বাসুদেৱ সাৰ্বভৌম

বাসুদেৱ সাৰ্বভৌম ( Sanskrit: वासुदेव सर्वभौम ) এজন ভাৰতীয় দাৰ্শনিক আৰু ন্যায় শাস্ত্ৰৰ পণ্ডিত আছিল। তেওঁক সাৰ্বভৌম ভট্টাচাৰ্য বুলিও জনা যায়। তেওঁ মধ্য যুগৰ প্ৰায় ত্ৰয়োদশৰপৰা ১৪ শতিকাত জীয়াই আছিল। তেওঁ নবদ্বীপৰ আৰু ন্যায় শাস্ত্ৰ অধ্যয়নৰ বাবে মিথিলালৈ গৈছিল। সেই সময়ত প্ৰাচীন মিথিলা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ন্যায় শাস্ত্ৰৰ প্ৰধান অধ্যাপক পক্ষধৰ মিশ্ৰৰ ছাত্ৰ আছিল। তাত উপলব্ধ শিক্ষাৰ সমগ্ৰ গ্ৰন্থ মুখস্থ কৰি তাৰ পিছত নবদ্বীপলৈ উভতি আহি যুক্তিৰ অধ্যয়নৰ বাবে নিজাকৈ বিদ্যালয় স্থাপন কৰে ( নব্য ন্যায় বা নতুন যুক্তি )। তেওঁ ভাৰতীয় দৰ্শনৰ নব্য-ন্যায় বিদ্যালয়ৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল।

প্ৰাথমিক জীৱন
বৰ্তমান পশ্চিমবংগৰ নাদিয়া জিলাৰ নবদ্বীপ চহৰৰপৰা প্ৰায় চাৰি কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বিদ্যানগৰত এক ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল বাসুদেৱ সাৰ্বভৌমে। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল মহেশ্বৰ বিশাৰদ। তেওঁ নিজৰ পিতৃৰপৰা সংস্কৃত সাহিত্য আৰু ব্যাকৰণ অধ্যয়ন কৰিছিল।
পৰৱৰ্তী জীৱন
বাসুদেৱ সাৰ্বভৌমে ২৫ বছৰ বয়সত তাত ন্যায় শাস্ত্ৰ অধ্যয়নৰ বাবে মিথিলা বিশ্ববিদ্যালয়লৈ যায়। তেওঁ পক্ষধৰ মিশ্ৰৰ শিক্ষানুষ্ঠানত ভৰ্তি হৈছিল। সেই সময়ত পক্ষধৰ মিশ্ৰ মিথিলা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ন্যায় শাস্ত্ৰৰ মুৰব্বী আছিল। বাসুদেৱ সাৰ্বভৌমে তাতেই ন্যায় শাস্ত্ৰ অধ্যয়ন কৰিছিল। পঢ়া-শুনা সমাপ্ত কৰাৰ পিছত শ্বলাকা পৰীক্ষা নামেৰে পৰিচিত বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ এক কঠিন পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হয়।
শ্বলাকা পৰীক্ষাৰ পৰীক্ষাত তেওঁ এটা এটাকৈ তেওঁক উপহাৰ দিয়া পাণ্ডুলিপিৰ এশটা পাত বুজাই দিয়ে। তেওঁৰ গুৰুজন তেওঁৰ ওপৰত অতি সন্তুষ্ট হৈ পৰিল, সেয়েহে তেওঁক "সাৰ্বভৌম" উপাধিৰে সন্মানিত কৰা হ'ল। মিথিলা বিশ্ববিদ্যালয়ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পাণ্ডুলিপিৰ প্ৰতিলিপি কাকো বাহিৰলৈ নিবলৈ দিয়া নহয়। যেতিয়া বাসুদেৱ সৰ্বভৌমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কঠোৰ নিয়মৰ বিষয়ে জানিব পাৰিলে, তেতিয়া তেওঁ তত্ত্বচিন্তামণি গ্ৰন্থৰ পাণ্ডুলিপি আৰু ন্যায় কুশমঞ্জলিৰ মূল অংশ মুখস্থ কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিলে। সেইবোৰ মুখস্থ কৰি তেওঁ কাশীলৈ গ’ল। তাত তেওঁ বেদান্তৰ দৰ্শন অধ্যয়ন কৰে।

নাদিয়াত একাডেমী স্থাপন
কাশীত বেদান্ত দৰ্শনৰ অধ্যয়ন সম্পূৰ্ণ কৰি খ্ৰীষ্টীয় ১৫ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে নিজৰ গৃহ চহৰ নাদিয়ালৈ উভতি যায় বাসুদেৱ সৰ্বভৌমে।
সেই সময়ত নাদিয়াই সংস্কৃত শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। কিন্তু ন্যায় শাস্ত্ৰৰ দৰে উচ্চ বিষয়ৰ অধ্যয়ন তাত নাছিল। তাৰ পিছত বাসুদেৱ সাৰ্বভৌমে নাদিয়াত তাত ন্যায় শাস্ত্ৰৰ শিক্ষা দিয়াৰ বাবে যুক্তিৰ বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰে। শিক্ষানুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছতে বংগ অঞ্চলৰ পৰা বহু সংখ্যক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে ন্যায় শাস্ত্ৰ অধ্যয়নৰ বাবে তেওঁৰ বিদ্যালয়লৈ আহি ভিৰ কৰে।
বাসুদেৱ সাৰ্বভৌমৰ কিছুমান বিশিষ্ট শিষ্য আছিল ৰঘুনাথ শিৰোমণি, ৰঘুনন্দন, কৃষ্ণান্দন আগমবাগীশ।
তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় দাৰ্শনিক