ৰতিৰহস্য

ৰতিৰহস্য () হ'ল ইংৰাজীত Secrets of Love নামেৰে অনুবাদিত, আৰু কোক শাস্ত্ৰ নামেও জনাজাত যৌনতা সম্পৰ্কীয় গ্ৰন্থ। এইখন গ্ৰন্থ প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগীয় কাশ্মীৰী পণ্ডিত তথা কবি কোক্কোকাই ৰচনা কৰিছিল, যি কোক পণ্ডিত নামৰেও জনাজাত। গ্ৰন্থখনৰ সঠিক ৰচনাকাল নিৰ্দিষ্টভাৱে জনা নাযায় যদিও একাদশ বা দ্বাদশ শতিকাত লিখা হৈছে বুলি অনুমান কৰা হয়। কোক্কোকাই সম্ভৱতঃ বেণুদত্ত নামৰ এজন ৰজাক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ নিজকে ‘‘সিদ্ধ পটিয়া পণ্ডিত’’ — অৰ্থাৎ “বিদ্বানসকলৰ মাজৰ এগৰাকী কৌশলী ব্যক্তি’’ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। গ্ৰন্থখন সংস্কৃত ভাষাত লিখা হৈছে।

 ঐতিহাসিক পৰিপ্ৰেক্ষিত 
কামসূত্ৰ প্ৰাচীন ভাৰতৰ যৌন-গ্ৰন্থ হ’লেও, ৰতিৰহস্য মধ্যযুগীয় সমাজ-সংস্কৃতি অনুসৰি ৰচিত। তেতিয়া উপলব্ধ নতুন সামাজিক পৰিৱেশৰ কামুক মনোভাব মিছিলে লৈ এই গ্ৰন্থৰ প্ৰয়োজন হৈছিল, আৰু সেই প্ৰেক্ষাপটতে কোক্কোকাই ৰতিৰহস্য ৰচনা কৰে।

 গঠন-ৰীতি 
ৰতিৰহস্যত পঞ্চদশ ‘‘পঞ্চিৱেদ’’ (অধ্যায়) আছে আৰু ই মুঠতে ৮০০টা শ্লোকৰ সমষ্টি। ইয়াত বিভিন্ন শাৰীৰিক গঠন, চন্দ্ৰ-পঞ্জিকা, বিভিন্ন ধৰণৰ যোনিৰ গঠন, বিভিন্ন বয়সৰ মহিলাৰ বৈশিষ্ট্য, আলিংগন, চুম্বন, সহবাস আৰু যৌন আসন আদি বিষয় আলোচনা কৰা হৈছে। কোক্কোকাই প্ৰেমৰ বিভিন্ন দশা উল্লেখ কৰি কৈছে যে, ইয়াৰ পঞ্চম দশা হ'ল ওজন হ্ৰাস, নৱম দশা হ'ল মূৰ্ছা আৰু দশম তথা অন্তিম দশা হ'ল মৃত্যু। গ্ৰন্থখনত বিভিন্ন ধৰণৰ মহিলাৰ বৰ্গীকৰণ; সংবেদনশীল অঞ্চল আৰু সিহঁতৰ কামোত্তেজনাত সহায়ক দিশসমূহো উল্লেখ আছে। 

ৰতিৰহস্যত ভাৰতীয় মহিলাৰ সৌন্দৰ্যৰ বৰ্ণনা বহুলভাৱে পোৱা যায়, যি কামসূত্ৰৰ সৌন্দৰ্য-বৰ্ণনাৰ সৈতে মিল আছে। মহিলাক তেওঁলোকৰ শাৰীৰিক গঠন অনুসৰি চাৰিটা মনো-শাৰীৰিক ধৰণত বিভাগ কৰা হৈছে, সেয়া হ'ল: পদ্মিনী, চিত্ৰিণী, শংখিনী আৰু হস্তিনী।

ইয়াত যৌনাংগৰ আকাৰ অনুসৰি সহবাসৰ নটা ধৰণ (নৱধৰণ) উল্লিখ কৰিছে। তদুপৰি, বিভিন্ন বীৰ্যবৰ্ধক বা কামোত্তেজক বস্তুৰ বৰ্ণনাও দিয়া হৈছে।

 বিশ্লেষণ 
ডব্লিউ জি আৰ্চাৰৰ মতে, কোক্কোকাই ‘‘যৌনসুখক সৰ্বাধিক উপভোগযোগ্য কৰি তোলা আৰু মহিলাক কেনেকৈ সন্তুষ্ট ৰাখিব পাৰি’’ সেই বিষয়ত গুৰুত্ব দিছে। এই গ্ৰন্থ ৰচনা কৰোতে তেওঁ নন্দিকেশ্বৰ, গোনিকপুত্ৰ, বাৎসায়ন আদি লেখকৰ গ্ৰন্থৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল।

 অনুবাদ 
গ্ৰন্থখনৰ আৰবী, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী অনুবাদ লজ্জত উন নিছা নামেৰে পৰিচিত। 
দ্য জয় অৱ ছেক্স ৰ লেখক অ্যালেক্স কমফৰ্টে ১৯৬৪ চনত ইংৰাজী অনুবাদ The Koka Shastra, Being the Ratirahasya of Kokkoka, and Other Medieval Indian Writings on Love প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও এছ. ছি. উপাধ্যায়ে Kokashastra (Rati Rahasya) of Pandit Kokkoka নামেৰে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰিছে। অৱনা ৰাম চন্দ্ৰ, কবি প্ৰভু আৰু হৰিহৰে এই গ্ৰন্থৰ ওপৰত মন্তব্য/ভাষ্য লিখিছে। ভাৰতত যৌনতা সম্পৰ্কীয় গ্ৰন্থৰ ভিতৰত কামসূত্ৰৰ পিছতে এইখন গ্ৰন্থক দ্বিতীয় স্থান দিয়া হয়।

 তথ্যসূত্ৰ 

শ্ৰেণী:মানৱ যৌনতা
শ্ৰেণী:সংস্কৃত গ্ৰন্থ
শ্ৰেণী:প্ৰাচীন ভাৰতীয় সাহিত্য