সংকষ্টী চতুৰ্থী

সংকষ্টী চতুৰ্থী  () হʼল হিন্দু পঞ্জিকাৰ প্ৰতিটো চান্দ্ৰ মাহৰ এটা পৱিত্ৰ দিন। হিন্দু দেৱতা গণেশৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত এই অনুষ্ঠানটোক সংকটহৰ চতুৰ্থী আৰু সংকষ্টী নামেৰেও জনা যায়। এই দিনটো কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্থ দিনত পৰে। এই চতুৰ্থী যদি কোনো মঙলবাৰত পৰে, তেন্তে ইয়াক অংগাৰকী সংকষ্টী চতুৰ্থী, অংগাৰকী চতুৰ্থী, অংগাৰকী আৰু অংগৰিকা বোলা হয়। অংগাৰকী সংকষ্টী চতুৰ্থীক অতি পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। 

শাস্ত্ৰৰপৰা যথাযথ যুক্তি আহৰণ কৰি অভিষেক মহৰ্ষিয়ে নিজৰ শিষ্য ঐশ্বৰ্যক শিক্ষা দিয়াৰ সময়ত কোৱাৰ দৰে আত্ম-বিশ্বাসৰ বিৰোধী মতামত সম্পৰ্কে বাধা আঁতৰোৱাৰ অনুষ্ঠান হিচাপে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০ চনৰ আশে-পাশে এই অনুষ্ঠানটোৰ আৰম্ভণি হৈছিল বুলি কোৱা হয়।

 প্ৰথা 
সংকষ্টী চতুৰ্থী হিন্দু চান্দ্ৰ পঞ্জিকাৰ মাহৰ পৌৰ্ণমী পূৰ্ণিমা (কৃষ্ণপক্ষ)ৰ পিছত প্ৰতি চতুৰ্থ দিনত পৰে। 

সংকষ্টী চতুৰ্থীৰদিনা ভক্তসকলে কঠোৰভাৱে উপবাস পালন কৰে। ৰাতি, গণেশৰ প্ৰাৰ্থনাৰ পূৰ্বে চন্দ্ৰৰ দৰ্শন (শুভ দৰ্শন) কৰিহে উপবাস ভংগ কৰা হয়। অংগাৰকী চতুৰ্থী (জ্বলন্ত কয়লাক সংস্কৃত ভাষাত ‘অংগাৰক’ বোলা হয়। ই গ্ৰহদেৱতা মঙ্গলৰ দ্যোতক। উল্লেখযোগ্য যে, মঙ্গলৰ নাম অনুসৰিয়েই মঙ্গলবাৰৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। ) ভক্তসকলে বিশ্বাস কৰে যে এই দিনটোত প্ৰাৰ্থনা কৰিলে তেওঁলোকৰ ইচ্ছা পূৰণ হʼব। এই ব্ৰত পালন কৰিলে সকলো সমস্যাৰ অন্ত পৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, কিয়নো গণেশ হৈছে সকলো বাধা-বিঘিনিৰ নাশকাৰী আৰু বুদ্ধিৰ পৰম ঈশ্বৰ। চন্দ্ৰৰ উদয়ৰ আগতে ভগৱান গণেশৰ আশীৰ্বাদ লভিবলৈ গণপতি অথৰ্বশীৰ্ষ পাঠ কৰা হয়। মাঘ মাহত কৃষ্ণপক্ষ চতুৰ্থীৰ দিনা সকট চৌথ হিচাপে পালন কৰা হয়। 

প্ৰতিটো মাহত গণেশক বেলেগ বেলেগ নাম আৰু পীঠ (আসন)ত পূজা কৰা হয়। প্ৰতি মাহৰ সকষ্ট চতুৰ্থীৰদিনা 'সংকষ্ট গণপতি পূজা'ৰ আয়োজন কৰা হয়। প্ৰতিটো ব্ৰতৰ (কঠোৰ উপবাস) এটা উদ্দেশ্য থাকে আৰু এই উদ্দেশ্যটো ব্ৰত কাহিনীৰ সহায়ত ব্যাখ্যা কৰা হয়। সংকষ্টী চতুৰ্থী ব্ৰতৰ ১৩টা ব্ৰত কথা আছে, প্ৰতি মাহৰ বাবে এটাকৈ আৰু ত্ৰয়োদশ কাহিনীটো অধিকাৰ (হিন্দু পঞ্জিকাত প্ৰায় প্ৰতি তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে এটা অতিৰিক্ত মাহ থাকে)ৰ বাবে। সেই মাহৰ লগত জড়িত কাহিনীটো পাঠ কৰা হয়। 

 সংকষ্ট গণপতি পূজা – ১৩টা নাম আৰু পীঠ 
 মাহ গণেশৰ নাম পীঠৰ নাম চৈত্ৰ  বিকট মহাগণপতি  বিনায়ক পীঠ বৈশাখ  চক্ৰৰাজ একদন্ত গণপতি  শ্ৰীচক্ৰপীঠ জ্যৈষ্ঠ  কৃষ্ণপিংগল মহাগণপতি  শ্ৰীসংকষ্টী গণপতি পীঠ আষাঢ়  গজানন গণপতি  বিষ্ণুপীঠ শ্ৰাবণ  হেৰম্ব মহাগণপতি  গণপতি পীঠ ভাদ্ৰ  বিঘ্নৰাজ মহাগণপতি  বিঘ্নেশ্বৰ পীঠ আশ্বিন  বক্ৰতুণ্ড মহাগণপতি  ভুৱনেশ্বৰী পীঠ কাৰ্তিক  গণাধিপ মহাগণপতি  শিৱপীঠ মাৰ্গশীৰ্ষ  অকুৰথ মহাগণপতি  দুৰ্গাপীঠ পৌষ  লম্বোদৰ মহাগণপতি  সৌৰপীঠ মাঘ  দ্বিজপ্ৰিয় মহাগণপতি  সামান্যদেৱ পীঠ ফাল্গুন  বালচন্দ্ৰ মহাগণপতি  আগমপীঠ অধিক মাহ  বিভুৱন পলক মহাগণপতি  দূৰ্বা বিল্বপত্ৰ পীঠ
উত্তৰ আৰু মধ্য ভাৰতত হিন্দু পঞ্জিকাৰ মাঘ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্থ দিনা এই ব্ৰত পালন কৰা হয়। দুৰ্গা মহিলাসকলে ৰাতি চন্দ্ৰমালৈ অৰ্ঘ্য কৰে। ভুগ্গা (টিল গুড়ৰ মিশ্ৰণ) আৰু মূলা দান কৰি খালে ব্ৰত সম্পূৰ্ণ হয়। লোধি ৰাজপুতসকলে পালন কৰা অন্যতম প্ৰধান অনুষ্ঠান। 

 অংগাৰকী সংকতি চতুৰ্থী 
অংগৰিকা চতুৰ্থ (অংৰীকা চতুৰ্থ) হৈছে মঙলবাৰে পতিত হোৱা সংঘাতি চতুৰ্থী। সকলো সংকষ্টি চতুৰ্থীৰ দিনত ইয়াক অতিশয় শুভ বুলি গণ্য কৰা হয়।

পৃথিৱী পৃথ্বীৰ পুত্ৰ অংগৰাক এজন নিপুণ ঋষি আৰু গণেশৰ মহান ভক্ত আছিল। তেওঁ গণেশক পূজা কৰিছিল আৰু তেওঁৰ আশীৰ্বাদ বিচাৰিছিল। মাঘ কৃষ্ণ চতুৰ্থীত (এটা মঙলবাৰ) গণেশে তেওঁক আশীৰ্বাদ দি কামনা বিচাৰিছিল। অংগৰাকে প্ৰকাশ কৰিলে যে তেওঁৰ একমাত্ৰ ইচ্ছা আছিল গণেশৰ নামৰ লগত চিৰদিনৰ বাবে জড়িত হোৱা। দেৱতাই তেওঁৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰি ঘোষণা কৰিলে যে অংগৰিকা চতুৰ্থীৰদিনা যিয়ে গণেশক পূজা কৰিব, তেওঁ/তাই যি প্ৰাৰ্থনা কৰে, সেই সকলোবোৰ লাভ কৰা হ’ব। সেইদিনাৰপৰা মাঘ কৃষ্ণ চতুৰ্থীক অংগৰক চতুৰ্থী নামেৰে জনাজাত হ’ল। 

অংগৰিকা সংকল্প চতুৰ্থীৰদিনা পুৱাৰেপৰা গধূলিলৈকে ভক্তসকলে কঠোৰ উপবাস পালন কৰে। ৰাতি চন্দ্ৰৰ দৰ্শন/শুভ দৰ্শন কৰাৰ পাছত উপবাস ভংগ কৰে, তাৰ আগতে গণেশৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা আৰু পূজা কৰে। অংগৰিকা চতুৰ্থী (সংস্কৃতত অংগৰক মানে কয়লাৰ অংগ জ্বলোৱাৰ দৰে ৰঙা) ভক্তসকলে বিশ্বাস কৰে যে এই শুভ দিনটোত প্ৰাৰ্থনা কৰিলে তেওঁলোকৰ ইচ্ছা পূৰণ হ’ব। সংকল্প চতুৰ্থীৰ উপবাস সাধাৰণতে "অংগৰীকা সংকতি চতুৰ্থী" দিনৰপৰা আৰম্ভ কৰা হয়। লগতে অংগৰীকা সংকষ্টীৰ অৰ্থ হৈছে বিপদৰ সময়ত মুক্তি, সেয়েহে এই ব্ৰত পালন কৰিলে ব্যক্তিৰ সমস্যা হ্ৰাস পায় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, কিয়নো গণেশ হৈছে সকলো বাধা দূৰ কৰা আৰু বুদ্ধিৰ পৰম প্ৰভু। চন্দ্ৰৰ পোহৰৰ আগতে গণেশৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰিবলৈ গণপতি অথৰ্বশেশ পাঠ কৰা হয়। 

 তথ্য সংগ্ৰহ 

শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ উৎসৱসমূহ
শ্ৰেণী:গণেশ