প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্ন সংৰক্ষণ আইন ১৯০৪

প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্ন সংৰক্ষণ আইন ১৯০৪ () 
লৰ্ড কাৰ্জনৰ ৰাজত্বকালত ১৯০৪ চনৰ ১৮ মাৰ্চত ব্ৰিটিছ ভাৰতে ১৯০৪ চনৰ প্ৰাচীন স্মৃতিসৌধ সংৰক্ষণ আইন, ১৯০৪ গৃহীত কৰে। প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্ন সংৰক্ষণৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰয়োজন আছিল। ই কিছুমান ঠাইত প্ৰাচীন সামগ্ৰী আৰু খনন বিক্ৰী আৰু ক্ৰয় নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল আৰু কিছুমান ক্ষেত্ৰত প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্ন আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক, ঐতিহাসিক বা কলাত্মক গুৰুত্বপূৰ্ণ বস্তুৰ সুৰক্ষা আৰু অধিগ্ৰহণৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই আইনখনে ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰদ্বাৰা প্ৰাচীন ভাৰতীয় কীৰ্তিচিহ্নসমূহ সংৰক্ষণ আৰু মেৰামতিৰ অনুমতি প্ৰদান কৰিছিল। 

অংশসমূহ
 চুটি শিৰোনাম আৰু পৰিসৰ। 
 সংজ্ঞা। 
 সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ। 

প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্ন
 কোনো প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্নত অধিকাৰ অৰ্জন কৰা বা ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা। (প্ৰাচীন স্মৃতিসৌধ বোলাৰ অৰ্থ হ'ল যিকোনো গঠন, নিৰ্মাণ বা স্মৃতিসৌধ বা যিকোনো টিউমুলাছ বা সমাধিস্থল, বা যিকোনো গুহা, শিলৰ ভাস্কৰ্য্য, শিলালিপি বা একক শিল্প, যি ঐতিহাসিক, প্ৰত্নতাত্ত্বিক বা কলাত্মক আগ্ৰহৰ, বা ইয়াৰ যিকোনো অৱশিষ্ট, আৰু ইয়াৰ ভিতৰত আছে—
 এটা প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্নৰ স্থান; 

 প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্নৰ স্থানৰ কাষৰীয়া মাটিৰ সেই অংশ যিটো এনে কীৰ্তিচিহ্নত বেৰ বা আৱৰণ বা অন্যথা সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰয়োজন হ’ব পাৰে; আৰু

কোনো প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্নত প্ৰৱেশ আৰু সুবিধাজনক পৰিদৰ্শনৰ উপায় কৰা। )
 চুক্তিৰদ্বাৰা এটা প্ৰাচীন স্মৃতিসৌধৰ সুৰক্ষা। ৰক্ষণাবেক্ষণ” আৰু “ৰক্ষণাবেক্ষণ”ৰ ভিতৰত আছে সুৰক্ষিত স্মৃতিসৌধৰ বেৰ দিয়া, আৱৰি ৰখা, মেৰামতি কৰা, পুনৰুদ্ধাৰ কৰা আৰু পৰিষ্কাৰ কৰা, আৰু (সুৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ ৰক্ষণাবেক্ষণৰ উদ্দেশ্যে বা তাত সুবিধাজনক প্ৰৱেশ সুৰক্ষিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰয়োজনীয় যিকোনো কাৰ্য্য কৰা। 
 অযোগ্য মালিক বা দখলত নথকা। (গৰাকী বুলি কলে নিজৰ আৰু অন্যান্য যৌথ মালিকৰ হৈ পৰিচালনাৰ ক্ষমতাৰে বিনিয়োগ কৰা যৌথ মালিক, আৰু কোনো প্ৰাচীন স্মৃতিসৌধৰ ওপৰত পৰিচালনাৰ ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰা যিকোনো পৰিচালক বা ট্ৰাষ্টী, আৰু এনে কোনো মালিকৰ উপাধিৰ উত্তৰাধিকাৰী আৰু এনে কোনো পৰিচালক বা ট্ৰাষ্টীৰ কাৰ্যালয়ত থকা উত্তৰাধিকাৰীক অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। )

যদিহে এই আইনৰ কোনো কথাই এনে পৰিচালক বা ট্ৰাষ্ট্ৰীয়ে বৈধভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা বুলি গণ্য কৰা নহ’ব। 
 চুক্তি বলবৎ কৰা। 
কিছুমান বিশেষ বিক্ৰীত ক্ৰেতা আৰু মালিকৰ জৰিয়তে দাবী কৰা ব্যক্তিসকল মালিকে নিষ্পাদন কৰা নথি-পত্ৰৰদ্বাৰা বান্ধ খাব। 
 এটা প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্ন মেৰামতিৰ বাবে এনডাউমেণ্টৰ ব্যৱহাৰ। ((১) যদি কোনো মালিক বা অন্য ব্যক্তিয়ে কোনো সুৰক্ষিত কীৰ্তিচিহ্ন সংৰক্ষণৰ বাবে ৫ নং ধাৰাত চুক্তি কৰিবলৈ সক্ষম, সংগ্ৰাহকে তেওঁক প্ৰস্তাৱ কৰাৰ সময়ত এনে চুক্তি কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে বা ব্যৰ্থ কৰে, আৰু যদিহে এনে স্মৃতিসৌধ মেৰামতি কৰি ৰখাৰ উদ্দেশ্যে, বা আনৰ মাজত সেই উদ্দেশ্যে কোনো এনডাউমেণ্ট সৃষ্টি কৰা হৈছে, তেন্তে সংগ্ৰাহকে জিলা ন্যায়াধীশৰ আদালতত মামলা দাখিল কৰিব পাৰে, বা, যদি... স্মৃতিসৌধটো মেৰামতিৰ অনুমাণিক খৰচ হাজাৰ টকাৰ অধিক নহয়, এনে এনডাউমেণ্ট বা ইয়াৰ অংশৰ সঠিক প্ৰয়োগৰ বাবে জিলা ন্যায়াধীশৰ ওচৰত আবেদন কৰিব পাৰে। (২) উপ-ধাৰা (১)ৰ অধীনত কৰা আবেদনৰ শুনানিৰ সময়ত জিলা ন্যায়াধীশে মালিক আৰু যিকোনো ব্যক্তিক মাতি আনি পৰীক্ষা কৰিব পাৰে, যাৰ প্ৰমাণ তেওঁৰ দৃষ্টিত প্ৰয়োজনীয় যেন লাগে, আৰু এনডাউমেণ্ট বা ইয়াৰ যিকোনো অংশৰ সঠিক প্ৰয়োগৰ বাবে আদেশ দিব পাৰে, আৰু এনে যিকোনো আদেশ দেৱানী আদালতৰ ডিক্ৰীৰ দৰে কাৰ্যকৰী কৰিব পাৰি। 
 এটা প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্ন ক্ৰয় বাধ্যতামূলক। 
এটা প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্নৰ কাষত খনন আদি নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ক্ষমতা। 
 কিছুমান সংৰক্ষিত কীৰ্তিচিহ্নৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ। (১) যিবোৰ স্মৃতিসৌধৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰে ৪ নং ধাৰাত উল্লেখ কৰা যিকোনো অধিকাৰ লাভ কৰিছে বা ১০ নং ধাৰা চৰকাৰে লাভ কৰিছে, সেইবোৰ প্ৰতিটো স্মৃতিসৌধ আয়ুক্তই ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰিব লাগিব। (২) যেতিয়া উপায়ুক্তই ধাৰা ৪ৰ অধীনত কোনো স্মৃতিসৌধৰ অভিভাৱকত্ব গ্ৰহণ কৰে, তেতিয়া তেওঁ এনে স্মৃতিসৌধৰ ৰক্ষণাবেক্ষণৰ উদ্দেশ্যে, স্মৃতিসৌধটো পৰিদৰ্শন কৰাৰ উদ্দেশ্যে, আৰু এনে সামগ্ৰী আনি তাৰ ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বা বাঞ্ছনীয় বুলি বিবেচনা কৰা কামসমূহ কৰিবলৈ নিজৰ আৰু তেওঁৰ এজেণ্ট, অধীনস্থ আৰু শ্ৰমিকসকলৰদ্বাৰা সকলো যুক্তিসংগত সময়ত স্মৃতিসৌধটোত প্ৰৱেশ কৰিব লাগিব। )
 স্বেচ্ছামূলক অৱদান। 
 পূজাস্থলীৰ অপব্যৱহাৰ, প্ৰদূষণ, বা অপৱিত্ৰতাৰপৰা ৰক্ষা কৰা। 
এটা কীৰ্তিচিহ্নত চৰকাৰী অধিকাৰ ত্যাগ। 
 কিছুমান সুৰক্ষিত কীৰ্তিচিহ্নত প্ৰৱেশৰ অধিকাৰ। 
 শাস্তি। (গৰাকীৰ বাহিৰে আন যিকোনো ব্যক্তিয়ে যিয়ে সুৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ ধ্বংস, আঁতৰোৱা, আঘাত কৰা, পৰিৱৰ্তন কৰা, বিকৃত কৰা বা বিপদত পেলোৱা, আৰু যিকোনো মালিকে এই আইনৰ অধীনত ১[কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে] ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা স্মৃতিসৌধ ধ্বংস, আঁতৰোৱা, আঘাত কৰা, পৰিৱৰ্তন, বিকৃত বা বিপদত পেলোৱা বা যাৰ সন্দৰ্ভত ধাৰা ৫ৰ অধীনত চুক্তি কাৰ্যকৰী কৰা হৈছে, আৰু যিকোনো মালিক বা দখলদাৰে যিয়ে আদেশ উলংঘা কৰে ধাৰা ৭, উপ-ধাৰা (১)ৰ অধীনত পাঁচ হাজাৰ টকা পৰ্যন্ত জৰিমনা বা তিনি মাহলৈকে কাৰাদণ্ড বা দুয়োটাৰে শাস্তি প্ৰদান কৰা হ'ব। )

প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ ব্যৱসায়
 প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ ব্যৱসায় নিয়ন্ত্ৰণৰ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ক্ষমতা। 

ভাস্কৰ্য্য, খোদিত, চিত্ৰ, বেছ-ৰিলিফ, শিলালিপি বা অনুৰূপ বস্তুৰ সুৰক্ষা
 ভাস্কৰ্য্য, খোদিত বা তেনেধৰণৰ বস্তু আঁতৰোৱা নিয়ন্ত্ৰণৰ ক্ষমতা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ। 
 চৰকাৰৰদ্বাৰা ভাস্কৰ্য্য, খোদিত বা তেনেধৰণৰ বস্তু ক্ৰয় কৰা। 

প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন
 অঞ্চলসমূহক সংৰক্ষিত বুলি ঘোষণা কৰাৰ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ক্ষমতা। 
 সংৰক্ষিত এলেকাৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ আৰু খনন কৰাৰ ক্ষমতা। 
 সংৰক্ষিত এলেকাৰ ভিতৰত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন নিয়ন্ত্ৰণৰ নিয়ম প্ৰণয়ন কৰাৰ ক্ষমতা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ। 
 সংৰক্ষিত এলেকা অধিগ্ৰহণ কৰাৰ ক্ষমতা। 

আইনখনৰ তাৎপৰ্য

আধুনিক ঐতিহ্য আইনসমূহৰ বাবে ভেটি:
১৯০৪ চনৰ আইনখনে ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ ওপৰত পৰৱৰ্তী আইন প্ৰণয়নৰ ভিত্তি স্থাপন কৰিছিল, যেনে প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্ন আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আৰু অৱশিষ্ট আইন, ১৯৫৮। 
ভাৰতৰ ঐতিহ্য সুৰক্ষাঃ
ভাৰতৰ প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্নসমূহ সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত ই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল, যাৰ বহুতেই ঔপনিৱেশিক যুগত অৱহেলা, ভাঙি-ছিঙি বা ধ্বংসৰ সন্মুখীন হৈছিল। 
উন্নয়ন আৰু সংৰক্ষণৰ মাজত ভৰসাম্য ৰক্ষা কৰা:
সংৰক্ষিত স্থানৰ আশে-পাশে থকা কাৰ্যকলাপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰি এই আইনখনে আধুনিক উন্নয়ন আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ মাজত ভৰসাম্য ৰক্ষা কৰিবলৈ বিচাৰিছিল। 

শেহতীয়া উত্তৰ প্ৰদেশৰ সম্ভলত শ্বাহী জামা মছজিদ সন্দৰ্ভত হোৱা উত্তেজনাই পূজাৰ স্থান আইন, ১৯৯১ৰ ব্যাখ্যা আৰু ইয়াৰ প্ৰাচীন কীৰ্তিচিহ্ন সংৰক্ষণ আইন, ১৯০৪ৰ সৈতে সংযোগৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে। এই আইনৰ অধীনত মছজিদক “সংৰক্ষিত কীৰ্তিচিহ্ন” হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। 

তথ্যৰ উৎস

 Text of the Act
https://indiankanoon.org/doc/22887815/
https://www.nitiforstates.gov.in/policy-viewer?id=ANC1568R000293 

বাহ্যিক সংযোগ
https://indiankanoon.org/doc/22887815/
https://www.indiaculture.gov.in
PDF
THE ANCIENT MONUMENTS AND ARCHAEOLOGICAL SITES AND ...
https://www.indianemployees.com
Ancient Monuments Preservation Act, 1904
শ্ৰেণী:আইন
শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন