কল্লোল

কল্লোল হ'ল বঙালী সাহিত্যৰ ইতিহাসৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী সাহিত্যিক আন্দোলনক, যাৰ সময়সীমা প্ৰায় ১৯২৩ পৰা ১৯৩৫ চনৰ ভিতৰত ধৰা হয়। ‘‘কল্লোল গোষ্ঠী’’ৰ নামটো ‘‘কল্লোল’’ নামৰ সাহিত্যিক পত্ৰিকাৰপৰা আহিছে (যাৰ অৰ্থ বঙালী ভাষাত ‘ঢৌৰ শব্দ’। ‘‘কল্লোল’’ পত্ৰিকাই তেতিয়া আৰম্ভণিৰ পথত থকা কিছুমান যৌৱনলেখকৰ মুখপত্ৰ বুলি পৰিগণিত হৈছিল। সেইসকলৰ ভিতৰত প্ৰেমেন্দ্ৰ মিত্ৰ, কাজী নজৰুল ইছলাম, আৰু বুদ্ধদেৱ বসু উল্লেখযোগ্য। ‘‘কল্লোল’’ৰ পাছত প্ৰকাশিত ‘‘উত্তৰা’’ (১৯২৫), ‘‘প্ৰগতি’’ (১৯২৬), ‘‘কলিকলম’’ (১৯২৬), আৰু ‘‘পূৰ্বাশা’’ (১৯৩২) আদি পত্ৰিকাও এই সমগ্ৰ সাহিত্যিক আন্দোলনৰ অংশ হিচাপে গণ্য হয়।

 ইতিহাস 
১৯২১ চনত গোকুলচন্দ্ৰ নাগ, দিনেশ ৰঞ্জন দাস, সুনীতা দেৱী আৰু মণীন্দ্ৰলাল বসুয়ে কলকাতাৰ হাজৰা ৰোডত সাহিত্য, চিত্ৰকলা, সংগীত আৰু নাটকৰ আলোচনা আৰু অনুশীলন উদ্দেশ্যে ‘‘ফ’ৰ আৰ্টছ ক্লাব’’ স্থাপন কৰিছিল। ১৯২২ চনত এই ক্লাবৰ সদস্যসকলৰদ্বাৰা ‘‘ঝ’ৰেৰ দোলা’’ নামৰ এখন গল্পসংকলন প্ৰকাশ পায়।

ফ’ৰ আৰ্টছ ক্লাবে দীঘলীয়া সময় স্থায়ী নহ’ল, কিন্তু দিনেশ ৰঞ্জন দাস আৰু গোকুলচন্দ্ৰ নাগে ১৯২৩ চনত ‘‘কল্লোল’’ নামৰ এখন সাহিত্যিক পত্ৰিকা আৰু সাহিত্যিক বৃত্ত স্থাপন কৰিলে। নিয়মীয়াভাৱে ‘‘আড্ডা’’ বা সাহিত্যিক আলোচনা দিনেশ ৰঞ্জনৰ পাটুৱাটোলা লেনস্থিত ঘৰতে অনুষ্ঠিত হৈছিল। এই পত্ৰিকা ১৯৩৫ চনত বন্ধ হৈ যায়।

 প্ৰভাৱ 
‘‘কল্লোল’’ গোটক বঙালী সাহিত্যত আধুনিকতাৰ প্ৰতি প্ৰথম সচেতন সাহিত্যিক আন্দোলন বুলি বহুতে মানে। তথাপি তেতিয়াৰ সাহিত্যিক পৰিৱেশ ৰবীন্দ্ৰনাথৰ প্ৰচলিত আৰু আদৃত মানৱতাবাদৰপৰা এই ধৰণৰ উগ্ৰ বিচ্ছেদলৈ একেবাৰে সদয় নাছিল। তেতিয়াৰ আন এখন উল্লেখযোগ্য সাহিত্যিক মঞ্চ ‘‘শনিবাৰেৰ চিঠি’’য়ে ‘‘কল্লোল’’ৰ যৌৱনলেখকৰ সৈতে বহু বছৰ ধৰি চলা সাহিত্যিক তৰ্কৰ আৰম্ভণি কৰিছিল। ৰবীন্দ্ৰনাথে নিজেও এই তৰ্কত অংশগ্ৰহণ কৰি ‘‘কল্লোল’’ত এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল, য’ত তেওঁ সাহিত্যিক প্ৰচেষ্টাটোক সন্মান জনাইছিল যদিও বাস্তৱবাদৰ দাবীক ‘‘দৰিদ্ৰতাৰ দম্ভ আৰু কামনা-লালসাৰ নিয়ন্ত্ৰণহীনতা’’ বুলি উলিওৱা বুলি মন্তব্য কৰিছিল।

ৰবীন্দ্ৰনাথে তেওঁৰ ‘‘শেষেৰ কবিতা’’ত সমসাময়িক সাহিত্যিক বিতৰ্কৰ চিত্ৰ উত্থাপন কৰিছে; উপন্যাসৰ নায়ক অমিত ৰায় আধুনিকতাবাদী, যিয়ে প্ৰথমে ৰবীন্দ্ৰ মানৱতাবাদক অপছন্দ কৰিলেও পিছত পুনৰ গ্ৰহণ কৰে। ‘‘কল্লোল’’ গোটৰ সাহিত্যিকসকল, ছিগমন্ড ফ্ৰয়েড আৰু কাৰ্ল মাৰ্ক্সৰ প্ৰভাৱত, আদৰ্শবাদী ‘‘উচ্চ’’ ব্যক্তিত্বৰ ধাৰণালৈ অসন্তোষ প্ৰকাশ কৰিছিল। ‘‘কল্লোল’’ৰ আড্ডাসমূহ তেতিয়াৰ বহু প্ৰগতিশীল সাহিত্যিকৰ বাবে অনুপ্ৰেৰণা হৈ উঠে।

সম্ভৱত ‘‘কল্লোল’’ গোটৰ সৰ্বাধিক উল্লেখযোগ্য কৃতিত্ব হ’ল বঙালী সাহিত্যত এটা নতুন প্ৰজন্মৰ সাহিত্যিক-চিন্তকৰ উন্মেষ। ‘‘কল্লোল’’ত লিখাৰ সময়ত কাজী নজৰুল ইছলামৰ বয়স মাত্ৰ ২৫ বছৰ, প্ৰেমেন্দ্ৰ মিত্ৰ ২০+, আৰু বুদ্ধদেৱ বসু মাত্ৰ পন্ধৰ বছৰ আছিল। নজৰু‌লে বঙালী কবিতাত বিদ্ৰোহী ভাবধাৰা স্থাপন কৰিছিল; মিত্ৰই গল্পশৈলীত চেখভীয় গভীৰতা আনিলে, আৰু বসুৱে তেওঁৰ ‘‘কবিতা’’ নামৰ লিট্‌ল-মেগাজিনৰ মাধ্যমেৰে এখন নতুন কবি‌ সমাজ গঠন কৰে। 

 তথ্যসূত্ৰ 

শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য
শ্ৰেণী:বাংলা আলোচনী