শ্ৰীপদৰাজ

শ্ৰীপদৰাজ (সংস্কৃত- श्रीपादराज) বা শ্ৰীপদৰায়, যাক লক্ষ্মীনাৰায়ণ তীৰ্থ বুলিও জনা যায়, এজন হিন্দু দ্বৈত দাৰ্শনিক, পণ্ডিত আৰু সুৰকাৰ আৰু মুলবাগালৰ মধ্বাচাৰ্য মঠৰ পুৰোহিত আছিল। তেওঁক নৰহৰি তীৰ্থৰ লগত হৰিদাস আন্দোলনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক বুলি বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়। কৰ্ণাটকী সংগীত আৰু হিন্দুস্তানী সংগীত দুয়োটাকে তেওঁৰ ৰচনাৰ জৰিয়তে প্ৰভাবিত কৰিছে। ৰঙ্গ বিত্থালৰ মুদ্ৰাৰ অধীনত লিখা তেওঁৰ গীত আৰু গীতসমূহত ৰহস্যবাদ আৰু মানৱতাবাদৰ সৈতে মিহলি দ্বৈত নীতিৰ সংস্কৰণ সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে। তেওঁক শাল্ব সংগীত গাঁথনি উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্বও লাভ কৰে আৰু ইয়াৰে ১৩৩টা কীৰ্তনৰ লগতে কেইবাটাও কীৰ্তন ৰচনা কৰে। তেওঁ শাল্ব নৰসিংহ দেৱ ৰায়ৰ উপদেষ্টা আছিল আৰু যুৱক ব্যাস তীৰ্থৰ দিক দৰ্শন কৰিছিল। তেওঁ জয় তীৰ্থৰ “ন্যায় সুধ’’ৰ ওপৰত ন্যায়সুধোপন্যাস-বাগৱজ্ৰ নামৰ টীকাও লিখিছিল।  শ্ৰীপদৰাজ ধ্ৰুৱৰ অৱতাৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। 
জীৱন
কৰ্ণাটকৰ চন্নপত্না তালুকৰ এখন গাঁও আব্বুৰত মাধৱ ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত শ্ৰীপদৰাজৰ জন্ম হৈছিল। ডেকা শ্ৰীপদৰাজৰ পিতৃ শেষগিৰিপ্পাই একাউণ্টেণ্ট হিচাপে কাম কৰাৰ সময়ত শ্ৰীপদৰাজে গৰু-ম’হৰ চোৱা-চিতা কৰিছিল আৰু আজৰি সময়ত সংস্কৃত গ্ৰন্থ অধ্যয়ন কৰিছিল। তেওঁৰ মাতৃৰ নাম গিৰিয়াম্মা। পৰম্পৰা অনুসৰি শ্ৰীপদৰাজ ব্ৰাহ্মণ্য তীৰ্থৰ ভতিজা ভাই আছিল, যিয়ে আব্বুৰত মধ্বাচাৰ্য মঠৰ পুৰোহিত আৰু ব্যাস তীৰ্থৰ গুৰু হিচাপে কাম কৰিছিল। কিংবদন্তিসমূহে স্বৰ্ণ বৰ্ণ তীৰ্থই আব্বুৰলৈ যোৱাৰ পথত যুৱক শ্ৰীপদৰাজৰ সন্মুখীন হোৱাৰ কথা কয় আৰু চমু সম্পৰ্কৰ অন্তত যুৱকজনৰ জন্মগত বুদ্ধিমত্তাই আচৰিত হোৱাৰ কথা কয়। পিছলৈ তেওঁ যুৱকজনক প্ৰশিক্ষণ দি লক্ষ্মীনাৰায়ণ তীৰ্থ নামেৰে সন্ন্যাসী হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। অৱশেষত স্বৰ্ণ বৰ্ণ তীৰ্থৰ পিছত লক্ষ্মীনাৰায়ণ তীৰ্থই মুলবাগালত মঠৰ পুৰোহিত হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। শ্ৰীপদৰাজ আছিল বিভূবেন্দ্ৰ তীৰ্থৰ সমসাময়িক ৰাঘবেন্দ্ৰ মঠৰ পূৰ্বপুৰুষ যিয়ে তেওঁক শ্ৰীপদৰাজ বা শ্ৰীপদৰায় উপাধি প্ৰদান কৰিছিল। শ্ৰীপদৰাজক শাল্ব নৰসিংহ দেৱ ৰায়ৰ গুৰু বুলি গণ্য কৰা হৈছিল আৰু তেওঁ ব্যাস তীৰ্থক শাস্ত্ৰৰ শিক্ষা দিছিল। তেওঁৰ মঠত ৰাতিৰ ভজনত তেওঁৰ গীত আৰু সংগীত গোৱা হৈছিল।
কৰ্ম আৰু উত্তৰাধিকাৰ
বেদান্তৰ পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখি তেওঁ জয় তীৰ্থৰ ন্যায় সুধৰ ওপৰত বগৱজ্ৰ নামৰ এটা টীকা লিখিছিল যিটো শৰ্মাৰ মতে "৩৫০০ গ্ৰন্থত এক সুস্পষ্ট আৰু আকৰ্ষণীয় টীকা"। তেওঁ লগতে কয় যে, বিস্তৃত বৰ্ণনা আৰু ৰূপৱতী শৈলীৰ থকাতো হৰিদাস আন্দোলনত তেওঁৰ ভূমিকাই তেওঁৰ মহৎ গ্ৰন্থক গ্ৰাস কৰি পেলালে। সংগীতৰ লগত সংগতি ৰাখি তেওঁৰ সৰল শব্দ আৰু আধ্যাত্মিক গীতৰ দ্বাৰা তেওঁক প্ৰায়ে দাস সাহিত্যৰ পথ প্ৰদৰ্শক হিচাপে গণ্য কৰা হয়। জেকচনে অনুমান কৰে যে শ্ৰীপদৰায়ৰ সৰল আৰু গ্ৰাম্য আৰম্ভণিৰ লগতে তেওঁৰ স্থানীয় ভাষাৰ সৈতে এক অন্তৰংগ সম্পৰ্কই তেওঁৰ কবিতাক প্ৰভাৱিত কৰিছিল। তেওঁ ১৩,০০০ টা চুলাদি ৰচনা কৰিছিল, যিবোৰ হৈছে বিভিন্ন ৰাগ আৰু তালাৰ মিশ্ৰণ থকা গীত যিবোৰ প্ৰায়ে আখ্যানৰ আমেজ নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শৰ্মাই লক্ষ্য কৰিছে "তেওঁৰ গীতসমূহ আন যিকোনো গীততকৈ অধিক উচ্চ, আৰু ছন্দ আৰু অৰ্থৰ সুখৰ মিশ্ৰণৰ অধিকাৰী"। তেওঁৰ পিছত পুৰোহিত হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা ব্যাসতীৰ্থই হৰিদাস আন্দোলনক অধিক গতি প্ৰদান কৰি শ্ৰীপদৰ সংগীতৰ উত্তৰাধিকাৰক আগুৱাই লৈ যায়, পুৰন্দৰ দাস আৰু কনক দাসৰ দৰে শিষ্যক দীক্ষা দি নিজেই কেইবাটাও কীৰ্ত্তন ৰচনা কৰে।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দাৰ্শনিক