লাটুম

লাটুম হৈছে ভাৰত আৰু বাংলাদেশৰ এক পৰম্পৰাগত খেল, য’ত সূতা বা ৰচী পেচাই হঠাতে টান মাৰিলে ই ঘূৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ মাজত এটা লৌহ দণ্ড দিয়া থাকে, সেই দণ্ডৰ ওপৰতে লাটুমটো ঘূৰণি খায়। লাটুম সাধাৰণতে গোলাকাৰ গঠনৰ হয় আৰু অধিকাংশ ক্ষেত্ৰত কাঠেৰে নিৰ্মিত। লাটুমক খেলুৱৈসকলে হাতত সূতাৰ সহায়ত নচুৱাই পিছত মাটিত পেলাই ঘূৰায়। 

এই খেলক বাংলা ভাষাত লাটিম, হিন্দী ভাষাত লট্টু (लट्टू), ভোজপুৰী ভাষাত লট্টু (𑂪𑂗𑂹𑂗𑂴), চাঁওতালি ভাষাত লাঠু (ᱞᱟᱹᱴᱷᱩ), ওড়িয়া ভাষাত নটু (ନଟୁ), উৰ্দু ভাষাত লাট্টু (لٹو), তেলুগু ভাষাত বংগাৰম (బొంగరం), মালয়ালম ভাষাত পাম্বৰম (പമ്പരം), তামিল ভাষাত পাম্বৰম (பம்பரம்), কন্নড় ভাষাত বুগুৰি (ಬುಗುರಿ) আৰু মাৰাঠী ভাষাত ভাৱৰা (भावरा) বুলি কোৱা হয়। 
thumb

 উপকৰণ 
এসময়ত কাঠমিস্ত্ৰীয়ে গাঁৱৰ ল'ৰাক লাটুম তৈয়াৰ কৰি দিছিল। সাধাৰণতে মধুৰীআম আদি গছৰ ডাল ব্যৱহাৰ কৰি লাটুম বনোৱা হৈছিল। নিৰ্বাচিত পাটৰপৰা লাটুমৰ বাবে ফিতা বা সূতা প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। বৰ্তমান বাণিজ্যিকভাৱে তুলাজাতীয় কোমল কাঠ ব্যৱহাৰ কৰি লাটুম আৰু কোমল কাপোৰেৰে ফিতা প্ৰস্তুত কৰা হয়। সাধাৰণতে যন্ত্ৰৰ সহায়ত লাটুম ঘূৰাই আকাৰ দিয়া হয় আৰু চোকা ছাঁচ সদৃশ সঁজুলিৰে ইয়াৰ নিৰ্দিষ্ট আকৃতি নিৰ্মাণ কৰা হয়। 

খেলৰ কৌশল আৰু নিয়ম
লৌহ দণ্ডখ অক্ষ হিচাপে লৈ কাঠৰ গোলকটোক প্ৰায় ২–৩ হাত-দীঘল ৰচী বা সূতাৰে অক্ষৰ শীৰ্ষৰপৰা তলফাললৈ সমানভাৱে বেঢ়ি লোৱা হয়। তাৰ পিছত তৰ্জনী আৰু বুঢ়া আঙুলি ব্যৱহাৰ কৰি ওপৰৰপৰা পেলাই মাটিত বা আন কোনো পৃষ্ঠত ঘূৰোৱা হয়। 

লাটুম খেলত খেলুৱৈৰ সংখ্যাৰ কোনো সীমা নাই। সকলো খেলুৱৈয়ে একেলগে লাটুমটো ঘূৰাই ঘূৰাই এটা সূতাৰ সহায়ত লাটুমটো উঠাই লয়।

আধুনিক নিয়ম
আধুনিক খেলত খেলুৱৈয়ে নিজৰ টপটো আগুৱাই নিবলৈ নিপুণ ষ্ট্ৰিং টানিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে আৰু মসৃণ পৃষ্ঠত আটাইতকৈ বেছি সময় ঘূৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। ব্যক্তি আৰু গোট উভয়ৰে বাবে ফৰ্মেট আছে আৰু ষ্টপৱাচ বা টাইমাৰৰদ্বাৰা জুখিব পৰা ব্যক্তিজনেই বিজয়ী হয় যাৰ শীৰ্ষ আটাইতকৈ বেছি সময় ঘূৰি থাকে। এটা ন্যায্য খেলপথাৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ আধুনিক পৰিৱৰ্তনে প্ৰামাণিক নিয়ম আৰু সঁজুলি যোগ কৰিছে, যাৰ ফলত সঠিকতা আৰু উদ্ভাৱনীমূলকতাৰ প্ৰয়োজন হৈ খেলখনৰ আবেদন বৃদ্ধি পাইছে। টাৰ্গেটেড স্পিন আৰু ট্ৰিক মুভৰ দৰে নতুন প্ৰত্যাহ্বানৰ সৈতে খেলুৱৈৰ প্ৰতিভাক আৰু অধিক পৰীক্ষা কৰা হয়। আধুনিক প্ৰতিযোগিতামূলক প্ৰান্তৰ সংযোজনৰ লগে লগে এই পৰিৱৰ্তনসমূহে খেলখনৰ ক্লাছিক উপাদানসমূহ সংৰক্ষণ কৰাৰ লগতে সকলো বয়সৰ খেলুৱৈৰ বাবে ইয়াৰ আবেদন বৃদ্ধি কৰে। 

পৰম্পৰাগত ধৰণ
সাধাৰণতে তিনিধৰণৰ লাটুম খেল দেখা যায় —
 বেল্লাপাৰ
 ঘৰকোপ
 ঘূৰতি কোপ

 বেল্লাপাৰ 
এই খেলত মাটিত এটা দাগ কাটি সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। নিৰ্ধাৰিত খেলত যি লাটুম পৰাজিত হয়, তাক আন খেলুৱৈয়ে নিজৰ লাটুমেৰে আঘাত কৰি সীমাৰ বাহিৰলৈ ঠেলি দিয়ে। ঘূৰন্ত অৱস্থাত হাতেৰে লাটুম ধৰি আঘাত কৰিব পাৰি। আঘাত কৰিব নোৱাৰিলে ব্যৰ্থ লাটুমক সেই স্থানত ৰাখি তাক সীমা পাৰ কৰা হয়। কিছুমান ক্ষেত্ৰত সীমা পাৰ হোৱা লাটুমক নিজৰ লাটুম বা দাৰে কোপ দিয়া হয়। 

 ঘৰকোপ 
মাটিত লাটুমৰ ফিতা ব্যৱহাৰ কৰি এটা বৃত্ত আঁকা হয়। বৃত্তৰ ভিতৰত লাটুমসমূহ ৰাখি বাহিৰৰ খেলুৱৈসকলে নিজৰ লাটুমেৰে আঘাত বা কোপ মাৰি ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। 

 ঘূৰতি কোপ 
এজন খেলুৱৈ লাটুম ঘূৰায় আৰু আনসকলে নিজৰ লাটুম ঘূৰাই সেইটোত আঘাত কৰাৰ চেষ্টা কৰে। এইদৰে সকলো খেলুৱৈয়ে পালক্ৰমে সুযোগ পায়। 

বংগৰালা
অন্ধ্ৰ প্ৰদেশত 
বংগৰালা (গংগাৰৱী) গছৰ ফলবোৰ লাটুমৰ আকৃতিৰ সৈতে মিল থকা বাবে এই গছৰ ফলবোৰ ব্যৱহাৰ কৰিও খেলে। এই খেলত সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে একে সময়তে বংগাৰালা গছৰ ফল ঘূৰায়, আৰু যাৰ বংগৰালা গছ বেছিকৈ ঘূৰি থাকে তেৱেঁই বিজয়ী হয়। 

লোককথা

লাটুম খেলক তামিলনাডু আৰু কেৰালাত পাম্বৰাম বুলি কোৱা হয়। কেৰালাৰ স্পিনিং টপ পাম্বাৰমে ঘূৰি থকাৰ দৰেই মনোমোহা কাহিনী কয়। ই কেৱল খেলনাতকৈও অধিক; ই এক সাংস্কৃতিক প্ৰতীক যিয়ে সম্প্ৰদায়ৰ ভিতৰত পৰিচয় আৰু শান্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু স্থানীয় লোককথাৰ সৈতে জড়িত। মাটি আৰু ঐশ্বৰিক উপাদানৰ সংমিশ্ৰণক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা আৰু জীৱনৰ চক্ৰীয় দিশটো প্ৰতিফলিত কৰা পাম্বাৰম প্ৰকৃতিৰ ভৰসাম্যৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হোৱা শিল্পীসকলে নিৰ্মাণ কৰা বুলি কোৱা হয়।

লোককথাত কেতিয়াবা পাম্বৰমক কেৱল আমোদৰ বাবে নহয়, প্ৰজ্ঞা-হস্তান্তৰ আৰু গল্প কোৱাৰ আহিলা হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হয়। ইয়াৰ ঘূৰ্ণীবতাহক জীৱনৰ কেতিয়াও শেষ নহ’বলগীয়া যাত্ৰাৰ সৈতে তুলনা কৰা হয়, যিয়ে স্থিতিস্থাপকতা আৰু ভৰসাম্য প্ৰদান কৰে। পাম্বাৰম প্ৰতিযোগিতাক কেন্দ্ৰ কৰি সামূহিক সমাৱেশে প্ৰতিভা, সমন্বয় আৰু ভাগ-বতৰা কৰা আনন্দ উদ্‌যাপন কৰি সমাজৰ মাজত বন্ধন শক্তিশালী কৰাৰ ক্ষেত্ৰত খেলনাটোৰ তাৎপৰ্য্যক উজ্জ্বল কৰি তুলিছিল। সাংস্কৃতিক গৌৰৱৰ প্ৰতীক পাম্বৰামৰ জ্ঞানে কেতিয়াও অনুপ্ৰেৰণা যোগোৱা বন্ধ নকৰে, দক্ষতা, সম্প্ৰদায়ৰ মনোভাব আৰু প্ৰজন্মৰ পাছত প্ৰজন্মৰ মাজেৰে আদৰ্শৰ প্ৰচাৰৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাই ইয়াৰ উত্তৰাধিকাৰ জীয়াই থকাটো নিশ্চিত কৰে। 

তদুপৰি পাম্বাৰম উৎসৱবোৰ সামূহিক জীৱনৰ মূল শিলাস্তম্ভ হৈ পৰিছিল, য’ত ঘূৰণীয়া শিখৰৰ দৃশ্যই সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহক একত্ৰিত কৰিছিল। প্ৰতিযোগিতাসমূহ কেৱল প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ মনোভাবেৰে নহয়, দক্ষতা, উদ্ভাৱন আৰু ভাগ কৰা আনন্দৰ উদ্‌যাপন হিচাপে অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। এই উৎসৱবোৰে ব্যক্তিগত কাহিনীবোৰক এক সামূহিক আখ্যানত বোৱাই সমাজৰ ঐক্য আৰু বৈচিত্ৰ্যৰ ওপৰত আলোকপাত কৰিছিল। 

আধুনিক আত্মসাৎ
শিশুৰ অনানুষ্ঠানিক জুৱাৰ কাৰ্য্যকলাপত পাম্বাৰমৰ অন্তৰ্ভুক্তি এই খেলৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় আধুনিক অভিযোজন। আজিকালি এই খেলপথাৰৰ সংস্কৰণসমূহত যুৱক-যুৱতীসকলে কেৱল কোনে আটাইতকৈ বেছি সময় ঘূৰিব পাৰে বা আটাইতকৈ জটিল কৃতিত্বসমূহ টানিব পাৰে সেয়া চাবলৈ নহয়, বাজি ল'বলৈও প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰে, যাৰ ফলত ই দক্ষতা আৰু ভাগ্যৰ এক উচ্চ বাজিৰ খেল হৈ পৰে। যদিও ই লঘু আৰু মিঠাই বা পকেট মানিৰ দৰে সৰু সৰু বাজিত সীমাবদ্ধ, এই জুৱাৰ উপাদানটোৱে বিপদ আৰু পুৰস্কাৰৰ অনুভূতি যোগ কৰে আৰু ক্লাছিক খেলৰ আনন্দ তীব্ৰতৰ কৰে। 

ইয়াৰ উপৰি পাম্বৰামক শ্ৰেণীকোঠাত পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ টৰ্ক, জাইৰ'স্কপিক ষ্টেবিলাইজেচন, আৰু কৌণিক গতিবেগৰ দৰে বিষয়ৰ বাবে উপযোগী শিক্ষণ সহায়ক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। প্ৰশিক্ষকসকলে স্পিনিং টপৰ মোহ ব্যৱহাৰ কৰি এই ধাৰণাসমূহ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক চিত্ৰিত কৰিছে, যিয়ে বিমূৰ্ত ধাৰণাসমূহক বুজিব পৰা আৰু আকৰ্ষণীয় কৰি তোলাত সহায় কৰিছে। ডিজিটেল যুগৰপৰাও পাম্বাৰমে লাভৱান হৈছে, যাৰ প্ৰমাণ হৈছে ভক্তসকলে টিপছ, পদ্ধতি আৰু অনন্য ডিজাইন শ্বেয়াৰ কৰা সমৃদ্ধিশালী অনলাইন মঞ্চ আৰু ছ’চিয়েল নেটৱৰ্কিং চাইট। 

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:পৰম্পৰাগত ক্ৰীড়া