লাঠি খেল

লাঠি খেল হৈছে বঙালীৰ পৰম্পৰাগত মাৰ্চিয়েল আৰ্টচ্, ই বাংলাদেশত প্ৰচলিত একপ্ৰকাৰৰ লাঠি যুঁজ। এজন অনুশীলনকাৰীক লাঠিয়াল বুলি জনা যায়। লাঠি খেলাৰ উৎপত্তি ভাৰত উপমহাদেশৰ বংগ অঞ্চলৰপৰা হৈছিল। 
ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান
বাংলা ভাষাৰ লাঠি শব্দটোৰ অৰ্থ অসমীয়াতো লাঠি বা টাঙোন বা টোকোন, আনহাতে খেলাৰ অৰ্থ খেল বা ক্ৰীড়া। গতিকে লাঠি খেলৰ অনুবাদ হ’ব লাঠিৰে খেলা খেল, লাঠি খেল।।
বাদ্যযন্ত্ৰ
সাধাৰণতে বাঁহৰ গুৰি অংশৰে লাঠী তৈয়াৰ কৰা হয় আৰু কেতিয়াবা ঘন ঘনকৈ লোহাৰ আঙঠিৰে বান্ধি লোৱা হয়। সাধাৰণ লাঠিৰ জোখ ৬ৰ পৰা ৮ ফুট (২ৰ পৰা ২.৪ মিটাৰ)। কিছুমান, যাক টাঙোন বুলি কোৱা হয়, চুটি আৰু লাঠি বা নিৰ্দেশক মাৰিৰ দৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। আগতে লাঠিক ঢালৰ সৈতে যোৰ কৰিব পৰা গৈছিল, যিটো এতিয়াও ন’ৰি মাৰি (মক ষ্টিক-ফাইট) প্ৰদৰ্শনত দেখা যায়।
ইতিহাস
ধনী কৃষক আৰু অন্যান্য বিশিষ্ট লোকসকলে নিজৰ নিৰাপত্তাৰ বাবে আৰু নিজৰ ক্ষমতাৰ প্ৰতীক হিচাপে দৰ্মহাভোগী লাঠিয়ালক নিযুক্ত কৰি লৈছিল। মাটি আৰু অন্যান্য সম্পত্তি ৰক্ষা বা লোৱাৰ উপায় হিচাপে এইসকলক দ্বৈত কামত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। দক্ষিণ এছিয়াৰ কিছুমান ভাষাৰ এটা প্ৰবাদ হ'ল "যিজনে লাঠি ব্যৱহাৰ কৰে তেওঁ ম’হ ৰাখে"। জমিদাৰ (সামন্ত) সকলে গাঁৱৰ মানুহৰ পৰা বলপূৰ্বক কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ লাঠিয়ালৰ দল পঠিয়াইছিল। লাঠি প্ৰশিক্ষণ এটা সময়ত  ব্ৰতচাৰী শিক্ষা ব্যৱস্থাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।

যদিও ভাৰত আৰু বাংলাদেশী গাঁৱত লাঠীৰ বহুল প্ৰচলন আছে, তথাপি নগৰায়নৰ ফলত যোৱা দশকবোৰত গ্ৰাম্য যুদ্ধ কলা হিচাপে ইয়াৰ অৱনতি ঘটিছে। ১৯৮৯ চনলৈকে বাংলাদেশৰ কুষ্টিয়াত বাৰ্ষিক দেশজোৰা লাঠি খেলা অধিৱেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল, য’ত দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ দলে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। অনুশীলনকাৰী আৰু দৰ্শকৰ সংখ্যা হ্ৰাস পোৱাৰ বাবে এতিয়া তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে এবাৰ এই অধিৱেশন অনুষ্ঠিত কৰা হয়। আনকি এসময়ত লাঠী খেলৰ উৎপত্তি হোৱা জিলাসমূহতো এতিয়া মাত্ৰ কেইখনমানহে খেল বাকী আছে। আজিকালি লাঠি খেল উৎসৱ আৰু বিয়াৰ সময়ত সাধাৰণতে দেখা যায়। পশ্চিম বংগত কিছুমান পূজাৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে লাঠি খেল অনুষ্ঠিত হয়, উত্তৰ বংগত ঈদৰ সময়ত চামদী নামৰ একেধৰণৰ খেল খেলা হয়।

অনুশীলনী
লাঠিয়াল গোষ্ঠীয়ে বাওই ঝক (গোট যুঁজ), ন’ৰী বাৰী (লাঠিৰে মক ফাইট), ফালা খেলা আৰু দাও খেলা (চোকা অস্ত্ৰৰে মক ফাইট), আৰু চুৰি নৃত্য সংগীতত শ শ লোকৰ উপস্থিতিত পৰিৱেশন কৰিছিল। এই গোটবোৰে হয়তো দাও খেলা (মাচেটে যুঁজ) আৰু ফাৰা খেলা (তৰোৱাল যুঁজ) কলা শিকিব পাৰে, যি দুয়োটা আজি মক-ফাইটৰ ৰূপত সংৰক্ষিত হৈ আছে। সাধাৰণতে খেলবোৰ এজন এজনকৈ খেলা হয়, কিন্তু এই শিল্পত মক-গ্ৰুপ ফাইট বা বাওই ঝাক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। লাঠি ভাষাত শক্তিৰ কেন্দ্ৰস্থল হৃদযন্ত্ৰৰ চক্ৰ আৰু অনুশীলনকাৰীসকলে অধিক উলম্ব অৱস্থাত যুঁজ দিয়ে।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:খেল