নেপাল সম্বৎ

নেপাল সম্বৎ (, অৰ্থাৎ "নেপাল যুগ") হৈছে নেপালৰ নেৱাৰ লোকসকলে ব্যৱহাৰ কৰা লুনিসৌৰ কেলেণ্ডাৰ। 
৮৭৯ চনৰ ২০ অক্টোবৰৰপৰা আৰম্ভ হোৱাৰপৰা ১৭৬৯ চনত মল্ল বংশৰ শেষলৈকে ই নেপালৰ চৰকাৰী কেলেণ্ডাৰ আছিল। 
এই সময়ছোৱাত নেপাল সম্বৎ মুদ্ৰা, শিল আৰু তামৰ প্লেটৰ শিলালিপি, ৰাজকীয় আদেশ, বুৰঞ্জী, হিন্দু আৰু বৌদ্ধ পাণ্ডুলিপি, আইনী নথি-পত্ৰ আৰু চিঠি-পত্ৰত প্ৰকাশ পাইছিল।Gurung, D. B. (2003) Nepal tomorrow: voices & visions. Koselee Prakashan. , . Page 661. ১৭৬৯ চনত শ্বাহসকলে নেপাল জয় কৰাৰ পাছত দেশৰ চৰকাৰী কেলেণ্ডাৰৰ ঠাইত শক যুগ আৰু পিছলৈ বিক্ৰম সংভাত স্থাপন কৰা হয়। 

এই কেলেণ্ডাৰখনে নেপালত এতিয়াও সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্য লাভ কৰিছে, বিশেষকৈ নেৱাৰ লোকসকলৰ মাজত, যিসকলৰ উৎসৱ এই কেলেণ্ডাৰ ব্যৱস্থাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হয়। ইয়াৰ সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহাসিক তাৎপৰ্য্যৰ বাবে নেপাল চৰকাৰে ঘোষণা কৰিছে যে ২০২৩ চনৰ ১১ নৱেম্বৰৰপৰা বিক্ৰম সম্বৎৰ সৈতে নেপাল সম্বৎক চৰকাৰী নথি-পত্ৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ'ব। 

নেপাল সম্বৎৰ উৎপত্তি প্ৰায়ে লোককথাৰ বিষয় হৈ পৰে শংখধৰ সাখোৱাৰ দৰে, যিজন অৰ্ধ-কিংবদন্তি ব্যক্তিয়ে লোককথাত প্ৰায়ে কেলেণ্ডাৰ ব্যৱস্থাৰ পূৰ্বপুৰুষ হিচাপে। কিন্তু ইয়াৰ ঐতিহাসিক উৎপত্তিৰ বিষয়ে এতিয়াও ৰহস্যৰ আৱৰ্তত আছে।

ইতিহাস
৮৭৯ চনৰ ২০ অক্টোবৰত ৰাঘৱদেৱে নেপালত শাসন কৰি থকাৰ সময়ত নেপাল সম্বৎ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। কিন্তু এই কেলেণ্ডাৰ ব্যৱস্থাৰ উৎপত্তি অৱশ্যে ৰহস্যৰ আৱৰ্তত আছে। বহু বিশেষজ্ঞই ইয়াৰ উৎপত্তিৰ ওপৰত তত্ত্ব আগবঢ়াইছে যদিও বিশেষজ্ঞসকলৰ সৰ্বসন্মতিক্ৰমে একমত হোৱা তত্ত্ব এতিয়াও নাই। Page 5.

চতুৰ্দশ শতিকাৰ এখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে যে ৰাঘৱদেৱৰ ৰাজত্বকালত পশুপতিৰ বাবে এটা নতুন যুগ উৎসৰ্গা কৰা হৈছিল যাৰ ফলত পেটেকৰ দৰে কিছুমান ইতিহাসবিদে তত্ত্ব আগবঢ়াইছিল যে নতুন যুগৰ ভেটি পশুপতিৰ সৈতে জড়িত এটা পৱিত্ৰ পৰিঘটনা সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সৈতে জড়িত।

শিল্প ইতিহাসবিদ পালে এই যুগৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে তত্ত্ব আগবঢ়োৱা নাই যদিও দেশখনৰ নামেৰে নতুন যুগ প্ৰতিষ্ঠা হোৱাটোৱে নৱম শতিকাত থলুৱা নেৱাৰ লোকসকলৰ মাজত জাতীয় পৰিচয়ৰ ক্ৰমবৰ্ধমান অনুভূতিৰ ইংগিত দিছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।

প্ৰাচ্যবিদ চিলভেন লেভিৰ মতে নেপাল সম্বৎ শকা যুগৰপৰা ৮০০ কৰ্তন কৰি উদ্ভৱ হৈছিল কাৰণ "৮ সংখ্যাক নেপালীসকলে অশুভ বুলি গণ্য কৰে।"  আধুনিক ইতিহাসবিদসকলে এই দাবী মানি লোৱা নাই কাৰণ শকা যুগ নেপাল সম্বৎৰপৰা ৮০১.৭ বছৰ আগুৱাই গৈছে। লেভিয়ে এইটোও তত্ত্ব আগবঢ়াইছিল যে লেংদাৰ্ম হত্যাৰ পিছত তিব্বতী সাম্ৰাজ্যৰপৰা নেপালৰ স্বায়ত্তশাসন উদ্‌যাপনৰ বাবে নেপাল সম্বৎ আৰম্ভ কৰা হৈছিল, যিটো দাবী আধুনিক ইতিহাসবিদসকলেও নাকচ কৰিছে কাৰণ এই হত্যাকাণ্ড ৮৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হৈছিল।

নেপালৰ ইতিহাসবিদ গৌতমা ভি বজ্ৰাচাৰ্যই লেভিৰ দৰেই এক তত্ত্ব আগবঢ়াইছে, নেপাল সম্বৎ সঁচাকৈয়ে শকা যুগৰপৰাই উদ্ভৱ হোৱা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁৰ মতে শকা যুগ ৮০১ চন পোৱাৰ লগে লগে লোককালৰ ঐতিহাসিক প্ৰথা অনুসৰণ কৰি নেপাল সম্বৎ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল, য'ত এটা শতিকা সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত বছৰৰ গণনা ১ লৈ পুনৰ স্থাপন কৰি নতুন যুগ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।

ঐতিহাসিক ব্যৱহাৰ

নেপাল সম্বৎ ১৪৮ (১০২৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে কেলেণ্ডাৰৰ বাবে নেপাল সম্বৎ নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।

পানাউতিৰ এটা স্তুপৰ ওপৰত লিখা এটা শিলালিপি নেপাল সম্বৎ ৮৬৬ (১৭৪৬ খ্ৰীষ্টাব্দ) বুলি লিখা হৈছে।Hridaya, Chittadhar (ed.) (1971). Nepal Bhasa Sahityaya Jatah. Kathmandu: Nepal Bhasa Parisad. Pages 114.

নেপাল মণ্ডলৰ বাহিৰত নেপালৰ লগতে ভাৰত, চীন, ম্যানমাৰকে ধৰি অন্যান্য দেশতো নেপাল সম্বৎ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। গোৰ্খাত পোখাৰিথোক বজাৰৰ ভৈৰৱ মন্দিৰৰ শিলালিপিত নেপাল সম্বৎ ৭০৪ (১৫৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) তাৰিখ লিখা আছে। ছালিয়ানকোটৰ এটা জিৰণি ঘৰত খাছ ভাষাত লিখা এটা শিলালিপিৰ তাৰিখ নেপাল সম্বৎ ৯১২ (১৭৯২ খ্ৰীষ্টাব্দ) বুলি লিখা আছে।Itihas Prakash (14 April 1955). Kathmandu: Itihas Prakash Mandal. Page 37. পূব নেপালত ভোজপুৰৰ বিদ্যাধৰি আজিমা মন্দিৰত দুৱাৰ আৰু টিম্পানামৰ দানৰ লিপিবদ্ধ শিলালিপিত নেপাল সম্বৎ ১০১১ (১৮৯১ খ্ৰীষ্টাব্দ) বুলি লিখা আছে। পশ্চিম নেপালৰ বন্দীপুৰৰ বিন্ধ্যাবাছিনী মন্দিৰত নেপাল সম্বৎ ৯৫০ (১৮৩০ খ্ৰীষ্টাব্দ) তাৰিখে টিম্পানামৰ দানৰ লিপিবদ্ধ শিলালিপি আছে।Jhee (February–March 1975). Kathmandu: Nepal Bhasa Bikas Mandal. Page 9. কাঠমাণ্ডুৰ পূব দিশত অৱস্থিত পলাঞ্চোক ভাগৱতী মন্দিৰত নেপাল সম্বৎ ৮৬১ (১৭৪১ খ্ৰীষ্টাব্দ) তাৰিখৰ ভূমিদানৰ লিপিবদ্ধ শিলালিপি আছে।Hridaya, Chittadhar (ed.) (1971). Nepal Bhasa Sahityaya Jatah. Kathmandu: Nepal Bhasa Parisad. Pages 113.

একেদৰে তিব্বতত ভিত্তি কৰি নেপালী ব্যৱসায়ীসকলে (লাছা নেৱাৰছ) নিজৰ চৰকাৰী নথি-পত্ৰ, চিঠি-পত্ৰ আৰু প্ৰতিজ্ঞাৰ প্ৰসাদ লিপিবদ্ধ কৰা শিলালিপিত নেপাল সম্বৎক ব্যৱহাৰ কৰিছিল।Hridaya, Chittadhar (ed.) (1971). Nepal Bhasa Sahityaya Jatah. Kathmandu: Nepal Bhasa Parisad. Pages 255-256. লাছাৰ জোখাং মন্দিৰৰ ছ্ৱাস্কামিনি আজিমা (তিব্বতী: পালডেন লামো)ৰ মন্দিৰত টিম্পনামৰ দানৰ লিপিবদ্ধ তামৰ প্লেট এখনৰ তাৰিখ নেপাল সম্বৎ ৭৮১ (১৬৬১ খ্ৰীষ্টাব্দ) লিখা আছে।Hridaya, Chittadhar (ed.) (1971). Nepal Bhasa Sahityaya Jatah. Kathmandu: Nepal Bhasa Parisad. Page 47.

দমন
নেপাল সাম্ৰাজ্যৰ ৰাণা যুগত নেপাল সম্বতক ৰাষ্ট্ৰীয় পঞ্জিকা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠাপন কৰা হয়। গোৰ্খা সাম্ৰাজ্য বিজয়ৰ ফলত মল্ল বংশৰ অন্ত পৰে আৰু শ্বাহসকলে শক সম্বৎ গ্ৰহণ কৰে। কিন্তু শ্বাহসকলৰ আগমনৰ পাছতো কিছুদিন নেপাল সম্বৎ চৰকাৰী ব্যৱহাৰ হৈয়েই থাকিল। উদাহৰণস্বৰূপে, প্ৰতাপ সিং শ্বাহৰ ৰাজত্বকালত তিব্বতৰ সৈতে হোৱা সন্ধিৰ তাৰিখ নেপাল সম্বৎ ৮৯৫ (১৭৭৫ খ্ৰীষ্টাব্দ)। ১৯০৩ চনত শক সম্বতৰ ঠাইত বিক্ৰম সংভাত চৰকাৰী পঞ্জিকা হিচাপে লোৱা হয়। 
কিন্তু ১৯১২ চনলৈকে চৰকাৰে সোণ আৰু ৰূপৰ মুদ্ৰাৰ ওপৰত শক সম্বৎ ব্যৱহাৰ কৰি থাকিল আৰু তাৰ সম্পূৰ্ণ ঠাইত বিক্ৰম সম্বৎ ল'লে। Page 460.Money, George Wigram Pocklington. (1917) Gurkhali Manual. Asian Educational Services. , 9788120615762. Page 32.

বৰ্তমান ব্যৱহাৰ
নেপাল সম্বৎ প্ৰধানকৈ নেৱাৰ লোকে ব্যৱহাৰ কৰে। চন্দ্ৰ কেলেণ্ডাৰ উৎসৱ আৰু অনুষ্ঠান পালনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 
ললিতপুৰ মহানগৰীয়ে ১১৪০ চনৰপৰা অৰ্থাৎ ২০২০ চনৰ মাজভাগৰপৰা নেপাল সম্বতৰ তাৰিখ বিক্ৰম সম্বতৰ তাৰিখৰ সৈতে একাকাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।

তথ্য সংগ্ৰহ

শ্ৰেণী:নেপালৰ সংস্কৃতি
শ্ৰেণী: নেপাল