বূঢানীলকণ্ঠ মন্দিৰ

বূঢানীলকণ্ঠ মন্দিৰ   হৈছে নেপালৰ বূঢানীলকণ্ঠত হৈছে ভগৱান মহাবিষ্ণুৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত হিন্দু মন্দিৰ। বুধানীলকান্ত মন্দিৰক হিন্দুসকলৰ বাবে নাৰায়ণথন মন্দিৰ বুলিও জনা যায় আৰু ইয়াৰ বৃহৎ, হেলানযুক্ত ভগৱান মহাবিষ্ণুৰ মূৰ্তিৰদ্বাৰা চিনাক্ত কৰিব পাৰি। কিন্তু বৌদ্ধ সমাজত "বূঢানীলকণ্ঠ" শব্দটোৱে অৱলোকিতেশ্বৰৰ বিভিন্ন ৰূপৰ এটাক বুজায়। নামটোৰ অৰ্থ হৈছে "নীলা ডিঙিৰ বুদ্ধ।" 

স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি এই প্ৰতিমূৰ্তিটো যুগ যুগ ধৰি মাটিৰ তলত পুতি থোৱা আছিল। বৰ্তমানৰ বুধানীলকান্ত স্থানত কৃষকসকলে পথাৰত হাল বাই থকা অৱস্থাত তেওঁলোকৰ নাঙলৰ শিৰলুৱে শিলত খুন্দা মাৰে। কৃষকসকলে অধিক খন্দাত তেওঁলোকে মাটিত পুতি থোৱা বিষ্ণুৰ বৃহৎ, হেলান দি থকা মূৰ্তিটো আৱিষ্কাৰ কৰে। তেতিয়াৰপৰাই এই মূৰ্তিটোক কেৱল প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী নহয়, ঐশ্বৰিক প্ৰকাশ হিচাপেহে পূজা কৰা হয়। 

ধৰ্মীয় তাৎপৰ্য্য

হিন্দুসকলৰ মতে বূঢানীলকণ্ঠ শব্দটো সংস্কৃত ভাষাৰপৰা উৎপত্তি হৈছে যাৰ অৰ্থ হৈছে "পুৰণি নীলা ডিঙি", যিটো উপাধি ভগৱানশিৱই জগত ৰক্ষাৰ বাবে বিষ পান কৰাৰ পাছত দেৱতাসকলে ভগৱান শিৱক দিয়া উপাধি। এই মূৰ্তিত ব্ৰহ্মা আৰু শিৱৰ লগতে "ত্ৰিমূৰ্তি"সকলৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা ভগৱান বিষ্ণুৰ প্ৰতীক। বৌদ্ধ ভক্তৰ বাবে এই মূৰ্তিটো অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ ইয়াৰ কপালত বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি থাকে। তেওঁলোকৰ মতে ই অৱলোকিতেশ্বৰক অৱলম্বন কৰা সৰ্পৰ ৰূপত প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। বূঢানীলকণ্ঠৰ পানীয়ে ৰোগ বিশেষকৈ ঘাঁ ভাল কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰি বহুতে বূঢানীলকণ্ঠলৈ যায়। 

হিন্দু শাস্ত্ৰ ভাগৱত,পুৰাণ, বিষ্ণু পুৰাণ, মহাকাব্য ৰামায়ণ আৰু মহাভাৰতত সাগৰৰ মন্থনৰ কথা উল্লেখ আছে, যিটো গোসাঁইকুণ্ডৰ উৎপত্তিৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত। কিংবদন্তি অনুসৰি বূঢানীলকণ্ঠ মন্দিৰৰ পুখুৰীটোক খাদ্য যোগান ধৰা বসন্তটো গোসাঁইকুণ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত, যাৰ বাবে ই শিৱৰ জলসম্পদৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ সংযোগ। এই কাৰণেই ইয়াৰ নাম শিৱৰ নামেৰে ৰখা হৈছে, যদিও এই মূৰ্তিটো বিষ্ণুৰ বাবে উৎসৰ্গিত, কাৰণ এই মূৰ্তিটো থকা পুখুৰীটোৰ উৎস হৈছে শিৱৰ বাবে উৎসৰ্গিত গোসাঁইকুণ্ড, যাৰ ফলত বিষ পান কৰি ডিঙিত জমা কৰি ৰখাৰ ফলত ডিঙি নীলা হয়।

এই মন্দিৰক হিন্দুসকলৰ বাবে পৱিত্ৰ স্থান বুলি গণ্য কৰা হয় যদিও বৌদ্ধসকলে ইয়াক সমানে শ্ৰদ্ধা কৰে।Binod Ghimire (2000). Experience Nepal: A Travel Guide, p. 96. R.G. Publications. প্ৰাচীন কালৰেপৰা এই অঞ্চলত যি ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতি আছে তাৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। 

অৱস্থান
কাঠমাণ্ডু উপত্যকাৰ উত্তৰ মূৰত শিৱপুৰী পাহাৰৰ তলত বূঢানীলকণ্ঠ মন্দিৰ অৱস্থিত।  কাঠমাণ্ডু জিলাৰ বূঢানীলকণ্ঠ পৌৰসভাৰ ভিতৰত পৰে মন্দিৰটোৰ অৱস্থিতি। ইয়াৰ ঠিকনা হৈছে " গফুৰ মেইন ৰোড, বূঢানীলকণ্ঠ ৪৪৬০০।" ত্ৰিভুৱন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰপৰা মন্দিৰটোৰ দূৰত্ব প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ আৰু থামেলৰপৰা প্ৰায় ৯ কিলোমিটাৰ। 

বৈশিষ্ট
মূল মূৰ্তিটো এটা ক'লা বেছাল্ট শিলৰপৰা খোদিত কৰা হৈছে। "1400 Years old sculptural marvel of Sleeping Vishnu on a single stone". Detechter. 2016-12-21. Retrieved 2022-07-24. ৫ মিটাৰ ওখ (প্ৰায় ১৬.৪ ফুট) এই মূৰ্তিটো ১৩ মিটাৰ (৪২.৬৫ ফুট) দীঘল পানীৰ এটা ডুব যোৱা পুখুৰীৰ মাজত অৱস্থিত। তেওঁৰ চাৰিহাতত সুদৰ্শন চক্ৰ, দণ্ড, শংখ আৰু ৰত্ন। কেইবাটাও কীৰ্তিমুখৰ মূৰ্তি খোদিত কৰা মুকুটেৰে সজোৱা হৈছে, যিটো প্ৰায়ে ৰূপৰ মুকুট এটাৰ ওপৰত ওপৰত ওপৰলৈ উঠি যোৱা দেখা যায়। এই মূৰ্তিটো ১৪০০ বছৰৰ ওপৰৰ বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ মূল মূৰ্তি বূঢানীলকণ্ঠক নেপালৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ শিলত খোদিত হিচাপে বিবেচিত হৈছে।


উৎসৱ
প্ৰতি বছৰে হিন্দু মাহৰ কাৰ্তিকা (অক্টোবৰ–নৱেম্বৰ)ৰ ১১ তাৰিখে হৰিবন্ধিনী একাদশী মেলা অনুষ্ঠিত হ'লে বূঢানীলকণ্ঠ মন্দিৰটো হাজাৰ হাজাৰ তীৰ্থযাত্ৰীৰ ভ্ৰমণৰ স্থানত পৰিণত হৈছে। ভগৱান বিষ্ণুক দীঘলীয়া টোপনিৰপৰা জগাই তোলাৰ এক বিশেষ অনুষ্ঠান। হিন্দু চন্দ্ৰ পঞ্জিকাৰ একাদশী, হৰিষায়নী আৰু হৰিবোধিনী আদি শুভ অনুষ্ঠানত প্ৰতি বছৰে মন্দিৰ এলেকাত এখন বৃহৎ মেলাও অনুষ্ঠিত হয় যিয়ে ভগৱান বিষ্ণুৰ ৪ মাহৰ টোপনিৰ সময় চিহ্নিত কৰে। 

তথ্যৰ উৎস

শ্ৰেণী:নেপালৰ পৰ্যটনস্থলী
শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ