সোণাৰ কেল্লা

সোণাৰ কেল্লা (ইংৰাজী নাম: The Golden Fortress) হ'ল সত্যজিৎ ৰায় ৰচিত এখন বিখ্যাত ৰহস্য উপন্যাস। এই উপন্যাসখন ১৯৭১ চনত প্ৰকাশ পায় আৰু ই সত্যজিৎ ৰায়ৰ জনপ্ৰিয় ৰহস্য চৰিত্ৰ ফেলুদাক কেন্দ্ৰ কৰি লিখা কাহিনীৰ অন্যতম। ১৯৭৪ চনত সত্যজিৎ ৰায়ে নিজেই এই উপন্যাসখন আধাৰত চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰে, যাৰ নামো সোণাৰ কেল্লা। এই চলচ্চিত্ৰখন আমেৰিকাত The Golden Fortress নামৰে মুক্তি দিয়া হৈছিল। ই ফেলুদা চৰিত্ৰৰ ওপৰত নিৰ্মিত প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰ আৰু ইয়াৰ পিছত জয় বাবা ফেলুনাথ (ইংৰাজী: The Elephant God) মুক্তি পায়। 

পটভূমি
ছবিখনৰ আৰম্ভণিতে এজন স্কুলীয়া ল’ৰা মুকুল ধৰ (কুশল চক্ৰৱৰ্তী) নামৰ এজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ পূৰ্বৰ জীৱনৰ পৰিঘটনাবোৰ মনত পেলাব পৰা বুলি কোৱা হয় আৰু অতি সোনকালেই সংবাদ মাধ্যমৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। ড° হেমাংগা হাজৰা (শৈলেন মুখাৰ্জী), এগৰাকী পেৰাচাইক’লজিষ্ট, তেওঁৰ সহায় আগবঢ়ায়, বিশ্বাস কৰে যে ই তেওঁক নিজৰ গৱেষণাত সহায় কৰিব পাৰে। মুকুল সদায় ম্লান হৈ থাকে আৰু মাজনিশা ম'ৰা চৰাই, দুৰ্গ, উট আৰু যুদ্ধৰ দৃশ্য আঁকে; তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁ সোণালী দুৰ্গত বাস কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ ঘৰত বহুতো ৰত্ন আছিল। ড° হাজৰাই মুকলক লৈ ৰাজস্থান ভ্ৰমণলৈ যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়, দুৰ্গ, ঐতিহাসিক গুৰুত্ব আৰু মৰুভূমিৰ বাবে বিখ্যাত। দুই অভিজ্ঞ প্ৰৱঞ্চক অমিয়ানাথ বৰ্মন আৰু মন্দৰ বসুৱে মুকুলক অপহৰণ কৰি এই ধন দখল কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ অপহৰণৰ প্ৰথম প্ৰচেষ্টা বিফল হয় যেতিয়া তেওঁলোকে একেটা চুবুৰিৰপৰা আন এজন ল’ৰাক তুলি লয়, যাৰ নামো মুকুল (সন্তনু বাগচি)। এই কথাত আতংকিত হৈ মুকুলৰ পিতৃয়ে নিজৰ পুত্ৰক সুৰক্ষা দিবলৈ ব্যক্তিগত তদন্তকাৰী প্ৰদোষ চন্দ্ৰ মিত্তৰ ওৰফে ফেলুদা (সৌমিত্ৰ চেটাৰ্জী)ক নিয়োগ কৰে। ডা° হাজৰাৰ পিছত ফেলুদাই তেওঁৰ খুলশালীয়েক তাপেশ ওৰফে টোপছে (সিদ্ধাৰ্থ চেটাৰ্জী)ৰ সৈতে ৰাজস্থানলৈ ৰাওনা হয়। বাটত তেওঁলোকে লগ পায় আৰু বন্ধুত্ব কৰে জনপ্ৰিয় থ্ৰিলাৰ লেখক লালমোহন গাংগুলী ওৰফে জটায়ু (সন্তোষ দত্ত)। 

ইফালে বৰ্মন আৰু বসুৱে মুকুলক অপহৰণ কৰি ডা° হাজৰাক শিলৰপৰা ঠেলি দি জয়পুৰৰ নাহৰগড় দুৰ্গত তেওঁৰ অনুমাণিক মৃত্যুৰ মুখলৈ ঠেলি দিয়ে। বৰ্মনে ড° হাজৰাৰ ৰূপ লয় আৰু বসুৱে গ্ল’ব-ট্ৰটাৰৰ ৰূপ লয়। ডা° হাজৰাই আচলতে পতনৰপৰা ৰক্ষা পৰে আৰু তেওঁলোকৰ পিছত লগাবলৈ আৰম্ভ কৰে। টপশ্বেৰ সৈতে ফেলুদাই যোধপুৰ চাৰ্কিট হাউচত উপস্থিত হয় আৰু বৰ্মনক ডা° হাজৰা বুলি ধৰি লৈ লগ পায়। ফেলুডাই বসুক তেওঁৰ কাপোৰ আৰু উচ্চাৰণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সন্দেহ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। আনকি ফেলুডাই "ডা° হাজৰা"ৰ আচৰণক সন্দেহ কৰে কাৰণ তেওঁৰ দৃষ্টিভংগীত অস্বস্তিকৰ যেন লাগে। মুকলে কৈয়েই থাকে যে তেওঁৰ পিছত এজন "বেয়া মানুহ" আহিছে। কেইটামান দুৰ্গ ভ্ৰমণ কৰাৰ পাছত বৰ্মনে সফলতাৰে মুকুলক সম্মোহিত কৰে, যিয়ে প্ৰকাশ কৰে যে সোণালী দুৰ্গ জয়ছালমেৰত আছে। ডা° হাজৰাই আৰক্ষী পৰিদৰ্শকৰপৰা জয়ছালমেৰ দুৰ্গৰ ইতিহাসৰ বিষয়ে জানি একে সিদ্ধান্তত উপনীত হয়। ফেলুদাই গম পায় যে জয়ছালমেৰ দুৰ্গটো হালধীয়া চূণশিলেৰে নিৰ্মিত, যাৰ ফলত ইয়াক সোণালী ৰঙৰ জিলিকনি দিয়া হৈছে। বৰ্মনে জয়ছালমেৰলৈ ৰাওনা হয় আৰু মুকলে ফেলুদা আৰু আনক বিপথে পৰিচালিত কৰাৰ পাছত বসুকো অনুসৰণ কৰিবলৈ লগে লগে নিৰ্দেশ দিয়ে। 

বসুৱে ফেলুদাক মিছা কথা কয় যে বৰ্মন/ড° হাজৰাই ইতিমধ্যে মুকুলৰ সৈতে বাৰ্মেৰলৈ গুচি গৈছে, তেওঁক ভুল পথত আগবঢ়াই নিয়াৰ উদ্দেশ্যে। ফেলুডাই ফাউল প্লে’ৰ সন্দেহ কৰিছে যদিও নিশ্চিত হ’ব নোৱাৰে। কাকতলীয়াকৈ তেওঁৰ চকু ডা° হাজৰাৰ কাৰ্ডখনৰ ওপৰত পৰে; এটা ধাৰণা তেওঁৰ মনত জিলিকি উঠে আৰু তেওঁ চাৰ্কিট হাউচৰ ৰেজিষ্টাৰখন পৰীক্ষা কৰিবলৈ লৰালৰিকৈ যায় আৰু দেখিলে যে তাত 'হাজৰা' বুলি নহয়, 'হাজৰা' বুলি চহী কৰা হৈছে। ডা° হাজৰাৰ ৰূপ লোৱা মানুহজনে এতিয়া নিশ্চিত, আৰু গাড়ীৰে জয়ছালমেৰলৈ ৰাওনা হয়। 

ৰেলৱে ষ্টেচনলৈ যোৱাৰ পথত বছে ত্ৰিপুৰাক (ফেলুডা, টপশ্বে আৰু জাটায়ু) তেওঁলোকৰ গাড়ীৰ টায়াৰ পাংচাৰ কৰি ঘাইপথত আবদ্ধ কৰি ৰাখে। নিৰ্ভীক হৈ ফেলুদা আৰু তেওঁৰ দলটোৱে উটৰ কাৰাভান এখন লৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচন ৰামদেৱৰালৈ যায়, য’ৰপৰা তেওঁ জয়ছালমেৰলৈ যোৱা পৰৱৰ্তী ৰে’লত উঠি যায়। ৰাতি ৰেলত বছে আক্ৰমণ কৰে আৰু ফেলুডাক ছুৰীৰে আঘাত কৰি হত্যা কৰাৰ চেষ্টা কৰে, যিয়ে ফেলুডাক আক্ৰমণৰ আগজাননী দিয়ে আৰু প্ৰায় বন্দী কৰে। কাজিয়াৰ অন্তত বসু ৰেলৰ আন এটা ডবালৈ পলায়ন কৰে। কিন্তু কিছু মুহূৰ্তৰ পিছত আনটো ডবাত থকা প্ৰকৃত ডা° হাজৰাক দেখি বসুৱে ভূত বুলি ধৰি লৈ ৰেলৰপৰা পৰি যায়। 

ডা° হাজৰাৰ সৈতে জয়ছলমেৰত উপস্থিত হয় ত্ৰিপুৰা। তেওঁলোকে দুৰ্গটোলৈ লৰালৰিকৈ যায় য’ত তেওঁলোকে বৰ্মনক সেই ধন বিচাৰি থকা দেখিবলৈ পায় য’ত মুকলে নিজৰ পূৰ্বৰ জীৱনৰ ঘৰখনৰ কথা মনত পেলায়। ফেলুডাই বৰ্মনক মুখা-মুখি কৰি বন্দী কৰি কয় যে পুনৰ্জন্ম থাকিলেও কেতিয়াও কোনো ধন নাছিল। তেওঁলোকে গম পায় যে মুকুল পূৰ্বৰ জীৱনৰ প্ৰতি থকা আকৰ্ষণৰপৰা সুস্থ হৈ পৰিছে আৰু ইয়াৰ সৈতে নিজৰ বন্ধ বিচাৰি পাইছে, আৰু তেওঁলোক কলকাতালৈ উভতি যায়। এইখিনিতে চিনেমাখনৰ অন্ত পৰে।

চৰিত্ৰ
প্ৰদোষ চন্দ্ৰ মিত্তৰ ওৰফে ফেলুদা
তাপেশ ৰঞ্জন মিত্তৰ ওৰফে টপশ্বে
লালমোহন গাংগুলী ওৰফে জটায়ু
সিদ্ধু জেঠা
মুকুল ধৰ
মন্দৰ বসু
অমিয়নাথ বৰ্মন
ডা° হেমাংগা হাজৰা
দিব্যজ্যোতি পাল 
বিনয় মিত্ৰ

অভিনয়ত
ফেলুদাৰ চৰিত্ৰত সৌমিত্ৰ চেটাৰ্জী
টপশ্বেৰ চৰিত্ৰত সিদ্ধাৰ্থ চেটাৰ্জী
জটায়ুৰ চৰিত্ৰত সন্তোষ দত্ত
মুকুল ধৰৰ চৰিত্ৰত কুশল চক্ৰৱৰ্তী
মন্দৰ বসুৰ চৰিত্ৰত কামু মুখাৰ্জী
হৰিন্দ্ৰনাথ চট্টোপাধ্যায়ক সিদ্ধু জেঠা হিচাপে
বিনয় মিত্ৰৰ চৰিত্ৰত হৰধন বেনাৰ্জী
ডা° হেমাংগা হাজৰাৰ চৰিত্ৰত শৈলেন মুখাৰ্জী
অমিয়নাথ বৰ্মন ওৰফে ভৱানন্দ ওৰফে দ্য ফেক ডা° হেমাংগা হাজৰাৰ চৰিত্ৰত অজয় বেনাৰ্জী
বিষ্ণুপদ ৰুদ্ৰপাল দিব্যজ্যোতি পালৰ ৰূপত
মুকুলৰ চৰিত্ৰত সন্তনু বাগচি
মুকুলৰ দাদা হিচাপে বিমল চেটাৰ্জী
সাংবাদিক হিচাপে অশোক মুখাৰ্জী।

দল
সত্যজিত ৰায় - পৰিচালক, চিত্ৰনাট্য, সংগীত স্কোৰ (সুৰকাৰ)
সৌমেন্দু ৰায় - চিনেমাটোগ্ৰাফি
দুলাল দত্ত - সম্পাদক
মংগেশ দেশাই - শব্দ মিশ্ৰণ অভিযন্তা (Re recording)
JD Irani - ডাবিং শব্দ ৰেকৰ্ডিষ্ট
অনিল তালুকদাৰ - গাইড ট্ৰেক শব্দ ৰেকৰ্ডিষ্ট
অশোক বসু - প্ৰডাকচন ডিজাইনাৰ
দেবায়ন ৰয় - প্ৰডাকচন বেচিক

বঁটা
শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য আৰু শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালনাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (১৯৭৪)
শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ, পৰিচালনা আৰু চিত্ৰনাট্য, পশ্চিম বংগ চৰকাৰ, ১৯৭৪
শিশু আৰু যুৱ প্ৰাপ্তবয়স্কৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ছবি, তেহৰাণ, ১৯৭৫
শ্ৰেষ্ঠ চিনেমেট'গ্ৰাফীৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (১৯৭৪)
শ্ৰেষ্ঠ শিশু শিল্পীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (১৯৭৪)
বাংলা ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (১৯৭৪)

বাহ্যিক সংযোগ
 Sonar Kella



 তথ্যসূত্ৰ 

শ্ৰেণী:সত্যজিৎ ৰায়
শ্ৰেণী:বঙালী চলচ্চিত্ৰ
শ্ৰেণী:বঙালী উপন্যাস