জৰীণা

জৰীণা হাছমি (ইংৰাজী: Zarina Hashmi; জন্ম: ১৬ জুলাই ১৯৩৭ – ২৫ এপ্ৰিল ২০২০, পেছাগতভাৱে জাৰিনা নামেৰে পৰিচিত) নিউয়ৰ্ক চহৰত বাস কৰা এগৰাকী ভাৰতীয় আমেৰিকান শিল্পী আৰু প্ৰিণ্টমেকাৰ। তেওঁৰ কাম চিত্ৰ অংকন, প্ৰিণ্টমেকিং, আৰু ভাস্কৰ্য্যৰ বিষয়ে। ন্যূনতম আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত তেওঁৰ কামে দৰ্শকৰপৰা আধ্যাত্মিক প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰিবলৈ বিমূৰ্ত আৰু জ্যামিতিক ৰূপৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।

 জীৱনী 
জৰীণা ৰশ্বিদ (জনপ্ৰিয়ভাৱে জৰীণা হাছমি নামেৰে পৰিচিত)ৰ জন্ম ১৬ জুলাই ১৯৩৭ চনত আলীগড়ত, তেতিয়াৰ ব্ৰিটিছ ৰাজ শাসিত ভাৰতত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ শেইখ আবদুৰ ৰশ্বিদ আলীগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক আছিল আৰু মাতৃ ফাহমিদা বেগম গৃহিণী আছিল। জৰীণাই ১৯৫৮ চনত আলীগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণিত বিষয়ত বি.এছ. (অ’নাৰ্ছ) ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ থাইলেণ্ডত বিভিন্ন মুদ্ৰণ-কলা পদ্ধতি অধ্যয়ন কৰে আৰু পেৰিছৰ আটেলিয়ে ১৭ ষ্টুডিঅ’ত শিক্ষাগ্ৰহণ কৰে, য’ত তেওঁ ষ্টেনলি উইলিয়াম হেইটাৰৰ অধীনত শিক্ষানবিশ হিচাপে কাম কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ জাপানৰ টোকিঅ’ত মুদ্ৰণশিল্পী তোশি য়োশিদাৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰে। পিছলৈ তেওঁ নিউয়ৰ্ক চহৰত বাস আৰু কৰ্মৰত আছিল।

১৯৮০ৰ দশকত জৰীণাই নিউয়ৰ্ক ফেমিনিষ্ট আৰ্ট ইনষ্টিটিউটৰ পৰিচালনা পৰিষদৰ সদস্য হিচাপে সেৱা আগবঢ়ায় আৰু সংলগ্ন উইমেন্স চেণ্টাৰ ফৰ লাৰ্নিংত কাগজ প্ৰস্তুতি বিষয়ক কৰ্মশালাৰ প্ৰশিক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। তেওঁ নাৰীবাদী শিল্প সাময়িকী হেৰেছিজ: আৰ্ট এণ্ড পলিটিক্স বিষয়ক নাৰীবাদী প্ৰকাশনৰ সম্পাদকীয় পৰিষদতো সদস্য আছিল আৰু “থাৰ্ড ৱৰ্ল্ড উইমেন” বিশেষ সংখ্যাত অৱদান আগবঢ়ায়।

জৰীণাৰ মৃত্যু ২৫ এপ্ৰিল ২০২০ চনত লণ্ডনত এলঝাইমাৰ ৰোগৰ জটিলতাৰ ফলত হয়।

১৬ জুলাই ২০২৩ চনত জৰীণাৰ ৮৬তম জন্মদিন উপলক্ষে তেওঁৰ কৰ্মপ্ৰেৰিত এটা গুগল ডুডল প্ৰকাশ কৰা হয়।

 শিল্পশৈলী 
জৰীণাৰ শিল্পচিন্তাক তেওঁৰ মুছলিম-জন্ম ভাৰতীয় নাৰী হিচাপে পৰিচয় আৰু জীৱনজুৰি স্থানান্তৰৰ অভিজ্ঞতাই গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিছিল। তেওঁ ইছলামি ধৰ্মীয় অলংকৰণৰ দৃশ্য উপাদান ব্যৱহাৰ কৰিছিল, বিশেষকৈ ইছলামি স্থাপত্যত সাধাৰণতে দেখা পোৱা নিয়মিত জ্যামিতিক নক্সা। তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মসমূহৰ বিমূৰ্ত আৰু সংযত জ্যামিতিক শৈলী মিনিমেলিজম ধাৰাৰ শিল্পী যেনে ছল লেউইটৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।

জৰীণাৰ শিল্পকৰ্মত “ঘৰ” ধাৰণাটো এক প্ৰবাহী আৰু বিমূৰ্ত স্থান হিচাপে অনুসন্ধান কৰা হৈছিল, যি ভৌতিক অৱস্থান বা স্থানৰ সীমা অতিক্ৰম কৰে। তেওঁৰ কৰ্মত প্ৰায়ে স্থানান্তৰ, প্ৰবাস আৰু নিৰ্বাসনৰ ধাৰণা সূচোৱা প্ৰতীকসমূহ দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, তেওঁৰ কাঠখোদাই মুদ্ৰণকৰ্ম পেপাৰ লাইক স্কিনত বগা পটভূমিৰ ওপৰত এক পাতল ক’লা ৰেখাই তলৰ সোঁফালৰ কোণৰ পৰা ওপৰৰ বাঁওফালৰ কোণলৈকে বেঁকাই বেঁকাই আগবাঢ়ি গৈ পৃষ্ঠাখন বিভাজিত কৰিছে। এই ৰেখাখনত মানচিত্ৰসদৃশ গুণ আছে, যিয়ে ইয়াৰ পেঁচাল আৰু কোণীয় বিভাজনৰ জৰিয়তে দুটা স্থানৰ মাজৰ সীমা অথবা এতিয়াও অসমাপ্ত এক যাত্ৰাৰ ভৌগোলিক নক্সাৰ ইঙ্গিত দিয়ে।

তেওঁৰ দিল্লী শৃংখলাৰ বাবে জৰীণাই ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ পূৰ্বে শাজাহানাবাদ (পুৰণি দিল্লী) চহৰৰ খোদাইকৃত নক্সাৰ আধাৰত এক কাঠখোদাই মুদ্ৰণ সৃষ্টি কৰিছিল।

 বঁটা আৰু ফেল’শ্বিপ 
 ২০০৭: ৰেচিডেন্সি, ইউনিভাৰ্চিটি অৱ ৰিচমণ্ড, ৰিচমণ্ড, ভাৰ্জিনিয়া।
 ২০০৬: ৰেচিডেন্সি, মন্টালভো আৰ্টছ চেণ্টাৰ, চাৰাটোগা, কেলিফৰ্ণিয়া।
 ২০০২: ৰেচিডেন্সি, উইলিয়ামছ কলেজ, উইলিয়ামছটাউন, মেছাচুচেটছ।
 ১৯৯৪: ৰেচিডেন্সি, আৰ্ট-অমি, ওমি, নিউয়ৰ্ক।
 ১৯৯১: ৰেচিডেন্সি, মহিলা ষ্টুডিঅ’ কৰ্মশালা, ৰ’জণ্ডেল, নিউয়ৰ্ক।
 ১৯৯০: এডলফ আৰু এষ্টাৰ গটলিব ফাউণ্ডেশ্যনৰ অনুদান আৰু নিউয়ৰ্ক ফাউণ্ডেশ্যন ফৰ দ্য আৰ্টছ ফেল’শ্বিপ।
 ১৯৮৯: গ্ৰেণ্ড প্ৰাইজ, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰিন্ট দ্বিবাৰ্ষিকী, ভোপাল, ভাৰত।
 ১৯৮৫: নিউয়ৰ্ক ফাউণ্ডেশ্যন ফৰ দ্য আৰ্টছ ফেল’শ্বিপ, নিউয়ৰ্ক।
 ১৯৮৪: প্ৰিন্টমেকিং কৰ্মশালা ফেল’শ্বিপ, নিউয়ৰ্ক।
 ১৯৭৪: জাপান ফাউণ্ডেশ্যন ফেল’শ্বিপ, টকিঅ’।
 ১৯৬৯: ভাৰতত ছপা নিৰ্মাণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ বঁটা।

তথ্যসূত্ৰ

বাহ্যিক সংযোগ
 Zarina's website  
 Images of Zarina's work at Luhring Augustine Gallery, New York
 Gallery Espace, New Delhi, India
 Jeanne Jaeger Bucher, Paris, France

শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি
শ্ৰেণী:শিল্প