দ্বিতীয় মিণ্ট বা টাকশাল

ইংলেণ্ডৰপৰা আমদানি কৰা আধুনিক যন্ত্ৰ-পাতিৰে ১৭৯০ চনত দ্বিতীয় কলিকতা মিণ্ট প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ১৮৩৩ চনত ষ্টাম্প আৰু ষ্টেচনাৰী কমিটীয়ে দখল কৰা জিলেট জাহাজ নিৰ্মাণ প্ৰতিষ্ঠানৰ স্থানত আছিল। 

তৃতীয় মিণ্ট বা টাকশাল
thumb |ইংলেণ্ডৰ ৰজা চতুৰ্থ উইলিয়ামৰ নামত কলিকতাত প্ৰস্তুত কৰা ১৮৩৫ চনৰ এক টকীয়া মুদ্ৰাৰ ওলোটা অংশ। 

১৮২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত ষ্ট্ৰেণ্ড ৰোডত তৃতীয় কলিকতা মিণ্টৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰা হয় আৰু ১৮২৯ চনৰ ১ আগষ্টৰপৰা উৎপাদন আৰম্ভ হয়। ১৮৩৫ চনলৈকে এই মিণ্টৰপৰা ওলোৱা মুদ্ৰাসমূহৰ নাম আছিল মুৰ্ছিদাবাদ মিণ্ট। তৃতীয় টাকশালৰ এই ভয়ংকৰ ভৱনটোৰ মুখাৱয়ব গ্ৰীচৰ এথেন্সৰ এথেনা মন্দিৰৰ ডিজাইনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যিটো সাধাৰণতে পাৰ্থেনন নামেৰে জনাজাত। কাম কৰা ব্লকবোৰ লুকুৱাই ৰাখিছিল ভয়ংকৰ মুখাৱয়বটোৱে।  এই টাকশালৰ ভেটি ১৮২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত স্থাপন কৰা হয় আৰু ১৮২৯ চনৰ ১ আগষ্টত উৎপাদন আৰম্ভ হয়। 

সেই সময়ত প্ৰতিদিনে ৩ লাখৰপৰা ৬ লাখ মুদ্ৰাৰ ভিতৰত মুদ্ৰা নিৰ্মাণৰ ক্ষমতা আছিল। ১৮৬০ চনত ৰূপালী মিণ্টৰ উত্তৰত কেৱল তামৰ মুদ্ৰা উৎপাদনৰ বাবে "তামৰ টাকশাল" নামৰ এটা পৰিশিষ্ট নিৰ্মাণ কৰা হয়। 

ৰূপ আৰু তামৰ টাকশাল দুয়োটাই কাম কৰিছিল, তাম, ৰূপ আৰু সোণৰ মুদ্ৰা উৎপাদন কৰিছিল। দুয়োটা মিণ্টতে ইংলেণ্ডৰ বাৰ্মিংহামৰ ছ'হোৰ ব'ল্টন এণ্ড ৱাটে যোগান ধৰা মুদ্ৰা নিৰ্মাণ মেচিন সুসজ্জিত আছিল। 

মুদ্ৰাৰ উপৰি ব্ৰিটিছ শাসনকালত কলকাতা মিণ্টৰ আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাম আছিল পদক আৰু সজ্জা উৎপাদন। আজিও অব্যাহত আছে পদক উৎপাদন। 
১৯৫২ চনত পদিনা বন্ধ হোৱাৰ পিছত বছৰ বছৰ ধৰি অৱহেলাৰ ফলত অট্টালিকাটো জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত পৰিল। কলকাতা পৌৰ নিগমে এই ভৱনটোক ঐতিহ্যমণ্ডিত ভৱন হিচাপে ঘোষণা কৰে। এই ভৱনটো পুনৰুদ্ধাৰ কৰি ইয়াৰ বৃহৎ স্থানসমূহক সংগ্ৰহালয়লৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হয়,  আৰু ২০০৮ চনৰ ১০ জুলাইত আঠজন ডেভেলপাৰৰপৰা প্ৰাক-যোগ্যতাৰ নিবিদা লাভ কৰা হয়।  এই প্ৰকল্পটো হ’ব বিত্ত মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনত মিণ্টটোৰ মালিক ছিকিউৰিটি প্ৰিণ্টিং এণ্ড মিণ্টিং কৰ্প’ৰেশ্যন আৰু বিজয়ী নিবিদাকাৰীৰ মাজত ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব। 

আলিপুৰ টাকশাল

১৯৩০ চনৰ শেষৰফালে আলিপুৰৰ ওচৰৰ তাৰাটালাত নতুন টাকশাল নিৰ্মাণৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰা হয় আৰু ১৯৪২ চনৰ আৰম্ভণিতে নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ কথা আছিল। কিন্তু দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ ফলত সকলো নিৰ্মাণ বন্ধ হৈ পৰে। ১৯৫০ চনৰ আৰম্ভণিতে ইয়াৰ কাম সম্পূৰ্ণ হয়।

১৯৫২ চনৰ ১৯ ​​মাৰ্চত ভাৰত চৰকাৰৰ বিত্তমন্ত্ৰী শ্ৰী চি ডি দেশমুখে আলিপুৰ মিণ্ট উদ্বোধন কৰে। আৰু সেই তাৰিখৰপৰাই আলিপুৰ মিণ্টে পূৰ্ণাংগ মুদ্ৰা নিৰ্মাণ আৰু পদক, সজ্জা, বেজৰ উৎপাদন আৰম্ভ কৰে। ঘৰুৱা ব্যৱহাৰৰ বাবে মুদ্ৰা প্ৰস্তুত কৰাৰ উপৰি বিদেশৰ বাবেও মুদ্ৰা প্ৰস্তুত কৰে। 

২০০৮ চনৰপৰা আলিপুৰ মিণ্ট সম্পূৰ্ণ চৰকাৰী নিয়ন্ত্ৰিত সংস্থা নহয়, সমবায় হিচাপে কাম কৰি আহিছে। বৰ্তমান ই অৰ্ধচৰকাৰী আৰু অৰ্ধব্যক্তিগত খণ্ডৰ সংস্থা। 

আলিপুৰ টাকশাল কলনী

আলিপুৰ মিণ্ট কলনী আলিপুৰ টাকশালৰপৰা মাত্ৰ কেইমিনিটমানৰ বাট। এই কলনী চৰকাৰী মালিকানাধীন, বেৰ দিয়া, সুৰক্ষিত অঞ্চল, য’ত ভাৰত চৰকাৰী টাকশালৰ সকলো কৰ্মচাৰীৰ বাসস্থান আৰু বিনোদনৰ বাবে বৃহৎ মাটি আছে। কৰ্মচাৰীসকলে উচ্চমানৰ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ নিৰাপত্তা, ২৪ ঘণ্টীয়া পানী যোগান, সমবায়ৰ দোকান, আৰু অন্যান্য সুবিধা লাভ কৰে। বিনোদন আৰু অৱশৰৰ বাবে ক্ৰীড়া আৰু খেলপথাৰৰ বাবে যথেষ্ট ঠাইৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। 

ইয়াৰ উপৰি আবদ্ধ চৌহদৰ ভিতৰত ১০+২ মান পৰ্যন্ত শিশুৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। চিকিৎসাৰ সুবিধাও কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ স্বাস্থ্য আঁচনি প্ৰাধিকৰণৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা হয়। 

তথ্যৰ উৎস

বাহ্যিক সংযোগ
India Government Mint, Kolkata 

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মুদ্ৰা
শ্ৰেণী:ভাৰত চৰকাৰ
শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি