আশ্ৰম (হিন্দু জীৱন ব্যৱস্থা)

আশ্ৰম (; ) হৈছে প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় হিন্দু ধৰ্মীয় গ্ৰন্থসমূহত আলোচিত জীৱনৰ চাৰিটা পৰ্যায়ৰ এক পদ্ধতি।Patrick Olivelle (1993), The Āśrama System, Oxford University Press. এই চাৰিটা আশ্ৰম হৈছে ব্ৰহ্মচৰ্য (শিক্ষাৰ্থী জীৱন), গৃহস্থ (গাৰ্হস্থ্য জীৱন), বানপ্ৰস্থ (অৱসৰ/অৰণ্যবাস), আৰু সন্ন্যাস (ত্যাগী জীৱন)।RK Sharma (1999), Indian Society, Institutions and Change, p. 28.

আশ্ৰম পদ্ধতি হিন্দুধৰ্মৰ ধৰ্ম ধাৰণাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।Alban Widgery (1930), “The Principles of Hindu Ethics”. ই পুৰুষাৰ্থ (ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম, মোক্ষ)ৰ সৈতে সংযুক্ত, যি মানৱ জীৱনৰ চাৰিটা লক্ষ্য সূচায়।Widgery (1930); Sharma (1999). আশ্ৰমসমূহক জীৱনৰ এক স্বাভাৱিক বিকাশ-আধাৰিত কাঠামো হিচাপেও চোৱা হয়, যিয়ে ব্যক্তিগত আৰু সামাজিক দায়িত্বৰ মাজত সমন্বয় সাধন কৰে।

 আশ্ৰম পদ্ধতিৰ বিকাশ 
ঐতিহাসিকভাৱে, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ শতিকাৰ আশেপাশে, ত্যাগ-ভিত্তিক জীৱন-পথসমূহক ব্ৰাহ্মণ্য সমাজত সংহত কৰাৰ প্ৰয়াস হিচাপে আশ্ৰম পদ্ধতিৰ বিকাশ হয়। আৰম্ভণিতে ই চাৰিটা বিকল্প জীৱন-পথ ৰূপে বিবেচিত হৈছিল। ইয়াক বাধ্যতামূলক ধাৰাবাহিক পৰ্যায় হিচাপে আলোচনা কৰা নহৈছিল।Patrick Olivelle (1993), pp. 84–111. প্ৰাৰম্ভিক ধৰ্মসূত্ৰসমূহত (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২য়–৩য় শতিকা) এই ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।

পৰৱৰ্তী ধৰ্মশাস্ত্ৰ সাহিত্যত আশ্ৰমসমূহক জীৱনৰ ধাৰাবাহিক পৰ্যায় হিচাপে উপস্থাপন কৰা হয় আৰু প্ৰৱেশৰ বয়সো নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।Barbara Holdrege (2004), “Dharma”, in The Hindu World.

 চাৰি আশ্ৰম 

 আশ্ৰম আনুমানিক বয়স বিৱৰণ প্ৰৱেশ-অনুষ্ঠান ব্ৰহ্মচৰ্য(শিক্ষাৰ্থী জীৱন) জন্ম–২৫ বছৰ এই পৰ্যায় শিক্ষাৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত। শিষ্যই গুৰুকুলত গুৰুৰ অধীনত বাস কৰি শাস্ত্ৰ, দৰ্শন, বিজ্ঞান, যুক্তি আৰু নৈতিক আচৰণৰ শিক্ষা লাভ কৰে। ব্ৰহ্মচৰ্যত সাধাৰণতে ব্ৰহ্মচৰ্য ব্ৰত (যৌন সংযম) পালন কৰা হয়।Brian Smith (1986), “Ritual, Knowledge, and Being”. উপনয়ন (প্ৰৱেশ); সমাৱৰ্তন (সমাপ্তি) গৃহস্থ(গাৰ্হস্থ্য জীৱন) ২৫–৫০ বছৰ এই পৰ্যায় বিবাহ, সংসাৰ-প্ৰতিষ্ঠা, সন্তানৰ লালন-পালন আৰু সামাজিক দায়িত্ব পালনৰ সৈতে জড়িত। গৃহস্থ আশ্ৰমক সমাজতত্ত্বীয়ভাৱে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ধৰা হয়, কাৰণ এই পৰ্যায়ত অৰ্থ আৰু খাদ্য উৎপাদন কৰি আন আশ্ৰমসমূহৰ পোষণ কৰা হয়।Widgery (1930); Sharma (1999). বিবাহ অনুষ্ঠান বানপ্ৰস্থ(অৰণ্যবাস/অৱসৰ) ৫০–৭৫ বছৰ ব্যক্তিয়ে সংসাৰিক দায়িত্ব পুত্ৰ-কন্যাৰ হাতত সমৰ্পণ কৰি লাহে লাহে সংসাৰ-আসক্তিৰ পৰা আঁতৰি যায়। এই পৰ্যায়ত ধৰ্ম আৰু মোক্ষৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়।Albertina Nugteren (2005). সন্ন্যাস(ত্যাগী জীৱন) ৭৫ বছৰ বা যিকোনো সময় সম্পূৰ্ণ ত্যাগ, বৈৰাগ্য আৰু মোক্ষপ্ৰাপ্তিৰ সাধনা এই পৰ্যায়ৰ মুখ্য লক্ষ্য। ব্যক্তিগত সম্পত্তি, সংসাৰ আৰু সামাজিক পৰিচয় ত্যাগ কৰি আধ্যাত্মিক জীৱনত নিবেদিত হয়।S. Radhakrishnan (1922), “The Hindu Dharma”.

 আশ্ৰম আৰু পুৰুষাৰ্থ 
আশ্ৰম পদ্ধতি পুৰুষাৰ্থৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে সংযুক্ত। ধৰ্ম সকলো পৰ্যায়ৰ বাবে মুখ্য। মোক্ষ চূড়ান্ত লক্ষ্য, যাক জীৱনৰ যিকোনো পৰ্যায়তে অনুসন্ধান কৰিব পাৰি।Patrick Olivelle (1993), pp. 216–219. 

প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় গ্ৰন্থসমূহে প্ৰথম তিনিটা আশ্ৰমক একমাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট লক্ষ্যৰ সৈতে সীমাবদ্ধ কৰা নাই। কিন্তু সন্ন্যাস পৰ্যায় সম্পূৰ্ণৰূপে মোক্ষক নিবেদিত হোৱা উচিত বুলি অধিকাংশই মত পোষণ কৰে।Olivelle (1993).

কামসূত্ৰত জীৱনৰ লক্ষ্যসমূহ বয়সভিত্তিকভাৱে বৰ্ণনা কৰা হৈছে—

 মনস্তাত্ত্বিক আৰু সামাজিক তাৎপৰ্য 
আশ্ৰম পদ্ধতিক কেৱল ধৰ্মীয় ধাৰণা নহয়, এক স্বদেশী বিকাশ-মনোবিজ্ঞানৰ ৰূপতো ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।Chakkarath (2005); Chakkarath (2013). ই ব্যক্তিৰ জীৱনৰ লক্ষ্যসমূহ সময়োপযোগীভাৱে পুনৰ-সংগঠিত কৰাৰ এক কাঠামো প্ৰদান কৰে। 

এই ব্যৱস্থাই ব্যক্তিগত বিকাশ (শিক্ষা → সংসাৰ → বৈৰাগ্য → মুক্তি) আৰু সামাজিক দায়িত্বৰ মাজত এক সামঞ্জস্য স্থাপন কৰাৰ চেষ্টা কৰে।

 তথ্য সংগ্ৰহ