বৈদিক পৰিষদ

বৈদিক পৰিষদ বা পৰিষদ (সংস্কৃত: परिषद) প্ৰাচীন ভাৰতৰ বিদ্বান ব্ৰাহ্মণ আৰু পণ্ডিতসকলৰ এখন পৰিষদ আছিল। ইয়াক ব্ৰহ্মাসভা বুলিও জনা যায়। বৈদিক পৰিষদৰ নেতৃত্বত আছিল এজন মুখ্য ন্যায়াধীশ, যাক ধৰ্মাধিকাৰিণ বুলি কোৱা হৈছিল। বৈদিক আৰু ব্ৰাহ্মণ্য যুগত ই প্ৰায়ে এক ধৰ্মীয় দৰবাৰ ৰূপে কাৰ্য্য কৰিছিল। পণ্ডিতসকলৰ মাজত আলোচনা আৰু বিতৰ্কৰ বাবে বিদ্বান ব্ৰাহ্মণৰ বৈঠকলৈ ই আছিল সাৰ্বভৌম সভা। আৰ কে মুখাৰ্জীৰ মতে পৰিষদটো বিভিন্ন মহাবিদ্যালয়ৰ অন্তৰ্গত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসমূহৰ এটা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। পৰিষদে ইয়াৰ সভাপতিৰ অধ্যক্ষতাত বিতৰ্ক চলাই সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হ’ল। প্ৰাচীন কালত বেদ, বেদাংগ, ধৰ্মশাস্ত্ৰ, ধৰ্ম ইত্যাদি বিষয়ৰ সিদ্ধান্ত ল'বলৈ ৰজাই মাতি অনা বিদ্বান সংস্কৃত আৰু বৈদিক পণ্ডিতৰ সমাৱেশ আছিল পৰিষদ। পৰিষদে গ্ৰহণ কৰা সিদ্ধান্ত সৰ্বজনীন স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল।

 ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান 
পৰিষদ বা পৰিষদ দুটা সংস্কৃত শব্দ — পৰি (চাৰিওফাল) আৰু সদ (বহিব) —ৰপৰা উৎপন্ন। সেয়ে পৰিষদ মানে ‘‘চাৰিওফালে বহি থকা’’। পৰিষদে সভা বা পৰামৰ্শমণ্ডলীক সূচায়। বৃহদাৰণ্যক উপনিষদত এনে পৰিষদৰ উল্লেখ পোৱা যায় যিবোৰ বহু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ মিলনস্থল বিদ্যাপীঠ আছিল।

 বিৱৰণ 
পৰাশৰৰ মতে এখন গাঁৱৰ চাৰিজন বা আনকি তিনিজন বিদ্বান ব্ৰাহ্মণে, যিয়ে বেদ জানে আৰু যজ্ঞ-অগ্নি পালন কৰে, পৰিষদ গঠন কৰে। ছন্দোগ্য উপনিষদ আৰু বৃহদাৰণ্যক উপনিষদত পৰিষদৰ উল্লেখ পোৱা যায়, য'ত আত্মা আৰু ব্ৰহ্মৰ আধ্যাত্মিক বিষয়ৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ আয়োজন কৰা হৈছিল। ছন্দোগ্য উপনিষদত পণ্ডিত স্বেতকেতুৰ উল্লেখ আছে, যিয়ে শিক্ষা লাভ কৰিবলৈ পাঞ্চাল পৰিষদলৈ গৈছিল। কৌটিল্যৰ মতে, সম্ভৱতঃ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬ষ্ঠ শতিকাত বিদ্বান ব্ৰাহ্মণসকলৰ পৰিষদত পদ্ধতিগত বিতৰ্কৰ মাধ্যমত ‘‘তন্ত্ৰ-যুক্তি’’ সংকলন কৰা হৈছিল, যাৰ অৰ্থ ‘‘বৈজ্ঞানিক যুক্তি’’। বৈদিক ঋষি গৌতমৰ মতে পৰিষদত ন্যূনতম ১০ জন সদস্য থাকিব লাগে — চাৰি বেদত সম্পূৰ্ণ শিক্ষিত চাৰিজন পণ্ডিত, এজন ছাত্ৰ, এজন গৃহস্থ, এজন তপস্বী আৰু আইন প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ তিনিজন সদস্য।

 গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈদিক পৰিষদ 
কাশী, মিথিলা, কোশল, কুৰু, পাঞ্চাল, প্ৰৱাহনা জয়ৱলীৰ ৰাজপ্ৰাসাদ, কেকায়া অশ্বপথীৰ সভা, সৌনকনৰ মহাশালা, উত্তৰ ভাৰতৰ যাজ্ঞবলক্য আশ্ৰম, পাঠাঞ্জলকাপ্যৰ গুৰুকুল, দক্ষিণ ভাৰতৰ ভৃগু আৰু দত্তাত্ৰেয়ৰ বিদ্যালয়সমূহ বৈদিক পৰিষদৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। বৈদিক পৰিষদৰ আসন ৰজাৰ ৰাজদৰবাৰ অথবা ভাৰত উপমহাদেশৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ মহান দাৰ্শনিকসকলৰ আশ্ৰমত স্থাপিত হৈছিল।

 তথ্যসূত্ৰ 

শ্ৰেণী:বেদ
শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰথা
শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ শিক্ষা
শ্ৰেণী:প্ৰাচীন ভাৰতীয় সাহিত্য