পুষণ

পুষণ (সংস্কৃত: पूषन्) বৈদিক সৌৰ দেৱতা আৰু আদিত্যৰ অন্যতম। তেওঁ সভা-সমিতিৰ দেৱতা। বিয়া, যাত্ৰা, বাট-পথ, গৰু-ম’হৰ খাদ্যৰ তদাৰক পুষণৰ দায়িত্ব। তেওঁ আছিল এজন চাইকোপম্প (আত্মাৰ পথ প্ৰদৰ্শক), আত্মাক আন জগতলৈ লৈ যোৱা।
তেওঁ ভ্ৰমণকাৰীসকলক ডকাইত আৰু বনৰীয়া জন্তুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে আৰু পুৰুষক আন পুৰুষৰ শোষণৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। তেওঁ আছিল এজন সহায়কাৰী পথ প্ৰদৰ্শক, এজন "ভাল" দেৱতা, তেওঁৰ অনুগামীসকলক চহকী চৰণীয়া পথাৰ আৰু ধন-সম্পত্তিৰ দিশে লৈ গৈছিল।
নামৰ উৎপত্তি
পৰম্পৰাগতভাৱে এই দেৱতাৰ নাম সংস্কৃত ক্ৰিয়া পূষ্যতিৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়, যাৰ অৰ্থ হৈছে "উন্নতি বৃদ্ধি কৰা"। বহু আধুনিক পণ্ডিতে পুষণক পুনৰ্গঠিত আদি-ভাৰত-ইউৰোপীয় দেৱতা *Péh2usōn ৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি গণ্য কৰে, যাৰ ফলত পুষণক গ্ৰীক দেৱতা পানৰ সম্পৰ্কীয় কৰি তুলিব। পান আৰু পুষণৰ মাজৰ সংযোগৰ প্ৰস্তাৱ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯২৪ চনত জাৰ্মান পণ্ডিত হাৰ্মান কলিটজে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল।H. Collitz, "Wodan, Hermes und Pushan," Festskrift tillägnad Hugo Pipping pȧ hans sextioȧrsdag den 5 November 1924 1924, pp 574–587.
সাহিত্যত
ঋগবেদৰ দহটা গীত পূষণৰ বাবে উৎসৰ্গিত (এটা যৌথভাৱে সোম আৰু পূষণৰ বাবে আৰু আনটো ইন্দ্ৰ আৰু পূষণৰ বাবে)।Rigveda I.42, I.138, II.40 (to Soma and Pūṣan), VI.53, VI.54, VI.55, VI.56, VI.57 (to Indra and Pūṣan), VI.58 and X.26. Links direct to the 1896 English translation by Ralph T. H. Griffith on sacred-texts.com, which also hosts a Sanskrit version of each hymn. তেওঁৰ ৰথ ছাগলীৰ দ্বাৰা টনা হয়। কেতিয়াবা তেওঁক সূৰ্যই নিজৰ গতিপথত আকাশৰ ওপৰেৰে ঠেলি দিয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়। তেওঁক পশু-পক্ষীৰ ৰক্ষক হিচাপেও প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।  পুষণক কবি বুলিও গণ্য কৰা হয়, যি পাছলৈ কেইবাজনো দেৱতাৰ উপনাম আৰু অধিক "ৰজা"ক বুজোৱা উপাধি হৈ পৰে।

দীঘল কেঁকোৰা চুলি আৰু দাড়ি, সোণৰ কুঠাৰ, শূল আৰু অংকুশ লৈ থাকে। তেওঁ লুথুৰী খায়, আৰু শতপথত ব্ৰাহ্মণত তেওঁক দাঁতহীন বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ বিবাহ হৈছে দেৱতাসকলে তেওঁক দান কৰা সূৰ্যৰ কন্যা সূৰ্য্যাৰ সৈতে। তেওঁ পথৰ চিনাকি আৰু পথৰ ৰক্ষক। এই ভূমিকাত তেওঁ মানুহক পথত বিভিন্ন বিপদৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। তেওঁ ঐশ্বৰিক পথৰ সৈতেও জড়িত, আৰু পৃথিৱী আৰু স্বৰ্গৰ মাজৰ পথৰ সৈতে পৰিচিত, যাৰ ফলত তেওঁ আত্মাক স্বৰ্গলৈ লৈ যাব পাৰে। তেওঁক গৰু, ঘোঁৰা আৰু ভেড়া পহৰা দিবলৈ আহ্বান কৰা হয় আৰু হেৰাই যোৱা গৰুবোৰ বিচাৰি উলিয়াবলৈ কোৱা হয়।

তৈত্তিৰীয় সংহিতাত পোৱা এক আখ্যান অনুসৰি বিভিন্ন দেৱতাৰ সন্মানত কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ যজ্ঞ দক্ষ যজ্ঞৰ পৰা ৰুদ্ৰক বাদ দিয়া হৈছিল। নৈবেদ্যৰ এটা অংশ খাবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে তেওঁ খঙত কাঁড়েৰে বিন্ধি পুষণৰ দাঁত ভাঙিলে। এই আখ্যানৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণ ৰামায়ণ, মহাভাৰত, আৰু পুৰাণত পোৱা যায়। এই সংস্কৰণসমূহত ৰুদ্ৰ (বা শিৱ) শহুৰেক দক্ষ, যজ্ঞকাৰীয়ে তেওঁক নিমন্ত্ৰণ নকৰাৰ বাবে ক্ৰোধিত হৈছিল। শিৱই খঙত পুষণক লাথি মাৰিলে আৰু যজ্ঞৰ প্ৰসাদ খাই থাকোঁতে তেওঁৰ দাঁতবোৰ উলিয়াই দিলে। পুৰাণ সংস্কৰণত শিৱৰ জটা চুলিৰ নুৰা এটাৰ পৰা সৃষ্টি কৰা বীৰভদ্ৰই পুষণৰ দাঁত উলিয়াই দিছিল।

মহাভাৰত আৰু পুৰাণত পুষণক বাৰজন আদিত্য (অদিতিৰ পুত্ৰ)ৰ ভিতৰত এজন বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। মহাভাৰতত উল্লেখ কৰা অদিতিৰ আন এঘাৰজন পুত্ৰ হ'ল সূৰ্য, আৰ্যমন, ত্ৱষ্ট্ৰ, সবিত্ৰ, ভগ, ধাতা, মিত্ৰ, বৰুণ, অংশ, ইন্দ্ৰ আৰু বিষ্ণু (বামনদেৱ ৰূপত)।

তথ্যসূত্ৰ

শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱতা